Verslag studiereis Suriname 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verslag studiereis Suriname 2014"

Transcriptie

1

2 Inleiding We vertrekken naar Suriname op donderdag 2 oktober en komen terug op zondag 12 oktober De reis is georganiseerd voor (en door) Amsterdamse huisartsen uit achterstandsgebieden die met Surinaamse patiënten werken. De totale groep telt 29 huisartsen. Het programma speelt zich grotendeels in Paramaribo af, maar we zijn ook naar Nieuw Nickerie geweest en naar Brownsberg in het binnenland. In Paramaribo zijn ziekenhuizen, huisartsenpraktijken en andere gezondheidszorginstellingen bezocht. Er waren verschillende lezingen, o.a. door de directeur van de nationale ziektekostenverzekering, directeur van een stichting voor seksuele voorlichting en specialisten en onderzoekers in ziekenhuizen. We hebben zelf een nascholing gehouden met lezingen van Surinaamse en in Suriname werkende specialisten. Daarnaast maakten we kennis met de verschillende culturen in het land met bezoek aan de Creoolse vereniging Naks, een wintipré, de Hindoestaanse bevolkingsgroep in Nieuw Nickerie evenals het ziekenhuis daar. De diverse culturen hebben we vooral via de keukens leren kennen. De natuurgebieden Bigi Pan (in Nickerie) en Brownsberg en een tocht over de Suriname rivier met bezoek aan plantages maakten het programma volledig. 2

3 Seksuele gezondheid Lezing over het werk van Stichting Lobi De heer Urvin Elliot geeft een interactieve presentatie in een zaal in het Marriott hotel te Paramaribo, bij gebrek aan ruimte bij Stichting Lobi. Stichting Lobi heeft family planning als doel, ook veilig seksueel gedrag, detectie van borsten prostaatkanker. Er is een mobiele kliniek sinds Succesfactor van de stichting is rekening houden met culturele opvattingen, bijvoorbeeld bij tienerzwangerschappen uitleggen dat het ook om jong-getrouwde moslimmeisjes gaat en dat gezondheidsrisico s op voor hen gelden. Lobi houdt seksuele voorlichting op scholen op aanvraag. Dit is lastig vanwege verschillende opvattingen van scholen met religieuze gezindheid. Surinaamse patiënten geven heel moeizaam toestemming om bij de medische gegevens te komen. Er is wel een databank. Spreekuren zijn voor meerdere doeleinden gemeenschappelijk, zodat men anoniem is. Je kan in de wachtkamer zitten voor een HIV-tekst of fertiliteitstest of cervixscreening. De cliënt heeft de regie en mag aangeven of het resultaat wel/niet naar de huisarts gaat. Lobi krijgt vragen via sociaal media, bijvoorbeeld toch zwanger na vagina wassen?. De cliënt krijgt voorlichting en indien nodig verwijzing. Legale abortus is niet mogelijk omdat er geen politieke wil is, en ook religie speelt een sterke rol. Lobi probeert zich er wel sterk voor te maken en het denken te veranderen bij stakeholders. Er zijn legale vormen van abortus via gynaecoloog mogelijk onder bepaalde criteria. Lobi verwijst in deze gevallen door. Artsen die met gevolgen van illegale abortus te maken hebben behandelen zoveel mogelijk de klachten die zich voordoen. Ze geven de patiënt niet aan en registreren ook niet. Het is niet bekend hoeveel illegale abortussen gedaan worden. In Suriname zijn er in totaal 6 gynaecologen. Een morning afterpil wordt wel verstrekt. Het is belangrijk om bij seksuele voorlichting/familie planning rekening te houden met culturele achtergrond, religie etc Aandacht voor vertrouwelijkheid is belangrijk. 3

4 Ouderenzorg Bezoek aan verzorgingshuis Fatima Oord Het verzorgingshuis heeft een ongedwongen, vriendelijke en rustige sfeer. Het is een mooi klein laagbouwcomplex. We krijgen een rondleiding door de directrice, Ann-Rose Abendanon. Ze legt uit dat door emigratie van jongeren ouderen soms vereenzamen. Traditioneel blijven de ouderen in Suriname bij de kinderen in huis. In Fatima Oord wonen ook ouderen uit Nederland en veel ouderen met kinderen in Nederland. Veel sponsoring/giften door bedrijfsleven, verder betalen mensen zelf voor hun kamer en financiert de parochie ook mee. Ouderen ontvangen wel veel bezoek van familie of oude buren. Twee van de Nederlandse artsen merken op: Wij willen er zelf wel wonen, na ons 80 ste. Door emigratie van de jonge mensen neemt de eenzaamheid van de ouderen in Suriname toe. 4

5 Uitwisseling in Paramaribo De groep wordt uit elkaar gehaald voor diverse kleinschalige bezoeken: naar een huisartsenpraktijk om de consulten bij te wonen; naar de spoedeisende hulp van het ziekenhuis; naar de apotheek. Bezoek aan een huisarts in het centrum Twee van de Nederlandse huisartsen bezoeken een huisartsenpraktijk. Het is een mooi centrum, met een tweetal assistentes. Deze ochtend werkt de huisarts gestaag maar ontspannen een tiental patiënten af. Vier of vijf van hen komen in verband met klachten van waarschijnlijk chikungunya 1, die thans in Suriname heerst. De medische gegevens worden in het HIS ingevoerd. De medicatie wordt met de hand uitgeschreven. Een aantal patiënten komt voor briefjes/verklaringen, ook voor ziekmeldingen. De assistentes breken soms meerdere keren per consult in voor een handtekening van de huisarts. Er wordt weinig lab gedaan, hoewel het wel ter plekke (in de praktijk) kan worden gedaan. Een van de huisartsen had s morgens spreekuur bij een bedrijf, daar had hij de beschikking over meer techniek, zoals een 24 uur bloeddruk meter. Verder is de gespreksvoering en de benadering heel herkenbaar, niet wezenlijk anders dan in Nederland. Surinaamse huisartsen hebben veel papierwerk aan mee te geven briefjes. De patiëntgegevens zijn wel geautomatiseerd, maar er is geen koppeling met de apotheek of andere zorgverleners. De benadering van het werk van de Surinaamse huisarts is heel herkenbaar. 1 Zie verslag van de lezing over chikungunya verderop. 5

6 Bezoek aan huisartsenpraktijk aan de Rooseveltlaan We bezoeken een moderne praktijk met één wachtkamer op de veranda en één binnen bij de receptie. De receptionist is geduldig en aandachtig. De Nederlandse huisarts wordt ontvangen door een gepensioneerde Surinaamse huisarts die nu als opleider werkt. De Nederlandse huisarts gaat eerst zitten met een co-assistente (er zijn er 4). De eerste patiënt is een bejaarde Javaan met pijn overal maar geen koorts. Er is een grote taalbarrière, zijn dochter is niet mee naar binnen. De patiënt wordt door de assistente gebracht. Hij gaat gelijk zitten en begint de klacht uit te leggen. Hij wordt niet gegroet. Er wordt ook niet routinematig een hand gegeven. Na enkele vragen van de co, met niet-bevestigende antwoorden, wordt de diagnose chikungunya gesteld. Er volgt een relaas over chikungunya en er wordt verteld dat vitamine C en paracetamol voorgeschreven worden. De co brengt het recept naar de arts voor tekenen en daarna wordt het aan de patiënt gegeven. De volgende patiënt is een jonge Nederlands sprekende man met gewrichtspijnen, koorts en een bult in de lies. Na enkele vragen wordt de diagnose gesteld en hetzelfde verhaal verteld. Over zijn vraag over de bult in de lies wordt uitleg gegeven maar geen onderzoek verricht. Er wordt een attest geschreven. Daarna gaat de Nederlandse huisarts naar een andere huisarts uit Den Haag in hetzelfde centrum, die 6 maanden geleden geremigreerd was. Zij begroet wel haar patiënten, exploreert de hulpvraag, doet lichamelijk onderzoek en geeft uitleg. Ze komt over als een sympathieke arts. Ze vertelt dat ze bezig is om haar assistente een systeem aan te leren om taken te kunnen delegeren zoals bloeddrukmeting. De eerste patiënte is een bejaarde Chinese vrouw die van de cardioloog komt met een verzoek om een verwijsbrief. Blijkbaar wordt de specialist vergoed voor 2 consulten per verwijsbrief. De medicijnen zijn veranderd door de specialist. Het is (ook voor de patiënte) onduidelijk welke pillen ze gebruikt en wanneer. Er wordt gevraagd naar haar stressoren: ze moet voor haar volwassen kinderen koken, 2x per dag. Er wordt een afspraak voor haar gemaakt voor de volgende week en patiënte zal dan haar pillendoosjes meenemen. Een verwijsbrief op de bijbehorende formulier voor de verzekeraar wordt geschreven. De tweede patiënt is een baby en moeder van Javaanse afkomst. De baby is onrustig en poept niet (darmkrampjes). Hij krijgt borstvoeding en fles. Er wordt voedingsadvies en lactulose voorgeschreven. Ik word gevraagd om ook te onderzoeken (met toestemming). De baby heeft een blauwe stip op zijn voorhoofd, blauwsel. Moeder en huisarts leggen mij uit dat het is om te beschermen tegen het boze oog. Tegen jaloezie als mensen zeggen wat een mooie baby of iets dergelijks. Als laatste gaat de Nederlandse huisarts naar een derde huisarts en co. De patiënt die binnenkomt zegt dat hij nog zwak is. Er wordt een attest voor 1 dag geschreven. De co en huisarts legt uit dat er bij de patiënt niets te vinden was, hij wilde ook 3 dagen eerder een attest en kreeg het. Attesters zijn patiënten die vaker ziektebrieven vragen. Het helpt niet om ze te weigeren, want dan gaan ze ergens anders. Beter is hen te helpen en uit de leggen dat ze risico op ontslag lopen. De huisarts vertelt dat consulten worden geleerd volgens de consult ladder, waar bevestiging naar vraag verheldering, onderzoek en beleid wordt gevraagd. Ook vertelt hij dat de arts net onder God wordt geplaatst en dus dat patiënten gehoorzaam zijn. Het is belangrijk om bij prognoses te vertellen als het anders 6

7 verloopt, kom terug. Ook moeten artsen hoog opgesloten witte jassen dragen. Patiënten komen vaak voor voor attesten (ziektebrieven). De huisarts besteedt 2 à 6 minuten per patiënt Huisartsen worden voor 5 ochtenden en 2 middagen betaald. Elke verzekering heeft een ander formulier voor verwijzingen. Verwijsverzoeken c.q. specialistenbrieven zijn zeer summier (< 1 regel). Deze poli heeft medcall een spoeddienst voor wanneer eigen huisarts niet bereikbaar is. Apotheek We bezoeken een apotheek in Paramaribo, waar de apotheker de groep uitlegt geeft en rondleidt. We zijn onder de indruk van de mooie, moderne en goed georganiseerde zaak. De meest verkochte medicijnen zijn antihypertensie en antidiabetica. Antidepressiva of slaapmiddelen worden niet veel verkocht. Er is een hoge prevalentie van huidziektes. De oorzaak is deels het klimaat, maar ook is de gemiddelde Surinamer erg bewust van esthetiek van de huid. Men wil graag een lichte huid zonder vlekken. Apotheken zijn volledig geautomatiseerd, maar er is geen centrale database en geen betrouwbare internet omgeving. De patiënt houdt het eigen dossier bij. De medicijnen zijn volledig generiek. De apotheek volgt de richtlijnen van de geneesmiddelen klapper (www.ngksuriname.org ). De gemiddelde Surinamer is erg bewust van de esthetiek van de huid. Medicijnen in Suriname zijn volledig generiek. 7

8 De gezondheidszorg in Suriname Lezing We krijgen een lezing door dr Raghoe, hoofd medische dienst van het staatsziekenfonds (SZF). Cijfermateriaal over Suriname: inwoners 105 huisartsen 75 RGD artsen 146 specialisten (meestal in ziekenhuizen) 4 ziekenhuizen in Paramaribo 1 streekziekenhuis in Nickerie. In Wanica en Albina zijn ziekenhuizen in aanbouw Het is moeilijk voor ziekenhuizen om aan specialisten te komen, soms worden ze uit andere landen gehaald, zoals Cuba of Nederland. Het staatsziekenfonds is er voor ambtenaren en vrijwillig verzekerden. Onverzekerden kunnen naar Sociale Zaken, de regionale gezondheidsdienst (RGD) of de medische zending. Dit betreft on- of minvermogenden, maar ook mensen die geen verzekering willen betalen. Na 9 oktober 2014 wordt de verplichte basisverzekering ingevoerd om de grootte van Sociale Zaken te verkleinen. 65% van de bevolking is echter werkzaam in de informele sector en zal zich niet snel verzekeren. De huisartsenopleiding is recent gestart. Het is een 1-jarige opleiding. Men probeert vanaf volgend jaar de verplichte BIG-registratie voor huisartsen in te voeren. Het gemiddelde inkomen van een huisarts is tussen de en SRD, terwijl het modale inkomen 1500 SRD is. Voorraad en betaalbaarheid van medicijnen vormt soms een probleem. Maar 61% van de geneesmiddelen is op voorraad en soms duur. Dit komt door de importbeperkingen. Voor basale zaken houdt men de Nationale Geneeskundeklapper aan. De thuiszorg is heel beperkt. Controlesystemen, zoals het medische tuchtcollege, werken niet optimaal omdat ze politiek gelieerd zijn. In Suriname is een ons kent ons cultuur. De politiek is bang om kiezers te verliezen en neemt liever geen impopulaire maatregelen. Bij politieke veranderingen worden directeuren ter beschikking gesteld, dus mogen ze thuis blijven en komt er een andere directeur voor in de plaats. Suriname mist een goed belasting- en registratiesysteem. De automatisering komt niet van de grond. Patiënten kunnen shoppen en bij verschillende huisartsen of apotheken recepten en medicijnen halen. Hierdoor is veel verspilling. Er is veel verspilling in zorg, zowel door de patiënt als door het systeem. Veel structuren bestaan in principe maar functioneren niet. 8

9 Diverse lezingen in Sint Vincentius Ziekenhuis, Paramaribo We worden ontvangen door de medisch directeur, dr Dissels. Diabetes mellitus in de huisartsenpraktijk Lezing door Dr Liauw Kie Fa Men probeert een integrale aanpak te hebben dus een one stap shop, met alle disciplines vertegenwoordigd: diëtist, fysiotherapeut en DM verpleegkundige. De huisarts verwijst naar de one stap shop voor de jaarlijkse screening. De grootste groep is de 45+ leeftijd. Er is veel: sprake van chronische nierinsufficiëntie (stadium 3). Mannen doen het beter qua bloeddruk. Vrouwen hebben veel hogere drukken. De huisarts blijft de eindverantwoordelijke voor de DM problematiek. One stap shop is een screeningstraject; de patiënt mag zelf aangeven waar hij/zij aan wil werken, bijvoorbeeld stoppen met roken of dieetmaatregelen. De streefwaarde voor bloeddruk is onder de 120, maar is uiteraard vaak niet haalbaar. Wat wij overgewicht noemen is voor de Surinaamse patiënt een schoonheidsideaal. Bezoekers voetenpoli: 40% afkomstig van de chirurg 34% inlopers 10% komt van de huisarts. De gemiddelde duur voor een wondtraject is 70 dagen. De frequentie ca. 1x per week. Er worden geen cholesterolverlagers in de eerste lijn verstrekt, vanwege het gebrek aan vergoedingen. Ca. 15% van de populatie in de eerste lijn heeft D.M. In volgorde van prevalentie: meestal Hindoestaan dan Javanen en dan de Creolen. Er is een hoog percentage van gecompliceerde DM. Hierdoor zijn veel dialyseproblemen en amputaties. Overgewicht is het schoonheidsideaal voor de Surinaamse patiënt Dengue en chikungunya Lezing door Michelle Sjauw Koen Fa, aios interne geneesnkunde Zij zou een lezing over dengue houden, maar gezien het feit dat chikungunya nu in Suriname heerst zal ze het hierover hebben. Gemeenschappelijke kenmerk is dat ze door zelfde muskiet worden overgedragen. Sommige symptomen zijn vergelijkbaar. Soms blijven klachten aanhouden tot 1 jaar. De eerste gevallen van chikungunya zijn in1953 in Afrika bekend. Sinds december 2013 komt de ziekte ook in het Caraibisch gebied voor. Om besmetting te voorkomen wordt geadviseerd Deet (50%) te gebruiken. Voor kinderen is het advies Deet met lagere percentage te gebruiken vanwege de toxiciteit. Besmette mensen moeten eigenlijk voorkomen dat ze door muggen geprikt worden om verspreiding van de ziekte te voorkomen. 9

10 Symptomen: Koorts 40 0 Hoofdpijn, vooral achter de ogen Fijne uitslag handen, onderarmen, polsen, enkels, artritis Kan ook subklinisch belopen, leptospirosis, Malaria, Tyfus of Reuma. Zeldzaam: orgaan falen Differentiatie Dengue, griep, Hep. B-C. Behandeling: pijnstilling paracetamol. Lab: Cuksaytose met lymfocytose. Milde afwijking trombocyten. Diagnostiek Elisa- 5 dagen 3m 194 verhoogd, vanaf zw 199 verhoogd. PCR diagnostiek (bloed 1 e 5 dagen). Immuniteit ontwikkelt. Pas na de acute fase NSAID. Dengue: hemorraghic fever. Arbovirus Flavivirus S serstypen (dus geen garantie immuniteit) Verminderde stollingsfactoren petechiae. Complicaties: leverfalen, myocarditis, encefalopathy. Vergelijking Chikunkunya Denque Koorts Artritis + Rash + Shock + Lymfopene + Neuropenie + Trombospenie ++ Allebei <2 weken incubatietijd. Transmissie tijdens de ziekteperiode (1 week). Chinkungunya komt voor het eerst in de America s voor sinds december De incubatietijd is maximaal twee weken. Tijdens de ziekteperiode dient men zich te beschermen tegen muggen om verspreiding te voorkomen. Dengue = hemorrhagic / Chikungunya = artritis 10

11 Tentamen suïcide (TS) Lezing door drs R Dwarkasing, psychiater In Suriname zijn 14,5 suïcidepogingen per 1000 inwoners per jaar. In Paramaribo zijn het er twee per dag. De grootste groep zijn de Hindoestaanse mannen (66%) tussen de 15 en 44 jaar. Het vaakst wordt een agrarisch middel (Gramasome) gebruikt, gevolgd door vuurwapen en ophangen. Gramasome is een pesticide. In het begin geeft het gastro-intestinale klachten, daarna respiratoir. Het duurt dagen voordat de patiënt hieraan overlijdt. Het percentage in Suriname is hoger dan het WHO gemiddelde. Dit geldt ook voor andere landen met veel Hindoestanen, zoals Trinidad en Guyana. Er zijn veel mogelijke verklaringen over waarom juist Hindoestanen vaak suïcide plegen, bijvoorbeeld elkaar op het idee brengen, prestatiedruk door omgeving, alcohol/drugs. Het ministerie ontwikkelt programma s, met weinig effect tot nu toe. Psychiatrisch Centrum Suriname werkt samen met Arkin (NL) om oorzaken te onderzoeken Het percentage tentamen suïcide onder Hindoestanen is zorgwekkend hoog, niet alleen in Suriname 11

12 Academisch Ziekenhuis Paramaribo Lindy Liauw-Kie-Fa, medisch directeur zorg, geeft een presentatie nadat we in drie groepen een rondleiding hebben gehad, met veel gelegenheid om in gesprek te gaan met de medewerkers. Het ziekenhuis ziet er efficiënt, druk en goed geoutilleerd uit. Het oogheelkundig centrum is de enige in het land. Mobiele operatieteams bezoeken incidenteel de afgelegen delen van het land. We krijgen mooie foto s te zien van bezoeken aan het binnenland en consulten in de buitenlucht aan de rivier. In drie dagen worden patiënten gescreend, geopereerd en nagekeken. Met starbehandelingen verbetert de kwaliteit van leven in grote mate. De spoedeisende hulp ontvangt gemiddeld 150 patiënten per dag. Nederlandse artsen komen regelmatig hier werken maar blijven niet lang, waarschijnlijk door de hoge werkdruk. Een van de redenen dat het hier zo druk is dat huisartsen beperkt bereikbaar zijn. Er is de laatste jaren veel bereikt aangaande super specialistische zorg (met name op het gebied van oncologie, radiotherapie, hartchirurgie). Er is een landelijk tekort aan gezondheidswerkers, mede door slechte beloning. In het ziekenhuis wordt familie betrokken omdat vaak geen thuiszorg is of kunnen mensen het niet betalen. Naast life style, speelt etniciteit een grote rol bij oogziekten. 12

13 Psychiatrie Bezoek aan Psychiatrisch Centrum Suriname (PCS) Presentatie door dhr. R. Nanda, psychiater Doel van het bezoek is een indruk te krijgen van hoe de psychiatrische zorg geregeld is in Suriname. Er bestaat 119 jaar psychiatrische zorg in Suriname In1895 werden de patiënten gehuisvest in barakken, dezelfde waar voorheen de cholera patiënten werden gehuisvest, vandaar dat ouderen nog spreken over cholera als ze het centrum aanduiden. Huidige setting algemeen, medisch en verpleegkundig directeur 8 psychiaters 2 AIOS 1 nazorg arts 3 psychogologen 5 maatschappelijk werk 220 verpleegkundigen en 200 andere medewerkers totaal 500 personeelsleden Personeelsbezetting: in de ochtend 8 mensen op 40 patiënten. In middag echter maar 3. PCS heeft een academische functie, tevens onderdeel onderwijs. Er is een samenwerking met Arkin Amsterdam, post HBO opleiding. Outreaching naar RGD en eerstelijnswerkers. De betalingsattitude van de overheid leidt tot vaak vertraagde betalingen. PCS is het enige psychiatrische ziekenhuis in Suriname. Er zijn 300 bedden en 8 poli's. Zowel klinisch als ambulant, SPD, dagactiviteiten, bureau alcohol/drugs. Er is een crisis hulplijn 7x24. SPD depotpoli, acute ophaaldienst. De diverse bevolkingsgroepen presenteren hun klachten anders. Vaak komt men binnen met hyperventilatiesymptomen. Je moet goed doorvragen omdat men weinig in staat is tot verbaliseren. De Surinaamse patiënt praat moeilijk over zichzelf. Als arts moet je eerst een vertrouwensband opbouwen en blijk geven van kennis van de cultuur. Er is een diversiteit aan talen: Hindoestaans, Nederlands, Srarantongo, Engels. De meeste mensen zijn tweetalig maar soms niet voldoende. Tevens geven verschillende talen verschillende context mogelijkheden van de klacht, de een is juist heel direct, de ander symbolisch Stressfactoren gedurende de werkende leeftijd: relationele problemen, werkproblemen, alcoholmisbruik, ouder-kind problemen. Op jongere leeftijd gaat het vaak om relationele problemen, waar ze heel lang mee doorlopen. Chinezen zie je niet bij PCS. Ze hebben eigen opvang en alternatieve behandel methodiek. 13

14 Opname mannen 59%, vrouwen 28%, detoxificatie (m/v) rest. De meeste verslaving betreft alcohol, gevolgd door cocaïne en cannabis. Deze middelen zijn makkelijk verkrijgbaar, ook in het binnenland. Veel patiënten combineren PCS en winti. Vaak hebben ze al vaker winti geprobeerd voordat ze naar PCS komen. 14

15 Nascholing in Paramaribo In het Marriott Hotel is een nascholing, waarbij het eerste deel voor Nederlandse huisartsen en het tweede tevens ook voor Surinaamse huisartsen. De (on)mogelijkheden van de Surinaamse gezondheidszorg Lezing door Els Dams, internist Bevolkingsgroepen: Hindoestanen 27% Marrons 22% (mensen geven zich tegenwoordig op als Marron, in het verleden niet) Creools 18% Javaans 14%. Godsdiensten: 48% christen 22% hindoe 4% islam Naast geloof hebben mensen winti of pandit (hindoestaans), inheemsen met plantenkennis. Op de markt kan je flesjes met middeltjes kopen. In Suriname wordt 460 US dollar per jaar aan gezondheidszorg besteedt. In Nederland gaat het om 6000 US dollar. Er zijn 110 specialisten in Suriname (volgens Nederlandse normen zou je er 480 moeten hebben). De belangrijkste doodsoorzaken zijn CVR, trauma (ongelukken) en kanker. Er zijn bijna geen sterfgevallen meer door infecties, zoals malaria De prenatale begeleiding is erg mager. De moedersterfte is 130 per Zuigelingensterfte 30 per Chronische ziekte is moeilijk uit te leggen, zeker als ze op dat moment even geen klachten hebben. Er zijn niet veel Chinezen (ca ) maar ze zijn erg zichtbaar omdat ze veel winkels beheren. Surinaamse huisartsen kennen de richtlijnen want ze zijn in ieder geval voor een deel in Nederland opgeleid, maar er is geen controle of ze zich eraan houden Speerpunten om de zorg te verbeteren zijn: Toegang tot basisgezondheidszorg. Meer preventie. Aandacht voor kwaliteit. Het budget voor gezondheidszorg in Suriname is veel lager dan voor Nederland waardoor andere keuzes gemaakt moeten worden. Religie is belangrijk. Ook Hindoes gaan naar een bonuman maar Creolen ook naar de pandit. Het zorgsysteem staat nog in de kinderschoenen er is geen registratie voor complicaties. Ook is er geen herregistratie voor artsen. 15

16 De verhouding arts/patiënt en begeleiding chronische patiënten Lezing door mevrouw E. Berggraaf, huisarts De dokter staat in Suriname (vaak nog) op een voetstuk. Surinamers zeggen na God volgt de arts. De mensen denken zelf niet na over hun gezondheid want de dokter weet het. In Nickerie proberen ze patiënten te bereiken maar ze krijgen geen contact. Het kennisniveau daar is heel laag. Mensen willen niet met een andere arts praten dan hun eigen arts. Ze willen hun eigen huisarts niet passeren. Respect is heel belangrijk. Vaak denkt men dat ziekte komt omdat iemand ze iets aan gedaan heeft, dus willen veel zieken eerst naar de bonuman in het binnenland ( achterin ). Bij Hindoestanen betekent Ik heb niet gegeten vaak dat ze geen rijst hebben gegeten, wel brood en andere dingen. Ook ondanks amputaties en dyalise, neemt men de ziekte diabetes nog niet serieus. Ze denken dat het in de handen van god is en berusten in hun lot. Botbreuken en sommige infectieziektes kunnen wel door kruidendokters in het binnenland behandeld worden. Een dressiman is een geneesheer in het binnenland Problemen in de relatie en met chronische ziekten. De arts staat op een voetstuk in Suriname. Mensen denken zelf niet na want de dokter zal het wel weten. Als god wil dat ik vroeg of laat doodga is dat zo. Dermatologie aandoeningen van de donkere huid Lezing door Esther Lai-A-Fat, dermatoloog Er werken 8 dermatologen in Suriname. Ester Lai-A-Fat werkt in s Lands hospital en St. Vincentius Ziekenhuis. Daarnaast werkt ze éénmaal per maand in Nickerie. 1. Donkere huid bij eczeem treden eerder papels op dan blaasjes. Minder snel erosies, meer hyperpigmentatie. 2. Roodheid is wel degelijk te zien bij donkere huid, goed kijken verbranding is wel mogelijk. 3. Keloidvorming; stola gebied, vaak rondom haarfolikkels bij tattoo s alleen bij rode kleurstof. 4. Acne keloidalis nuchea erg therapieresistent. Advies: niet meer scheren 5. Tinea Capitis: bij niet adequate behandeling kan destructie van de haarfollikels optreden. Behandeling: combinatie orale entimycotica en 6 weken miconazol smeren. 6. Eczeem bij kinderen met donkere huid; papuleus eczeem (creolen). 7. Mycose: scherpe rand, centrale genezing, eenzijdig, trektest bij pityriasis versicolor. 8. Impetigo Apepokken. Stafylococeus avreus. Bij dragerschap hele gezin behandelen 1 week 5x daags AB neuszalf. Geen Amoxicikline geven wel floxapen en cotrinonazol. 16

17 Oncologie Lezing door Els Dams, internist Kanker incidentie in Suriname: 1. Prostaat 2. Mamma 3. Colon 4. Cervix 5. Baarmoeder/ovarium 6. Maag 7. Lymfoom/leukemie 8. Long 9. Anders Bij deze cijfers valt vergeleken met de Nederlandse cijfers vooral de hoge incidentie van cervix tumoren op. Bij het bekijken van de cijfers van jaarlijkse incidentie van kanker op etniciteit, valt de zeer hoge incidentie van kanker op bij Creolen. Dit is ongeveer het dubbele van de Javanen en meer dan het dubbele vergeleken met Hindoestanen. Bij een slide (Cancer diagnosis and cancer death in developing countries) valt op dat in ontwikkelingslanden de gestelde diagnose kanker hoger is dan in ontwikkelde landen en de sterfte aan kanker is hoger ten opzichte van ontwikkelde landen 2 Opvallend is het vergevorderde stadium van het cervix carcinoom bij diagnose in Suriname, bij Creolen is dit bij 90 % het geval. De Javanen hebben bij diagnose in 25% van de gevallen een vroeg stadium (Moslim populatie, dit verklaart misschien het verschil? MC). Uitstrijkjes worden bijna niet door de huisartsen gedaan. PAP smear uitslagen zijn pas na 3 maanden bekend; er is 1 patholoog-anatoom in Suriname. Er is nu een vaccinatie programma tegen HPV op 9 jarige leeftijd bij meisjes. MDO-problems in oncology care : Vergevorderde primaire tumoren- patients delay Delay in het diagnostische en therapeutische proces- doctor s delay Afwezigheid van protocollen en structuren voor gestroomlijnde zorg Internationale guidelines worden niet gevolgd Geen patienten verenigingen Geen preventieve programma s (cervix!) 2 Cancer is a bigger problem in developing countries than human immunodeficiency virus (HIV)/acquired immunodeficiency syndrome (AIDS).The cancer burden in developing countries is reaching pandemic proportions. More than half of the 12.4 million estimated new cases of cancer in 2008 and two-thirds of the estimated 7.6 million cancer deaths, occurred in low- and middle-income countries (LMICs). Globally, cancer kills more people each year than AIDS, tuberculosis and malaria combined, and the number of deaths is growing rapidly. Health systems of developing countries, which are already struggling to cope with the AIDS epidemic, are ill-prepared to deal with this new and rapidly growing challenge.changing lifestyles, chronic infection and increasing life spans lie at the root of the global growth in cancer. As more and more countries urbanize, changes in reproductive patterns and diet, insufficient exercise, smoking, drinking and obesity combine to increase cancer risk. In addition, around 1 in 4 cancers in developing countries, as opposed to only 1 in 10 in the developed world, are linked to infection. Individual risk of cancer also increases dramatically with age, and the average age of populations is increasing more rapidly in LMICs than in the richer world. Ann Oncol (2010) 21 (4): doi: /annonc/mdq055 17

18 Passieve rol van ministerie van volksgezondheid, afwezigheid (in beleid) van ziektekostenverzekeraars Verbetering is nodig op het gebied van Preventie- HPV, roken, helicobacter, colonscopie? Vroege diagnose- cervix screening, mammografie? PSA? Behandeling- guidelines, verbeterde technieken en verbeteringen, medicatie Palliatie- morfine, radiotherapie, palliatieve geneeskunde Nog enkele opvallende cijfers: Screening op cervixcarcinoom 1x /life time 500 USD/life year saved Tratuzumab voor HER2 mamma ca USD/life year saved R-CHOP kuur voor DLBCL USD/life year saved Colorectale screening 6000 USD/life year saved (bij 2500 scopieen/jaar) Morfine gebruik 0,7 mg/capita/year (Nederland 242 mg/capita/year) Wat nu? Men streeft naar een Comprehensive cancer control programma, dit omvat: Verbeteren van registraties: National Cancer Registry Een nationaal plan van aanpak voor kanker beheersing/behandeling Het versterken van de gezondheidssystemen Preventieve programma s Gezondheidseducatie Tijdige diagnosis Verbeteren van de toegang naar oncologische chirurgie, radiotherapie en medicijnen Verbeteren van het werken volgens de richtlijnen Palliatieve zorg Huisartsen in Suriname zijn niet of weinig geschoold in palliatieve geneeskunde. Rondom het geven van morfine is veel weerstand bij patiënten en bij (huis)artsen. Euthanasie is onbespreekbaar in Suriname. 18

19 Gezondheidszorg buiten Paramaribo Ziekenhuis Nieuw Nickerie Lezing door dr Reyes Cesar, internist We krijgen eerst een rondleiding door dit kleine streekziekenhuis. Daarna krijgen we een lezing door dr. Reyes Cesar, internist. Hij komt uit Cuba en houdt een lezing in het Engels. Hij communiceert via een tolk met zijn, veelal Hindoestaanse, patiënten. Het is moeilijk één dieet voor diabetici op te geven vanwege de diverse eetgewoontes van de bevolkingsgroepen. De gemiddelde Hindoestaan eet bijvoorbeeld wel 2 à 3 keer per dag rijst. In dit gebied wonen veel Hindoestanen en er is een hoge prevalentie van diabetes. Mensen zijn vaak onwetend, met een lage therapietrouw. Brownsberg en omgeving Brownsberg is gelegen in het hart van het tropisch regenwoud. In deze omgeving bezoeken we een RGD-poli en een traditionele bottendokter. RGD-poli Er zijn in totaal 57 posten in Suriname. Plaatselijke bewoners worden tot gezondheidsassistent opgeleid en er zijn artsen per regio beschikbaar. Veel plaatsen zijn alleen per radio beschikbaar, mobiele telefonie komt steeds meer in. RGD staat voor Regionale Gezondheidsdienst. Onderweg naar Brownsberg bezoeken we een RGD-poli. Vandaag (10 oktober ) is het nationale feestdag, de dag van de Marrons. Iedere bevolkingsgroep heeft een eigen feestdag. De polikliniek is gesloten, maar een verpleegkundige vertelt ons hoe in de polikliniek gewerkt wordt. Hier kan de plaatselijke bevolking terecht en men verleent zoveel mogelijk hulp, bijvoorbeeld ook bij bevallingen. Als de patiënt toch naar het ziekenhuis moet, dan wordt hij/zij met een Jeep naar Paramaribo gebracht, ongeveer 1,5 uur rijden hiervandaan 19

20 Traditionele bottendokter Dr Parke helpt mensen die vaak slechte ervaringen met de reguliere geneeskunde hebben. Hij gebruikt kruiden uit het bos. Ook kunnen mensen hier meerdere dagen verblijven en bijkomen. Er is ook een kreek en veel rust en natuur waar ook de familie kan recreëren en verblijven. Dr Parke behandelt een diabetes patiënt in ons bijzijn. Toen meneer bij hem kwam was hem verteld dat zijn voet geamputeerd zou moeten worden. Dr Parke heeft de voet schoongemaakt en met olie behandeld, waardoor het er nu goed uitziet. De patiënt vertelt ons dat hij ongeveer 1200 SRD heeft betaald (ruim 3 maandsalarissen), dankzij de bijdragen van haar dochters. 20

Verslagen. Mozmed Gurué. Bart Roosenburg

Verslagen. Mozmed Gurué. Bart Roosenburg Verslagen Mozmed Gurué Bart Roosenburg 2013 Week 1 Datum: 5 t/m 9 augustus 2013 Team: Hanneke Dekker (arts), Jacinto Joaquim (evangelist), José Orlando (vrijwilliger), Bart Roosenburg (verpleegkundige).

Nadere informatie

PROJECT BABONGO. Centraal Afrika Afrika

PROJECT BABONGO. Centraal Afrika Afrika PROJECT BABONGO Centraal Afrika Afrika ZORGEN VOOR BABONGO Het dorp Babongo ligt in de Dzanga Sangha regio van de Centraal Afrikaanse Republiek. Door de ligging in het tropische regenwoud is het dorp vrij

Nadere informatie

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten Brengt medische en psychische kennis samen MedPsych Center (MPC) voor klinische patiënten 1. Welkom 3 2. Voor welke patiënten is de MPU bedoeld? 3 3. Wachtlijst

Nadere informatie

Zorg voor de hivseropositieve

Zorg voor de hivseropositieve Zorg voor de hivseropositieve patiënt Het Radboudumc is één van de 27 hiv-behandelcentra in Nederland. Hier werkt een team van zorgverleners dat gespecialiseerd is in de behandeling en begeleiding van

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

Stervensbegeleiding bij mensen met een Islamitische achtergrond

Stervensbegeleiding bij mensen met een Islamitische achtergrond Stervensbegeleiding bij mensen met een Islamitische achtergrond Fahima Ettaher, huisarts, kaderarts oudergeneeskunde Emete Erarslan, specialist ouderengeneeskunde Cultuursensitieve palliatieve zorg Ziektebeleving

Nadere informatie

Nico Mensing van Charante Lezing 2014. Grenzen aan de Geneeskunde

Nico Mensing van Charante Lezing 2014. Grenzen aan de Geneeskunde Nico Mensing van Charante Lezing 2014 Grenzen aan de Geneeskunde Hermitage Amsterdam, Vrijdag 17 januari 2014 Deel 1: Grenzen aan de diagnostiek prof dr Patrick Bindels, huisarts Deel 2: Grenzen aan de

Nadere informatie

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne VRAAG EN ANTWOORD Hepatitis B aandachtscampagne: Zeg Nee!...Tegen hepatitis B 1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne Q. Wat is het doel van de campagne? A. We willen Chinezen woonachtig in Rotterdam

Nadere informatie

INHOUD OPDRACHTEN ORGANISATIE VAN DE GEZONDHEIDSZORG

INHOUD OPDRACHTEN ORGANISATIE VAN DE GEZONDHEIDSZORG OPDRACHTEN ORGANISATIE VAN DE GEZONDHEIDSZORG INHOUD Inleiding...1 Hoofdstuk 2 Huisarts...1...1 Open vraag...1...1 Hoofdstuk 4 Apotheken en zorg voor geneesmiddelen...3...3 Open vraag...3...3 Hoofdstuk

Nadere informatie

PSYCHIATRIE & PSYCHOLOGIE. Psychiatrisch Medische Unit (PMU)

PSYCHIATRIE & PSYCHOLOGIE. Psychiatrisch Medische Unit (PMU) PSYCHIATRIE & PSYCHOLOGIE Psychiatrisch Medische Unit (PMU) Psychiatrisch Medische Unit (PMU) U bent opgenomen op de psychiatrisch medische unit van het St. Antonius Ziekenhuis. De PMU is onderdeel van

Nadere informatie

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Prof. Dr. Walter Devillé Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg UvA Vluchtelingen en Gezondheid OMGEVING POPULATIE KENMERKEN GEZONDHEIDS-

Nadere informatie

Charlotte Penders, Verpleegkundig Specialist Marc Kamps, Medisch Maatschappelijk Werker 17 december 2014

Charlotte Penders, Verpleegkundig Specialist Marc Kamps, Medisch Maatschappelijk Werker 17 december 2014 Charlotte Penders, Verpleegkundig Specialist Marc Kamps, Medisch Maatschappelijk Werker 17 december 2014 Zorgpad Casus Cervixcarcinoom Follow up Supportive care Soorten zorg in de psychosociale ondersteuning

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Inhoud. 0 Etnische diversiteit in de medische praktijk: een introductie. Casuïstiek. herkomst voor zorgverlening door artsen... 8

Inhoud. 0 Etnische diversiteit in de medische praktijk: een introductie. Casuïstiek. herkomst voor zorgverlening door artsen... 8 XI 0 Etnische diversiteit in de medische praktijk: een introductie 0.1 Inleiding............................................................................. 2 0.2 Mensen van allochtone herkomst in Nederland......................................

Nadere informatie

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie).

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Verbetert de zorg na de behandeling van dikke darmkanker

Nadere informatie

M.M.J.M. Brassé, huisarts

M.M.J.M. Brassé, huisarts M.M.J.M. Brassé, huisarts Kim van Haren, assistente Irene Brentjens, assistente Sandy Gelissen, assistente Beukenlaan 3 6063 DA Vlodrop Tel: 0475-401225 Tel: spoedlijn in levensbedreigende situaties:0475-400010

Nadere informatie

Littekencorrectie. Het verbeteren van littekens door de plastisch chirurg

Littekencorrectie. Het verbeteren van littekens door de plastisch chirurg Littekencorrectie Het verbeteren van littekens door de plastisch chirurg 2 Bij beschadiging van de huid als gevolg van een operatieve behandeling, een ongeval of een brandwond treedt littekenvorming op.

Nadere informatie

Mevrouw/meneer. Dag Datum Tijdstip. U kunt zich melden bij het Inschrijfbureau op de begane grond.

Mevrouw/meneer. Dag Datum Tijdstip. U kunt zich melden bij het Inschrijfbureau op de begane grond. DOTTEREN 17745 Afspraak Mevrouw/meneer Dag Datum Tijdstip U kunt zich melden bij het Inschrijfbureau op de begane grond. Denkt u eraan uw gegevens ieder kalenderjaar voor uw eerste bezoek aan de polikliniek

Nadere informatie

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie 1 Uw huisarts/specialist heeft u doorverwezen naar de "preventie vaatpoli". In deze brochure kunt u lezen wat de preventieve vaatpoli is en wie u daar behandelt

Nadere informatie

Ervaring in palliatieve zorg

Ervaring in palliatieve zorg De psychologische invalshoek in de palliatieve zorg Wie doet wat? Dr. Judith Prins klinisch psycholoog Medische Psychologie Congres NPTN 2 november 2006 1 Ervaring in palliatieve zorg 1986-1990 1992-1996

Nadere informatie

AANMELDINGSFORMULIER ONCOLOGISCHE NAZORG HERSTEL & BALANS OF FYSIEKE TRAINING

AANMELDINGSFORMULIER ONCOLOGISCHE NAZORG HERSTEL & BALANS OF FYSIEKE TRAINING AANMELDINGSFORMULIER ONCOLOGISCHE NAZORG HERSTEL & BALANS OF FYSIEKE TRAINING Om in aanmerking te komen voor Oncologische Nazorg dient u het aanmeldingsformulier invullen en binnen drie weken retourneren

Nadere informatie

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Plenaire opening Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Opening door Anke Leibbrandt Iedereen wordt van harte welkom geheten namens de BVN en de programmacommissie erfelijkheid (betrokken

Nadere informatie

Netwerk Ouderenzorg Regio Noord

Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Vragenlijst Behoefte als kompas, de oudere aan het roer Deze vragenlijst bestaat vragen naar uw algemene situatie, lichamelijke en geestelijke gezondheid, omgang met gezondheid

Nadere informatie

Onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van acute milde diverticulitis

Onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van acute milde diverticulitis DIABOLO studie Onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van acute milde diverticulitis Geachte heer/mevrouw, Wij doen onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van milde diverticulitis.

Nadere informatie

Ontslag uit het Erasmus MC

Ontslag uit het Erasmus MC Ontslag uit het Erasmus MC Wanneer u in het Erasmus MC bent of wordt opgenomen, komt er een moment waarop u weer naar huis mag of wordt overgeplaatst naar een andere zorginstelling. Voordat u het ziekenhuis

Nadere informatie

apotheek ziekenhuis mutualiteit SIS-kaart dringende medische hulp handicap dokter van wacht medisch centrum gezinsplanning Gezondheid

apotheek ziekenhuis mutualiteit SIS-kaart dringende medische hulp handicap dokter van wacht medisch centrum gezinsplanning Gezondheid SIS-kaart dringende medische hulp handicap gezinsplanning mutualiteit medisch centrum apotheek ziekenhuis dokter van wacht Gezondheid Ik leef in België. Heb ik recht op gezondheidszorg? In België heeft

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

> Een chronische ziekte; uw zorg is onze zorg

> Een chronische ziekte; uw zorg is onze zorg > Een chronische ziekte; uw zorg is onze zorg Mijn huisarts is aangesloten bij een zorggroep, en nu? Inhoudsopgave Inleiding: Chronische zorg, hoe nu verder? 1. Wat kenmerkt een chronische ziekte? 2. Wat

Nadere informatie

Gids voor de. oudere patiënt. behandeling van de. voor huisartsen en andere verwijzers. Tijd en aandacht voor ouderen

Gids voor de. oudere patiënt. behandeling van de. voor huisartsen en andere verwijzers. Tijd en aandacht voor ouderen Gids voor de behandeling van de oudere patiënt voor huisartsen en andere verwijzers Tijd en aandacht voor ouderen Voorwoord In dit boekje vindt u informatie over de klinisch geriater. Het is speciaal bedoeld

Nadere informatie

TIKO Project Bamukong

TIKO Project Bamukong TIKO Project Bamukong STICHTING DRIVE AGAINST MALARIA Land: Kameroen Dorp: Bamukong Drive Against Malaria - BAMUKONG Kameroen Verspreiding muskietennetten werpt vruchten af! START PROJECT BAMUKONG: 2009

Nadere informatie

Eenmalige bestraling bij borstkanker

Eenmalige bestraling bij borstkanker Deze folder geeft u informatie over Eenmalige bestraling bij borstkanker patiënteninformatie Intra-Operatieve Radiotherapie Inleiding Deze folder gaat over eenmalige inwendige bestraling tijdens een borstsparende

Nadere informatie

Kanker en diabetes 19-11-2012. Introductie. Co-morbiditeit. Kanker en comorbiditeit. Kanker en diabetes

Kanker en diabetes 19-11-2012. Introductie. Co-morbiditeit. Kanker en comorbiditeit. Kanker en diabetes Kanker en diabetes Introductie Kanker en comorbiditeit Landelijk Overleg Oncologie Verpleegkundigen 8 november 2012 M. Zanders, arts-onderzoeker IKZ Kanker en diabetes Casuïstiek Dillemma s in de praktijk

Nadere informatie

NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH

NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH Slide 5 Ik ga u een stukje van mijn oratie laten zien, die ik op 11-12-13 heb uitgesproken. Voor degenen die daar ook waren,

Nadere informatie

Vragenlijst Intakegesprek

Vragenlijst Intakegesprek Vragenlijst Intakegesprek Voorletters: Meisjesnaam: Roepnaam: Nationaliteit: Spreektaal: Gehuwd/samenwonend/anders: Achternaam partner: Voorletters en roepnaam partner: Geboortedatum partner: Welke achternaam

Nadere informatie

Na een keizersnede naar huis

Na een keizersnede naar huis Na een keizersnede naar huis Algemeen U bent twee tot vijf dagen geleden bevallen per keizersnede. In deze folder vindt u informatie over uw vertrek uit het ziekenhuis en kunt u de adviezen nalezen. Om

Nadere informatie

TNF blokkerende medicijnen

TNF blokkerende medicijnen TNF blokkerende medicijnen Reumatologie 1 TNF blokkerende medicijnen Etanercept (Enbrel ), Adalimumab (Humira ), Golimumab (Symponi ), Certolizumab pegol (Cimzia ) en Infliximab (Remicade ) Uw reumatoloog

Nadere informatie

(PID) CONSTITUTIONEEL ECZEEM

(PID) CONSTITUTIONEEL ECZEEM Patiënteninformatiedossier (PID) CONSTITUTIONEEL ECZEEM onderdeel GANG VAN ZAKEN ECZEEM 2 Inleiding U bent op de polikliniek dermatologie van ziekenhuis St Jansdal gezien door de dermatoloog in verband

Nadere informatie

Logboek Polikliniek hartfalen

Logboek Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

Overzicht van de wijzigingen in de zorgverzekeringen 2014. Wij zijn er voor ú

Overzicht van de wijzigingen in de zorgverzekeringen 2014. Wij zijn er voor ú Overzicht van de wijzigingen in de zorgverzekeringen 2014 Wij zijn er voor ú Inhoudsopgave Wij zijn er voor ú 3 Wijzigingen in de Basisverzekeringen Select Zorg Plan en Keuze Zorg Plan 4 Aanvullende verzekering

Nadere informatie

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie. Boermarkeweg 60 7824 AA Emmen Postbus 30002 7800 RA Emmen Tel. 0591 69 19 11

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie. Boermarkeweg 60 7824 AA Emmen Postbus 30002 7800 RA Emmen Tel. 0591 69 19 11 Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie Boermarkeweg 60 7824 AA Emmen Postbus 30002 7800 RA Emmen Tel. 0591 69 19 11 MA 1306 03-12-v1 H 12 1 Uw huisarts/specialist heeft u doorverwezen naar de "preventie

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Longgeneeskunde. Pneumonie. www.catharinaziekenhuis.nl

Longgeneeskunde. Pneumonie. www.catharinaziekenhuis.nl Longgeneeskunde Pneumonie www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud De opnamedag... 4 Opname via de Spoedeisende Hulp... 4 Opname via de polikliniek... 4 Op de verpleegafdeling... 4 Wat gebeurt elke ochtend...

Nadere informatie

Medicinale cannabis. Polikliniek pijnbestrijding. Beter voor elkaar

Medicinale cannabis. Polikliniek pijnbestrijding. Beter voor elkaar Medicinale cannabis Polikliniek pijnbestrijding Beter voor elkaar 2 Medicinale cannabis De specialist van het pijnteam heeft in overleg met u besloten tot het voorschrijven van medicinale cannabis. Medicinale

Nadere informatie

RESULTATEN PATIENTEN ENQUETE 2015. Hoe vaak heeft u in de afgelopen 6 maanden contact (spreekuur, huisbezoek, telefonisch consult) gehad met de HAPEC?

RESULTATEN PATIENTEN ENQUETE 2015. Hoe vaak heeft u in de afgelopen 6 maanden contact (spreekuur, huisbezoek, telefonisch consult) gehad met de HAPEC? RESULTATEN PATIENTEN ENQUETE 2015 Hoe vaak heeft u in de afgelopen 6 maanden contact (spreekuur, huisbezoek, telefonisch consult) gehad met de HAPEC? Gemiddeld 5 x Vind u dat u altijd door een arts geholpen

Nadere informatie

informatie over uw zorgpad borstkanker

informatie over uw zorgpad borstkanker informatie over uw zorgpad borstkanker Oncologisch Centrum Amsterdam Oncologisch Centrum Amsterdam is het grootste oncologisch samenwerkingsverband van Amsterdam, een initiatief van BovenIJ ziekenhuis,

Nadere informatie

STRIJD MEE TEGEN KANKER IN SURINAME SAMEN STAAN WE STERK! WWW.STICHTINGNOOITALLEEN.NL

STRIJD MEE TEGEN KANKER IN SURINAME SAMEN STAAN WE STERK! WWW.STICHTINGNOOITALLEEN.NL STRIJD MEE TEGEN KANKER IN SURINAME SAMEN STAAN WE STERK! WWW.STICHTINGNOOITALLEEN.NL Eerste zending medische hulpmiddelen in Suriname aangekomen In het eerder gepubliceerd nieuwsbericht van de maand december

Nadere informatie

Kliniek Interne Oncologie Afdeling B0 / B0-Zuid / B1. Oncologisch Centrum

Kliniek Interne Oncologie Afdeling B0 / B0-Zuid / B1. Oncologisch Centrum Daniel Kanker den Instituut Hoed Oncologisch Centrum U wordt opgenomen op één van de verpleegafdelingen binnen de Kliniek Interne Oncologie in het Erasmus MC Kanker Instituut, locatie Daniel den Hoed.

Nadere informatie

Poliklinische operatie plastische chirurgie. Voorbereiding en nazorg bij poliklinische operaties onder plaatselijke verdoving

Poliklinische operatie plastische chirurgie. Voorbereiding en nazorg bij poliklinische operaties onder plaatselijke verdoving Poliklinische operatie plastische chirurgie Voorbereiding en nazorg bij poliklinische operaties onder plaatselijke verdoving 2 Uw huisarts of specialist heeft u naar de plastische chirurgie van het Canisius-Wilhelmina

Nadere informatie

rouw, verliesverwerking en spiritualiteit Oncologiedagen 2014

rouw, verliesverwerking en spiritualiteit Oncologiedagen 2014 rouw, verliesverwerking en spiritualiteit Oncologiedagen 2014 Jacqueline van Meurs: geestelijk verzorger/consulent spirituele zorg Gerda Bronkhorst: oncologieverpleegkundige/verpleegkundig consulent palliatieve

Nadere informatie

zorgpad kanker aan het spijsverteringskanaal

zorgpad kanker aan het spijsverteringskanaal zorgpad kanker aan het spijsverteringskanaal U bent onder behandeling bij het Oncologisch centrum Amsterdam in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis (OLVG), het Sint Lucas Andreas ziekenhuis (SLAZ) of het BovenIJ

Nadere informatie

De verschillen tussen Eerstelijns én Tweedelijns

De verschillen tussen Eerstelijns én Tweedelijns De verschillen tussen Eerstelijns én Tweedelijns & In de Bres biedt 'Eerstelijns Kortdurende Hulp' en 'Tweedelijns Specialistische Zorg', maar wat is het verschil? In Nederland ziet de zorgstructuur er

Nadere informatie

Algemene informatie huisartspraktijk

Algemene informatie huisartspraktijk Algemene informatie huisartspraktijk Adres en telefoon Kruidentuin 5d 2991 RK Barendrecht Telefoonnummer: 0180-617141 Receptenlijn: (24 uur per dag bereikbaar): 0180-617141 (optie 2) (alleen voor herhaalrecepten/chronische

Nadere informatie

Adalimumab Voor de behandeling van psoriasis

Adalimumab Voor de behandeling van psoriasis In overleg met uw dermatoloog heeft u besloten te starten met Adalimumab voor de behandeling van psoriasis. In deze brochure leest u wat u moet weten over de behandeling met het medicijn Adalimumab. Deze

Nadere informatie

Questionnaire for patients with HIV

Questionnaire for patients with HIV Questionnaire for patients with HIV Name QUOTE-HIV Language Dutch Number of items 27 Developed by Academic Medical Centre. University of Amsterdam, NIVEL Year 1998 Corresponding literature Hekkink CF,

Nadere informatie

Etanercept Voor de behandeling van psoriasis

Etanercept Voor de behandeling van psoriasis In overleg met uw dermatoloog heeft u besloten te starten met Etanercept voor de behandeling van psoriasis. In deze brochure leest u wat u moet weten over de behandeling met het medicijn Etanercept. Deze

Nadere informatie

Chirurgie. Informatie over de afdeling Heelkunde. Afdeling: Onderwerp:

Chirurgie. Informatie over de afdeling Heelkunde. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Chirurgie Informatie over de afdeling Heelkunde Informatie over de afdeling Heelkunde Wie kunt u aan uw bed verwachten Inleiding Tijdens uw verblijf op de afdeling Heelkunde zult u

Nadere informatie

Analyserapport van de patiëntenvragenlijsten over de huisarts: Leenen

Analyserapport van de patiëntenvragenlijsten over de huisarts: Leenen Analyserapport van de patiëntenvragenlijsten over de huisarts: Leenen Datum aanmaak rapport:26-11-2015 1 Laatste ronde patiëntenvragenlijsten huisarts Periode waarin ingevuld van: 31-10-2013 tot 9-11-2013

Nadere informatie

Testen op HIV, ja of nee?

Testen op HIV, ja of nee? Afdeling Verloskunde, locatie AZU Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Wat is HIV, wat is aids en wat zijn de gevolgen tijdens de zwangerschap. HIV is het virus dat de ziekte aids

Nadere informatie

informatie over uw zorgpad borstkanker

informatie over uw zorgpad borstkanker informatie over uw zorgpad borstkanker Oncologisch Centrum Amsterdam Oncologisch Centrum Amsterdam is het grootste oncologisch samenwerkingsverband van Amsterdam, een initiatief van BovenIJ ziekenhuis,

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap.

Diabetes en zwangerschap. Diabetes en zwangerschap. Samenvatting van de lezing door dr. B.W. Mol, als gynaecoloog verbonden aan het Máxima Medisch Centrum te Eindhoven en Veldhoven, op dinsdag 24 oktober 2006 voor de DVN afd. Eindhoven.

Nadere informatie

Chronische Nierschade in Nederland

Chronische Nierschade in Nederland Chronische Nierschade in Nederland Stadium GFR (ml/min/1,73m 2 ) Albuminurie > 30 mg/24 hr Prevalentie VS (%) Prevalentie Nederland (%) 1 >90 Ja 3,3 1,3 2 60-89 Ja 3,0 3,8 3 30-59 Ja/nee 4,3 5,3 4 15-29

Nadere informatie

Poliklinische operaties. Plastische Chirurgie

Poliklinische operaties. Plastische Chirurgie Poliklinische operaties Plastische Chirurgie Inleiding U heeft een afspraak voor een poliklinische operatie op de polikliniek Plastische Chirurgie op: dag om uur bij dr.. locatie Dordwijk locatie Sliedrecht

Nadere informatie

Logboek. Polikliniek hartfalen

Logboek. Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

COPD. Uw opname van dag tot dag. Uw Opname

COPD. Uw opname van dag tot dag. Uw Opname COPD Uw opname van dag tot dag U bent via de Spoedeisende Hulp of via de polikliniek Longziekten opgenomen in het ziekenhuis in verband met hevige benauwdheidsklachten. De toename van benauwdheidsklachten

Nadere informatie

QUOTE-questionnaire for disabled persons

QUOTE-questionnaire for disabled persons QUOTE-questionnaire for disabled persons Name Language Number of items Developed by QUOTE-Disabled Dutch Focus on GP-care, rheumatologist, physiotherapist and homecare NIVEL, NOW Year 1997 Corresponding

Nadere informatie

COPD-zorgpad. In deze folder vindt u informatie over het COPD-zorgpad.

COPD-zorgpad. In deze folder vindt u informatie over het COPD-zorgpad. COPD-zorgpad Inleiding U bent opgenomen op de afdeling Longziekten van het HagaZiekenhuis, locatie Leyweg. De reden voor uw opname is een ontregeling en/of verergering van uw COPD, Chronic Obstructive

Nadere informatie

Overzicht van de wijzigingen in de zorgverzekeringen 2014. Wij zijn er voor ú

Overzicht van de wijzigingen in de zorgverzekeringen 2014. Wij zijn er voor ú Overzicht van de wijzigingen in de zorgverzekeringen 2014 Wij zijn er voor ú Basisverzekering: Keuze Zorg Plan en Select Zorg plan De basisverzekering is een verplichte verzekering voor iedereen in Nederland.

Nadere informatie

Longontsteking (pneumonie)

Longontsteking (pneumonie) Longontsteking (pneumonie) In deze folder informeren wij u over wat een longontsteking is, hoe de behandeling verloopt en welke adviezen er zijn om uw herstel te bevorderen. Wat is een longontsteking?

Nadere informatie

Diabetes mellitus 2. Clara Peters, huisarts Mea de Vent, praktijkondersteuner

Diabetes mellitus 2. Clara Peters, huisarts Mea de Vent, praktijkondersteuner 1 Diabetes mellitus 2 Clara Peters, huisarts Mea de Vent, praktijkondersteuner 2 Inhoud Epidemiologie Diagnostiek en behandeling in de diabetesketenzorg in Nederland Wat doet de praktijkondersteuner binnen

Nadere informatie

Richtlijn Herstel na kanker: aanzet tot nazorginnovatie

Richtlijn Herstel na kanker: aanzet tot nazorginnovatie Richtlijn Herstel na kanker: aanzet tot nazorginnovatie drs. Brigitte Gijsen, b.gijsen@iknl.nl adviseur productontwikkeling - programmaleider Herstel na kanker, IKNL Inhoud Oncologie: cijfers en ontwikkelingen

Nadere informatie

Weer naar huis - algemeen

Weer naar huis - algemeen Verpleegafdeling A2 Weer naar huis - algemeen i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Binnenkort mag u naar huis. De verpleegkundige heeft u adviezen gegeven over wat u kunt doen om verder

Nadere informatie

Uw verblijf op de PCU

Uw verblijf op de PCU Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Uw verblijf op de PCU z Welkom op de Psychiatrische Comorbiditeitsunit (PCU). De PCU vormt samen met de interne verpleegafdeling

Nadere informatie

Eierstokkanker- fase van operatie

Eierstokkanker- fase van operatie Supplement informatiewijzer oncologie Eierstokkanker- fase van operatie Inhoudsopgave 1. Voorwoord 2. Sneller-herstel programma 3. Wat gebeurt er op de dag van opname? 4. Hoe bereidt u zich voor? 5. Wat

Nadere informatie

Dermatologie. Gordelroos. Afdeling: Onderwerp:

Dermatologie. Gordelroos. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Dermatologie 1 Wat is gordelroos (herpes zoster) is een aandoening, veroorzaakt door een virus, die gekenmerkt wordt door blaasjesvorming en pijn, meestal op de borstkas of rond de

Nadere informatie

Doodsoorzaak: Daling sterfte als gevolg van hart-en vaatziekte en stijging sterfte als gevolg van kwaadaardige kanker

Doodsoorzaak: Daling sterfte als gevolg van hart-en vaatziekte en stijging sterfte als gevolg van kwaadaardige kanker 61 4 62 Volksgezondheid Jaarlijks een huisarts erbij Op 1 januari 2004 zijn er 41 huisartsen in de gevestigd. Sinds 2000 komt er gemiddeld elk jaar een huisarts bij. Het aantal tandartsen en specialisten

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Rechten. van volwassen patiënten

PATIËNTEN INFORMATIE. Rechten. van volwassen patiënten PATIËNTEN INFORMATIE Rechten van volwassen patiënten De Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) regelt de relatie tussen u en de hulpverlener. Zowel u als de hulpverlener hebben op grond

Nadere informatie

Thema Gezondheid. Les 34. Een afspraak bij de GGD.

Thema Gezondheid. Les 34. Een afspraak bij de GGD. http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Les 34. Een afspraak bij de GGD. Wat leert u in deze les? Informatie over vaccinaties begrijpen. Hoe u een afspraak kunt maken bij de GGD. Veel succes! Deze les is

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Zwangerschapsdiabetes

Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes U bent zwanger en halverwege de zwangerschap krijgt u te horen dat u diabetes heeft. Er komt dan veel op u af. U wilt weten wat zwangerschapsdiabetes precies

Nadere informatie

Dr. Asiong Jie. Hoe krijg ik als patiënt de beste zorg?

Dr. Asiong Jie. Hoe krijg ik als patiënt de beste zorg? Dr. Asiong Jie Hoe krijg ik als patiënt de beste zorg? Hoe krijg ik als patiënt de beste zorg? 1. Wat is beste zorg volgens dokters/ ziekenhuizen patiënten 2. Hoe kunnen we patiënten hierbij helpen? Patiëntenparticipatie:

Nadere informatie

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense Werkinstructie benaderen intermediairs Sense BIJLAGE 7 Voorbeeld van de opzet van de presentatie in PowerPoint BIJLAGE 7 VOORBEELD VAN DE OPZET VAN DE PRESENTATIE IN POWERPOINT] 1 WERKINSTRUCTIE BENADEREN

Nadere informatie

Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten na een opname

Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten na een opname Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten na een opname Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten

Nadere informatie

Plexus Coeliacus blokkade Behandeling van pijn bij kanker bij het Pijnbehandelcentrum

Plexus Coeliacus blokkade Behandeling van pijn bij kanker bij het Pijnbehandelcentrum Plexus Coeliacus blokkade Behandeling van pijn bij kanker bij het Pijnbehandelcentrum Albert Schweitzer ziekenhuis oktober 2012 pavo 0803 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u besproken dat u in aanmerking

Nadere informatie

Palliatieve zorg. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden

Palliatieve zorg. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden Palliatieve zorg Ondersteuning als genezing niet meer mogelijk is Informatie voor patiënten F1023-1163 oktober 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan

Nadere informatie

Intensive care/coronaire care. Informatie voor de patiënt en familie

Intensive care/coronaire care. Informatie voor de patiënt en familie Intensive care/coronaire care Informatie voor de patiënt en familie De intensive care / coronairy care afdeling U of uw familielid is opgenomen op de intensive care of coronaire care afdeling. Deze afdeling

Nadere informatie

Poliklinische behandeling

Poliklinische behandeling Poliklinische behandeling Ouderen Poliklinische behandeling Introductie Mondriaan Ouderen is een onderdeel van Mondriaan. We verlenen hulp aan mensen van 65 jaar en ouder, die behoefte hebben aan behandeling,

Nadere informatie

WERKAFSPRAKEN OVER COMMUNICATIE ROND KWETSBARE OUDEREN

WERKAFSPRAKEN OVER COMMUNICATIE ROND KWETSBARE OUDEREN WERKAFSPRAKEN OVER COMMUNICATIE ROND KWETSBARE OUDEREN Huisartsenpraktijk (huisarts en/of POH) levert 1 e lijns zorg, d.w.z. doet diagnostisch onderzoek en behandeling t.b.v. álle inwoners in thuissituatie

Nadere informatie

Heeft u lichamelijke symptomen/klachten op dit moment en zo ja hoe lang bestaan deze klachten al?

Heeft u lichamelijke symptomen/klachten op dit moment en zo ja hoe lang bestaan deze klachten al? Anamnese formulier Het anamnese formulier dient als hulpmiddel voor het verkrijgen van adequate informatie voor het eerste consult en vervolg traject. Naast de basis vragen die hieronder vermeld staan

Nadere informatie

COPD: uw opname van dag tot dag

COPD: uw opname van dag tot dag Longgeneeskunde COPD: uw opname van dag tot dag www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud De opnamedag (dag 0)... 4 Wat gebeurt elke ochtend... 5 Dag 1... 6 Dag 2... 7 Dag 3... 7 Dag 4... 7 Dag 5... 8 Dag 6...

Nadere informatie

Spoedeisende Hulp en triage

Spoedeisende Hulp en triage Spoedeisende Hulp en triage Welkom op de afdeling Spoedeisende Hulp (SEH) van het Laurentius Ziekenhuis. Op de afdeling SEH komen dagelijks 40 tot 70 patiënten. Een kwart van deze personen wordt met de

Nadere informatie

Intercostaal blokkade met alcohol 96% Behandeling van pijn bij kanker bij het Pijnbehandelcentrum

Intercostaal blokkade met alcohol 96% Behandeling van pijn bij kanker bij het Pijnbehandelcentrum Intercostaal blokkade met alcohol 96% Behandeling van pijn bij kanker bij het Pijnbehandelcentrum Albert Schweitzer ziekenhuis oktober 2012 pavo 0807 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u besproken

Nadere informatie

Huisartsenpraktijk. L. Hiltermann B. van der Velden

Huisartsenpraktijk. L. Hiltermann B. van der Velden Huisartsenpraktijk L. Hiltermann B. van der Velden Algemene Informatie Huisartsenpraktijk Hiltermann en Van der Velden Adres: Vossenbrinkweg 1k 7491 DA Delden Telefoon: 074 376 1257 Fax: 074 376 5208 E-mail:

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Wenkbrauwlift. Polikliniek Plastische Chirurgie

PATIËNTEN INFORMATIE. Wenkbrauwlift. Polikliniek Plastische Chirurgie PATIËNTEN INFORMATIE Wenkbrauwlift Polikliniek Plastische Chirurgie 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil de polikliniek Plastische Chirurgie van het Maasstad Ziekenhuis u informeren

Nadere informatie

CoRPS. 'Cancer survivorship' onderzoek in Zuid Oost Nederland: van epidemiologische bevindingen naar interventies

CoRPS. 'Cancer survivorship' onderzoek in Zuid Oost Nederland: van epidemiologische bevindingen naar interventies 'Cancer survivorship' onderzoek in Zuid Oost Nederland: van epidemiologische bevindingen naar interventies Center of Research on Psychology in Somatic diseases Lonneke van de Poll Franse, Integraal Kankercentrum

Nadere informatie

Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg

Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg Marjan Mensinga trainer en adviseur bij Pharos en med. antropoloog/spv/poh GGZ Jennifer van den Broeke senior projectleider en adviseur bij Pharos

Nadere informatie

Voorwaarden Particuliere Ziektekostenverzekering Self-Reliance

Voorwaarden Particuliere Ziektekostenverzekering Self-Reliance Voorwaarden Particuliere Ziektekostenverzekering Self-Reliance Art. 1 Strekking en omvang der verzekering Deze verzekering dekt, onder na te melden voorwaarden, de medische kosten verband houdende met

Nadere informatie