Klinisch Kankeronderzoek: Alles wat je moet weten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Klinisch Kankeronderzoek: Alles wat je moet weten"

Transcriptie

1 Klinisch Kankeronderzoek: Alles wat je moet weten Een brochure voor patiënten met kanker The future of cancer therapy

2 V o o r w o o r d Inhoudstafel Klinische Studies: Alles wat u moet weten DE EORTC en Kilinisch Kankeronderzoek...5 Als u kanker heeft, kunnen klinische studies u extra mogelijkheden bieden voor uw behandeling. Uw arts kan u over klinische studies spreken, maar u kan er natuurlijk ook gewoon naar vragen. Dit boekje verduidelijkt alle aspecten omtrent klinische studies over kanker die voor u van belang kunnen zijn. Wat zijn klinische studies?...6 Hoe worden patiënten beschermd? Is een kanker studie zonder risico s?...12 Waarom zou een patiënt geïnteresseerd zijn in een klinische studie?...14 Welke studies zijn beschikbaar voor uw type kanker?...16 Woordenlijst...19 Françoise Meunier, MD, PhD, FRCP, EORTC Director General

3 4 5 De EORTC en Klinisch Kankeronderzoek WAT IS DE EORTC? De EORTC is een internationale non-profit onderzoeksorganisatie, onder de Belgische wet, die klinische studies uitvoert in Europa sinds De EORTC is de enige organisatie die klinische studies uitvoert op internationaal niveau voor alle types van kanker. Deze activiteiten laten toe om gegevens van een groot aantal patiënten te verzamelen. Dit maakt het mogelijk om gevalideerde en overtuigende statistieken zo snel als mogelijk beschikbaar te maken. WAT IS DE MISSIE VAN DE EORTC? De EORTC heeft als missie om de standaardbehandeling van kanker te verbeteren en om de doorstroming van experimentele ontdekkingen naar nieuwe behandelingen te vergemakkelijken. Als gevolg van een dergelijk uitgebreid onderzoeksprogramma, worden er meer patiënten met kanker genezen dan ooit tevoren, en vele anderen leven langer met een betere levenskwaliteit. HOE GROOT IS HET EORTC NETWERK? Om zijn doelen te bereiken brengt de EORTC een uniek netwerk bijeen van 2500 kanker-specialisten uit meer dan 300 ziekenhuizen verspreid over heel Europa. Ieder jaar worden ongeveer 6000 nieuwe patiënten opgenomen in meer dan 30 verschillende klinische studies van de EORTC. Studies uitgevoerd in het kader van de EORTC hebben geleid tot verhoogde overlevingskansen voor kinderen met kanker, ziekte van Hodgkin en leukemie, melanoom, borst-, baarmoeder-, prostaat-, testis- en blaaskankers, long- en larynx kankers, en vele andere kankers waaronder zeldzame tumoren (hersentumoren en sarcomen).

4 6 7 Wat zijn klinische studies? WAT IS EEN KLINISCHE STUDIE? Op het gebied van kankerbehandeling, zijn wetenschappers en artsen voortdurend op zoek naar het ontwikkelen van vernieuwende, betere en minder schadelijke behandelingen die de levenskwaliteit van de patiënten verbeteren. Een klinische studie is een vorm van onderzoek dat gedaan wordt door artsen om de veiligheid en werkzaamheid te bevestigen van nieuwe en veelbelovende behandelingen voor kankerpatiënten. Veel behandelingen die vandaag in gebruik zijn, zijn het resultaat van studies uitgevoerd in het verleden. WAT ZIJN DE DOELSTELLINGEN? In het onderzoek naar kanker zijn sommige klinische studies gericht op het evalueren van nieuwe geneesmiddelen, terwijl andere trachten de verschillende behandelingen te optimaliseren, waaronder chirurgie, radiotherapie en het combineren van medicijnen die reeds op de markt zijn. Ieder nieuw geneesmiddel of behandeling kan echter zowel risico s als voordelen hebben. Dat is de reden waarom klinische studies nauwlettend worden opgevolgd en meestal uitgevoerd worden in ziekenhuizen of in de polikliniek. WAAROM ZIJN KLINISCHE STUDIES ZO BELANGRIJK? Als kankerpatiënt, kan u worden voorgesteld om deel te nemen aan een klinische studie. Dit boekje is geschreven voor u, uw familie en vrienden. Het legt uit wat klinische studies zijn en helpt u begrijpen hoe klinische studies tot stand komen en worden uitgevoerd. De periode waarin kanker bij u wordt vastgesteld en waarin uw behandelingsopties worden besproken, is zeer moeilijk voor u. Uw arts zal met u praten over uw ziekte en dat zal u helpen de juiste beslissingen te nemen. Het is vaak moeilijk om de complexe medische verklaringen te onthouden en te begrijpen. De informatie in dit boekje is bedoeld als aanvulling op wat uw artsen u vertellen. Het geeft antwoord op de vragen die u zich zou kunnen stellen. HOE VERLOPEN KLINISCHE STUDIES? Standaardbehandelingen, die nu gebruikt worden als referentie of als meest aangewezen behandeling, vormen vaak de basis voor het ontwikkelen van nieuwe, hopelijk betere, behandelingen. Veel nieuwe behandelingen zijn ontwikkeld op basis van behandelingen die een goed resultaat gaven in het verleden. Als een nieuw middel goed wordt verdragen en het is werkzaam bij een groot aantal patiënten, dan wordt aan het geteste geneesmiddel een vergunning verleent, waardoor het beschikbaar wordt voor alle patiënten. Zodra de behandeling is geregistreerd en goedgekeurd door de bevoegde diensten kunnen de artsen het combineren met andere behandelingen, waaronder ook chirurgie en / of radiotherapie. WAT IS HET BELANG VAN KLINISCHE STUDIES? Vooruitgang in geneeskunde is het resultaat van nieuwe ideeën en benaderingen ontwikkeld door middel van onderzoek. Wetenschappelijke vooruitgang in een laboratorium betekent niet noodzakelijk medische vooruitgang, tenzij klinische studies van hoge kwaliteit werden uitgevoerd bij patiënten om de veiligheid en de effectiviteit van de nieuwe behandeling te bevestigen. Als u beslist deel te nemen aan een klinische studie, zal u ook bijdragen aan de vooruitgang van de medische wetenschap en daarmee de prognose voor toekomstige patiënten verbeteren.

5 8 9 KLINISCHE STUDIES WORDEN UITGEVOERD IN FASEN Na succesvolle studies in laboratoria en met dieren wordt de waarde van een nieuwe behandeling vastgesteld door middel van een reeks van klinische studies, die testen of deze behandeling veilig en effectief is bij mensen. Klinische studies zijn de laatste stap in het process naar betere behandelingen en worden uitgevoerd in verschillende stappen, genaamd fasen, elk ontworpen om bepaalde informatie te verwerven. Verschillende fasen kunnen worden voorgesteld aan patiënten afhankelijk van hun algemene toestand, het type en het stadium van de kanker. Iedere nieuwe fase in een klinische studie hangt af van en bouwt voort op de kennis uit een vorige fase. FASE I Een nieuwe behandeling wordt getest op een klein aantal patiënten om de dosering te bepalen. De onderzoekers observeren de patiënten zorgvuldig om eventuele schadelijke bijwerkingen vast te stellen. De nieuwe behandeling is grondig getest op dieren in de laboratoriumfase, maar niemand kan voorspellen hoe mensen erop zullen reageren. Om deze reden kunnen Fase I studies aanzienlijke risico s omvatten. Deze behandelingen worden alleen aangeboden aan patiënten bij wie de kanker zich heeft verspreid en die niet verder kunnen geholpen worden door andere behandelingen. Fase I behandelingen kunnen leiden tot anti-kanker effecten en in sommige gevallen werden patiënten reeds geholpen door deze behandelingen. Fase II De tweede stap bepaalt de activiteit van een nieuwe behandeling bij verschillende vormen van kanker. Er worden gewoonlijk ongeveer patiënten in deze fase opgevolgd. Als een behandeling in Fase II een zeker resultaat geeft tegen sommige vormen van kanker, zal het voortgezet worden naar een Fase III. Fase III Heeft als doestelling om de nieuwe behandeling te vergelijken met de standaardbehandeling om te weten te komen welke de beste behandeling is. Deze Fase III studies vereisen doorgaans een groot aantal patiënten om voldoende betrouwbare klinische en statistische gegevens te vergaren. FASE IV Streeft naar een verder onderzoek van de veiligheid op lange termijn en de doeltreffendheid van de behandeling. SAMENSTELLING VAN DE TESTGROEP Sommige klinische studies testen één behandeling in één groep. Andere studies bestuderen twee of meerdere behandelingen in afzonderlijke groepen van vergelijkbare patiënten. Op basis van wat bekend is op dat moment, kan elk van de gekozen behandelingen een gelijkaardig voordeel voor de patiënt betekenen. Om na te gaan welke het beste is, is het nodig om ze te vergelijken. Mensen worden in verschillende groepen verdeeld en iedere groep krijgt een andere behandeling. Om ervoor te zorgen dat de patiëntengroepen vergelijkbaar zijn, wordt elke patiënt bij willekeur aan een groep toegewezen. Een computerprogramma plaatst patiënten in één van de studiegroepen. Noch de patiënt noch de arts kan de groep bepalen. Op deze wijze kunnen de resultaten geldig worden vergeleken.

6 10 11 Hoe worden patiënten beschermd? WAT IS EEN PROTOCOL? Om patiënten te beschermen en om betrouwbare onderzoeksresultaten te bekomen, worden behandelingen uitgevoerd volgens strikte wetenschappelijke en ethische principes. Het behandelingsplan wordt beschreven in een document genaamd «protocol». Het protocol beschrijft het doel en de procedures van de klinische studie. Het geeft aan hoeveel patiënten aan het onderzoek zullen deelnemen, wanneer de relevante medische testen zullen worden uitgevoerd en welke gegevens zullen worden verzameld. Het protocol moet worden gevolgd door elke arts die deelneemt aan het onderzoek. WELKE MAATREGELEN ZIJN ER OM PATIËNTEN TE BESCHERMEN? Naast de ethische en wettelijke principes binnen de medische praktijk, bieden specifieke wetten omtrent klinisch onderzoek extra bescherming aan deelnemers in alle deelnemende landen. Deze omvatten het regelmatig evalueren van het protocol en de vooruitgang van elk klinisch onderzoek door externe onderzoekers. De veiligheid van patiënten wordt voortdurend en nauwlettend in het oog gehouden in alle studies. Alvorens te worden uitgevoerd, moeten alle klinische studies eerst worden goedgekeurd door een Ethische Commissie (EC), wiens missie erin bestaat om de patiënt te beschermen en zijn veiligheid en integriteit te garanderen. ECs zijn meestal samengesteld uit wetenschappers, artsen, geestelijken en andere leken overeenkomstig de nationale wetgeving. Een EC beoordeelt een studie om te zien of deze goed is ontworpen met de juiste waarborgen voor de patiënt en of de risico s redelijk zijn in verhouding tot de potentiële voordelen. Sommige types van onderzoek worden ook beoordeeld en goedgekeurd door de bevoegde autoriteiten die zorgvuldig toezicht houden over de veiligheid van de patiënt. WAT IS EEN WELOVERWOGEN TOESTEMMING? Patiënten krijgen de details over een klinische studie te horen via hun arts, maar krijgen ook informatie tijdens het proces van informed consent of weloverwogen toestemming. Dit is een belangrijk proces dat ervoor zorgt dat de patiënt alles goed begrijpt en hierdoor weloverwogen kan beslissen om deel te nemen. De patiënt geeft zijn toestemming door het toestemmingsformulier te ondertekenen. Het proces van weloverwogen toestemming gaat echter door gedurende heel de studie, zoals wanneer de patiënt wordt verteld over nieuwe bevindingen uit de klinische studie of op de hoogte wordt gehouden van nieuwe risico s. De patiënt kan op ieder moment beslissen om zijn medewerking aan de studie te stoppen. WAT OMTRENT MIJN PRIVACY? Volgens internationale normen en nationale wetgeving, moeten alle gegevens die verzameld worden voor onderzoeksdoeleinden over de gezondheid van een patiënt vertrouwelijk worden behandeld. Hierdoor zal de identiteit van de patiënt nooit openbaar worden gemaakt. WAT MET DE RESULTATEN? Aan het eind van de klinische studie zullen artsen en onderzoekspecialisten de resultaten analyseren en die presenteren op wetenschappelijke bijeenkomsten en in medische tijdschriften. De uiteindelijke onderzoeksresultaten worden door deskundigen en door diverse overheidsinstanties beoordeeld vooraleer de goedkeuring voor nieuwe behandelingen gegeven wordt, indien van toepassing. Patiënten kunnen de resultaten van een studie vernemen via hun arts. Dit helpt mede het proces te versnellen om alle kankerpatiënten beter te kunnen behandelen. De identiteit van de patiënt zal nooit openbaar worden gemaakt.»

7 12 13 Is een kanker studie zonder risico s? WAT ZIJN DE RISICO S OF BIJWERKINGEN? De behandelingen in klinische studies kunnen bijwerkingen veroorzaken en andere gezondheidsrisico s met zich meebrengen, afhankelijk van het type behandeling en de conditie van de patiënt. Bijwerkingen verschillen van patiënt tot patiënt. Om patiënten met deze bijwerkingen te helpen, worden steeds nieuwe en betere manieren gevonden, deze worden gebruikt bij alle behandelingen van kanker, met inbegrip van klinische studies. De meeste bijwerkingen zijn tijdelijk en zullen geleidelijk verdwijnen als de behandeling is gestopt. Sommige antikanker medicijnen, zowel de standaard als de experimentele, leiden bijvoorbeeld tot haaruitval en misselijkheid terwijl andere dat niet doen. Tijdens de behandeling kan het aantal bloedcellen, het zogenaamde bloedbeeld, te laag uitvallen. Omdat dit kan leiden tot mogelijke infecties of andere problemen, wordt het bloed van patiënten regelmatig gecontroleerd. Gelukkig heeft het beenmerg een groot vermogen om bloedcellen te vervangen, zodat het bloedbeeld meestal snel weer normaal wordt. Sommige bijwerkingen kunnen blijvend zijn en ernstig, of zelfs levensbedreigend. Andere bijwerkingen tonen zich mogelijks pas later, zelfs nadat de behandeling beëindigd is. Deze «late» bijwerkingen kunnen schade berokkenen aan een belangrijk orgaan, zoals het hart, longen of nieren, steriliteit, of een secundaire kanker veroorzaaken. Artsen zijn hier bezorgd over en proberen om deze late bijwerkingen te voorkomen door het vinden van nieuwe en betere behandelingen. Als patiënt, zijn er een aantal dingen die u goed moet overwegen alvorens te beslissen over uw behandeling. Kanker is een levensbedreigende aandoening en de symptomen van de ziekte zelf zijn niet het gevolg van de behandeling. In elk geval moeten de onvermijdelijke risico s, en uw conditie, worden afgewogen tegen de mogelijke risico s en voordelen van een nieuwe onderzoeksbehandeling. Tijdens het klinisch onderzoek, moet u alle bijwerkingen aan uw arts melden. Die zal in staat zijn om u te helpen. WAAROM VEROORZAKEN KANKER- BEHANDELINGEN BIJWERKINGEN? Elke medische behandeling kan eventueel bijwerkingen veroorzaken bij sommige patiënten. Kankerbehandelingen zijn bijzonder krachtig omdat ze ontworpen zijn om de delende kankercellen te vernietigen. Dergelijke behandelingen kunnen echter ook gezonde delende cellen beïnvloeden, wat de bijwerkingen veroorzaakt. Het is een uitdaging voor artsen om behandelingen te ontwikkelen die kanker uitroeien, maar de levenskwaliteit van de patiënt behouden. WAT WORDT ER GEDAAN OM DEZE BIJWERKINGEN TEGEN TE GAAN? Nieuwe anti-kanker medicijnen met minder of mildere bijwerkingen; Betere anti-misselijkheid medicijnen; Effectievere pijnstillers; Kortere behandelingstermijnen voor sommige ziekten; Speciale manieren om normaal weefsel te beschermen tijdens radiotherapie; Nieuwe chirurgische methoden die minder uitgebreid en minder schadelijk zijn voor het lichaam; Psychologische ondersteuning en informatie over manieren om met kanker om te gaan; Het beoordelen van de levenskwaliteit: een nieuwe bezorgdheid voor alle zorgverleners.

8 14 15 Waarom zou een patiënt geïnteresseerd zijn in een klinische studie? WAAROM DEELNEMEN AAN EEN KLINISCHE STUDIE? Patiënten nemen deel aan klinische studies om verschillende redenen. Ze willen intense medische en wetenschappelijke aandacht vestigen op hun eigen ziekte en de mogelijkheid om de meest effectieve en nieuwste behandelingen te ontvangen. Zij hopen op een remedie voor hun ziekte, een langere levensverwachting of gewoon een manier om zich beter te voelen. Maar soms willen zij ook gewoon een bijdrage leveren aan onderzoek dat andere patiënten kan helpen in de toekomst. Patiënten in een klinische studie zijn één van de eersten die nieuwe behandelingen ontvangen voordat ze op grote schaal beschikbaar zijn. Het is echter moeilijk om te voorspellen hoe de patiënt zal reageren op de betreffende behandeling. Alle patiënten in een klinische studie worden zorgvuldig opgevolgd tijdens de studie en erna. Zij hebben de garantie om deel uit te maken van een uniek netwerk van klinisch onderzoek in Europa, soms ook in samenwerking met de VS. Binnen dit netwerk bundelen artsen en onderzoekers hun ervaring om klinische studies te ontwerpen en op te volgen. Bovendien delen zij hun kennis over de behandeling van kanker. WIE KAN DEELNEMEN AAN EEN KLINISCHE STUDIE? Voordat u en uw artsen een beslissing nemen over uw behandeling, moet uw type kanker en het stadium bepaald worden om de omvang van de ziekte vast te stellen. Het bepalen van het stadium vertelt of de kanker zich heeft verspreid en hoe ver. De belissing over welke behandeling hangt af van vele dingen, met inbegrip van het stadium van uw ziekte en uw algemene gezondheidstoestand. U wordt normaal naar een studie doorverwezen door uw eigen arts of door een arts die uw medische toestand kent. Elke studie betreft patiënten die een gelijkaardige ziekte hebben. De selectiecriteria zijn verschillend van studie tot studie en houden onder andere rekening met de leeftijd, geslacht, type en stadium van de kanker, medische geschiedenis of voorafgaande kankerbehandeling. Met behulp van deze strikte criteria kunnen betrouwbare resultaten bekomen worden en worden ook patiënten uitgesloten die schade zouden kunnen ondervinden door een bepaalde behandeling. HOE IS HET OM BEHANDELD TE WORDEN IN EEN KLINISCHE STUDIE? U zal uw behandeling ontvangen in een kankercentrum, ziekenhuis, kliniek of artsenpraktijk. Het kan nodig zijn om u te omringen door een team van gezondheidsen onderzoekspecialisten tijdens de studie. Het kan zijn dat u meer testen ondergaat en regelmatiger naar de dokter moet als u deelneemt aan een klinische studie. Dit is om uw vorderingen te volgen, uw veiligheid te garanderen, maar ook om gegevens te verzamelen. U krijgt een behandelingsplan dat u zorgvuldig dient te volgen en men kan u vragen om papieren in te vullen om uw algemene gevoelens te kennen in het bijzonder met betrekking tot pijn en andere ervaringen die de kwaliteit van uw leven beïnvloeden. Tijdens een klinische studie zal uw huisarts op de hoogte gehouden worden van uw voortuitgang. Patiënten worden aangemoedigd om contact te houden met de artsen die hen hebben doorverwezen. Binnen dit netwerk bundelen artsen en onderzoekers hun ervaring om klinische studies te ontwerpen en op te volgen, en hun kennis over de behandeling van kanker te delen.

9 16 17 Welke studies zijn beschikbaar voor uw type kanker? Weet dat er geen domme vragen bestaan. WAT ZIJN UW OPTIES? Er zijn vele manieren om te weten te komen wat uw behandelingsopties zijn. Praat erover met uw arts en vraag raad aan de kankerspecialisten. U moet niet bang zijn om een tweede opinie te vragen. Handige informatie omtrent behandelingen kan worden verkregen via het netwerk van EORTC-specialisten die beschikken over de meest recente informatie omtrent de klinische studies die worden aangeboden in Europa voor elk type en stadium van kanker. WAT IS HET BESTE VOOR U? Dit is een belangrijke vraag. U moet praten over de keuzes die u moet maken met medische experts en met uw naaste familie. Stel hen vragen over de problemen waarmee u kan geconfronteerd worden. U moet begrijpen wat er gaande is om de beste keuze te kunnen maken voor uzelf. Misschien wil u zelfs een vriend of familielid meenemen wanneer u uw arts ontmoet. Het kan ook helpen als u vooraf plant wat u wenst te vragen en deze op voorhand noteert. Weet echter dat er geen domme vragen bestaan. Terwijl u beslist over uw behandeling, een klinische studie of iets anders, mag u niet vergeten dat u er niet alleen voor staat. Er zijn veel mensen om u te helpen: artsen, verpleegkundigen, maatschappelijk werkers, geestelijken, uw familie, vrienden, en andere patiënten. Hoewel het uw beslissing is, kunnen zij u helpen om na te denken en te beslissen wat voor u het beste is WAT ZIJN DE BELANGRIJKSTE VRAGEN DIE U MOET STELLEN? Als u overweegt om deel te nemen aan een klinische studie, zijn hier enkele belangrijke vragen die u zou moeten stellen: Waarom wordt deze studie gedaan? Wat houdt het onderzoek in? Welke testen en behandelingen moet ik ondergaan? Wat zal er waarschijnlijk gebeuren in mijn geval, met of zonder deze nieuwe behandeling? Wat zijn mijn andere opties en hun voor- en nadelen? Hoe zal de studie mijn dagelijks leven beïnvloeden? Hoe vaak zal ik naar het ziekenhuis of de polikliniek moeten gaan? Wat als ik andere medische problemen heb? Zal ik mijn normale medicatie moeten stoppen? Hoe lang zal ik aan de studie deelnemen? Moet ik worden opgenomen in het ziekenhuis? Zo ja, hoe vaak en hoe lang? Zullen er extra kosten zijn in vergelijking met de standaardbehandeling? Zal de behandeling gratis zijn? Als ik geschaad wordt als gevolg van het onderzoek, op welke behandeling of vergoeding zou ik recht hebben? Welke zorg op lange termijn maakt deel uit van deze studie? Wie heeft deze studie beoordeeld en goedgekeurd? Wie is wettelijk aansprakelijk voor deze studie (wie is de sponsor)?

10 18 19 Woordenlijst HOE KAN MEN EEN KLINISCHE STUDIE VINDEN? EORTC, de farmaceutische industrie en andere onderzoeksinstellingen leiden klinische studies. Deze studies vinden plaats in ziekenhuizen, poliklinieken en grote medische centra. Via de EORTC website vindt u alle centra die deelnemen aan klinisch onderzoek van de EORTC. Er bestaan echter ook grotere databases op internationaal (US National Cancer Institute, NCI US), Europees (EuraPharm EU CTR) en nationaal niveau. U moet dit natuurlijk ook bespreken met uw arts. NUTTIGE WEBSITES EORTC: NCI US: EudraPharm EU CTR: Adjuvante chemotherapie Een of meer anti-kanker geneesmiddelen in combinatie met chirurgie of radiotherapie als onderdeel van de behandeling van kanker. Adjuvant betekent meestal «als aanvulling op» de initiële behandeling. Antigeen Een stof, niet eigen aan het lichaam, die de productie van antilichamen door het immuunsysteem stimuleert Antigenen omvatten vreemde eiwitten, bacteriën, virussen, pollen en andere materialen. Antilichaam Een eiwit dat door een plasmacel in het lymfatisch stelsel of beenmerg wordt geproduceerd als reactie op een specifiek «antigeen» (zie antigeen) dat het immuunsysteem gestimuleerd heeft. Het antilichaam bindt aan het antigeen dat leidde tot stimulatie van het immuunsysteem. Eenmaal gebonden, kan het antigeen vernietigd worden door andere cellen van het immuunsysteem. Zie immuunsysteem. Beenmerg De binnenste, sponsachtige kern van bot dat bloedcellen produceert. Behandelingsgroep De groep die de nieuwe behandeling ontvangt die getest wordt in de studie. Biologische therapie Het gebruik van biologische stoffen (stoffen geproduceerd door onze eigen cellen) of biological response modifiers (stoffen die het verdedigingssysteem van de patiënt beïnvloeden) bij de behandeling van kanker. Bijwerking Ieder ongewenst medisch verschijnsel bij een patiënt onderworpen aan een medische behandeling, dat niet noodzakelijk een oorzakelijk verband heeft met de behandeling. Een bijwerking kan dus ieder ongunstig of ongewenst teken, symptoom of ziekte zijn, dat tijdelijk in verband gebracht wordt met het gebruik van een bepaald geneesmiddel of behandeling (chirurgie, radiotherapie), al dan niet het gevolg van het onderzoeksgeneesmiddel of de behandelingsstrategie.

11 20 21 Bloedbeeld Meting van het aantal rode bloedcellen, witte bloedcellen en bloedplaatjes in een bloedstaal. Chemotherapie Behandeling met anti-kanker geneesmiddelen. Combinatie chemotherapie Het gebruik van twee of meer anti-kanker geneesmiddelen. Combinatietherapie (multimodale therapie) Het gebruik van twee of meerdere vormen van behandeling - chirurgie, radiotherapie, chemotherapie of immunotherapie - in combinatie, afwisselend of samen, om de meest optimale resultaten te bereiken tegen kanker. Controlegroep Bij klinische studies is dit een groep patiënten die de standaardbehandeling krijgt, een behandeling of interventie die momenteel wordt gebruikt en die op basis van eerdere studies als werkzaam beschouwd wordt. Resultaten van patiënten die de nieuw ontwikkelde behandelingen kregen kunnen dan worden vergeleken met de controlegroep. In de gevallen waarbij nog geen standaardbehandeling bestaat voor een bepaalde aandoening, krijgt de controlegroep geen behandeling, maar wordt zorgvuldig gevolgd. Geen enkele patiënt wordt in een controlegroep zonder behandeling geplaatst indien er enige gunstige behandeling bestaat voor die patiënt. Gemetastaseerde kanker (Uitgezaaide kanker) Kanker die is uitgezaaid van de oorspronkelijke plaats naar één of meerdere plaatsen in het lichaam. Gerandomiseerde klinische studies Een studie waarbij patiënten met gelijkaardige eigenschappen, zoals omvang van de ziekte, willekeurig gekozen of geselecteerd worden om daarna in afzonderlijke groepen geplaatst te worden die verschillende behandelingen vergelijken. Omdat irrelevante factoren of voorkeuren geen invloed kunnen hebben op de verdeling van patiënten, kunnen de behandelingsgroepen vergelijkbaar geacht worden en kunnen de resultaten van de verschillende behandelingen gebruikt in de verschillende groepen, met mekaar worden vergeleken. Er is geen mogelijkheid op dat moment voor de onderzoekers om te weten welke van de behandeling het beste is. Het is aan de patiënt om te kiezen of hij/ zij wil deelnemen aan een gerandomiseerde studie of niet. Zie ook klinische studies. Hormoon Chemisch product van de endocriene klieren van het lichaam, dat wanneer het uitgescheiden wordt in de lichaamsvloeistoffen een specifiek effect heeft op andere organen. ICH De Internationale Conferentie voor Harmonisatie van de Technische Vereisten voor de Registratie van Geneesmiddelen voor Menselijk Gebruik (ICH) is een uniek project dat regelgevende instanties van Europa, Japan en de Verenigde Staten en deskundigen uit de farmaceutische industrie bijeenbrengt in de drie regio s om de wetenschappelijke en technische aspecten te bespreken om producten te registreren. De Richtlijnen voor Good Clinical Practice (goede klinische praktijken) zijn het resultaat van deze conferentie en zijn een internationale ethische en wetenschappelijke kwaliteitsnorm voor het ontwerpen, uitvoeren, registreren en rapporteren van studies die een deelname van proefpersonen omvatten. Immuunsysteem Een complex netwerk van organen, cellen en gespecialiseerde stoffen verspreid doorheen het hele lichaam die het verdedigen tegen organismen die infectie of ziekte veroorzaken. Immunotherapie Een vorm van biologische therapie. Een experimentele methode voor het behandelen van kanker, door gebruik van stoffen die het immunologisch afweersysteem van het lichaam stimuleren.

12 22 23 Informed consent (weloverwogen toestemming) Het proces waarbij een patiënt kennis neemt van en begrijpt wat het doel en de aspecten zijn van zijn behandeling al dan niet binnen een klinische studie, en vervolgens vrijwillig beslist om al dan niet deel te nemen. Dit proces omvat een document dat omschrijft hoeveel een patiënt moet weten over de mogelijke voordelen en risico s van de behandeling wat hem/haar in staat moet stellen om met kennis van zaken de behandeling te ondergaan. Een weloverwogen toestemming is vereist in alle studies. Als een patiënt het toestemmingsformulier ondertekent en toetreedt in de studie, is hij of zij nog steeds vrij om de studie op ieder moment te verlaten, en kan de andere beschikbare medische zorg ontvangen. Kanker Een algemene term voor meer dan 100 ziekten gekenmerkt door abnormale en ongecontroleerde groei van cellen. De resulterende massa of tumor kan het omliggende normale weefsel binnendringen en vernietigen. Kankercellen die afstammen van de tumor, kunnen zich verspreiden via het bloed of lymfe en zo nieuwe kankergroei starten in andere delen van het lichaam. Klinische studie of klinisch onderzoek Onderzoeksstudies die proefpersonen omvatten. Iedere studie probeert wetenschappelijke vragen te beantwoorden en betere manieren te ontdekken om kanker te voorkomen en te behandelen. Metastase (uitzaaiing) De overdracht van ziekte van een deel van het lichaam naar een ander. In kanker is metastase de migratie van kankercellen van de oorspronkelijke tumor locatie door het bloed- en lymfevaten om de groei van kanker te starten in andere weefsels. Metastase is ook de term die gebruikt wordt voor een secundaire kanker die groeit op een andere, ver verwijderde locatie, tenzij er wordt vastgesteld dat het om een nieuwe primaire tumor gaat. Monoklonale antilichamen Eén van de vele nieuwe stoffen die gebruikt worden in biologische therapie. Monoklonale antilichamen zijn antilichamen van één bepaald type. Ze worden massaal geproduceerd en zijn ontworpen met de kankercellen als doelwit. Monoklonale antilichamen zijn het product van nieuwe wetenschappelijke technieken en kunnen nuttig zijn in zowel diagnose als behandeling van kanker. Multimodale therapie (Combinatietherapie) Het gecombineerde gebruik van meer dan één behandelinsmethode, bijvoorbeeld chirurgie en chemotherapie. Nieuw onderzoeksgeneesmiddel Een geneesmiddel dat enkel mag gebruikt worden in klinische studies, omdat nog niet goedgekeurd is voor de commerciële markt. Onderzoeker Een onderzoeker is een arts met ervaring in het klinisch onderzoek, die een protocol of behandelingsplan voorbereidt en het uitvoert bij patiënten. Oncoloog Een arts die gespecialiseerd is in kanker. Placebo Positief psychologisch effect dat optreed door vertrouwen in de niet actieve werking van een stof gelijkend op een geneesmiddel dat gegeven wordt als controle bij het beoordelen van een geneesmiddel dat verondersteld wordt actief te zijn. Het is meestal een tablet, capsule, of injectie die een onschadelijke stof bevat, maar gelijkt op het te testen medicijn. Een placebo kan vergeleken worden met een nieuw geneesmiddel waarvan niemand weet of het werkzaam is. Protocol De schets of plan voor het gebruik van een experimentele procedure of experimentele behandeling. Radiotherapie Behandeling met X-stralen, kobalt-60, radium, neutronen of andere types van cel-vernietigende straling. Radiosensitisers Geneesmiddelen die onderzocht worden om het effect van bestralingstherapie te versterken. Regressie Van een kanker die kleiner wordt of verdwijnt, wordt gezegd dat hij «in regressie» is.

13 24 25 Remissie Als de tekenen en symptomen van kanker verdwijnen, wordt gezegd dat de ziekte «in remissie» is. Een remissie kan tijdelijk of permanent zijn. Risk/benefit ratio (verhouding van voor- en nadelen) De relatie tussen de risico s en voordelen van een bepaalde behandeling of procedure. Ethische Commissies en / of Institutionele Review Boards (IRB s), gelegen in het ziekenhuis of de kliniek zelf waar de studie zal plaatsvinden, bepalen of de risico s in een studie redelijk zijn ten opzichte van de potentiële voordelen. De patiënt moet deze verhouding ook in rekening nemen om te beslissen of het redelijk is voor hem of haar om deel te nemen aan het onderzoek. Staging (Bepaling van het stadium van de kanker) Methoden die gebruikt worden om de omvang van de ziekte van een patiënt te bepalen. Standaardbehandeling Een behandeling of andere interventie die momenteel wordt gebruikt met bewezen doeltreffendheid op basis van eerdere studies. Studie arm Patiënten in klinische studies worden toegewezen aan een bepaald deel of segment van een studie - een studie «arm». Eén arm krijgt een andere behandeling dan de andere. Therapeutisch Met betrekking tot de behandeling. Notities

14 26 27 Notities

15 28 Of neem een kijkje op de EORTC webpagina of stuur een naar Voor meer informatie over de EORTC, kunt u contact opnemen met: Françoise Meunier, MD, PhD, FRCP EORTC Director General Avenue E. Mounier 83 B Brussels, Belgium Phone: Fax:

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie Behandelingen bij longkanker inclusief klinische studie immuuntherapie 1 Longkanker Longkanker is niet één ziekte: er bestaan meerdere vormen van longkanker. In deze brochure bespreken we de twee meest

Nadere informatie

Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek?

Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek? Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek? Inhoud Pagina Inleiding... 2 Medisch wetenschappelijk onderzoek... 3 Waarom zou u meedoen... 4 Onderzoeksfasen... 5 Medisch Ethische Commissie...

Nadere informatie

DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE

DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE MB2948 Brochure: Klinische studies l Ziekenhuis Oost-Limburg 1 WELKOM U kreeg deze brochure omdat u meer wilt weten over klinische studies. We informeren u daarom over

Nadere informatie

Behandeling borstkanker

Behandeling borstkanker Behandeling borstkanker 1. Heelkunde (chirurgie) (operatie): - Borstsparend: betekent wegname van het gezwel met veiligheidsmarge van gezond weefsel rondom en wegname van de schildwachtklier (poortwachterklier

Nadere informatie

Klinisch onderzoek bij kinderen en jongeren met kanker. wat is het en hoe werkt het?

Klinisch onderzoek bij kinderen en jongeren met kanker. wat is het en hoe werkt het? Klinisch onderzoek bij kinderen en jongeren met kanker wat is het en hoe werkt het? De behandeling van kinderen en jongeren met kanker vindt meestal plaats in combinatie met een klinisch onderzoek. We

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR DE PATIENT

INFORMATIE VOOR DE PATIENT Registratienummer Commissie voor Medische Ethiek: XXXXXXXX INFORMATIE VOOR DE PATIENT Studie titel: REQUITE Validatie van predictieve modellen en biomerkers voor radiotherapiegerelateerde toxiciteit om

Nadere informatie

Beentumoren (=bottumoren)

Beentumoren (=bottumoren) Beentumoren (=bottumoren) Inleiding Gezwellen in beenderen worden beentumoren genoemd. Er zijn verschillende typen beentumoren te onderscheiden. Zo zijn er vormen waarbij de tumor of het gezwel direct

Nadere informatie

The Symphony triple A study

The Symphony triple A study Patiënten informatie en toestemmingsverklaring The Symphony triple A study USING SYMPHONY AS AN ADJUNCT TO HISTOPATHOLOGIC PARAMETERS WHEN THE DOCTOR IS AMBIVALENT ABOUT THE ADMINISTRATION AND TYPE OF

Nadere informatie

INFORMATIEBLAD. Beste patiënt(e),

INFORMATIEBLAD. Beste patiënt(e), INFORMATIEBLAD Studie waar het nut van 6 chemotherapie kuren met CHOP en Rituximab gevolgd door een radiochemotherapie aan myeloablatieve dosis met toediening van autologe perifere stamcellen, vergeleken

Nadere informatie

Non Hodgkin lymfoom. Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113

Non Hodgkin lymfoom. Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113 Non Hodgkin lymfoom Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113 Uw hoofdbehandelaar is: hematoloog dr. Uw specialist is op werkdagen tussen 08.30 17.00 uur bereikbaar via de polikliniek Interne

Nadere informatie

Hoe doen ze dat: een medicijn maken?

Hoe doen ze dat: een medicijn maken? Hoe doen ze dat: een medicijn maken? Je neemt vast wel eens iets tegen de hoofdpijn of koorts. En vaak waarschijnlijk zonder er bij na te denken. Maar wist je dat het wel twaalf jaar duurt voordat een

Nadere informatie

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker START Gemaakt door: In samenwerking met: Financieel mogelijk gemaakt door: 2015 De ArgumentenFabriek en borstkankervereniging nederland FAS799.014.011/exp. juli 2017 Hoe

Nadere informatie

Screening op prostaatkanker

Screening op prostaatkanker Screening op prostaatkanker Informatie voor mannen die een PSA-test overwegen of aanvragen. Wat we weten en wat we niet weten: zaken om over na te denken alvorens te besluiten een PSA-test te laten uitvoeren.

Nadere informatie

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker START Gemaakt door: In samenwerking met: Gefinancierd door: 2014 en Borstkankervereniging Nederland Hoe werkt deze Keuzehulp voor uitgezaaide borstkanker? Informatiekaart

Nadere informatie

9.1 Chemotherapie na een operatie bij borstkanker

9.1 Chemotherapie na een operatie bij borstkanker 9.1 Chemotherapie na een operatie bij borstkanker Uw behandelend chirurg heeft in overleg met u en de internist-oncoloog (internist gespecialiseerd in de behandeling van kanker), besloten om na uw operatie

Nadere informatie

Deelnemen aan een klinische studie

Deelnemen aan een klinische studie Deelnemen aan een klinische studie Informatiebrochure 1. Klinische studies... 4 1.1 Wat en waarom?... 4 1.2 Academische en commerciële studies... 5 1.3 Onderzoek in vier fasen... 6 1.4 Wetgeving... 7

Nadere informatie

The Symphony triple A study

The Symphony triple A study Patiënten informatie en toestemmingsverklaring The Symphony triple A study USING SYMPHONY AS AN ADJUNCT TO HISTOPATHOLOGIC PARAMETERS WHEN THE DOCTOR IS AMBIVALENT ABOUT THE ADMINISTRATION AND TYPE OF

Nadere informatie

100 jaar Antoni van Leeuwenhoek

100 jaar Antoni van Leeuwenhoek 100 jaar Antoni van Leeuwenhoek Onze toekomstdroom Het Antoni van Leeuwenhoek koos 100 jaar geleden al voor de grensverleggende weg door onderzoek en specialistische zorg samen te voegen met één scherp

Nadere informatie

Medischwetenschappelijk. onderzoek. Algemene informatie voor de proefpersoon

Medischwetenschappelijk. onderzoek. Algemene informatie voor de proefpersoon Medischwetenschappelijk onderzoek Algemene informatie voor de proefpersoon Inhoud Inleiding 5 Medisch-wetenschappelijk onderzoek 6 Wat is medisch-wetenschappelijk onderzoek? Wat zijn proefpersonen? Wie

Nadere informatie

Algemene informatie kinderkanker

Algemene informatie kinderkanker Algemene informatie kinderkanker De behandeling van kinderen met kanker is in Nederland gecentraliseerd in 5 kinderkanker (kinderoncologische) centra en 2 beenmergtransplantatie centra. De 5 kinderkanker

Nadere informatie

9.1 Chemotherapie voorafgaand aan de operatie bij borstkanker

9.1 Chemotherapie voorafgaand aan de operatie bij borstkanker 9.1 Chemotherapie voorafgaand aan de operatie bij borstkanker Uw behandelend chirurg heeft na overleg met de internist-oncoloog (internist gespecialiseerd in de behandeling van kanker) en in overleg met

Nadere informatie

Medischwetenschappelijk onderzoek. Algemene informatie voor de proefpersoon

Medischwetenschappelijk onderzoek. Algemene informatie voor de proefpersoon Medischwetenschappelijk onderzoek Algemene informatie voor de proefpersoon Inhoud Inleiding 3 Medisch-wetenschappelijk onderzoek 4 Wat is medisch-wetenschappelijk onderzoek? Wat zijn proefpersonen? Hoe

Nadere informatie

Longkanker en nieuwe ontwikkelingen. Dr. SA Smulders longarts

Longkanker en nieuwe ontwikkelingen. Dr. SA Smulders longarts Longkanker en nieuwe ontwikkelingen Dr. SA Smulders longarts Indeling Cijfers over longkanker Een vlekje op de foto, en wat dan? - Diagnostiek - Stadiering - Behandelplan Behandelmogelijkheden Nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

Vlaams Indicatoren Project VIP²

Vlaams Indicatoren Project VIP² Vlaams Indicatoren Project VIP² Het initiatief voor het Vlaams Indicatoren Project VIP² gaat uit van de Vlaamse overheid, de Vlaamse vereniging van hoofdartsen en de ziekenhuiskoepels Zorgnet en Icuro.

Nadere informatie

Radiotherapie Medische Oncologie Curatieve chemoradiotherapie

Radiotherapie Medische Oncologie Curatieve chemoradiotherapie Radiotherapie Medische Oncologie Curatieve chemoradiotherapie Uitwendige bestraling van slokdarmkanker in combinatie met chemotherapie Radiotherapie Medische Oncologie Inleiding Na verschillende onderzoeken

Nadere informatie

Radiotherapie Medische Oncologie Chemoradiotherapie gevolgd door chirurgie bij slokdarmkanker

Radiotherapie Medische Oncologie Chemoradiotherapie gevolgd door chirurgie bij slokdarmkanker Radiotherapie Medische Oncologie Chemoradiotherapie gevolgd door chirurgie bij slokdarmkanker Uitwendige bestraling van slokdarmkanker in combinatie met chemotherapie, voorafgaand aan een operatie van

Nadere informatie

Informatiebrochure voor proefpersonen.

Informatiebrochure voor proefpersonen. Informatiebrochure voor proefpersonen. COPE-COMPARE: Koude machinale bewaring met zuurstof van nieren van overleden donoren Een onderzoek dat bestudeert of de toevoeging van zuurstof tijdens het bewaren

Nadere informatie

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn:

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn: Indicatoren VIP²-project Oncologie In België is, net als in Europa, borstkanker de meest voorkomende oorzaak van overlijden door kanker bij vrouwen (20,6 % van alle overlijdens ingevolge kanker). In 2009

Nadere informatie

Kanker in het hoofd-halsgebied

Kanker in het hoofd-halsgebied Kanker in het hoofd-halsgebied Afdeling Keel- Neus- en Oorheelkunde Deze patiënteninformatie map is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Plaats: Telefoon: 10-2015-6094 Geachte... U heeft een bezoek gebracht

Nadere informatie

Studie namiddag Evidence Based Zorg

Studie namiddag Evidence Based Zorg Studie namiddag Evidence Based Zorg Ann Van den Bruel, MD PhD Clinical Lecturer, University of Oxford Huisarts Programma Ethische commissie Serious Gaming Recrutering Care4Safety Uitkomsten 1Heart2Care4

Nadere informatie

Patiënten informatieformulier

Patiënten informatieformulier Patiënten informatieformulier Geachte mevrouw, mijnheer, In aansluiting op het gesprek met uw behandelend arts ontvangt u hierbij de schriftelijke informatie met betrekking tot het wetenschappelijk onderzoek,

Nadere informatie

PRAKTISCH KANKER BIJ HUISDIEREN

PRAKTISCH KANKER BIJ HUISDIEREN PRAKTISCH KANKER BIJ HUISDIEREN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n over houden van huisdieren De diagnose kanker bij uw geliefde huisdier komt hard aan.

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel HORMONALE THERAPIE. PROSTAATKANKER Hormonale therapie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel HORMONALE THERAPIE. PROSTAATKANKER Hormonale therapie Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER onderdeel HORMONALE THERAPIE PROSTAATKANKER Hormonale therapie INHOUD Inleiding... 3 Hoe werkt hormonale therapie?... 3 Wanneer hormonale behandeling?...

Nadere informatie

Veelbelovend onderzoek van de afdeling Hematologie

Veelbelovend onderzoek van de afdeling Hematologie NIEUWE PERSPECTIEVEN Veelbelovend onderzoek van de afdeling Hematologie De diagnose leukemie, lymfklierkanker of multipel myeloom heeft een enorme impact op het leven van patiënten en hun omgeving. Vaak

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE FOLDER Vaststellen van de waarde van nieuwe MRI technieken bij de behandeling van endeldarmkanker

PATIËNTEN INFORMATIE FOLDER Vaststellen van de waarde van nieuwe MRI technieken bij de behandeling van endeldarmkanker PATIËNTEN INFORMATIE FOLDER Vaststellen van de waarde van nieuwe MRI technieken bij de behandeling van endeldarmkanker Dit studieprotocol en de bijbehorende patiënteninformatie en het toestemmingsformulier

Nadere informatie

Aandeel van patiënten met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische behandeling

Aandeel van patiënten met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische behandeling Status bepaling: 99,4% Aandeel van patiënten met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische behandeling Vóór het starten van de behandeling

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Marel, Sander van der Title: Gene and cell therapy based treatment strategies

Nadere informatie

Melanoom. Plastische Chirurgie

Melanoom. Plastische Chirurgie 1/5 Plastische Chirurgie Melanoom Wat is een melanoom? Een melanoom van de huid is een vorm van huidkanker die uitgaat van de pigmentcellen (melanocyten), die overal in de huid voorkomen. In vergelijking

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 2 NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN In gezonde personen is er een goede balans tussen cellen die delen en cellen die doodgaan. In sommige gevallen wordt deze balans verstoord en delen cellen

Nadere informatie

Het opsporen van prostaatkanker

Het opsporen van prostaatkanker Het opsporen van prostaatkanker Welke informatie moet men de patiënt verschaffen alvorens een PSA-bepaling of een rectaal toucher uit te voeren? Prostaatkanker : natuurlijke evolutie kanker. Enkel een

Nadere informatie

Chemotherapie gang van zaken

Chemotherapie gang van zaken Chemotherapie gang van zaken Behandelwijzer chemotherapie Wat is chemotherapie? Chemotherapie omvat vele verschillende soorten stoffen (cytostatica) die worden gebruikt om kanker te genezen of symptomen

Nadere informatie

Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting voor leken)

Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting voor leken) Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting voor leken) 13_Smakman.indd 173 10-02-2006 11:30:37 Het menselijk lichaam bestaat uit een groot aantal organen en weefsels die zijn opgebouwd uit miljarden cellen.

Nadere informatie

Mijn pathologieverslag begrijpen

Mijn pathologieverslag begrijpen Mijn pathologieverslag begrijpen Deze brochure bevat zeker niet alle gedetailleerde informatie over uw pathologieverslag. We geven u vooral de belangrijkste en juiste informatie mee over de resultaten

Nadere informatie

Informatie longkanker. Informatie voor patiënten met longkanker die behandeld worden met Taxotere.

Informatie longkanker. Informatie voor patiënten met longkanker die behandeld worden met Taxotere. Informatie longkanker Informatie voor patiënten met longkanker die behandeld worden met Taxotere. Inhoud 3 Waarom heeft uw arts Taxotere voorgesteld? Hoe wordt Taxotere toegediend? 4 Bijwerkingen op het

Nadere informatie

Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs Geen bezwaar?

Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs Geen bezwaar? Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs Geen bezwaar? U bezoekt VU medisch centrum (VUmc) voor onderzoek en/of behandeling. In een ziekenhuis

Nadere informatie

Gids voor de Patiënt. Selectieve inwendige radiotherapie (SIRT) voor levertumoren met gebruik van SIR-Spheres microsferen

Gids voor de Patiënt. Selectieve inwendige radiotherapie (SIRT) voor levertumoren met gebruik van SIR-Spheres microsferen Deze folder wordt door Sirtex Medical Limited (Sirtex) verstrekt als dienstverlening en heeft de bedoeling patiënten en hun familie een overzicht te geven van selectieve inwendige radiotherapie met gebruik

Nadere informatie

The Symphony triple A study

The Symphony triple A study Patiënten informatie en toestemmingsverklaring The Symphony triple A study USING SYMPHONY AS AN ADJUNCT TO HISTOPATHOLOGIC PARAMETERS WHEN THE DOCTOR IS AMBIVALENT ABOUT THE ADMINISTRATION AND TYPE OF

Nadere informatie

Chapter 6. Nederlandse samenvatting

Chapter 6. Nederlandse samenvatting Chapter 6 Nederlandse samenvatting Chapter 6 122 Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Het immuunsysteem (of afweersysteem) beschermt het lichaam tegen lichaamsvreemde en ziekmakende organismen zoals

Nadere informatie

Kanker van de baarmoeder

Kanker van de baarmoeder Kanker van de baarmoeder Endometriumcarcinoom Deze informatiebrochure is bestemd voor vrouwen met baarmoederkanker en hun omgeving. De brochure geeft u een antwoord op volgende vragen: Wat is baarmoederkanker?

Nadere informatie

Revalidatie & MS Centrum vzw. V. Cuyvers Uitgavedatum: 12.05.2015 Pagina: 1 van 5

Revalidatie & MS Centrum vzw. V. Cuyvers Uitgavedatum: 12.05.2015 Pagina: 1 van 5 Pagina: 1 van 5 Het ondervragen van patiënten in het kader van een eindwerk voor het bekomen van een graad van bachelor of bachelor na bachelor komt neer op een prospectieve verzameling van gegevens met

Nadere informatie

De unieke Maastro-behandeling van niet uitgezaaide longkanker

De unieke Maastro-behandeling van niet uitgezaaide longkanker De unieke Maastro-behandeling van niet uitgezaaide longkanker Deze folder is bedoeld voor onze patiënten en de mensen in hun omgeving. Wij willen u graag informeren over onze succesvolle behandelingsmethode

Nadere informatie

Focused on What Really Matters. Focused on What Really Matters. Gepersonaliseerde kankertherapie. Focused on What Really Matters 1

Focused on What Really Matters. Focused on What Really Matters. Gepersonaliseerde kankertherapie. Focused on What Really Matters 1 Focused on What Really Matters. Focused on What Really Matters. Gepersonaliseerde kankertherapie Focused on What Really Matters 1 Gepersonaliseerde kankertherapie - hoe het werkt nucleus met gezond DNA

Nadere informatie

De meest voorkomende bijverschijnselen zijn: Bijverschijnselen die weinig voorkomen: Bijverschijnselen die zelden voorkomen:

De meest voorkomende bijverschijnselen zijn: Bijverschijnselen die weinig voorkomen: Bijverschijnselen die zelden voorkomen: Methotrexaat Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u verteld dat u in aanmerking komt voor een onderhoudsbehandeling met Methotrexaat in verband met een chronische ontstekingsziekte van de darmen (ziekte

Nadere informatie

Bloedtransfusie... 1. Waarom een bloedtransfusie... 1. Hoe veilig is een bloedtransfusie... 2. Bijwerkingen van de bloedtransfusie...

Bloedtransfusie... 1. Waarom een bloedtransfusie... 1. Hoe veilig is een bloedtransfusie... 2. Bijwerkingen van de bloedtransfusie... Bloedtransfusie Inhoudsopgave Bloedtransfusie... 1 Waarom een bloedtransfusie... 1 Hoe veilig is een bloedtransfusie... 2 Bijwerkingen van de bloedtransfusie... 3 Registratie van gegevens... 4 Kan ik een

Nadere informatie

Informatiebrief D-dimer and AP-FXIII in CVT studie, versie 1.2 3 november 2011. D-dimer en AP-FXIII in de diagnostiek van sinustrombose

Informatiebrief D-dimer and AP-FXIII in CVT studie, versie 1.2 3 november 2011. D-dimer en AP-FXIII in de diagnostiek van sinustrombose Informatiebrief voor de patiënt in tweede instantie Informatiebrief over de studie naar Geachte mevrouw / mijnheer, Op het moment dat u deze brief leest bent u herstellende van klachten waarvoor u werd

Nadere informatie

Gemaakt door: Gerdy Castelein en Anne Griet Adema Klas: 4A

Gemaakt door: Gerdy Castelein en Anne Griet Adema Klas: 4A Gemaakt door: Gerdy Castelein en Anne Griet Adema Klas: 4A 1 -Voorkant -inhoudsopgave - Uitwerking deelvragen: - Wat is borstkanker? - Hoe ontdek je borstkanker? - Als je erachter komt, wat gebeurt er

Nadere informatie

Onderzoek naar het effect van body mass index (BMI) en het roken van sigaretten op de opname van fentanyl

Onderzoek naar het effect van body mass index (BMI) en het roken van sigaretten op de opname van fentanyl Patiënteninformatie Onderzoek naar het effect van body mass index (BMI) en het roken van sigaretten op de opname van fentanyl Geachte heer/mevrouw, U bent in het Erasmus MC onder behandeling voor een vorm

Nadere informatie

Langdurige behandeling van diep veneuze trombose bij patiënten met kanker (Longheva) Academisch Medisch Centrum, Amsterdam (AMC)

Langdurige behandeling van diep veneuze trombose bij patiënten met kanker (Longheva) Academisch Medisch Centrum, Amsterdam (AMC) Titel studie: Opdrachtgever: Langdurige behandeling van diep veneuze trombose bij patiënten met kanker (Longheva) Academisch Medisch Centrum, Amsterdam (AMC) Hoofdonderzoeker: Dr. K. Meyer Introductie

Nadere informatie

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom?

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom? 6. Behandelingen De uitslagen van alle onderzoeken geven een duidelijk beeld van de ziekte. De artsen weten nu om welke soort borstkanker het gaat, wat de eigenschappen zijn van de kankercellen, hoe groot

Nadere informatie

BOTTUMOREN. 1. Normaal botweefsel

BOTTUMOREN. 1. Normaal botweefsel BOTTUMOREN Om beter te kunnen begrijpen wat een bottumor juist is, wordt er in deze brochure meer uitleg gegeven over de normale structuur van het bot. Op die manier krijgt u een beter zicht op wat abnormaal

Nadere informatie

Medisch-wetenschappelijk onderzoek Algemene informatie voor de proefpersoon

Medisch-wetenschappelijk onderzoek Algemene informatie voor de proefpersoon Uitgave Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postadres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag Bezoekadres Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag Telefoon (070) 340 79 11 Informatie Voor informatie en vragen

Nadere informatie

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het?

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? Oncologie/0145 1 Deze informatiebrochure is voor personen met een weke delen sarcoom en alle anderen die hier heel dichtbij betrokken zijn: familie, vrienden We geven

Nadere informatie

Informatiebrief deelnemers MIND-TIA: De waarde van een bloedtest bij verdenking op een TIA

Informatiebrief deelnemers MIND-TIA: De waarde van een bloedtest bij verdenking op een TIA Informatiebrief deelnemers MIND-TIA: De waarde van een bloedtest bij verdenking op een TIA Julius Centrum UMC Utrecht Geachte heer/mevrouw, Wij vragen u vriendelijk om mee te doen aan een medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

KEYTRUDA (pembrolizumab)

KEYTRUDA (pembrolizumab) Risico minimalisatie materiaal betreffende Keytruda (pembrolizumab) voor patiënten KEYTRUDA (pembrolizumab) Patiënteninformatiefolder Risico minimalisatie materiaal betreffende Keytruda (pembrolizumab)

Nadere informatie

Welke patiënten zijn geschikt voor MTX?

Welke patiënten zijn geschikt voor MTX? Methotrexaat (MTX) Wat is methotrexaat (MTX) MTX is een geneesmiddel dat wordt gebruikt voor de behandeling bij ernstige psoriasis. Aanvankelijk werd het gebruikt bij de behandeling van kanker. Bij toeval

Nadere informatie

Samen komen we verder. Draag bij aan onderzoek naar kanker, steun stichting VUmc CCA

Samen komen we verder. Draag bij aan onderzoek naar kanker, steun stichting VUmc CCA Samen komen we verder Draag bij aan onderzoek naar kanker, steun stichting VUmc CCA Uw bijdrage zorgt voor vooruitgang Juan Garcia, onderzoeker bij VUmc CCA: Ik studeerde geneeskunde omdat ik mensen wilde

Nadere informatie

3.3 Borstkanker bij de man

3.3 Borstkanker bij de man 3.3 Borstkanker bij de man Bij u is zojuist de diagnose borstkanker vastgesteld. Alle patiënten die voor borstkanker worden behandeld in het Catharina-ziekenhuis ontvangen een Persoonlijke Informatie Map.

Nadere informatie

Informatie voor donoren over UMC Utrecht Biobank: Maagtumoren

Informatie voor donoren over UMC Utrecht Biobank: Maagtumoren Informatie voor donoren over UMC Utrecht Biobank: Maagtumoren Datum: 09-09-2014 Versienummer: 2 Inleiding U bent in ons ziekenhuis onder behandeling in verband met een tumor van de maag. U bent gevraagd

Nadere informatie

EEN CHONDROSARCOOM WAT BETEKENT HET?

EEN CHONDROSARCOOM WAT BETEKENT HET? EEN CHONDROSARCOOM WAT BETEKENT HET? Oncologie/0137 Deze informatiebrochure is bestemd voor personen met een chondrosarcoom en alle anderen die hier heel dichtbij betrokken zijn zoals familie, vrienden,

Nadere informatie

Onderzoek naar nieuwe behandelingen van kanker

Onderzoek naar nieuwe behandelingen van kanker Onderzoek naar nieuwe behandelingen van kanker Inhoud Voor wie is deze brochure? Voor wie is deze brochure? 3 Standaardbehandeling 5 Onderzoek naar nieuwe behandelingen 7 De praktijk 10 De fasen van onderzoek

Nadere informatie

Informatie over een bloedtransfusie

Informatie over een bloedtransfusie Informatie over een bloedtransfusie Bij het tot stand komen van deze folder is gebruik gemaakt van de volgende folders: Bloedtransfusie voor patiënten - Stichting Sanquin Bloedvoorziening. Bloedtransfusie

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. Neuroblastoom. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu. Neuroblastoom. www.kinderneurologie.eu Neuroblastoom Wat is een neuroblastoom? Een neuroblastoom is een kwaadaardig kankergezwel (tumor) wat ontstaan is uit een bepaald type zenuwweefsel. Dit zenuwweefsel wordt het sympathische zenuwstelsel

Nadere informatie

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie).

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Verbetert de zorg na de behandeling van dikke darmkanker

Nadere informatie

iet-technischesamenvatting

iet-technischesamenvatting iet-technischesamenvatting 1 Algemenegegevens 1.1 Titel van het project Verbetering van dendritische cel functies in anti-kanker therapieen 1.2 Looptijd van het project 1-9-2015-1-9-2020 1.3 Trefwoorden

Nadere informatie

Inleiding. Het Hodgkin lymfoom en de standaardbehandeling

Inleiding. Het Hodgkin lymfoom en de standaardbehandeling De H10 EORTC/GELA gerandomiseerde Intergroep trial bij patiënten met stadium I of II Hodgkin lymfoom waarbij de standaard combinatie behandeling van chemotherapie en bestraling vergeleken wordt met aanpassing

Nadere informatie

Behandeling van patiënten met Hodgkin lymfoom: wikken en wegen? Josée Zijlstra Hematoloog Vumc j.zijlstra@vumc.nl

Behandeling van patiënten met Hodgkin lymfoom: wikken en wegen? Josée Zijlstra Hematoloog Vumc j.zijlstra@vumc.nl Behandeling van patiënten met Hodgkin lymfoom: wikken en wegen? Josée Zijlstra Hematoloog Vumc j.zijlstra@vumc.nl Wikken en wegen Wat is de beste behandeling? Beste behandeling? Grootste kans op genezing..

Nadere informatie

Borstkanker. Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven

Borstkanker. Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Borstkanker Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Vóór het dertigste jaar is borstkanker zeldzaam, maar met het stijgen

Nadere informatie

Onderzoek naar de rol van ontsteking bij het ontstaan van bipolaire stoornissen

Onderzoek naar de rol van ontsteking bij het ontstaan van bipolaire stoornissen Onderzoek naar de rol van ontsteking bij het ontstaan van bipolaire stoornissen CAPRI Universiteit Antwerpen INFORMATIEBRIEF VOOR DEELNEMERS Versie voor patiënten Versie 3 22/04/2015 Geachte heer/mevrouw,

Nadere informatie

Inleiding. Chapter 11. Achtergrond en doel van het onderzoek

Inleiding. Chapter 11. Achtergrond en doel van het onderzoek Chapter 11 Inleiding Achtergrond en doel van het onderzoek Kanker is na hart en vaatziekten de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland. Per jaar wordt in Nederland bij ongeveer 70.000 mensen kanker vastgesteld

Nadere informatie

Chemotherapie gevolgd door chirurgie versus chirurgie alleen in hoog-risico patiënten met colorectale levermetastasen. De CHARISMA trial.

Chemotherapie gevolgd door chirurgie versus chirurgie alleen in hoog-risico patiënten met colorectale levermetastasen. De CHARISMA trial. Patiëntinformatie bij het onderzoek: Chemotherapie gevolgd door chirurgie versus chirurgie alleen in hoog-risico patiënten met colorectale levermetastasen. De CHARISMA trial. Geachte heer/mevrouw, U bent

Nadere informatie

Fiche 1: chirurgie. Opdracht: Speel een operatie na

Fiche 1: chirurgie. Opdracht: Speel een operatie na Fiche 1: chirurgie Soms is het nodig om een tumor weg te halen. Dat gebeurt tijdens een operatie. De dokter die deze operatie uitvoert, heet een chirurg. De dokter haalt de hele tumor, of het grootste

Nadere informatie

Proefpersoneninformatie. Bestralings-geinduceerde hartschade meten d.m.v. het bepalen van bloedwaarden

Proefpersoneninformatie. Bestralings-geinduceerde hartschade meten d.m.v. het bepalen van bloedwaarden Proefpersoneninformatie Bestralings-geinduceerde hartschade meten d.m.v. het bepalen van bloedwaarden Geachte mevrouw, meneer, In aansluiting op het gesprek met uw behandelend arts, ontvangt u hierbij

Nadere informatie

HET PARTNER-ONDERZOEK

HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

Patienteninformatiebrief. De Rapid studie

Patienteninformatiebrief. De Rapid studie Patienteninformatiebrief De Rapid studie Studie waarin de standaard dotter behandeling met stent voor een vernauwde of afgesloten bovenbeenslagaders wordt vergeleken met een Paclitaxel gecoate dotter ballon

Nadere informatie

The NEMO-1 study. Informatie voor ouders. Neonatal seizure treatment study Studie naar de behandeling van convulsies ( stuipen ) bij baby s

The NEMO-1 study. Informatie voor ouders. Neonatal seizure treatment study Studie naar de behandeling van convulsies ( stuipen ) bij baby s The NEMO-1 study Neonatal seizure treatment study Studie naar de behandeling van convulsies ( stuipen ) bij baby s Geachte ouders, NEMO-1 study NEonatal Seizure Treatment with Medication Off-patent: Dose-finding

Nadere informatie

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker Kanker Inleiding Mijn spreekbeurt gaat over kanker patiënten. Ik hou mijn spreekbeurt hier over omdat er veel kinderen zijn die niet precies weten wat kanker nou eigenlijk is en omdat kanker heel veel

Nadere informatie

Darmkanker. darmkanker nederland. lotgenotencontact voorlichting belangenbehartiging

Darmkanker. darmkanker nederland. lotgenotencontact voorlichting belangenbehartiging Darmkanker en uw DNA darmkanker nederland lotgenotencontact voorlichting belangenbehartiging Darmkanker Nederland Darmkanker Nederland wordt gesteund door een Raad van Advies. Deze bestaat uit specialisten

Nadere informatie

De rol van de verpleegkundige binnen Medischwetenschappelijk

De rol van de verpleegkundige binnen Medischwetenschappelijk De rol van de verpleegkundige binnen Medischwetenschappelijk onderzoek Moderator Mevr. R.C.A. Veldhoen-Tijben 1st author / speaker Miriam Gelderloos Co-author Erna Helmantel Belangenverklaring In overeenstemming

Nadere informatie

Uitleg over de interpretatie van de grafiek : De resultaten worden weergegeven via een trechtertechniek (= Funnel plot).

Uitleg over de interpretatie van de grafiek : De resultaten worden weergegeven via een trechtertechniek (= Funnel plot). Het H.-Hartziekenhuis scoort bij het Vlaams Indicatoren Project! Het initiatief voor het Vlaams Indicatoren Project (VIP²) gaat uit van de Vlaamse overheid, de Vlaamse vereniging van hoofdartsen en de

Nadere informatie

Uitgezaaid melanoom, wat nu?

Uitgezaaid melanoom, wat nu? Uitgezaaid melanoom, wat nu? U hebt een melanoom in het stadium III of stadium IV. Wat kunt u verwachten? Waar moet u op letten? Welke behandelingen zijn mogelijk? Deze folder geeft u informatie zodat

Nadere informatie

SF Z SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS. Therapie: Erbitux

SF Z SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS. Therapie: Erbitux SF Z SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS Therapie: Erbitux Inhoud Wat is Erbitux Hoe wordt Erbitux toegediend? Wat is belangrijk om te weten als u Erbitux krijgt toegediend? Huid reacties Enkele raadgevingen Duur

Nadere informatie

Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria.

Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria. Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria. Waarover gaat deze folder en waarover niet? 1. Soms neemt een arts bij u wat lichaamsmateriaal af, bijvoorbeeld: - een klein stukje uit uw

Nadere informatie

Deelname aan wetenschappelijk onderzoek

Deelname aan wetenschappelijk onderzoek Sophia Kinderziekenhuis Erasmus MC -Sophia Kinderziekenhuis is een universitair medisch centrum. Dit betekent dat er niet alleen kinderen worden behandeld en verpleegd, maar dat er ook medisch wetenschappelijk

Nadere informatie

Belangrijkste punten van deze folder:

Belangrijkste punten van deze folder: Longkanker, wat nu? Belangrijkste punten van deze folder: Een gespecialiseerd behandelteam van het Oncologisch Centrum bespreekt samen met u de verschillende behandelmogelijkheden en voert deze uit. Tijdens

Nadere informatie

embryo kwaliteit bij BRCA1 of BRCA2 mutatie draagsters

embryo kwaliteit bij BRCA1 of BRCA2 mutatie draagsters Toelichting bij informatie folder Informatie voor IVF/PGD patiënten Deze informatie folder is bedoeld voor alle IVF/PGD patiënten die geschikt zijn voor deelname aan dit onderzoek. Dit zijn de patiënten

Nadere informatie