Inhoud klas 4. Lessen klas 4 219

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoud klas 4. Lessen klas 4 219"

Transcriptie

1 Inhoud klas 4 Lessen klas I. Lichamelijke en emotionele ontwikkeling The beauty and the beast Wegwijs in de seks De eerste keer Zwanger sneller dan je denkt! 227 II. Sociale ontwikkeling en relaties Echt of onecht? De eerste keer wanneer? Een kind, en dan? Vragen beantwoorden 237 III. Seksualiteit en gezondheid De aidstest Het aids-bekerspel The accused 242 Kopieerbladen 251 Planningsformulieren 258 Relaties en seksualiteit - klas 4 227

2 Relaties en seksualiteit - klas 4 228

3 Voortgezet onderwijs, klas 4 I. Lichamelijke en emotionele ontwikkeling Doel: De leerlingen worden zich bewust van ideaalbeelden en kunnen deze relativeren ontdekken wat jongens en meisjes belangrijk vinden in de seks worden zich ervan bewust dat ze zelf hun keuzen moeten en kunnen maken ten aanzien van de seksuele ervaringen die ze opzoeken en meemaken weten op welke manier een meisje zwanger kan worden weten hoe een meisje erachter kan komen dat ze zwanger is beseffen welke verschillende manieren er zijn om met een ongewenste zwangerschap om te gaan Lessen: les titel lesdoel 1 The beauty and De leerlingen worden zich bewust van the beast ideaalbeelden over uiterlijk en innerlijk en kunnen deze relativeren. 2 Wegwijs in de seks* De leerlingen ontdekken wat jongens en meisjes belangrijk vinden in de seks en geven elkaar tips om hun seksuele relatie te verbeteren. 3 De eerste keer De leerlingen worden zich ervan bewust dat ze zelf hun keuzen moeten en kunnen maken ten aanzien van de seksuele ervaringen die ze opzoeken en meemaken. Ze worden zich ervan bewust dat het belangrijkst is, hoe het voor henzelf en hun partner is. 4 Zwanger sneller De leerlingen weten op welke manier een dan je denkt! meisje zwanger kan worden en hoe een meisje erachter kan komen dat ze zwanger is. De leerlingen beseffen welke verschillende manieren er zijn om met een ongewenste zwangerschap om te gaan. NB Op het moment van verschijnen van de leerlijn wordt gewerkt aan een nieuwe versie van de film Wegwijs in de seks, die nodig is om deze les te kunnen geven. Naar verwachting zal deze begin 2007 klaar zijn om daarna van gebarentolk en ondertiteling te worden voorzien. Relaties en seksualiteit - klas 4 229

4 II. Sociale ontwikkeling en relaties Doel: De leerlingen worden zich ervan bewust dat de media vaak een onrealistisch, negatief of eenzijdig beeld geven van mannen, vrouwen, seks en liefde. beseffen welke reacties verliefdheid kan oproepen bij zichzelf en anderen weten dat de uitingsvormen van en opvattingen over seks verschillen worden zich bewust van de veranderingen die een kind in hun leven teweeg kan brengen worden zich bewust van hun eigen verantwoordelijkheid denken na over mogelijke verschillen tussen relaties met horende en dove mensen worden zich bewust van mythen rond het maagdenvlies Lessen: les titel lesdoel 5 Echt of onecht? De leerlingen worden zich ervan bewust dat de media vaak een onrealistisch, negatief of eenzijdig beeld geven van mannen, vrouwen, seks en liefde. 6 De eerste keer De leerlingen krijgen inzicht in redenen wanneer? om te wachten met geslachtsgemeenschap tot na het huwelijk en worden zich bewust van mythen rond het maagdenvlies. 7 Een kind, en dan? De leerlingen worden zich bewust van de veranderingen die een kind in hun leven teweeg kan brengen en van hun eigen verantwoordelijkheid. Ze beseffen dat de ver anderingen anders zijn voor mannen envrouwen. 8 Vragen beantwoorden De leerlingen kunnen verschillende opties naast elkaar leggen en beredeneren. Ze kunnen zich verplaatsen in de situatie van een ander en denken na over mogelijke verschillen tussen relaties met horende en dove mensen. III. Seksualiteit en gezondheid Doel: De leerlingen weten dat mannen en vrouwen bij seksuele gemeenschap zwangerschap kunnen voorkomen met behulp van voorbehoedmiddelen. weten op welke wijze besmetting met het aidsvirus en ander seksueel overdraagbare aandoeningen kan plaatsvinden Relaties en seksualiteit - klas 4 230

5 weten wanneer er wel en niet sprake is van seksueel geweld beseffen wat de gevolgen van seksueel geweld zijn voor het slachtoffer Lessen: les titel lesdoel 9 De aids-test De leerlingen weten hoe je besmet kunt worden met het hiv-virus en hoe je het kunt voorkomen en breiden hun kennis over aids uit. 10 Het Aids-bekerspel De leerlingen worden gestimuleerd om als ze vrijen, dit veilig te doen. Ze krijgen inzicht in de relatie tussen riskant individueel gedrag en de verspreiding van het hiv-virus en leggen een link tussen kennis over hiv en aids en het dagelijkse leven. 11 The accused De leerlingen weten wanneer er wel en niet sprake is van seksueel geweld en beseffen wat de gevolgen van seksueel geweld zijn voor het slachtoffer. Vooral de jongens kunnen zich inleven in de situatie van een slachtoffer. Relaties en seksualiteit - klas 4 231

6 I - Lichamelijke en emotionele ontwikkeling Les 1 The beauty and the beast Lesdoelen De leerlingen worden zich bewust van ideaalbeelden over uiterlijk en innerlijk. De leerlingen kunnen de ideaalbeelden relativeren. Voorbereiding Neem twee grote vellen papier. Schrijf bovenaan het ene papier man en bovenaan het andere papier vrouw. Neem nog twee grote vellen papier. Schrijf bovenaan het ene papier de ideale man en bovenaan het andere de ideale vrouw. Vouw de vellen in de lengte doormidden. Schrijf op beide papieren boven de eerste kolom uiterlijk en boven de tweede kolom innerlijk. Benodigdheden vier grote vellen papier, dikke stift drie gele en groene stickers per leerling buddies (plakgum) verschillende tijdschriften (ook Woord en Gebaar) scharen Introductie Leg de twee vellen papier met man en vrouw op een tafel. Laat de leerlingen met behulp van afbeeldingen uit de verschillende tijdschriften een collage maken van de ideale man of vrouw, van zowel de eigenschappen en vaardigheden als kenmerken van het uiterlijk. Iedere leerling zoekt afbeeldingen van zijn of haar ideaal, knipt deze uit en plakt ze met buddies op het juiste vel. Hang de beide vellen op. Hang de twee andere vellen papier op het bord en bespreek wat de leerlingen de ideale man of vrouw vinden. Hoe moet hij/zij eruit zien en welke eigenschappen moet hij/zij hebben? Schrijf alle opmerkingen op en maak er zonodig tekeningetjes bij. Probeer zoveel mogelijk omschrijvingen te verzamelen. Kern Bespreek de opmerkingen met de leerlingen aan de hand van de volgende vragen: - Kunnen de leerlingen iemand noemen die aan alle beschrijvingen voldoet? - Is dit ideaal bereikbaar? En voor hoeveel mensen? - Verschillen de beschrijvingen van de ideale man erg van die van de ideale vrouw? Wat vinden de leerlingen daarvan? - Passen alle beschrijvingen bij jouw beeld van de ideale man of vrouw? Is dat voor iedereen hetzelfde? - Welke beschrijvingen vinden de leerlingen meer of minder belangrijk, die van het uiterlijk of van het innerlijk? Waarom? Relaties en seksualiteit - klas 4 232

7 Afsluiting Laat de leerlingen groene stickers plakken achter de beschrijvingen die ze herkennen van zichzelf en gele stickers achter de beschrijvingen die ze graag (wat meer) zouden willen hebben. Bekijk met de leerlingen of er eigenschappen zijn die meer gestickerd worden dan anderen. Kunnen de leerlingen tips aan elkaar geven om zich op de geel gestickerde punten te veranderen? Wat is gemakkelijker te veranderen: uiterlijke of innerlijke kenmerken? Hoe ver zouden de leerlingen willen gaan om zich het geel gestickerde kenmerk eigen te maken? Of vinden ze dat het een kwestie is van je er niet druk over maken en accepteren dat het zo is? Benoem bij de bespreking in ieder geval dat mensen, al voldoen ze niet aan het ideaalbeeld, toch tevreden met zichzelf en een ander kunnen zijn. Suggesties/ideeën/tips Praat er met de leerlingen over of voor hen bij de ideale man of vrouw ook past dat ze goed kunnen gebaren of dat ze doof/slechthorend zijn. Bekijk actuele tv-programma s over plastische chirurgie. Bespreek met de leerlingen wat ze van die programma s vinden. Waarom vinden ze dat? Bespreek of piercings of tattoos voor de leerlingen ook bij het ideaal horen. Differentiatiemogelijkheden Houd er rekening mee dat het begrip ideaal onbekend kan zijn. Leg in dat geval kort uit wat met ideaal bedoeld wordt, bijvoorbeeld de mooiste, beste en coolste. Bronnen Goede minnaars, pakket voor de begeleiding van jongeren, uitg. Forum Seksuele Vorming, Les 2 Wegwijs in de seks Lesdoelen De leerlingen ontdekken wat jongens en meisjes belangrijk vinden in de seks. De leerlingen geven elkaar tips om hun seksuele relatie leuk, spannend en gelijkwaardig te houden. Benodigdheden dvd Wegwijs in de seks* tv en afspeelapparatuur Introductie Leg de leerlingen uit dat ze in deze les eerst een animatiefilm gaan bekijken en deze daarna in groepjes bespreken. Vertel dat de film 20 minuten duurt en gaat over hoe je een relatie kunt opbouwen en wat een meisje en een jongen belangrijk vinden. Kijk samen met de leerlingen naar de dvd. Relaties en seksualiteit - klas 4 233

8 Kern Laat de leerlingen kleine groepjes maken en geef hen 5 minuten om vragen op te schrijven die de film bij hen oproept. Bespreek de vragen in de grote groep, door om de beurt een leerling uit een ander groepje een vraag te laten stellen. De leerlingen van de andere groepjes proberen de vraag te beantwoorden. Ga zo door totdat alle vragen beantwoord zijn. Stimuleer de leerlingen om door te vragen. Afsluiting Bespreek de volgende vragen met de leerlingen: - Seks is niet altijd leuk of gemakkelijk. Wat is nodig voor leuke en fijne seks? - Wat kunnen de problemen zijn? En wat kun je eraan doen? - Heeft seks alleen te maken met je geslachtsorganen? Waarmee nog meer? - De boodschap in de video is heel duidelijk: Jij kiest wat je doet. Is dat voor de leerlingen ook zo? Of hebben ze het gevoel dat er veel verwacht of verboden wordt? Kunnen ze daar voorbeelden van noemen? Bronnen Goede minnaars, pakket voor de begeleiding van jongeren, uitg. Forum Seksuele Vorming, * NB Op het moment van verschijnen van de leerlijn wordt gewerkt aan een nieuwe versie van de film Wegwijs in de seks. Naar verwachting zal deze begin 2007 klaar zijn en daarna van gebarentolk en ondertiteling worden voorzien. Les 3 De eerste keer Lesdoelen De leerlingen worden zich ervan bewust dat ze zelf hun keuzen moeten en kunnen maken ten aanzien van de seksuele ervaringen die ze opzoeken en meemaken. De leerlingen worden zich ervan bewust dat het belangrijkst is, hoe het voor henzelf en hun partner is. Voorbereiding NB: Deze les moet voor les 6 gegeven worden. Benodigdheden bord, krijt dvd Vaginaverhalen (zie bijgevoegd materiaal. Dit is een aparte dvd) dvd BNN: De eerste keer (zie bijgevoegd materiaal) tv en afspeelapparatuur papier, pennen twee grote vellen papier, twee dikke stiften Introductie Vraag aan de leerlingen wat mensen willen weten als ze vragen: Wanneer was jouw eerste keer? Meestal vragen ze dan naar de eerste keer dat je geslachtsgemeenschap hebt gehad. Er zijn natuurlijk veel meer eerste keren: de eerste keer Relaties en seksualiteit - klas 4 234

9 dat je in de achtbaan van de Efteling mocht, de eerste keer dat je ging werken, de eerste keer naar het VSO. Maar in deze lessen gaat het over seksualiteit. Verzamel met de leerlingen eerste keren die met seks te maken hebben, bijvoorbeeld de eerste keer een jongen of meisje zoenen, de eerste keer tongzoenen, de eerste keer masturberen, de eerste keer naar porno kijken. Schrijf alle suggesties van de leerlingen onder elkaar op het bord. Kern Kijk met de leerlingen naar de Vaginaverhalen en geef hen de volgende kijkopdracht: de dove actrice vertelt over verschillende soorten seks die zij en haar vriendje hebben gehad. Niet alles gebeurt meteen. Probeer ze op een tijdslijn te schrijven. Wat gebeurde eerst? En daarna? Geef zonodig een voorbeeld op het bord. Bespreek de dvd aan de hand van de volgende vragen: - Welke soorten seks heeft de actrice genoemd? - Kennen de leerlingen al die soorten? - In welke volgorde gebeurden die dingen? - Vinden de leerlingen dat ook inderdaad allemaal soorten seks? - Heeft ze nog iets niet genoemd? - De actrice vertelt dat ze een heleboel heeft uitgeprobeerd, samen met haar vriendje. Is daar een opbouw in te zien? Wat vinden de leerlingen daarvan, is dat goed of juist niet? Schrijf de activiteiten op een tijdslijn. - Hoeveel tijd vinden de leerlingen dat er moet zitten tussen de eerste zoen en de eerste keer geslachtsgemeenschap hebben? - Een jongen zei eens: Er is een verschil tussen liefde maken en seks maken. Wat zou hij bedoelen? - Is in het verhaal van de actrice liefde of seks gemaakt? Waarom vind je dat? Afsluiting Kijk met de leerlingen naar de aflevering de eerste keer uit het programma van BNN. Bespreek wat ze van het interview vonden aan de hand van vragen, bijvoorbeeld: - Niet alle jongeren hebben het al gedaan. Waarom heeft het meisje Sarah het nog niet heeft gedaan, denken de leerlingen? - De jongeren zeggen dat ze wel wisten hoe ze het moesten doen door gesprekken met vrienden, ouders en informatie van school en de tv. Kun je je dat voorstellen? - Is er een verschil tussen tv-seks en seks in het echt? En zo ja, welk verschil is dat? - De jongens wisten niet hoe ze de meisjes konden helpen bij het klaarkomen. Zie je dat dan niet op de tv? Hoe kom je er dan achter? - Een van de jongeren geeft aan dat hij in twee dagen van ontmoeting naar geslachtsgemeenschap ging. Wat vinden de leerlingen daarvan? Hij zegt ook dat hij het meisje daarna gedumpt heeft omdat ze te snel met hem naar bed ging. Birgit zegt dan: Maar dat doe jij toch ook? Is het voor een jongen anders dan voor een meisje als hij of zij snel met iemand naar bed gaat? - Een aantal jongeren zegt achteraf dat ze het anders hadden willen doen. Bespreek met de leerlingen hoe en wat ze anders hadden kunnen doen. - Wat betekent het als een jongere zegt dat het ook romantisch moet zijn? Zijn de leerlingen het met de jongeren eens dat de eerste keer speciaal moet zijn? - Vinden de leerlingen dat je al vrijende van mening kunt veranderen, omdat het opeens niet meer prettig voor jou is? (Wat zou je dan kunnen doen?) Relaties en seksualiteit - klas 4 235

10 - Moet je trouwens seks hebben als je verkering hebt? Welke andere dingen doe je als je verkering hebt? Geef bij de bespreking in ieder geval de volgende informatie: - Je bent baas over je eigen lijf. - Luister/kijk goed naar de signalen van jezelf en de ander. - Doe niet iets omdat de ander het wil, alleen als je het zelf ook wilt. - Zorg ervoor dat je er beiden van geniet. - Communiceer duidelijk dat je iets wel of niet wilt. Suggesties/ideeën/tips Bespreek een aantal tv-programma s waar seks in voorkomt. Denken de leerlingen dat in deze programma s een reëel beeld wordt geschetst? Waarom denken ze dat? Bekijk zo mogelijk samen een aantal scènes. Boeken Twee liefdes van Marian Hoefnagel, uitg. Van Tricht, ISBN Anna en Jos kennen elkaar al heel lang. Jos vindt dat ze best met elkaar op vakantie kunnen. En met elkaar slapen. Maar Anna is daar niet zo zeker van. Eigenlijk gaat ze liever met haar vriendinnen op vakantie. En eigenlijk wil ze niet met Jos naar bed. Maar is dat niet raar? Iedereen doet het toch? Achtergrondinformatie De volgende gegevens zijn overgenomen uit het onderzoek van de Rutgers Nisso Groep: Seks onder je 25e. NB De getallen in de tabellen geven een indicatie voor wat in deze tijd speelt bij jongeren. Ze zijn geen richtlijn! De gemiddelden worden erg beïnvloed door jongeren die heel jong (12 jaar) of oud (boven de 21 jaar) hun eerste keer meemaken. Tabel 2. Ervaring met verschillende vormen van seksueel gedrag naar leeftijd (%) 12 tot tot 18 leeftijd eerste keer jaar jaar (gemiddeld) opwinding ,1 masturberen ,9 tongzoenen ,0 voelen en strelen ,3 laten vingeren/aftrekken ,2 ander vingeren/aftrekken ,2 naakt vrijen ,3 geslachtsgemeenschap ,6 laten pijpen/beffen ,8 ander pijpen/beffen ,9 anale seks ,1 Relaties en seksualiteit - klas 4 236

11 Tabel 4. Ervaring met geslachtsgemeenschap naar sekse (%) jongens meisjes 12-jarigen jarigen jarigen jarigen jarigen jarigen jarigen jarigen jarigen jarigen jarigen jarigen jarigen gemiddeld 16,6 17 Tabel 5. Ervaring met geslachtsgemeenschap naar etniciteit (%) Nederlands Marok- Turks Surinaams Antilliaans of westers kaans Jongens, geslachtsgemeenschap Meisjes, geslachtsgemeenschap Les 4 Zwanger... sneller dan je denkt Lesdoelen De leerlingen weten op welke manier een meisje zwanger kan worden. De leerlingen weten hoe een meisje erachter kan komen dat ze zwanger is. De leerlingen beseffen welke verschillende manieren er zijn om met een ongewenste zwangerschap om te gaan. Benodigdheden kopieerblad VO-4.1 zwangerschapstest met gebruiksaanwijzing (zie bijgevoegd materiaal) eventueel kopieerblad VO-4.2a en b Relaties en seksualiteit - klas 4 237

12 Introductie Geef aan dat het vaak moeilijk is om goede informatie te krijgen over seksualiteit. Vraag aan de leerlingen of ze weten hoe ze aan goede betrouwbare informatie kunnen komen. Verzamel een aantal tips, bijvoorbeeld: mensen bevragen, internet (welke sites wel en welke niet?), mogelijkheden om vragen te stellen per teksttelefoon, sms, brief en bijvoorbeeld websites als en Omdat veel mensen eigenlijk niet precies weten hoe het zit met seksualiteit, vertellen ze elkaar soms onzinverhalen. Dat maakt het nog eens extra lastig. Of ze proberen anderen bang te maken, omdat ze niet willen dat bijvoorbeeld kinderen gaan vrijen. Een belangrijke vraag rond seksualiteit is hoe je zwanger wordt. Word je zwanger als je als man en vrouw op elkaar ligt met kleren aan? Of als je elkaar aankijkt? Weten de leerlingen hoe je zwanger kunt worden? Wees als docent alert op indianenverhalen die angst oproepen bij de jongeren. Geef voldoende informatie. Kern Deel kopieerblad VO-4.1 uit. Laat de leerlingen de vragen maken. U kunt ook de vragen voorlezen en de leerlingen alleen goed of fout laten invullen. De essentie van de antwoorden is: Sperma of voorvocht dat in de vagina komt, kan leiden tot zwangerschap. De kans dat je zwanger wordt is in bepaalde situaties echter wel veel kleiner. Bespreek de antwoorden, laat de jongeren actief meedenken en geef daarbij de volgende informatie: 1. fout: Meisjes kunnen wel zwanger worden als ze tijdens hun ongesteldheid geslachtsgemeenschap hebben. Maar de kans dat ze zwanger worden is dan veel kleiner dan bijvoorbeeld 14 dagen later in de cyclus. 2. fout: De kans is klein, maar sperma kan ook bijvoorbeeld via de handen in de vagina terechtkomen. 3. fout: Zie 2. Als het meisje eerst een jongen aftrekt en daarna zichzelf vingert, dan is er een kleine kans dat het sperma in de vagina terecht komt. 4. fout: Als er droog wordt geneukt en de penis niet in de vagina wordt gebracht, dan kunnen er toch zaadcellen in de vagina terechtkomen als de jongen klaarkomt. Wanneer een stel zonder kleren de geslachtsdelen tegen elkaar aan wrijft, dan wordt dat droogneuken genoemd. Wijs hierbij ook op het risico van verspreiding van eventuele soa op deze manier. Wanneer onder droogneuken wordt verstaan het tegen elkaar aan wrijven van de geslachtsdelen met kleren aan, dan is er natuurlijk geen kans op zwangerschap. 5. fout: Ook als de jongen geen erectie heeft, kan er sperma of voorvocht uit zijn penis komen. Voorvocht bevat ook zaadcellen. 6. fout: Ook in voorvocht zitten zaadcellen. Dus er is een risico dat het meisje toch zwanger wordt. 7. fout: Het meisje kan toch zwanger worden, als ze net voor haar eerste menstruatie zit. 8. fout 9. fout 10. goed Relaties en seksualiteit - klas 4 238

13 Laat de leerlingen zelf uitspraken doen en praat er met ze over of er in dat geval een kans bestaat dat het meisje zwanger wordt. Afsluiting Bespreek met de leerlingen hoe je erachter kunt komen dat je zwanger bent. Als je geslachtsgemeenschap hebt gehad en je wordt niet ongesteld, dan kun je een zwangerschapstest doen. Bekijk met de leerlingen de zwangerschapstest en bestudeer de bijsluiter. Bespreek ook wat ze kunnen doen als ze per ongeluk zwanger blijken te zijn: - Een morning-afterpil halen nadat je onveilig gevreeën hebt. Deze moet je uiterlijk binnen 72 uur innemen. Hoe eerder je deze inneemt, hoe beter de werking. - Een abortus laten plegen. - Het kind laten komen en met hulp opvoeden. - Het kind laten komen en ter adoptie afstaan. Zoek met de leerlingen informatie over ongewenste zwangerschap, bijvoorbeeld bij apotheken, jongerentijdschriften als Break Out! of op internet: Geef de leerlingen de volgende opdracht en laat hen de antwoorden opschrijven. - Voor meisjes: Stel dat je ongewenst zwanger wordt. Wat zou je dan voor kiezen? Welke redenen heb je voor jouw keus? - Voor jongens: Stel dat je een meisje ongewenst zwanger maakt. Wat zou je dan voor kiezen? Welke redenen heb je voor jouw keus? Laat hen hun antwoorden vergelijken met die van een ander uit de klas en er samen over praten. Denken meisjes hier anders over dan jongens? Suggesties/ideeën/tips Bekijk zo mogelijk samen met de leerlingen een aantal websites over seksualiteit, bijvoorbeeld door te zoeken met Google. Kunnen ze zien welke site goede informatie geeft en welke niet? Kun je van een forum betrouwbare informatie halen? Afhankelijk van de situatie in uw groep, kunt u kopieerbladen VO-4.2a, b uitdelen of de informatie van de bladen doornemen. Als u merkt dat de leerlingen weinig weten over de feiten over zwangerschap, kunt u les 3 van klas 3 geven/herhalen. Differentiatiemogelijkheden Bij de laatste opdracht van de afsluiting kunt u ook de leerlingen even laten nadenken en daarna een klassendiscussie voeren, in plaats van de argumenten schriftelijk te laten voorbereiden. De animaties van het liefdespaleis (zie dvd klas 1, deel 3 en 4) geven ook goede informatie over zwanger worden en geboorte. Relaties en seksualiteit - klas 4 239

14 Achtergrondinformatie De meest gebruikte anticonceptiemethoden bij meisjes met ervaring met geslachtsgemeenschap zijn: Methode % Geen anticonceptie 11,4 De pil 67,7 Condooms 14,9 De pil en condooms 14,8 Het hormoonspiraaltje 1,6 Het koperspiraaltje 0,8 Het pilgebruik neemt tot het 19e jaar steeds toe en daarna iets af. Onder autochtone meisjes is het pilgebruik hoger dan onder de (soms kleine) groepen allochtone meisjes die ervaring hebben met geslachtsgemeenschap. Uit het onderzoek Seks onder je 25e, uitg. Rutgers Nisso Groep. Bronnen nhg.artsennet.nl Relaties en seksualiteit - klas 4 240

15 II - Sociale ontwikkeling en relaties Les 5 Echt of onecht? Lesdoelen De leerlingen worden zich ervan bewust dat de media vaak een onrealistisch, negatief of eenzijdig beeld geven van mannen, vrouwen, seks en liefde. Voorbereiding Het doel van deze les is niet om een bepaalde norm over te dragen, maar juist om de leerlingen zelf te laten nadenken over wat ze zien en hoe ze dat zelf waarderen. Vraag de leerlingen dus vooral naar hun mening en wat de gevolgen van die opvattingen zijn. Neem een aantal muziekclips op, bijvoorbeeld van TMF. Probeer in ieder geval een clip met en een clip zonder seksuele lading te kiezen. Of vraag de leerlingen (hun favoriete) muziekclips op te nemen en mee naar school te nemen. Als u op school gebruik kunt maken van computers met snelle internetverbinding of de beschikking heeft over een computer met snelle internetverbinding en beamer kunt u een aantal muziekclips selecteren op de website en deze tijdens de les met de leerlingen bekijken. Benodigdheden muziekclips op dvd of video computer met snelle internetverbinding of tv en afspeelapparatuur Introductie Praat met de leerlingen over muziekclips. Kijken ze er wel eens naar? Waarom, wat vinden ze er leuk aan? Bekijk samen met de leerlingen een muziekclip en bespreek deze, bijvoorbeeld aan de hand van de volgende vragen: - Hoe vinden jullie de clip? - Heeft de clip met seks te maken? Waarom wel/niet? - Heeft de clip met liefde te maken? Waarom wel/niet? - Welke rol spelen mannen en vrouwen in deze clip? - Ben je het daarmee eens? Waarom wel/niet? Vraag aan de leerlingen wat ze vinden van het beeld dat de clip geeft. Komt dat overeen met de werkelijkheid? Wat zouden ze van het gedrag van de mannen en vrouwen in de film vinden als ze hen in de werkelijkheid tegen zouden komen? In hoeverre zien zij de artiesten als voorbeelden? Kunnen de leerlingen bedenken hoe het komt dat de clips veel seks bevatten? Geef aan dat sommige jongeren seks leuk of opwindend vinden om naar te kijken. Daarom worden er meer cd s en dvd s verkocht. De seks wordt gebruikt om geld te verdienen. Kern Laat nog een paar clips zien en vraag aan de leerlingen of ze vinden dat deze ook met seks en/of liefde te maken hebben. Vraag om argumenten. Laat de leerlingen zich voorstellen dat ze de man of de vrouw op de clip zijn. Relaties en seksualiteit - klas 4 241

16 Wat zouden ze dan doen? Zouden zij ook zo willen zijn? Wat verwachten ze dan dat er gebeurt? Hoe is dat voor de ander(en)? In de wereld om je heen zie je veel dingen die te maken hebben met seks. Dat gebeurt op verschillende manieren. Soms heeft het te maken met liefde, soms met geld. Soms vind je het mooi, soms niet. Soms vind je het spannend of opwindend en soms vind je het raar. De voorbeelden van seks die je op tv of in tijdschriften ziet, zijn niet altijd goede voorbeelden. Wat je ziet, hoef je niet altijd zelf te doen. Als je seks hebt, is het in ieder geval belangrijk dat het voor allebei goed voelt of prettig is. Afsluiting Vraag aan de leerlingen hoe ze het onderscheid kunnen maken tussen wat echt is en wat niet echt is. Bij het bespreken van de muziekclips ging het om seks en liefde. Wat hebben liefde en seks met elkaar te maken? Kan seks zonder liefde? En liefde zonder seks? Houd een Lagerhuisdebat waarin voor- en tegenstanders van deze beide opvattingen tegenover elkaar komen te staan en elkaar met argumenten proberen te overtuigen. Suggesties/ideeën/tips Laat de leerlingen een opbouw aangeven in de muziekclips: weinig seks, veel seks, heel veel seks. Zouden ze zelf mee willen doen in een clip? In welke en waarom? Zouden ze dan alle rollen willen spelen? Welke wel en welke niet? En waarom wel/niet? Als de leerlingen duidelijk favoriete clips hebben, gebruik deze dan bij deze les. Achtergrondinformatie De meerderheid van de horende jongens (88%) en de horende meisjes (75%) ziet wel eens een videoclip waar bloot in voorkomt. Uit het onderzoek Seks onder je 25e, uitg. Rutgers Nisso Groep. Les 6 De eerste keer... wanneer? Lesdoelen De leerlingen krijgen inzicht in redenen om te wachten met geslachtsgemeenschap tot na het huwelijk. De leerlingen worden zich bewust van mythen rond het maagdenvlies. Voorbereiding Op kunt u een duidelijke tekening vinden van het maagdenvlies. NB: Deze les moet na les 3 gegeven worden. Benodigdheden dvd BNN: Versieren (zie bijgevoegd materiaal) dvd BNN Maagdenvlies (zie bijgevoegd materiaal) tv en afspeelapparatuur bord, krijt kopieerblad VO-4.3 Relaties en seksualiteit - klas 4 242

17 Introductie Herinner de leerlingen aan de les over de eerste keer, waarbij gesproken is over verschillende eerste keren. Vertel dat er mensen zijn die zeggen dat je pas echt voor de eerste keer geslachtsgemeenschap mag hebben als je getrouwd bent. Hoe denken de leerlingen daar zelf over? Weten ze van elkaar hoe ze erover denken en wat de motivatie daarbij is? Wat vinden hun ouders ervan? Waarom vinden ze dat? Kern Kijk samen met de leerlingen naar het gedeelte van de dvd over versieren, tot en met de uitspraken van het moslimmeisje en het meisje dat geen moslim is. De twee meisjes hebben heel verschillende meningen. Welke redenen noemen ze om wel of niet te willen wachten tot het huwelijk? Jongens zeggen hier in dit interview niets over. Vraag aan de leerlingen hoe het met jongens zit. Moeten zij ook wachten tot het huwelijk? Waarom wel/niet? Teken de onderstaande tabel op het bord en vul deze samen met de leerlingen in. Meisjes moeten Meisjes moeten niet Jongens moeten Jongens moeten niet wachten, want wachten, want wachten, want wachten, want Laat in ieder geval aan de orde komen dat veel gelovige mensen, christenen, moslims en hindoes, het belangrijk vinden dat jongens en meisjes als maagd trouwen. Dat betekent dat ze nog geen geslachtsgemeenschap hebben gehad. Kennen de leerlingen mensen die dit ook vinden? Kun je controleren of je partner nog maagd is? Geef de leerlingen de volgende informatie: Bij mannen en bij vrouwen kun je niet controleren of ze maagd zijn of niet. In verschillende culturen zeggen mensen dat een meisje dat maagd is, gaat bloeden bij de eerste keer dat ze geslachtsgemeenschap heeft, omdat de penis van de man dan door het maagdenvlies gaat. Vraag aan de leerlingen wat ze weten over het maagdenvlies en schrijf hun opmerkingen op het bord. Laat het gedeelte van de dvd zien over het maagdenvlies en ga daarna de opmerkingen op het bord nog een keer langs. Wat klopt wel en wat klopt niet? - Het maagdenvlies is geen vlies maar een plooi, zo n randje alsof je op je wang gebeten hebt. Soms is het groot en dik, soms klein en dun. - Veel vrouwen bloeden niet de eerste keer. Eigenlijk geldt: Als je het goed doet, dan geen bloed. Dat wil zeggen, als je samen prettig vrijt, de tijd neemt en voorzichtig met elkaar bent en je geniet er allebei van, dan ben je als vrouw ontspannen en vochtig genoeg en bloed je meestal niet. Als je als vrouw gespannen bent en niet vochtig, dan kun je ook de tweede en derde keer bloeden. - Je kunt niet aan een maagdenvlies zien of iemand al eens geslachtsgemeenschap heeft gehad. Want het randje kan glad zijn of kartelig, dik of dun. Dat is bij iedere vrouw anders. - Je maagdenvlies heeft helemaal niets te maken met of je maagd bent of niet. Relaties en seksualiteit - klas 4 243

18 - Van paardrijden of een tampon beschadigt je maagdenvlies niet! - Laat het kopieerblad VO-4.3 zien. Afsluiting Concludeer samen met de leerlingen dat het wel een ingewikkelde situatie is. Sommige ouders denken misschien dat een meisje moet bloeden, de eerste nacht na haar trouwen. Maar dat gebeurt bij heel veel vrouwen niet, al zijn ze maagd. Kunnen zij daar met hun ouders over praten? Sommige meisjes bedenken creatieve oplossingen en prikken in hun vinger om daar bloed uit te laten komen. Of, als ze al geslachtsgemeenschap gehad hebben, laten ze door een operatie het randje aan het begin van hun vagina strakker maken, zodat ze een grote kans hebben dat ze gaan bloeden. Benadruk dat het met of zonder bloed voor jongens en meisjes heel belangrijk is om goed na te denken wanneer ze zouden willen vrijen. In een huwelijk of bij een vaste relatie, alleen als ze verliefd zijn of ook als ze een knap iemand tegenkomen met een lekker lijf? Suggesties/ideeën/tips Vraag aan een aantal voor de leerlingen bekende medewerkers binnen de school naar hun visie over seks voor het huwelijk. Kies daarbij zoveel mogelijk voor uiteenlopende meningen. Vertel de leerlingen wat u aan de medewerkers gevraagd heeft. Kunnen de leerlingen van tevoren inschatten wat de mening van de medewerkers is? Laat hen als huiswerk daadwerkelijk bij deze medewerkers navraag doen: Vind u dat je geslachtsgemeenschap mag hebben voor het huwelijk of niet? Waarom vindt u dat? Bespreek de opdracht tijdens een volgende les. Uit een enquête van de Rutgers Nisso Groep blijkt dat de vraag Mag je pas seks hebben als je getrouwd bent? met ja wordt beantwoord door: - 16% van de jongeren van Nederlandse afkomst - 40% van de jongeren van Hindoestaanse afkomst - 75% van de jongeren van Turkse afkomst - 77% van de jongeren van Marokkaanse afkomst Laat de leerlingen de percentages voorspellen en geef hen daarna de juiste percentages. Kunnen ze deze percentages verklaren? Zoek met de leerlingen naar informatie over het maagdenvlies op Hier staat een duidelijke tekening bij. In oktober 2005 is bij de NPS de serie De meiden van Halal uitgezonden. In aflevering 3 gaan drie orthodoxe, maar open en onderzoekende moslimmeiden op zoek naar de zin en onzin van het maagdenvlies, zie Differentiatiemogelijkheden Voor taalvaardige leerlingen: De Rutgers Nisso Groep geeft de folder Feiten en fabels over het maagdenvlies uit, zie Seksuele vorming, onderdeel van PrOmotie, leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs, uitg. Edu Actief. Infoboek, bladzijde 31 en 32. De informatie in het werkboek is niet correct. Relaties en seksualiteit - klas 4 244

19 Les 7 Een kind, en dan? Lesdoelen De leerlingen worden zich bewust van de veranderingen die een kind in hun leven teweeg kan brengen. De leerlingen worden zich bewust van hun eigen verantwoordelijkheid. De leerlingen beseffen dat de veranderingen anders zijn voor mannen en vrouwen. Voorbereiding Bekijk voorafgaand aan deze les de dvd Liefde maakt blind en besluit of u deze helemaal wil laten zien of een deel ervan. Benodigdheden dvd Liefde maakt blind (zie bijgevoegd materiaal) afspeelapparatuur papier op A4-formaat, pen Introductie Geef iedere leerling een vel papier op A4-formaat en laat dit vel in de lengte doormidden vouwen. Aan de linkerkant schrijven of tekenen ze twaalf dingen die ze echt graag doen. Vertel erbij dat deze lijst persoonlijk is en niet door anderen wordt gelezen. Als alle leerlingen een lijstje van hun favoriete bezigheden hebben gemaakt, vraagt u hen om aan de rechterkant achter iedere bezigheid te schrijven of ze dat ook nog zouden kunnen doen met een baby van drie maanden. En waarom dat wel of niet kan. Bespreek de opdracht na aan de hand van de volgende vragen: - Welke activiteiten zou je nog kunnen doen met een baby en welke niet? - Zijn er verschillen tussen de antwoorden van de jongens en de meisjes in de klas? Welke verschillen zijn er? - Zien de leerlingen die verschillen ook bij gezinnen in hun omgeving? Hoe zouden ze daar zelf mee om willen gaan? Kern Bekijk samen met de leerlingen de dvd Liefde maakt blind (of een deel daarvan). Afsluiting Bespreek de dvd aan de hand van de volgende vragen: - Klopte de inschatting van de leerlingen over wat er verandert met een baby als ze naar de meisjes in de film kijken? Valt het hun mee of tegen? - Zouden de leerlingen zelf nu al kinderen willen? Waarom wel/niet? - Zijn de leerlingen van plan zelf anticonceptie te gebruiken? Hoe gaan ze dat aanpakken? - Zijn er verschillen tussen jongens en meisjes in het willen gebruiken van anticonceptie? Welke verschillen zijn dat? - Vinden de leerlingen dat jongens en meisjes een even grote verantwoordelijkheid hebben voor het gebruik van anticonceptie? Waarom wel/niet? Suggesties/ideeën/tips Als er nog tijd over is, kun u de leerlingen laten discussiëren over de volgende stellingen: Relaties en seksualiteit - klas 4 245

20 1. Je kunt net zo goed op je 15e als op je 25e vader of moeder worden. 2. Een kind krijgen, is een goede manier om een jongen voorgoed aan je te binden. 3. Jongens willen geen verkering met een tienermoeder. 4. Liefde maakt blind. (Ofwel: van verliefdheid kun je goed in de war raken en niet helder meer denken) Bekijk websites over tienermoeders en tienervaders en nog meer interessante sites via In les 9 van klas 1 wordt uitgebreid aandacht besteed aan anticonceptiemiddelen. Geef deze les of herhaal hem zonodig. Differentiatiemogelijkheden Seksuele vorming, onderdeel van PrOmotie, leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs, uitg. Edu Actief. Infoboek, bladzijde 57 tot en met 64 Werkboek 3, bladzijde 16 tot en met 21. Boeken Zestien en zwanger, MOLL-boek 7, te bestellen via Thema: ongewenst zwanger, vroeger en nu. Esther weet niet wat ze moet doen. Is ze veel te jong om een baby te krijgen? Haar moeder vindt van wel. Haar vader vindt dat ze er goed over moet nadenken. Maar Esther komt er niet uit. Dan gaat ze een poosje bij haar oma logeren. In de gesprekken met oma komt ze veel te weten over zichzelf en haar familie. Achtergrondinformatie Laag opgeleide jongeren gebruiken minder vaak consequent anticonceptie met de laatste partner dan hoog opgeleide jongeren. Laag opgeleide jongeren hebben in het afgelopen jaar dan ook vaker te maken gehad met zwangerschap en meer laag dan hoog opgeleide meisjes een abortus ondergaan. Ook zijn er verschillen tussen etnische groepen: meisjes met een Surinaamse of Antilliaanse achtergrond zijn vaker dan andere meisjes ongepland zwanger geweest in het afgelopen jaar. Antilliaanse meisjes hebben hierbij ook vaker een abortus gehad. Bronnen Goede minnaars, pakket voor de begeleiding van jongeren, uitg. Forum Seksuele Vorming, Dvd Liefde maakt blind van Wil Dwarswaard, uitg. Hulpverleningsdienst Groningen/Tara TV. Relaties en seksualiteit - klas 4 246

jij Allochtone en autochtone jongeren over partnerkeuze en seksualiteit

jij Allochtone en autochtone jongeren over partnerkeuze en seksualiteit Wat vind jij daar van? nou Allochtone en autochtone jongeren over partnerkeuze en seksualiteit De Rutgers Nisso Groep ontwikkelt in opdracht van ZonMw een website voor en met jongeren met een Turkse, Marokkaanse

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen kunnen verschillende betekenissen geven aan seksualiteit. Kinderen zijn zich ervan bewust dat iedereen seksuele gevoelens heeft, en dat je je daarvoor

Nadere informatie

klaar met spelen? dat dacht je maar!

klaar met spelen? dat dacht je maar! 5 7 8 9 0 5 5 7 8 9 0 5 Dit spel is ontwikkeld om gezinnen, waarvan één of meer personen hiv+ zijn, te ondersteunen bij het praten over onderwerpen die daar direct of indirect mee te maken hebben. Mensen

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Bij seks horen ook gevoelens. Liefde en verliefdheid. Zin hebben in seks. Opgewonden zijn of geil zijn.

Bij seks horen ook gevoelens. Liefde en verliefdheid. Zin hebben in seks. Opgewonden zijn of geil zijn. SEKS, Alle manieren waarop je kan vrijen noemen we seks hebben. Je kan seks hebben met jezelf en met iemand anders. Niet iedereen wil seks. Dat is voor iedereen anders. Seks is strelen, zoenen, knuffelen.

Nadere informatie

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Op de polikliniek van het Universitair Kinderziekenhuis St Radboud ziekenhuis willen wij je met deze folder informatie geven over seksualiteit

Nadere informatie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 2. Veilig en onveilig vrijen: anticonceptie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 2. Veilig en onveilig vrijen: anticonceptie Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 2 Veilig en onveilig vrijen: anticonceptie 2 Toelichting onderdeel 2: Anticonceptie In het tweede onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB) wordt het thema veilig

Nadere informatie

Seksuele vorming. Seksuele veiligheid

Seksuele vorming. Seksuele veiligheid Seksuele vorming Seksuele veiligheid Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteurs: Daphne Ariaens, Mandy Rooker Eindredactie: Edu Actief Titel: Seksuele

Nadere informatie

Over het MEISJESLICHAAM op www.sense.info

Over het MEISJESLICHAAM op www.sense.info Over het MEISJESLICHAAM op www.sense.info Op Sense.info vind je allemaal informatie over seks, relaties en hulp bij problemen. Ga naar www.sense.info. In het menu zie je alle onderwerpen. -Klik op MEISJESLICHAAM

Nadere informatie

Wensenkaart. Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad. Meisjes. Als jij uitgaat en een leuk jongen ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt?

Wensenkaart. Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad. Meisjes. Als jij uitgaat en een leuk jongen ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt? Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad Wensenkaart Als jij uitgaat en een leuk jongen ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt? onderbouw Dat we oogcontact hebben Echt niet! L Misschien wel Natuurlijk!

Nadere informatie

en gezinsvorming Voortplanting Werkvormen: Lesdoelen: Kinderboeken: Benodigdheden: Filmpje: Les 7: Voortplanting en veilige seks Lesoverzicht

en gezinsvorming Voortplanting Werkvormen: Lesdoelen: Kinderboeken: Benodigdheden: Filmpje: Les 7: Voortplanting en veilige seks Lesoverzicht II Voortplanting en gezinsvorming Les 7: Voortplanting en veilige seks Lesoverzicht Werkvormen: Lesdoelen: Kinderen weten hoe de bevruchting verloopt, hoe je zwanger kunt raken en hoe je je tegen een zwangerschap

Nadere informatie

Wensenkaart. Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad. Jongens. Als jij uitgaat en een leuk meisje ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt?

Wensenkaart. Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad. Jongens. Als jij uitgaat en een leuk meisje ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt? Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad Wensenkaart Als jij uitgaat en een leuk meisje ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt? onderbouw Dat we oogcontact hebben Echt niet! L Misschien wel Natuurlijk!

Nadere informatie

Activiteit van de maand

Activiteit van de maand Activiteit van de maand Ideaal om de koude wintermaanden door te komen een activiteit om rode oortjes en warme kaken van te krijgen! De Veilig Vrijen Quiz (een uitgave van In Petto: www.jongereninformatie.be)

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Veilig vrijen: hoe doe ik dat? Antwoorden

Veilig vrijen: hoe doe ik dat? Antwoorden Veilig vrijen: doe ik dat? Seks kan fijn zijn. Maar er zitten ook gevaren aan. Je kunt zwanger raken zonder dat je dat wilt. Je kunt ook een geslachtsziekte oplopen. Hoe voorkom je een zwangerschap of

Nadere informatie

7. Wel of niet vertellen

7. Wel of niet vertellen Quizvragen hoofdstuk 6 1. Wanneer krijgt iemand een bloedtransfusie? 2. Hoe is het virus in jouw bloed terechtgekomen? 3. Komt een verkoudheid door de kou of door een virus? 4. Kan het virus in flesvoeding

Nadere informatie

KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING

KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING Compleet voorlichtingspakket Het voorlichtingspakket Veilig vrijen & seks bestaat uit: 1. Krasloten 2. Jongerenboekje SEKS&ZO 3. Handleiding met

Nadere informatie

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Relationele vorming De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Programma Introductie relationele- en seksuele vorming Inventarisatie van vragen De seksuele ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

Besmetting met HIV Inleiding Wat is HIV Wat is AIDS

Besmetting met HIV Inleiding Wat is HIV Wat is AIDS Besmetting met HIV Inleiding Door een ongeluk, waarbij u mogelijk in contact bent gekomen met het bloed van iemand met HIV of AIDS, loopt u kans om met HIV besmet te raken. Juist bij een ongeluk gaat alles

Nadere informatie

Scheldwoorden inventariseren, werkvorm, filmpje en gesprek en uitbeelden, filmpje en gesprek en werkvorm, stellingen, handvaardigheidswerk

Scheldwoorden inventariseren, werkvorm, filmpje en gesprek en uitbeelden, filmpje en gesprek en werkvorm, stellingen, handvaardigheidswerk Verliefd, en dan... Leeftijd: 12-16 Soort bijeenkomst: club, catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Liefde, Seksualiteit Tijdsduur: 1 uur 40 min. Scheldwoorden inventariseren, werkvorm, filmpje

Nadere informatie

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode:

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Groep 1-2 Hierbij zijn de kinderen bezig met specifieke lichaamskenmerken van zichzelf en van anderen. Ook gaan ze op zoek naar onderlinge overeenkomsten.

Nadere informatie

Werkvormen: Lesdoelen: Benodigdheden: Kinderboeken: Filmpje: Les 2: Ik verander in de puberteit (meisje) Lesoverzicht

Werkvormen: Lesdoelen: Benodigdheden: Kinderboeken: Filmpje: Les 2: Ik verander in de puberteit (meisje) Lesoverzicht Les 2: Ik verander in de puberteit (meisje) Lesoverzicht Werkvormen: Lesdoelen: Kinderen weten welke lichamelijke en emotionele veranderingen zich bij meisjes voordoen in de puberteit. Kinderen weten dat

Nadere informatie

Jongeren met een aangeboren genitale aandoening Wegwijzer bij vragen over intimiteit en seksualiteit

Jongeren met een aangeboren genitale aandoening Wegwijzer bij vragen over intimiteit en seksualiteit Jongeren met een aangeboren genitale aandoening Wegwijzer bij vragen over intimiteit en seksualiteit Inleiding Als je geboren bent met Spina Bifida (open rug), een blaasexstrophie of een andere aandoening

Nadere informatie

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant KaartjesspeL voorkant Kaartjesspel achterkant Wat betekent LHBT? Ben je in de war als je bi bent? Hoe word je homo? Wat is coming out? Op welke leeftijd ontdek je dat je homo of lesbisch bent? Op welke

Nadere informatie

januari 2009 Rutgers Nisso Groep Alle rechten voorbehouden www.rutgersnissogroep.nl

januari 2009 Rutgers Nisso Groep Alle rechten voorbehouden www.rutgersnissogroep.nl Sense Feiten en fabels Heb je nog vragen over seksualiteit, anticonceptie, soa of onbedoelde zwangerschap? Je kunt hiervoor altijd naar je huisarts gaan. Maar je kunt hiervoor ook terecht op de Sense-spreekuren

Nadere informatie

KIJK! SEKSUALITEIT. mijn leven. Leerjaar 2. Leskatern 3. Ont wikkeld voor. praktijkonderwijs Basis - Kader

KIJK! SEKSUALITEIT. mijn leven. Leerjaar 2. Leskatern 3. Ont wikkeld voor. praktijkonderwijs Basis - Kader em ex jk ki In KIJK! mijn leven Leerjaar 2 aa pl SEKSUALITEIT Leskatern 3 r Ont wikkeld voor praktijkonderwijs Basis - Kader INLEIDING Seksualiteit Jongeren zijn veel bezig met relaties en seksualiteit.

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Wat gebeurt er met je als je een leuk meisje of jongen tegenkomt. Je vindt de ander leuk en misschien word je wel verliefd. Dan wil je heel vaak bij hem of bij

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

9. Soa s. Deze basisstof vervangt de basisstof in je leerwerkboek.

9. Soa s. Deze basisstof vervangt de basisstof in je leerwerkboek. Deze basisstof vervangt de basisstof in je leerwerkboek. 9. Soa s In deze vervangende basisstof maak je met klasgenoten een kwartetspel over seksueel overdraagbare aandoeningen. Daarna kunnen jullie het

Nadere informatie

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Tijd: 50 minuten Voorbereiding: op www.meerdanliefde.nl is veel informatie te vinden in redelijk eenvoudige taal. Ook in het App Note Mouse draaiboek staan

Nadere informatie

JE EIGEN LIJF JE EIGEN LIJF

JE EIGEN LIJF JE EIGEN LIJF JE EIGEN LIJF Het is heel belangrijk om je eigen lijf goed te kennen. Als je wordt geboren, ben je een meisje of een jongen. In de loop van de tijd groeit je lijf groeit hard tot je volwassen en uitgegroeid

Nadere informatie

Seks en relaties Woordenlijst

Seks en relaties Woordenlijst Seks en relaties Woordenlijst Inhoud Vriendschappen en relaties 3 Lichaamsdelen 4 Seksualiteit 6 Seks en masturbatie 8 Veilige seks en voorbehoedsmiddelen 10 Misbruik 12 2 Vriendschappen en relaties Vriendje

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Flyer relaties en seksualiteit

Flyer relaties en seksualiteit Inleiding Kinderen komen dagelijks via de media, ervaringen thuis of op straat in aanraking met positieve en negatieve aspecten van relaties en seksualiteit. Logisch dat ze daar op school over vertellen

Nadere informatie

DE SEKSUELE LEVENSLOOP

DE SEKSUELE LEVENSLOOP DE SEKSEE EVENSOOP Aart Beekman Polikliniek Psychosomatische gynaecologie en Seksuologie Keuzevak seksuologie 2008-2009 Psycho-seksuele anamnese Invloed van de persoonlijke geschiedenis op seksuele betekenisgeving

Nadere informatie

Seksualiteit en seksuele ontwikkeling

Seksualiteit en seksuele ontwikkeling Seksualiteit en seksuele ontwikkeling Platform Smith Magenis syndroom 15 november 2014 - Leusden Yvonne Stoots Vanmiddag Seksualiteit Seksuele ontwikkeling Begeleiding bij seksuele ontwikkeling Seksualiteit

Nadere informatie

Inkijkexemplaar INLEIDING. zelfbeeld. Leskatern 1

Inkijkexemplaar INLEIDING. zelfbeeld. Leskatern 1 r aa pl em ex jk ki In zelfbeeld INLEIDING Wie ben ik en hoe presenteer ik me naar de buitenwereld? Dat zijn vragen waar veel jongeren mee bezig zijn. Het is niet makkelijk om je zeker te voelen in een

Nadere informatie

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding op school en thuis Naam Christel van Helvoirt GGD Hart voor Brabant Waar denken jullie aan bij seksualiteit? Gevoelens Veiligheid

Nadere informatie

Onderzoek Veilig of niet?

Onderzoek Veilig of niet? Onderzoek Veilig of niet? 06 februari 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 24 januari tot 04 februari 2013, deden 2.261 jongeren mee. Het onderzoek is gehouden in samenwerking

Nadere informatie

Verschil in verlangen

Verschil in verlangen Verschil in verlangen 1 Wat is normaal? Hoe vaak denk je dat mensen samen vrijen in een goede relatie? Twee keer per week, eens in de maand of alleen in de vakantie? Het antwoord op deze vraag zegt iets

Nadere informatie

Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen. Dr. Hanneke de Graaf

Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen. Dr. Hanneke de Graaf Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen Dr. Hanneke de Graaf Seks onder je 25e 2005 2012 Methode Werving via scholen en gemeenten; 3926 meisjes en 3915 jongens; 12-25 jaar (gemiddeld 18,4); Representatief

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Sommige meisjes zijn heel snel verliefd, andere meisjes zullen niet snel of misschien zelfs helemaal niet verliefd worden. Dit is bij ieder meisje anders. Wat gebeurt

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding, op school en thuis Anja Sijbranda GGD Hart voor Brabant Programma Waarom relationele en seksuele vorming? Wat doet school?

Nadere informatie

Werkvormen: Basis 6.1 Kwaliteiten van een vriend Reflectie Subgroepen 30 min 6.2 Hyves-profiel Reflectie Subgroepen (digi) 20 min.

Werkvormen: Basis 6.1 Kwaliteiten van een vriend Reflectie Subgroepen 30 min 6.2 Hyves-profiel Reflectie Subgroepen (digi) 20 min. Les 6: Gezocht: een vriend Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten wat ze belangrijk vinden in een vriendschap; Kinderen kunnen een aantal kenmerken en voorwaarden benoemen waar een vriendschap aan moet

Nadere informatie

De leraar legt dit eerst uit, daarna maken de leerlingen deze vragen

De leraar legt dit eerst uit, daarna maken de leerlingen deze vragen ANTWOORDEN SEKSUALITEIT A3 Opdracht Anticonceptiepil 1,3,5 Test jezelf tijdens de les! De leraar legt dit eerst uit, daarna maken de leerlingen deze vragen OPDRACHTEN 1 tijdens de les 4 B 2 D 3 C 5 C 6

Nadere informatie

Hoe krijg je hepatitis B?

Hoe krijg je hepatitis B? Hepatitis B Hepatitis B is een infectie van de lever, veroorzaakt door het hepatitis B-virus. In Nederland wordt dit virus vooral overgedragen door seksueel contact. Het dringt via de slijmvliezen van

Nadere informatie

5.4 Praten met ouders

5.4 Praten met ouders seksualiteit. Bespreek daarom ook eens met je Turkse of Marokkaanse collega s welke waarden jullie samen belangrijk vinden in de seksuele ontwikkeling. Verschillende meningen zijn geen probleem, zolang

Nadere informatie

Sexual Education for Adults with Disabilities

Sexual Education for Adults with Disabilities Sexual Education for Adults with Disabilities Tool 3 De inhoud en vormgeving van het kaartspel per thema The European Commission support for the production of this publication does not constitute an endorsement

Nadere informatie

Inhoud klas 1. Lessen klas 1 75

Inhoud klas 1. Lessen klas 1 75 Inhoud klas 1 Lessen klas 1 75 I. Lichamelijke en emotionele ontwikkeling 78 1. Wel of niet tevreden met je lijf 78 2. Man en vrouw worden 80 3. Onzinverhalen 85 II. Sociale ontwikkeling en relaties 89

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Seksuele vorming: gave (op-)gave

Seksuele vorming: gave (op-)gave Seksuele vorming: gave (op-)gave De Wegwijzer Oosterwolde, 28 januari 2016 Mieneke Aalberts-Vergunst Programma Introductie Stellingen De wereld om ons heen Onze opvoeding Seksualiteit Het Bijbelse beeld

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Veel jongens en mannen masturberen. Er zijn minder meisjes en vrouwen die masturberen. Sommigen jongens doen het elke dag, anderen misschien maar eens per week

Nadere informatie

Testen op HIV, ja of nee?

Testen op HIV, ja of nee? Afdeling Verloskunde, locatie AZU Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Wat is HIV, wat is aids en wat zijn de gevolgen tijdens de zwangerschap. HIV is het virus dat de ziekte aids

Nadere informatie

Sekswoordenboek. Doelen. Duur. Materialen. Instructies

Sekswoordenboek. Doelen. Duur. Materialen. Instructies Sekswoordenboek De deelnemers brainstormen alle mogelijke woorden die met seks te maken hebben. In de groep wordt nagegaan wat elk woord betekent en wat voor type woord het is (formeel, informeel, schuttingtaal,

Nadere informatie

Vaginistisch reageren

Vaginistisch reageren Vaginistisch reageren 1 Wat is het? Vaginisme wil zeggen dat het niet lukt om een penis, vingers of tampon in je vagina in te brengen. Probeer je het, dan spannen je bekkenbodemspieren zich onbewust aan.

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

Over: www.bewareofloverboys.nl

Over: www.bewareofloverboys.nl 1 Naam: www.bewareofloverboys.nl Voordat je begint met de opdrachten? Lees dit door: Als je je niet prettig voelt bij het lezen van bepaalde dingen: Stop met het lezen van deze site. Praat erover met iemand

Nadere informatie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 1. Relaties: wensen en grenzen

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 1. Relaties: wensen en grenzen Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 1 Relaties: wensen en grenzen 2 Toelichting onderdeel 1: wensen en grenzen In het eerste onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB) wordt het thema relaties en

Nadere informatie

Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG :

Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG : Bijlage Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG : Interview: vragen gast : Levensgeschiedenis: Zie dossier Hoe vind

Nadere informatie

Inhoud klas 6. Lessen klas 6 317. I. Lichamelijke en emotionele ontwikkeling 320 1. Hoe zie ik mezelf? 320 2. Seks-stress 322 3. Zwanger en dan 325

Inhoud klas 6. Lessen klas 6 317. I. Lichamelijke en emotionele ontwikkeling 320 1. Hoe zie ik mezelf? 320 2. Seks-stress 322 3. Zwanger en dan 325 Inhoud klas 6 Lessen klas 6 317 I. Lichamelijke en emotionele ontwikkeling 320 1. Hoe zie ik mezelf? 320 2. Seks-stress 322 3. Zwanger en dan 325 II. Sociale ontwikkeling en relaties 326 4. Jij bent mijn

Nadere informatie

KiesWijzer. een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs

KiesWijzer. een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs KiesWijzer een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs Inleiding Met veel plezier presenteert Intermijn de les KiesWijzer. Uw leerlingen staan in het nieuwe schooljaar weer voor grote keuzes. Welk

Nadere informatie

De seksuele ontwikkeling. van kinderen (0 tot 18 jaar)) en wat ouders kunnen doen

De seksuele ontwikkeling. van kinderen (0 tot 18 jaar)) en wat ouders kunnen doen De seksuele ontwikkeling van kinderen (0 tot 18 jaar)) en wat ouders kunnen doen Seksuele opvoeding gaat over meer dan alleen seksualiteit De seksuele ontwikkeling van kinderen en wat ouders kunnen doen

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

Voorbehoedsmiddelen. Wat voel je? Tampons of maandverband?

Voorbehoedsmiddelen. Wat voel je? Tampons of maandverband? Wat is het? Om te kunnen begrijpen wat ongesteld zijn precies is moet je eerst weten welke lichaamsdelen hierbij een rol spelen. Meisjes hebben 2 eierstokken, 2 eileiders, een baarmoeder en een vagina

Nadere informatie

Onderzoek Wereldproblemen en Seks

Onderzoek Wereldproblemen en Seks Onderzoek Wereldproblemen en Seks 1V Jongerenpanel 24 oktober 2014 Over dit onderzoek Aan dit online onderzoek in samenwerking met dance4life, gehouden van 15 tot en met 23 oktober 2014, deden 1641 jongeren

Nadere informatie

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland)

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Programma 1. Seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren 2. Criteria om normaal

Nadere informatie

SOA enquete uitslag 2008

SOA enquete uitslag 2008 pagina 1 van 10 p h p E S P SOA enquete uitslag 2008 Wat weet je over Sexueel Overdraagbare Aandoeningen Deze enquete is strikt geheim!we kunnen niet inzien wie welke gegevens heeft uitgevoerd! 1. In welke

Nadere informatie

Terugkerende aanvallen

Terugkerende aanvallen Genitale herpes Herpes genitalis is een seksueel overdraagbare aandoening (soa), die wordt veroorzaakt door een virus. Dit virus zorgt voor een pijnlijke infectie van de huid en de slijmvliezen in en rond

Nadere informatie

VRIENDSCHAP EN RELATIES

VRIENDSCHAP EN RELATIES VRIENDSCHAP EN VRIENDSCHAP Als je in de puberteit komt, wordt vriendschap belangrijk. Je vrienden kies je zelf uit. Er zijn mensen die één boezemvriend of één hartsvriendin hebben. Andere mensen hebben

Nadere informatie

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. PAS OP! Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl/loverboys En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Inhoud Wat is seksualiteit? Seksuele vorming in de school? Draagvlak bij school, ouders en leerlingen De rol van de leerkracht Vaardigheden van de leerkracht

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten. Handleiding Groep Les Thema Wat zie je en wat vind je ervan? Weet wat je ziet Welkom bij de eerste les van het Nationaal Media paspoort voor uw groep! De kinderen (en u als leerkracht) worden zich in deze

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Nee zeggen mag! Kleuters helpen om grenzen aan te geven

Nee zeggen mag! Kleuters helpen om grenzen aan te geven Nee zeggen mag! Kleuters helpen om grenzen aan te geven Jaarcongres 2011 Het Jonge Kind Melanie Linssen-Meijer 1 november 2011 Programma Introductie Weerbaarheid Seksuele ontwikkeling van kinderen Eigen

Nadere informatie

Relaties en seksualiteit

Relaties en seksualiteit Seksualiteit ontwikkelt zich vanaf de geboorte en is een wezenlijk onderdeel van het mens-zijn gedurende het hele leven. Seksualiteit wordt geuit en ervaren in gevoelens, gedachten, opvattingen, rollen

Nadere informatie

PROGRAMMA SOCIAL MEDIA DEEL EN WIN! Clubprogramma op basis van Rock Solid. Sirkelslag Young Programma social media - Deel en win!

PROGRAMMA SOCIAL MEDIA DEEL EN WIN! Clubprogramma op basis van Rock Solid. Sirkelslag Young Programma social media - Deel en win! PROGRAMMA SOCIAL MEDIA DEEL EN WIN! Clubprogramma op basis van Rock Solid Sirkelslag Young Programma social media - Deel en win! 1 Programma SOCIAL MEDIA Deel en Win! Clubprogramma op basis van Rock Solid

Nadere informatie

pag voor het eerst ongesteld Over veranderende gevoelens In deze folder: pag 8 Wat gebeurt er met je lichaam? pag 4

pag voor het eerst ongesteld Over veranderende gevoelens In deze folder: pag 8 Wat gebeurt er met je lichaam? pag 4 De puberteit komt eraan! Als je 10 bent, begint je puberteit. Maar wat is dat nou eigenlijk? Je verandert van een meisje in een vrouw. Je gaat je ook anders voelen en gedragen. Dat gebeurt niet van de

Nadere informatie

Werkvormen: Lesdoelen: Filmpjes: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 8: Verliefd. Lesoverzicht

Werkvormen: Lesdoelen: Filmpjes: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 8: Verliefd. Lesoverzicht Les 8: Verliefd Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten dat gevoelens van verliefdheid leuk maar ook lastig kunnen zijn; Kinderen zijn zich ervan bewust dat je op verschillende types mensen verliefd kunt

Nadere informatie

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Onder druk Geen uitweg voor Aïsha

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Onder druk Geen uitweg voor Aïsha Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten Onder druk Geen uitweg voor Aïsha Lees blz. 5, 6, 7, 8 Wat denk je dat Aïsha wilde doen? Waarom is dat niet gelukt? Is het goed dat de deur van het dak altijd op slot

Nadere informatie

Inhoud klas 5. Lessen klas 5 263

Inhoud klas 5. Lessen klas 5 263 Inhoud klas 5 Lessen klas 5 263 I. Lichamelijke en emotionele ontwikkeling 266 1. Communicatieverschillen 266 2. Romantiek 267 3. Genieten van vrijen 269 II. Sociale ontwikkeling en relaties 272 4. Vriendschap

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: De komende weken gaan we het hebben over de verschillende veranderingen die jongens en meisjes in de puberteit doormaken. Het is een periode die ongeveer drie jaar

Nadere informatie

Prik en bescherm. Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker

Prik en bescherm. Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker Prik en Prik en bescherm Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker De HPV-inenting in het kort HPV is de afkorting voor humaan papilloma-virus. Het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. De kans

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Er zijn leuke en fijne momenten in de opvoeding, maar ook moeilijke en zware momenten. Deze moeilijke momenten hebben soms te maken met een bepaalde fase

Nadere informatie

Geloofsopvoeding 3. Leeftijd: Soort bijeenkomst: Soort werkvorm: Thema: 3e bijeenkomst - Communiceren met je kind

Geloofsopvoeding 3. Leeftijd: Soort bijeenkomst: Soort werkvorm: Thema: 3e bijeenkomst - Communiceren met je kind Geloofsopvoeding 3 Leeftijd: Soort bijeenkomst: Soort werkvorm: Thema: 3e bijeenkomst - Communiceren met je kind Doel: Je gaat aan de slag met verschillende manieren om met je kind te communiceren. Het

Nadere informatie

De seksuele ontwikkeling van kinderen (0 tot 18 jaar) en wat ouders kunnen doen

De seksuele ontwikkeling van kinderen (0 tot 18 jaar) en wat ouders kunnen doen De seksuele ontwikkeling van kinderen (0 tot 18 jaar) en wat ouders kunnen doen Wat kun je doen als je vader of moeder bent? Je kunt je kinderen helpen bij hun seksuele ontwikkeling. Als ze klein zijn

Nadere informatie

Inhoud bovenbouw klas 4, 5, 6

Inhoud bovenbouw klas 4, 5, 6 Inhoud bovenbouw klas 4, 5, 6 Introductie bovenbouw 219 Onderwijspakket Relaties en seksualiteit 219 De algemene informatie 219 De lessen voor de bovenbouw 219 Planningsformulier 219 Seksuele en relationele

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

www.sense.info 1. Informatie over seks 1. Een eerste uitleg Veel jongeren hebben vragen over seks. Jij ook?

www.sense.info 1. Informatie over seks 1. Een eerste uitleg Veel jongeren hebben vragen over seks. Jij ook? www.sense.info 1. Een eerste uitleg 1. Informatie over seks Veel jongeren hebben vragen over seks. Jij ook? Op de site www.sense.info kun je alles vinden wat je wilt weten over seks. Ook kun je via Sense.info

Nadere informatie

Wervelende. Voorlichtingsshow

Wervelende. Voorlichtingsshow De Wervelende Voorlichtingsshow Introductieles/Omkadering 1. HINTS Doelstelling: Taal en termen kennen. Werkwijze: Om beurten krijgt men een woord in het oor gefluisterd door de begeleider De deelnemer

Nadere informatie

Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting

Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting Normen en waarden De spelleider wijst iemand aan die een casus voorlegt waarin seksuele voorlichting is gegeven aan een cliënt. Bespreek in tweetallen

Nadere informatie

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar

KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar CASENUMMER: SAMPLE POINT NUMMER INTERVIEW ER NAAM ADRES: POSTCODE EN PLAATS TELEFOONNUMMER KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar HOE VUL JE DIT DEEL VAN DE VRAGENLIJST IN Hieronder wat eenvoudige instructies

Nadere informatie

Voorstellen R E LA T I E S E N S E K S U A L I T E I T Mariette Haak Gezondheidsbevorderaar GGD HM mhaak@ggdhm.nl Aandachtsgebieden Gezonde school, genotmiddelen, seksualiteit, voeding, bewegen en mondzorg

Nadere informatie