- Wat gaat er om in de hersenen van een persoon met het NLD-syndroom.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "- Wat gaat er om in de hersenen van een persoon met het NLD-syndroom."

Transcriptie

1 -Inhoud Inleiding Wat is het NLD-syndroom? Wat zijn de kenmerken van het NLD-syndroom? - Sociale omgang Problemen op school - Leervermogen - Wiskundige problemen - Het voortgezet onderwijs - * Verhaal Wat voor uitwerking heeft het NLD-syndroom in de hersenen? - Witte stof Hoe kan men het NLD-syndroom vaststellen? - Verwarring met andere syndromen - Begeleiding bij NLD - Het belang van een diagnose - Dyscalculie - Gewoon een rekenstoornis? Gedicht - Primaire en secundaire vormen van NLD Slot Logboek Inleiding Het sectorwerkstuk dat ik heb gemaakt, gaat over het NLD-syndroom en bijhorende aspecten. In dit werkstuk zal ik voldoende uitleg geven over dit syndroom. Mijn Hoofdvraag: - Wat gaat er om in de hersenen van een persoon met het NLD-syndroom. Mijn Deelvragen: - Wat is het NLD-syndroom

2 - Wat zijn de kenmerken van het NLD-syndroom? - Problemen op school - Wat voor uitwerking heeft het NLD-syndroom in de hersenen? - Hoe kan men het NLD-syndroom vaststellen? Ik hoop dat U na het lezen van dit werkstuk een goed beeld heeft gekregen van wat dit syndroom precies inhoud. En dat door de antwoorden op de deelvragen, het antwoord op de hoofdvraag U volkomen duidelijk is geworden. Groeten, Dorothea ter Veen Wat is het NLD-syndroom NLD ( Non-verbal Learning Dissabilities ), in het Nederlands wel vertaald als leerstoornissen die niets te maken hebben met taalproblemen. NLD is een ontwikkelingsstoornis die voorkomt in de rechterhersenhelft, het verwerken van informatie gaat langzamer dan bij mensen zonder dit syndroom. Het NLD-syndroom werd pas voor het eerst beschreven in het jaar 1985 door de Canadese neuropsycholoog Professor. Dr. Byron Rourke. Personen met NLD beschikken over een hele grote woordenschat, ze hebben een heel goed geheugen voor woorden, je zou het bijna fotografisch kunnen noemen. NLD word vaak niet meteen herkend omdat deze personen behoorlijk intelligent kunnen overkomen, door moeilijke woorden en anderen. Een persoon met NLD heeft echter wel problemen met motoriek, sociale omgang (waar overigens aan gewerkt kan worden), maar ook met dingen die niet met de talen te maken hebben, zoals; Rekenen of Wiskunde. NLD patiënten hebben ook een hebben ook moeite met veranderingen. Zoals overgangen van scholen en verhuizingen. Niet alleen kinderen lijden aan NLD, ook volwassenen hebben dit. Alleen volwassenen uiten NLD op een andere manier omdat zij ouder zijn, en er beter mee om kunnen gaan. NLD kan je overigens voor een groot deel overgroeien, dit kan door jezelf meer naar buiten te richten, op gebied van socialiteit. Wat zijn de kenmerken van het NLD-syndroom? Van de problemen die zich voordoen bij NLD, die ik hieronder beschrijf komen er ook wel eens een aantal voor bij mensen zonder dit syndroom, als u een aantal problemen in uzelf herkent betekent dat natuurlijk niet dat u dit syndroom heeft, NLD gaat gepaard met een heleboel symptomen.

3 Sociale omgang: Op jongere leeftijd proberen NLD patiënten vriendjes te maken, dit kan vaak moeizaam gaan omdat deze kinderen niet heel erg van spelletjes houden, en ze vaak verkeerd begrijpen. Het vriendjes maken kan moeilijk gaan, maar het houden ervan is nog moeilijker. Mensen met NLD kunnen zich heel gesloten opstellen, dat komt omdat ze vaak niet begrepen worden, hun gezichtsuitdrukking kan daarbij veel verklaren. Bijvoorbeeld: Piet is heel blij, maar ziet er dan heel verdrietig, boos of ongelukkig uitzien terwijl hij dat totaal niet is. Kinderen met NLD hebben het vaak niet gemakkelijk, ze geloven dingen heel snel, en zijn dus ook gemakkelijk te intimideren. Doordat deze kinderen zo gemakkelijk te intimideren zijn, zijn ze vaak het slachtoffer van mishandelingen, geweld of pesterijen. Deze kinderen vertrouwen andere mensen gemakkelijk, het moet ze dus verteld worden dat ze niet iedereen kunnen vertrouwen. Het communiceren met anderen is vaak moeilijk voor deze mensen, ze kunnen vaak niet goed onder woorden brengen wat ze hebben gezien of gehoord. Bijvoorbeeld: Piet heeft een film gekeken en wil aan Jan vertellen waar de film over ging, Jan wil aan het eind van het verhaal van Piet graag weten waar de film nu eigenlijk over ging. Dit komt omdat de persoon zijn verhaal met allerlei omwegen vertelt, en gedeeltes van de film door elkaar haalt. NLD patiënten kunnen vaak heel ongeïnteresseerd overkomen, dit kan komen doordat ze hun gesprekspartner niet aankijken, of naar één hetzelfde punt blijven staren. Deze mensen hebben vaak ook problemen; op welke leeftijd dan ook, met het horen van sarcastische ondertonen horen in stemmen, ook vangen zij vriendelijke tonen of boze tonen moeilijker op. Problemen op school: Mensen met NLD worden dus vaak niet begrepen door hun houding e.a. Een aantal problemen zijn dus ook van groot belang op school. Dat betekent; zowel kleuterschool, basisschool, voortgezet onderwijs, en hogere scholen. Leervermogen: Personen met NLD hebben over het algemeen een goed leervermogen, ze

4 kunnen uitstekend presteren op het gebied van talen. Ze hebben een bijna fotografisch geheugen op het gebied van woordjes leren. Doordat de rechterhersenhelft helft zo slecht ontwikkeld is, doen zich daarbij ook problemen voor op het gebied van leren. In de rechterhersenhelft wordt het logische denken gedaan, dat betekent niet dat iedereen met NLD niet goed logisch kan nadenken, dat ligt verschillend bij de personen. Het combineren van bepaalde dingen kan door deze stoornis moeilijk zijn. Wiskundige problemen: Dit kan op gebied van leren heel lastig zijn, want wiskunde en rekenen heeft alles te maken met dingen combineren en logisch nadenken, deze vakken zijn niet te leren maar te snappen. Een persoon met NLD kan heel gemakkelijk alle wiskundige formules uit zijn hoofd leren, maar weet zelden hoe hij ze toe moet passen. De tafels zijn voor NLD patiënten gemakkelijk te leren, omdat het leren is, de tafels toepassen is weer een stuk moeilijker voor ze, en al helemaal de tafels boven de tien. Bij NLD patiënten word vaak Dyscalculie geconstateerd, dit is dé vorm van Dyslexie op het gebied van rekenen en wiskunde. Het voortgezet onderwijs: Een kind met NLD heeft moeite met veranderingen, dat betekent dat hij/zij zich moeilijk aan kan passen in nieuwe situaties, ze hebben op dat moment geen controle of overzicht meer in deze nieuwe situaties. Ze hebben net als ADHD patiënten behoeften aan een bepaald levensritme, en bij één of meerdere veranderingen word dit ritme verstoord. Wanneer een kind op de basisschool zit en een bepaald patroon gevonden heeft in zijn manier van naar school gaan en andere dingen, zijn er geen problemen meer. Hij heeft zich aangepast aan zijn omgeving en maakt er geen probleem meer van, hij schijnt het zelf niet meer in de gaten te hebben dat hij zoveel moeite heeft gehad met het overstappen van peuterschool naar basisschool. Deze problemen komen echter wel weer terug op Het voortgezet onderwijs. Op de basisschool wordt het kind voorbereid op het voortgezet onderwijs maar zit er op dat moment nog niet op, het lijkt voor het kind leuk en nieuw...totdat na de vakantie de nieuwe school begint. - Hij loopt naar binnen, door de gangen en kijkt op zijn rooster; waar moet hij heen, als ik nou maar niet te laat kom Hij raakt er helemaal zenuwachtig van, hij blijft zoeken; wat een immens groot

5 gebouw! O nee, ik ben het kwijt! Was het nog maar vroeger dat we maar één klaslokaal hadden, en maar één leraar die zo vertrouwd was. De tranen springen in zijn ogen, dan ziet hij het op het bordje naast de deur staan; lokaal 206. Opluchting Hij loopt het lokaal binnen en iedereen staart hem aan, onmiddellijk krijgt hij het weer warm en word zenuwachtig. De leraar kijkt hem aan en begint tegen hem te schreeuwen, dit is nu al de 2e les dat je bij mij te laat komt, ik heb er genoeg van, iedereen komt op tijd, maar jij niet! Waar was jij? Ik eeh Ga er maar uit, ik hoef je niet meer in mijn les, aan laatkomers heb ik niets ze verstoren mijn lessen Ga maar! Als hij buiten op de gang staat, lopen de tranen over zijn wangen hij voelt zich onbegrepen, hij gaat in de aula zitten en trekt zich terug. Bij zijn andere lessen zegt hij niets of heel weinig, zijn leraren vinden hem een beetje raar, ze begrijpen niet wat er in hem omgaat, en als ze het vragen wil hij er niet over praten. Met een aantal vakken die hij heeft, gaat het niet zo goed. Vakken zoals Wiskunde, Natuurkunde, en Scheikunde Gisteren had hij weer een 2,5 voor zijn wiskunde SO, nog minder als de week ervoor. Hoe zou het komen? Hij snapt er niets van zou; zou hij dan dom zijn? nee want gisteren haalde hij nog zo n een prachtig cijfer voor zijn Franse repetitie, en voor Engels en Duits en Nederlands staat hij ook gemiddeld bijna allemaal een 7,5. Waarom ben ik zo slecht in wiskunde en snap ik ook vaak mijn grammatica van mij talen niet? De andere kinderen willen niet met hem praten, want ze vinden hem maar vreemd, hij zegt ten slotte nooit iets behalve als het bijna uit hem wordt getrokken. Veel vrienden heeft hij niet, eigenlijk heeft hij er geen, niemand gaat echt goed met hem om. Veel mensen vinden hem bijdehand, omdat hij altijd zoveel weet bij zijn Taallessen, ze noemen hem daarom ook vaak bijdehandje hij wordt er verdrietig van omdat hij zó helemaal niet wil overkomen. Vaak denkt hij, waarom ben ik zo anders? Waarom begrijpen mensen mij niet? Waarom begrijp ik mijzelf niet? Waarom lukt mijn schoolwerk vaak niet? Waarom wil niemand vrienden met mij zijn? Wat is er met mij aan de hand?

6 In dit korte verhaal staat beschreven hoe een persoon met NLD zich kan voelen; ongelukkig, onbegrepen, en sociaal niet al té vaardig. Een NLD durft zich niet open te stellen voor nieuwe dingen, maar met veel hulp kan dit een heel eind verholpen worden. Dit geldt ook voor zijn sociale vaardigheden, deze kunnen verbeterd worden door de persoon zelf, dit kan het beste als hij zelf weet dat hij het NLD-syndroom heeft. Wat voor uitwerking heeft het NLD-syndroom in de hersenen? NLD is dus een stoornis die zich voordoet in de rechterhersenhelft, het gaat om de samenwerking van de balans tussen de linker en rechterhersenhelft. Dit heeft tot gevolg dat er dus een storing komt in de rechterhersenhelft, weinig inzicht geeft aanwijzingen voor een stoornis in de lange afstandsbanen tussen beide hersenhelften. Ze hebben NLD kunnen ontdekken door uit te zoeken wat er zich in de rechterhersenhelft nog meer afspeelt, en welke betrekking dat heeft tot het denkvermogen van mensen. Daarop zijn ze tot de conclusie gekomen dat NLD de stoornis is die bij verschillende mensen toch dezelfde kenmerken heeft. Witte stof: Aan de rechterkant van de hersenen bevindt zich te weinig witte stof, en deze witte stof heeft men nodig om te kunnen automatiseren. Na het automatiseren gaat het naar de rechterhersenhelft. Dat is dus even heel moeilijk uitgelegd. Bij NLD moet een kind dus heel veel oefenen om zich de vaardigheden eigen te maken. Dit gaat op voor motorische vaardigheden zoals lopen, fietsen, veters strikken, en aan en uitkleden enzovoorts. Dit geldt dus ook voor schoolvakken als gymnastiek. Het tekort aan witte stof in de hersenen van een NLD patiënt is gevolg het van een virus dat zich heeft ontwikkeld tijdens de zwangerschap. Het kan ook komen door een tekort aan zuurstof na de geboorte. Het kind is in zijn eerste levensjaren erg gevoelig voor de aantasting van deze witte stof. De hersenen van een NLD patiënt kunnen ook moeilijk de link leggen tussen logische dingen, zoals oorzaken en gevolgen. De linkerhersenhelft wordt gezien als het verstandelijke deel, de rechterkant van de hersenen, word gezien als de emotionele en gevoelige kant, dit kan nare effecten hebben op sociale kanten van het leven. Ook word in de rechterhersenhelft overzicht en inzicht geregeld dit gebrek aan inzicht kan leiden tot faalangsten, en tekort aan zelfvertrouwen en

7 angststoornissen. Doordat de rechterhersenhelft zo slecht ontwikkeld is, leert een NLD kind door af te gaan op dingen die hij/zij kan leren, zien en horen. Hij wil het liefst geen dingen zelf uitvinden, en zal dus op jonge leeftijd nooit iets in zijn mond stoppen. Ook klimt hij niet graag in bomen, of klimrekken, spelletjes en dingen die er op lijken houdt hij ook niet van. Hoe kan men het NLD-syndroom vaststellen? Het NLD-syndroom is nog niet lang bekend, het is pas in 1985 voor het eerst ontdekt en beschreven door Dr. Byron Rourke. Omdat het pas zo kort geleden is ontdekt, hebben vele mensen geen flauw idee wat het NLD syndroom precies inhoud. Hierdoor kunnen mensen als ze symptomen van het syndroom zien niet plaatsen wat het voor iets is. Sinds een paar jaar kan NLD getest worden, dit kan een hoop helderheid geven. De testen die de volwassenen of kinderen moeten afleggen, zijn heel internsief. Ze duren ongeveer 2 werkdagen, er word dan van alles getest zoals: - Het IQ van de persoon - Motorische en cognitieve ontwikkeling - De ontwikkelingsgeschiedenis van de persoon - Schoolprestaties van het kind - Verbaal vermogen van de persoon (talen) - Non verbale vermogen van de persoon (wiskunde) - Algemene kennis van woordenschat - Het korte termijngeheugen van de persoon - Performale IQ (onafgemaakte tekeningen afmaken, Sociale situaties inschatten) - Neuro-psychologisch onderzoek (hoe de verwerking van de hersenen gaat) - Heel soms moet er ook een kinderpsychiatrisch onderzoek plaatsvinden. Verwarring met andere syndromen: NLD word vaak vergeleken met ADHD, PPD(stoornis die verwant is met autisme). Dit komt omdat veel van de verschijnselen overeenkomen met NLD maar, toch níet helemaal met elkaar kloppen. NLD en ADHD of PPD kunnen samengaan, dit komt nog best vaak voor. Begeleiding bij NLD: NLD kan niet worden genezen, daar moeten de persoon en zijn omgeving mee leren om te gaan.

8 Dit betekent dat zowel de persoon als zijn omgeving goed geïnformeerd worden over dit syndroom. Leraren van de NLD patiënt moeten duidelijk geïnformeerd worden over dit syndroom, zodat zij het kind dan hulp kunnen bieden op school. Ze kunnen zo het kind helpen met zijn vermogen en onvermogen. Door gebruik te maken van de sterke kanten van het kind kunnen manieren gevonden worden om de zwakkere punten te stimuleren. Het belang van een diagnose: NLD is vrij moeilijk vast te stellen, omdat het nog zo onbekend is. Maar toch is het erg belangrijk om NLD op tijd vast te stellen, dit kan een heel stuk helpen in de verdere ontwikkeling van het kind. Dit gaat op voor sociale ontwikkeling, motorische ontwikkeling, en de verdere loopbaan van het kind op het gebied van school en werk. Het vermogen van de omgeving om, om te gaan met de vermogens van een NLD patiënt spelen een belangrijke rol, omdat emotionele problemen vrij logisch zijn bij een kind dat steeds overvraagd wordt. Het is dus van zeer groot belang dat de diagnose NLD op tijd wordt vastgesteld als er symptomen zijn die veel gemeen hebben met het NLD-syndroom. Dit kan het kind of de persoon helpen het beste uit zichzelf te halen. * Sites over NLD: Deze sites bevatten veel duidelijke informatie over NLD. Dyscalculie: In een gedeelte van een deelvraag die ik eerder in dit werkstuk heb beschreven gaat het over wiskundige problemen. Het probleem wat dus vaak bij NLD ook word geconstateerd is Dyscalculie, de wiskundige vorm van Dyslexie. Dat Dyscalculie bij NLD hoort komt omdat rekenvaardigheid ook word behandeld in de rechterhersenhelft. Dyscalculie is vrij onbekend en heeft dringend uitleg nodig, omdat er steeds meer mensen zijn die met dit probleem kampen. Gewoon een rekenstoornis?:

9 Dyscalculie is niet zomaar een stoornisje in de hersenen die betrekking heeft op wiskundig gebied. Dyscalculie is een soort van helemaal niets begrijpen van cijfers Dit geld voor gewone rekensommen, als klokkijken, en geld. Ruimtelijk inzicht is voor personen met Dyscalculie ook moeilijk, ook gewoon inzicht is een probleem. Wil men van Dyscalculie bij een kind spreken dan moet er sprake zijn van een grote achterstand in rekenen in vergelijking met leeftijdgenoten. Daarnaast moeten er geen andere stoornissen en geen gestoorde ruimtelijke ontwikkeling aanwezig zijn. De aanwezigheid van een stoornis en of een afwijking in de ruimtelijke ontwikkeling kunnen ook een oorzaak zijn van het vóórkomen van rekenproblemen bij het kind, in dat geval spreek je van secundaire leerstoornissen. Men spreekt vaak ook van Dyscalculie wanneer leerlingen blijvende en opvallende moeilijkheden hebben met rekenvaardigheden en wiskunde terwijl ze over een normale intelligentie beschikken. Deze leerlingen kunnen moeilijkheden hebben met het begrijpen van de wiskunde, maar de moeilijkheden kunnen zich ook uiten in opvallend veel rekenfouten zonder gemis aan begrip. Als een kind niet goed kan rekenen heeft dat in de basisschool minder consequenties dan als er met lezen iets aan de hand is, omdat rekenen een veel kleinere rol speelt bij de andere vakken. * Sites over Dyscalculie: Deze sites bevatten veel informatie over het begrip Dyscalculie, er word duidelijke uitleg gegeven over wat de stoornis inhoud en wat men eraan kan doen. Gedicht: Ik heb een bijzonder probleem. Mijn rechterhersenhelft werk niet optimaal. Daarom heb ik er veel moeite om visueel ruimtelijke informatie op te nemen en te integreren. Maar nog belangrijker is dat ik erg veel moeite heb met het leren van nieuwe dingen.

10 Hierdoor krijg ik problemen met leren maar ook met mijn sociaal functioneren. Ik ben sociaal kwetsbaar. Ik begrijp de ander soms niet. Hierop kan ik heftig reageren of ik trek me terug. Dan raak ik vaak in een sociaal isolement. Ik wil dat niet. Ik wil erg graag in jullie wereld leven en groeien. Geef me een kans. Ik heb behoefte aan veiligheid structuur en voorspelbaarheid. Help me bij allerlei nieuwe situaties. Ik heb een weerstand tegen veranderingen. Ik wil op nieuwe situaties grip krijgen. Help me daarbij. Bij het leren moeten jullie het verwachtingspatroon bijstellen. Ondanks mijn goede verbale vermogen, heb ik meestal erg veel moeite met begrijpend lezen en inzichtelijk rekenen. Geef mij maar vertrouwen, motiveer mij. Vooral na succeservaringen krijg ik weer lucht om nieuwe probleempjes aan te pakken. In dit gedicht wordt in het kort uitgelegd wat NLD inhoud, en wat de NLD patiënt kan voelen. Primaire, Secundaire vormen van NLD: De vorm van NLD die ik in dit werkstuk heb beschreven is de primaire vorm van het syndroom. De secundaire vormen zijn een stuk minder erg als de primaire vormen, ze hebben natuurlijk wel een heleboel van dezelfde symptomen als de primaire vorm maar, de persoon uit ze dan in mindere mate. Zoals niet sociaal zijn is bij de secundaire vorm veel minder aanwezig. En zo heb je er nog meerdere zoals, geen woede-uitbarstingen bij de secundaire vorm.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Enkele Symptomen van NLD:

Enkele Symptomen van NLD: Wat is NLD: NLD is een Niet-Verbale Leerstoornis die is vernoemd naar de Engelse benaming (Non-Verbal Learning disorder) en is een neuropsychologische aandoening. NLD is lastig om te diagnostiseren, omdat

Nadere informatie

DE KERNVISIE METHODE KRACHTIG ANDERS LEREN

DE KERNVISIE METHODE KRACHTIG ANDERS LEREN DE KERNVISIE METHODE KRACHTIG ANDERS LEREN Voor kinderen met leerproblemen (ook bij dyslexie en dyscalculie) Kinderen met leerproblemen werkelijk kunnen helpen Leerkrachten en kinderhulpverleners hebben

Nadere informatie

Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang.

Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang. Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang. Aandacht stoornissen ADD Attention Deficit Disorder (letterlijk: aandacht tekort stoornis) - Een vorm van ADHD

Nadere informatie

NLD. Non-verbale leerstoornis

NLD. Non-verbale leerstoornis 1 NLD: non-verbale leerstoornissen Fontys/OSO serie leerkrachtbrochures De wereld ontdekken door erover te praten De wereld exploreren door erover te spreken Mytylschool de brug NLD Non-verbale leerstoornis

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

K e r n v i s i e m e t h o d e

K e r n v i s i e m e t h o d e Kinderen met leerproblemen werkelijk kunnen helpen Leerkrachten en kinderhulpverleners hebben er dagelijks mee te maken. Leerlingen die na grondige uitleg, extra persoonlijke aandacht en grote inspanningen

Nadere informatie

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Zeer moeilijk lerend Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Inhoudsopgave Wat betekent het dat uw kind zeer moeilijk lerend

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Doordat bewegen en uitvoeren van activiteiten moeilijker gaat, voelt een kind met DCD zich soms onzeker. Ook kan het activiteiten spannend vinden.

Doordat bewegen en uitvoeren van activiteiten moeilijker gaat, voelt een kind met DCD zich soms onzeker. Ook kan het activiteiten spannend vinden. Onlangs is uw kind gezien in het observatieteam en is de diagnose DCD gesteld. In deze folder leest u wat DCD is, wat de behandeling bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch inhoudt en hoe

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Informatie over rekenen. Hulp ouders bij rekenen deel 4.

Informatie over rekenen. Hulp ouders bij rekenen deel 4. Informatie over rekenen. Hulp ouders bij rekenen deel 4. Kinderen ontwikkelen zich verschillend en in een verschillend tempo. Soms hebben kinderen op de basisschool moeite met een vak als rekenen/wiskunde,

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

RID, daar kom je verder mee. Jelle wil net als zijn vriendjes naar de havo. Dyscalculie houdt hem niet tegen. Dyscalculiebehandeling

RID, daar kom je verder mee. Jelle wil net als zijn vriendjes naar de havo. Dyscalculie houdt hem niet tegen. Dyscalculiebehandeling RID, daar kom je verder mee Jelle wil net als zijn vriendjes naar de havo. Dyscalculie houdt hem niet tegen. Dyscalculiebehandeling Waarom het RID? Wat is dyscalculie? Een gestructureerde aanpak Ruim 25

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis Les 10: Hoe zeg ik nee Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten het verschil tussen prettige en onprettige situaties en kunnen deze herkennen. Kinderen weten dat ze onprettige aanrakingen mogen weigeren.

Nadere informatie

Afasie Informatie voor familieleden. Ziekenhuis Gelderse Vallei

Afasie Informatie voor familieleden. Ziekenhuis Gelderse Vallei Afasie Informatie voor familieleden Ziekenhuis Gelderse Vallei Een van uw naasten is in de afgelopen periode opgenomen in Ziekenhuis Gelderse Vallei. Er is door de logopedist een afasie geconstateerd.

Nadere informatie

Leer- en leesproblemen

Leer- en leesproblemen Visuele training voor Leer- en leesproblemen De enige manier om informatie op te nemen is via onze zintuigen. De informatie op school/werk wordt tegenwoordig voor het overgrote deel visueel aangeboden

Nadere informatie

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Ellen van den Ende in samenwerking met Mariëtte Verschure JONG EN HOOGGEVOELIG HOEZO ANDERS?! Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Uitgeverij Akasha Inhoud Hooggevoelig, hoezo anders?!

Nadere informatie

CHATTEN. verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL

CHATTEN. verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL CHATTEN verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL Stotteren Kom op, Roy. Het is allang tijd. De leraar informatica legt een hand op Roys schouder. Maar Roy kijkt niet op of om. Hij zit achter de fijnste computer

Nadere informatie

De inhoud van dit thema:

De inhoud van dit thema: DC 13 Leerstoornissen 1 Inleiding In dit dc-thema lees je in het kort iets over enkele leerstoornissen. Je zult géén deskundige worden in het herkennen en behandelen van leerstoornissen door dit dc-thema

Nadere informatie

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje.

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. 1-1. HET PROBLEEM Pesten en plagen worden vaak door elkaar gehaald! Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. Als je gepest bent, heb je ervaren dat pesten

Nadere informatie

Vragenlijst Prettig Schoolgaan versie voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs

Vragenlijst Prettig Schoolgaan versie voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs Vragenlijst Prettig Schoolgaan versie voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs Inleiding Hieronder staan een aantal vragen. De vragen gaan allemaal over de middelbare school. Jij gaat de vragen beantwoorden.

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

MEE Utrecht Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind

MEE Utrecht Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind MEE Utrecht Ondersteuning bij leven met een beperking Zeer moeilijk lerend Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Zeer moeilijk lerend Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

Dyslexie. Ingrid van de Meerendonk Jeffrey ter Meulen

Dyslexie. Ingrid van de Meerendonk Jeffrey ter Meulen Dyslexie Ingrid van de Meerendonk Jeffrey ter Meulen Dyslexie is een stoornis in het voldoende snel koppelen van codes b = de klank b En niet p, d, q Boom = Snel moeten handelen, vooral in sociale of

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova)

informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova) informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova) Faalangstreductie training (frt) Wat is faalangst? Het zal je maar gebeuren..

Nadere informatie

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte CVA Cerebro Vasculair Accident is de medische term voor een ongeluk in de vaten van de hersenen. In het dagelijks taalgebruik heet een CVA

Nadere informatie

GLANS-TECHNIEK School met glans

GLANS-TECHNIEK School met glans GLANS-TECHNIEK School met glans School en ouder, schouder aan schouder GLANS-TECHNIEK School met glans School en ouder, schouder aan schouder een boekje voor ouders Colofon Uitgeverij: Klaveracademie Tekst:

Nadere informatie

Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen

Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen Wanneer u autisme heeft, ondervindt u problemen in het contact met anderen. Het kan zijn dat u geen contact maakt of juist veel aandacht vraagt. U kunt zich moeilijk

Nadere informatie

Spreekbeurt hoogbegaafdheid.

Spreekbeurt hoogbegaafdheid. Spreekbeurt hoogbegaafdheid. Wat is hoogbegaafdheid eigenlijk? Hoogbegaafdheid is eigenlijk dat je slimmer geboren bent dan andere kinderen. Dat kan je meten met een IQ test. IQ is de afkorting van intelligentiequotiënt.

Nadere informatie

WORKSHOP DYSCALCULIE. SSgN studiedag 21 maart 2014

WORKSHOP DYSCALCULIE. SSgN studiedag 21 maart 2014 WORKSHOP DYSCALCULIE SSgN studiedag 21 maart 2014 6 + 3 =? Volgens Jelle (2Jn): 6 + 3 = 8??? Hoe doet Jelle dat? 6 x 7 =? Volgens Jelle: 6 x 7 = 44 Of 49? Jelle heeft het eerste uur vrij. Het tweede uur

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier ouders Onderzoek en behandeling van ernstige dyslexie Bestemd voor ouders/verzorgers

Aanmeldingsformulier ouders Onderzoek en behandeling van ernstige dyslexie Bestemd voor ouders/verzorgers Aanmeldingsformulier ouders Onderzoek en behandeling van ernstige dyslexie Bestemd voor ouders/verzorgers Datum invullen Gegevens ouder/verzorger/voogd* Achternaam Voorletters Telefoonnummer E-mailadres

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Intakevragenlijst ouders Datum van invullen Ingevuld door

Intakevragenlijst ouders Datum van invullen Ingevuld door Intakevragenlijst ouders Datum van invullen Ingevuld door Uw kind komt in aanmerking voor onderzoek naar lees- en spellingsproblemen. Wij willen u vragen om ten behoeve van dit onderzoek onderstaande vragenlijst

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Jongeren Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Vragen? Voor wie is deze brochure? Je hebt deze brochure gekregen omdat je autisme hebt of nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS

Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS Bart Lenaerts Jorinde Dewaelheyns 6 december 2010 Wat mag je verwachten? Wat is autisme? Het stellen van de diagnose Wie? Hoe? Triade van stoornissen Autisme = anders

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

leer-actief werkboek Naam: www.leer-actief.nl 1

leer-actief werkboek Naam: www.leer-actief.nl 1 leer-actief werkboek Naam: www.leer-actief.nl 1 actief leren WWW.leer-actief.nl Dit is Wybo. Wybo was vroeger een heel gewoon jongetje, maar hij was wel erg lui. En dat...werd zijn redding. Hij had nooit

Nadere informatie

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet ik? Houd je spreekbeurt over GGNet 1 Houd je spreekbeurt over GGNet Krijg je zelf hulp van GGNet Jeugd? Of je vader/moeder/broer(tje)/zus(je) of iemand anders die je kent? Werkt één van je ouders bij GGNet?

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Beste ouders/verzorgers,

Beste ouders/verzorgers, INTAKEFORMULIER Parel 9 t/m 12 School Alex Beste ouders/verzorgers, Dit intakeformulier is bedoeld om die informatie te verkrijgen die wij nodig hebben om nieuwe kleuters zo goed mogelijk op te vangen

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Over dyscalculie en rekenproblemen

Over dyscalculie en rekenproblemen De Dyscalculie-Survivalgids 19 Hoofdstuk 1 Over dyscalculie en rekenproblemen Voor we verder ingaan op dyscalculie, moeten we toch eerst even vertellen wat dyscalculie eigenlijk is. Dat gaan we doen in

Nadere informatie

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen 1. Kijkt veel naar andere kinderen. 1. Kan speelgoed met andere kinderen 1. Zoekt contact met andere kinderen 1. Kan een emotionele

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier Ouders Onderzoek en behandeling van ernstige dyslexie

Aanmeldingsformulier Ouders Onderzoek en behandeling van ernstige dyslexie Aanmeldingsformulier Ouders Onderzoek en behandeling van ernstige dyslexie Bestemd voor ouders/verzorgers Datum invullen Gegevens ouder/verzorger/voogd* Achternaam Voorletters Telefoonnummer E-mailadres

Nadere informatie

Bijlage interview meisje

Bijlage interview meisje Bijlage interview meisje Wat moet er aan de leerlingen gezegd worden voor het interview begint: Ik ben een student van de Universiteit van Gent. Ik wil met jou praten over schrijven en taken waarbij je

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

PROTOCOL. DYSLEXIE en DYSCALCULIE

PROTOCOL. DYSLEXIE en DYSCALCULIE PROTOCOL DYSLEXIE en DYSCALCULIE Vastgesteld 10 februari 2014 Inleiding In dit protocol zet het Montessori College Eindhoven in grote lijnen uiteen: - hoe leerlingen met leerstoornissen als dyslexie en

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Zorg om je toekomst. Wat is. dyscalculie?

Zorg om je toekomst. Wat is. dyscalculie? Zorg om je toekomst Wat is dyscalculie? 2 Inleiding Patrick is 14 jaar, maar weet in een winkel niet hoe hij met briefjes en muntstukken moet betalen en heeft geen idee hoeveel hij terug kan verwachten.

Nadere informatie

DSM IV interview. Semi-gestructureerd anamnestisch interview ter beoordeling of er sprake is van een autismespectrumstoornis.

DSM IV interview. Semi-gestructureerd anamnestisch interview ter beoordeling of er sprake is van een autismespectrumstoornis. DSM IV interview Semi-gestructureerd anamnestisch interview ter beoordeling of er sprake is van een autismespectrumstoornis. A.A. Spek Klinisch psycholoog Centrum Autisme Volwassenen GGZ Eindhoven Wanneer

Nadere informatie

Wat is een normale ontwikkeling?

Wat is een normale ontwikkeling? Wat is een normale ontwikkeling? Van een normale ontwikkeling is sprake als een kind alle fasen doorloopt naar de volwassenheid op het gebied van fijne en grove motoriek, groei, sociale emotionele vaardigheden

Nadere informatie

Deze brochure kwam tot stand met medewerking van Drs. P.H. Vrancken, Gz-psycholoog, Revalidatiecentrum De Hoogstraat, Utrecht.

Deze brochure kwam tot stand met medewerking van Drs. P.H. Vrancken, Gz-psycholoog, Revalidatiecentrum De Hoogstraat, Utrecht. Deze brochure kwam tot stand met medewerking van Drs. P.H. Vrancken, Gz-psycholoog, Revalidatiecentrum De Hoogstraat, Utrecht. Nationaal msfonds Voor meer informatie: Landelijk Bureau: Nationaal MS Fonds

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR EEN STAGIAIRE MET NLD IN DE WERKSITUATIE

Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR EEN STAGIAIRE MET NLD IN DE WERKSITUATIE Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR EEN STAGIAIRE MET NLD IN DE WERKSITUATIE Inzicht, herkennen, handelen Gemiddeld één op de twaalf deelnemers op een ROC heeft

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. Het foetaal alcohol syndroom. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu. Het foetaal alcohol syndroom. www.kinderneurologie.eu Het foetaal alcohol syndroom Wat is het foetaal alcohol syndroom? Het foetaal alcohol syndroom is een combinatie van aangeboren afwijkingen bij een baby die veroorzaakt zijn door alcohol gebruik van de

Nadere informatie

Zorginformatie OVC Havo/Vwo. schooljaar 2011-2012

Zorginformatie OVC Havo/Vwo. schooljaar 2011-2012 Zorginformatie OVC Havo/Vwo schooljaar 2011-2012 NW/jan 2011 1 INHOUDSOPGAVE INLEIDING... 3 AANMELDPROCEDURE ZORG SECTOR 1... 3 ORTHOPEDAGOOG... 3 COUNSELING... 3 REMEDIAL TEACHING... 3 HET ZORGTEAM (ZT)...

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Gevoel en emoties / definitie Emoties: in biologische zin: affectieve reacties. Prikkeling van dit systeem geeft aanleiding tot allerlei lichamelijke reacties.

Nadere informatie

Waar dyslexie precies vandaan komt, kun je bij de oorzaak van dyslexie lezen.

Waar dyslexie precies vandaan komt, kun je bij de oorzaak van dyslexie lezen. Wat is dyslexie? Dat zoeken we op! Van Dale zegt het volgende: Of dyslexie hetzelfde is als woordblindheid, valt te betwisten (zie kopje dyslexie of woordblind? ), maar moeite met lezen, schrijven en spellen

Nadere informatie

Taalvaardigheden van baby tot kleuter

Taalvaardigheden van baby tot kleuter 7 Hoera, ik praat! Taalvaardigheden van baby tot kleuter We staan er nauwelijks bij stil, maar contact is een levensbehoefte. Baby s die verzorgd en gevoed worden terwijl zij geen contact met hun verzorgers

Nadere informatie

5 Assertiviteit. 1 Inleiding

5 Assertiviteit. 1 Inleiding DC 5 Assertiviteit 1 Inleiding Als SAW er zul je regelmatig in situaties terecht komen waarin je duidelijk moeten maken wat je wel of niet wilt. Bijvoorbeeld omdat een cliënt op een activiteitenafdeling

Nadere informatie

BAAS over uw emoties

BAAS over uw emoties BAAS over uw emoties Vind de werkelijke oorzaak van uw problemen. Verwijder alles wat u tegenhoudt om te groeien als mens. Groei als mens, zonder remmingen, overwin trauma s, angsten en pijn. Word werkelijk

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Presentatie Ineke Vliem: anders denken, anders leren 9 oktober 2012. anders denken, anders leren. anders denken, anders leren

Presentatie Ineke Vliem: anders denken, anders leren 9 oktober 2012. anders denken, anders leren. anders denken, anders leren Presentatie Ineke Vliem: 9 oktober 2012 Dia 1 anders denken anders leren Ineke Vliem Dia 2 Anders denken, anders leren: en -problemen bij hoogbegaafdheid, ADHD, ADD, dyslexie Hoog sensitiviteit (HSP) Beelddenken

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Internet is niet meer weg te denken uit het huidige onderwijs en biedt bovendien een bijna onuitputtelijke bron aan informatie en hulpmiddelen. Dit document

Nadere informatie

Psychiatrie: ADHD. Dit thema gaat over ADHD als voorbeeld van een concentratie of aandachtsstoornis.

Psychiatrie: ADHD. Dit thema gaat over ADHD als voorbeeld van een concentratie of aandachtsstoornis. DC 13 Psychiatrie: ADHD 1 Inleiding Dit thema gaat over ADHD als voorbeeld van een concentratie of aandachtsstoornis. Beroepscontext: als onderwijsassistent kun je ingezet worden in het werken met leerlingen

Nadere informatie

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 Inhoudsopgave Colofon 3 Dag tegen het pesten 4 Highlights 4 Pesten gebeurt in mijn klas het meest met 5 Welke uitspraak

Nadere informatie

sociale problemen DYSLEXIE

sociale problemen DYSLEXIE Ik voelde mij raar 10 BALANS 7-2013 DYSLEXIE en erg opgelaten Meisjes met leesproblemen ervaren vaker sociale problemen Als leren lastig is, snappen we dat dat effect kan hebben op het zelfvertrouwen van

Nadere informatie

van delen tot het geheel. Hij kan bijvoorbeeld zijn kleding binnenstebuiten aantrekken, of zijn kopje naast de tafel zetten.

van delen tot het geheel. Hij kan bijvoorbeeld zijn kleding binnenstebuiten aantrekken, of zijn kopje naast de tafel zetten. Afasie Als iemand een beroerte krijgt gebeurt dat bijna altijd plotseling. De schok is groot. Men heeft zich niet kunnen voorbereiden en men weet niet wat hen overkomt. Het dagelijkse leven wordt verstoord.

Nadere informatie

1Help: faalangst! 1.1 Verkenningen

1Help: faalangst! 1.1 Verkenningen 11 1Help: faalangst! Karel heeft moeite met leren. Dat zal wel faalangst zijn! zegt iemand. Een gemakkelijk excuus, want Karel is wel erg snel klaar met zijn huiswerk. Ellen, die ook moeite heeft met leren,

Nadere informatie

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2015 voor mantelzorgers en vrijwilligers VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 4 In vier bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

In gesprek met ouders. Spel en ontwikkeling! (module 1 en 2) (module 3 en 4) Doel Verkrijgen van inzicht in het belang van spel en

In gesprek met ouders. Spel en ontwikkeling! (module 1 en 2) (module 3 en 4) Doel Verkrijgen van inzicht in het belang van spel en Peuters spelender wijs! Een praktische verdiepingscursus voor pedagogisch medewerkers in peuterspeelzalen en kinderdagverblijven De ontwikkeling van jonge kinderen gaat snel. Ze zijn altijd op ontdekkingstocht

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie bij DCDproblematiek. jaar

Poliklinische revalidatie bij DCDproblematiek. jaar Poliklinische revalidatie bij DCDproblematiek bij kinderen van 4 tot 12 jaar Inleiding Stil zitten, veters strikken, schrijven, met bestek eten of een bal vangen. Dit zijn een aantal activiteiten waarvan

Nadere informatie

Werkstuk. Sarah Koch Groep 7. Het downsyndroom

Werkstuk. Sarah Koch Groep 7. Het downsyndroom Werkstuk Sarah Koch Groep 7 Het downsyndroom 1 Inhoudsopgave Voorwoord: 3 Inleiding: 4 Hoofdstuk 1: Het Downsyndroom 5 Hoofdstuk 2: Het ontstaan van het Downsyndroom 6 Hoofdstuk 3: De geboorte en herkenning

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Gemaakt door: Kelly.

Gemaakt door: Kelly. De kanjertraining. Gemaakt door: Kelly. Inhoud. Inhoud. 1 Inleiding. 2 Wat is de Kanjertraining? 3 Hoe en wanneer is de Kanjertraining ontstaan? 4 Wanneer ga je naar de Kanjertraining? 6 Welke stappen

Nadere informatie

U kunt zich voorstellen dat plotseling wakker worden in Frankrijk iets minder grote problemen veroorzaakt voor het

U kunt zich voorstellen dat plotseling wakker worden in Frankrijk iets minder grote problemen veroorzaakt voor het Afasie Inleiding Als gevolg van een hersenbeschadiging kan een patiënt te maken krijgen met communicatieproblemen. Deze beperken hem/haar in het uitwisselen van gedachten, wensen en gevoelens. Op de afdeling

Nadere informatie

Bevriend met Bram of met een autist

Bevriend met Bram of met een autist Bevriend met Bram of met een autist Eerste druk, januari 2010 2010 Nanno Ymus isbn: 978-90-484-0990-7 nur: 283 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl De namen, plaatsen en gebeurtenissen

Nadere informatie

Probleemgedrag bij ouderen

Probleemgedrag bij ouderen Probleemgedrag bij ouderen Machteloos, bang of geïrriteerd. Zo kunnen medewerkers en cliënten in de thuiszorg zich voelen in situaties waarin sprake is van probleemgedrag. Bijvoorbeeld als een cliënt alleen

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Inzetbaarheidsscan 2 Ben jij duurzaam inzetbaar? Blijf van waarde in de wereld van werk Iedereen wil graag gezond, productief en met plezier

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier ouders Onderzoek en behandeling van ernstige dyslexie Bestemd voor ouders/verzorgers

Aanmeldingsformulier ouders Onderzoek en behandeling van ernstige dyslexie Bestemd voor ouders/verzorgers Aanmeldingsformulier ouders Onderzoek en behandeling van ernstige dyslexie Bestemd voor ouders/verzorgers NB: Graag digitaal invullen of met BLOKLETTERS NB: vergeet kopie ID-bewijs van kind niet! Datum

Nadere informatie

Samen in gesprek over plezier in het werk

Samen in gesprek over plezier in het werk Samen in gesprek over plezier in het werk Gesprekshandleiding Samen in gesprek over plezier in het werk Inleiding Werkdruk is een ervaring. Twee mensen in dezelfde situatie, in dezelfde organisatie kunnen

Nadere informatie