Draaiboek Het soaconsult bij prostituees

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Draaiboek Het soaconsult bij prostituees"

Transcriptie

1 Draaiboek Het soaconsult bij prostituees November 2008 Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding RIVM - Centrum Infectieziektebestrijding Postbus 1, Interne postbak BA Bilthoven T F

2

3 Inhoudsopgave Voorwoord...1 Inleiding Het regelmatig terugkerende soaconsult bij prostituees Waarom regelmatig een soaconsult? Frequentie van het soaconsult Risicogroepen binnen de prostitutie Aan te raden anticonceptie voor prostituees Consult op maat Aandachtspunten Algemene intake: indicatie type soaconsult Het volledige standaardsoaconsult (voor richtlijn, zie hoofdstuk 3) Het beperkte soaconsult (voor richtlijn, zie hoofdstuk 4) Richtlijn voor het volledige standaardsoaconsult Medische anamnese Lichamelijk onderzoek, materiaalafname en follow-up Counseling rondom hivtest Behandeling en nacontrole Voorlichting Richtlijn voor het beperkte soaconsult Korte anamnese Materiaalafname Behandeling en nacontrole Counseling en voorlichting Hepatitis B-vaccinatie Adviezen voor werken met een soa Kun je doorwerken met een soa? Richtlijnen, adressen en folders Andere protocollen en richtlijnen Landelijk beschikbaar voorlichtings- en informatiemateriaal Adressen GGD-soapoliklinieken Verwijzing voor prostituees...18 Literatuurlijst...21 Bijlage 1. Lijst van referenten...23 Bijlage 2. Anticonceptie voor prostituees...24

4

5 Voorwoord Het LCI-draaiboek Het soaconsult bij prostituees is bedoeld als algemene richtlijn voor sociaal verpleegkundigen en artsen werkzaam bij GGD-soapoliklinieken en andere hulpverleners in de soabestrijding. Dankzij samenwerking met en kritisch commentaar vanuit de praktijk is dit draaiboek gerealiseerd. Conceptversies zijn voorgelegd aan een referentengroep bestaande uit sociaal verpleegkundigen, (GGD-)artsen en een dermatoloog (NVDV). Soa Aids Nederland heeft de totstandkoming van dit draaiboek gefaciliteerd. In het bijzonder willen we GGD Rotterdam-Rijnmond bedanken voor het gebruik van het deelprotocol Sense zzh Spreekuur soa voor prostituees. Wij hopen met dit draaiboek een actieve bijdrage te leveren aan de verbetering van de kwaliteit van het soaconsult bij prostituees. Oktober 2008 Marleen van den Oever Femke Jongen-Hermus programmamedewerker Programma Prostitutie, Soa Aids Nederland arts en beleidsmedewerker Soa Aids Nederland LCI/CIb/RIVM draaiboek infectieziekten 1

6 Inleiding Soa Aids Nederland wordt regelmatig benaderd door artsen, verpleegkundigen, prostituees en exploitanten met vragen over het soaconsult bij prostituees. Voorbeelden van vragen zijn: Wat wordt geadviseerd over de frequentie van het verrichten van soaconsulten bij prostituees? Welke soa moeten worden onderzocht en op welke manier? Welke therapie is adequaat? Welke adviezen kunnen worden gegeven over (veilig) werken tijdens de onderzoeksfase wanneer er nog geen diagnose is gesteld, welke adviezen tijdens de behandeling en welke in de periode tussen het einde van de behandeling en de eventuele nacontrole? Om op deze vragen een gestructureerd en onderbouwd antwoord te kunnen geven, is dit LCI-draaiboek Het soaconsult bij prostituees ontwikkeld. Het draaiboek is bedoeld als leidraad voor (GGD-, huis- en club-)artsen en verpleegkundigen die prostituees regelmatig op soa onderzoeken. Toepassing van dit draaiboek kan bevorderlijk zijn voor de kwaliteit van de soazorg en hoopt bij te dragen aan het behoud en de verbetering van de gezondheid van prostituees, hun klanten (prostituanten) en hun partners. Voor het tot stand komen van dit draaiboek werden de Richtlijnen soa-onderzoek bij prostituees van de toenmalige Stichting soa-bestrijding (1) en het Deelprotocol Sense zzh Spreekuur soa voor prostituees (2) gebruikt. Het advies in verband met de frequentie van het soaconsult (het regelmatig terugkerende soaconsult) is niet gewijzigd. Dat blijft viermaal per jaar in het geval er geen klachten zijn of indien er geen extra risico is gelopen. De omvang van het onderzoek is wel gewijzigd: eenmaal per jaar vindt er een volledig standaardsoaconsult plaats en driemaal per jaar een beperkt soaconsult. Het aanbieden van een hivtest is onderdeel geworden van zowel het volledige standaardsoaconsult als het beperkte soaconsult. Goede en meertalige informatievoorziening, counseling, toegang tot behandeling en sociale en maatschappelijke opvang voor prostituees is bij deze doelgroep heel belangrijk. Voor prostituees vormen soa een beroepsrisico. Aandacht voor de preventie, opsporing en vroege behandeling van soa onder prostituees is nodig. Prostituees kunnen ook te kampen hebben met een aantal andere beroepsgerelateerde gezondheidsrisico s die het gevolg zijn van onregelmatige werktijden, nachtwerk, slechte werkomstandigheden en werkrelaties of bijvoorbeeld stress (stress over thuissituatie, slechte verdiensten). In het contact tussen hulpverlener en prostituee in het kader van het soaconsult dient er ook oog te zijn voor deze gezondheidsrisico s en sociaal-maatschappelijke problemen. Door aandacht voor hun algemene gezondheid geeft de hulpverlener het signaal dat haar gezondheid er zeker toe doet. Indien zorg voor die algemene gezondheid beter onder de aandacht komt, krijgt ook soapreventie meer prioriteit. Een goede werkrelatie tussen de hulpverlener en prostituee is van groot belang. Een regelmatig terugkerend soaconsult bij prostituees is van belang voor de persoon in kwestie (individuele gezondheid) en de algemene publieke gezondheid. Noot: Overal waar prostituee staat, kan sprake zijn van mannelijke of vrouwelijke personen tenzij expliciet anders vermeld. De officiële internationale term voor prostituee is sekswerker. UNAIDS hanteert als definities: Prostitute: use only in respect to juvenile prostitution otherwise use sex worker. Sex worker: Intended to be non-judgmental, focusing on the conditions under which sexual services are sold. Alternate formulations are women/men/people who sell sex. (3) 2 LCI november 2008

7 Vooralsnog wordt in Nederland de term prostituee gebruikt. Dit heeft in Nederland geen negatieve connotatie en is niet geassocieerd met minderjarige prostituees. LCI/CIb/RIVM draaiboek infectieziekten 3

8 1. Het regelmatig terugkerende soaconsult bij prostituees 1.1 Waarom regelmatig een soaconsult? Prostituees hebben een groot aantal wisselende seksuele contacten. Hoewel het condoomgebruik in de prostitutie relatief hoog is, worden condooms niet altijd consequent gebruikt. Zeker bij orale seks blijft het condoom regelmatig achterwege. Er zijn nauwelijks gegevens over anale seks in de heteroseksuele prostitutie, maar er lijkt in het algemeen een duidelijke toename van anale seks te zijn, bijvoorbeeld onder heteroseksuele jongeren. (4) 8% (N=3113) van alle mannelijke bezoekers van de GGD-soapoliklinieken in 2007 heeft in de voorafgaande 6 maanden een prostituee bezocht (2006: 6% N=1980). 9% (N=3395) van alle vrouwelijke bezoekers heeft in de voorafgaande 6 maanden gewerkt als prostituee (2006: 9% N=2855). De percentages van chlamydia-infectie gevonden bij prostituees en prostituanten is respectievelijk 6,3% (N=246) en 4,8% (N=187). De positivity rates zijn bij deze twee groepen lager dan die gevonden werden bij heteroseksuele mannen en vrouwen die de soapoli bezochten. 20% (N=84) van alle gonorroe-infecties en 29% (N=12) van alle syfilisinfecties gediagnosticeerd op de GGD-soapolikliniek bij vrouwen werd gezien bij prostituees. Voor gonorroe en syfilis zijn de gevonden positivity rates voor prostituees op GGD-soapoliklinieken hoger dan die gevonden bij de heteroseksuele vrouwen op de soapoliklinieken. (5) Het algemene soavindpercentage gediagnosticeerd op de GGD-soapoliklinieken was voor prostituees 10% en voor de mannelijke cliënten 9%. Dit in vergelijking met het algemeen vindpercentage van soa op de GGD-soapoliklinieken van 24% ( soa op soaconsulten). (5) Respectievelijk 14% en 11% van deze prostituees en hun cliënten heeft ooit eerder een soa gehad. Dit is hoger dan bij andere bezoekers van de GGD-soapoliklinieken zonder ervaringen met commerciële seks. 0,2% (N=7) van de sekswerkers en 2,6% (N=81) van de prostituanten die de GGD-soapolikliniek bezochten in 2007 is bekend hivpositief. (5) Dit is een toename in vergelijking met het jaar 2006 (respectievelijk 0,1% en 0,2%). (6) Het is moeilijk om een compleet betrouwbaar beeld te krijgen van het vóórkomen van het aantal soa bij prostituees en prostituanten, omdat mogelijk niet iedereen zich daadwerkelijk bij de registratie opgeeft als prostituee respectievelijk prostituant. Uit peilingen onder prostituees in Rotterdam en Amsterdam in 2002/2003 bleek de hivprevalentie 7% te zijn, en sterk te verschillen naar werkomgeving. Op de tippelzone in Rotterdam was de prevalentie 12% en in clubs 2%. In 2005 werd bij een hivsurvey in Den Haag bij vrouwelijke prostituees geen enkele hivinfectie gediagnosticeerd. De prevalentie van hiv onder verslaafde prostituees is volgens de cijfers in 2005 duidelijk hoger (11-22%) dan onder niet-verslaafde prostituees. De prevalentie van hiv is onder transgender prostituees met 17 tot 20% zeer hoog. (7) In 2007 zijn binnen de HBV-vaccinatiecampagne prostituees gevaccineerd, daarvan waren er 160 immuun (10%) en 17 drager (1%). Immuun is in de campagne gedefinieerd als anti-hbc-positief en HBsAg-negatief. Drager is gedefinieerd als anti-hbc-positief en HBsAgpositief. (8) 5% van de prostituees en 11% van de prostituanten heeft in de voorafgaande 3 maanden seksueel contact gehad in het buitenland (met name Thailand, Duitsland en Brazilië). Dit duidt mogelijk op een extra risico, indien onveilig contact heeft plaatsgevonden bij mensen met een hoog risico op hiv en andere soa. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat bij meer dan eenderde van de prostituees het condoom tijdens het werk regelmatig scheurt of afglijdt (condoomfalen). Het condoomgebruik met de vaste partner is laag (11%), met de daarbij behorende risico s (RIVM, hivsurvey hoogrisicogroepen 2005). (6) Ook bij consistent en correct condoomgebruik is er geen 100% bescherming tegen alle soa. Het mediane aantal van seksuele contacten in de afgelopen 6 maanden voor prostituees was 15 met een gemiddeld aantal contacten van 79. (5) 4 LCI november 2008

9 Ondanks het lagere percentage positieve testen gevonden op de GGD-soapoliklinieken voor prostituees in vergelijking met het algemene vindpercentage van 13% op de soapoliklinieken, is het belangrijk dat de trends in hiv en andere soa worden gemonitord en is het van belang dat prostituees een goede toegang hebben tot testen en zorg. Voor professionals een taak ervoor te zorgen dat deze kwetsbare hoogrisicogroep gezien wordt op de GGDsoapoliklinieken en een regelmatig terugkerend soaconsult krijgt. 1.2 Frequentie van het soaconsult Het advies voor de frequentie van het soaconsult bij prostituees is éénmaal per 3 maanden. Het gaat om de volgende consulten: éénmaal per jaar een volledig standaardsoaconsult (met lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek en afname testmateriaal door arts/verpleegkundige). driemaal per jaar een beperkt soaconsult (geen lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek en afname van testmateriaal door de prostituee zelf). Bij het tussentijds ontstaan van klachten is het belangrijk dat prostituees een huisarts of GGD-soapolikliniek bezoeken. Na het lopen van risico (dat wil zeggen onbeschermde seks, ook oraal, of condoomklapper) kan extra onderzoek aangewezen zijn en moet op indicatie het LCI-draaiboek Seksaccidenten worden gevolgd. (9) In verband met de incubatietijden van de verschillende soa is het advies om 14 dagen na een gelopen risico of een condoomklapper een onderzoek op soa (chlamydia en gonorroe) te doen op een GGD-soapolikliniek, of eerder indien er klachten ontstaan. Verder is het advies om de test voor hiv, hepatitis B en syfilis te laten plaats vinden 3 maanden na het risicocontact (motiveer in dat verband de prostituee de eerstvolgende driemaandelijkse controle te realiseren). Indien eerder verschijnselen optreden (passend bij bijvoorbeeld een acute hivinfectie) is het advies eerder terug te komen. Daarnaast dient een counselinggesprek op maat plaats te vinden over werkomstandigheden, veilig werken en veilig vrijen met de eventuele vaste partner. 1.3 Risicogroepen binnen de prostitutie Het regelmatige soaconsult is extra van belang bij drugsverslaafde prostituees, prostituees afkomstig uit andere landen (migranten), transgenders/transseksuelen en mannelijke prostituees. Uit onderzoek is gebleken, dat onder deze groepen de prevalentie van hiv en een aantal andere soa hoger is. (7,10) Drugsgebruikende prostituees blijven in het algemeen langer doorlopen met klachten. De verschillende drugs hebben een uiteenlopende uitwerking. Het blijkt dat cocaïne (crack) de slijmvliezen van de vagina en ook de mond droger maakt. (1,11) Daardoor is er mogelijk meer kans op wondjes en is het risico op transmissie van hiv en andere soa groter. Raad bij crackgebruik dus extra glijmiddel aan. Ook infectieuze aandoeningen in de mond vergroten het risico op hiv en andere soa. Voorlichting over mondhygiëne is van belang. Het aantal migranten in de Nederlandse prostitutie is hoog. Een deel van de migrantenprostituees werkt onder slechte omstandigheden, spreekt de taal van de klant niet en heeft een slechte onderhandelingspositie. Migrantenprostituees kennen vaak de route naar en binnen de gezondheidszorg niet of zijn angstig daar een beroep op te doen wanneer ze onverzekerd zijn. Voorts kunnen migranten andere opvattingen en gebruiken hebben op het gebied van seksualiteit, medicijngebruik, preventie en condoomgebruik. Ook transgenders hebben vaak een slechte onderhandelingspositie, onder andere door illegaliteit, slechte taalbeheersing en geldnood voor operaties. Door deze problemen heeft veilige seks niet de hoogste prioriteit en gebeurt anale seks vaker onveilig. (10,12) Ook bij het Het gebruik van glijmiddel wordt altijd aangeraden. Extra glijmiddel als advies bij anale seks en prostituees die crack gebruiken. LCI/CIb/RIVM draaiboek infectieziekten 5

10 gezamenlijk gebruik van naalden bij het inspuiten van siliconen en bij een mogelijk prikaccident kan een verhoogd transmissierisico bestaan voor hiv, hepatitis B en hepatitis C. De hivprevalentie onder travestieten-/transseksuele prostituees in de Amsterdamse tippelzone in 1996 was 24% (6/25). (12) Onder mannelijke prostituees komt hiv, syfilis en gonorroe meer voor. Ook worden hiv en andere soa makkelijker overgedragen door anale seks. Hierdoor is het risico op een soa bij een onveilig contact of een klapper bij deze groep groter. Dit geldt ook voor transgenders. Daarnaast vergroot de aanwezigheid van een soa het risico van transmissie en infectie van hiv. 1.4 Aan te raden anticonceptie voor prostituees In bijlage 2 worden adviezen gegeven ten aanzien van anticonceptie voor prostituees. 6 LCI november 2008

11 2. Consult op maat Uitgangspunt voor het testbeleid is het door de prostituee gelopen risico op soa in haar werk en privéleven. Er zijn twee consulten mogelijk: het volledige standaardsoaconsult en het beperkte soaconsult. 2.1 Aandachtspunten Veel prostituees maken onderscheid in zakelijke en privéseks door het al dan niet gebruiken van condooms. Zakelijk worden condooms veelal wel gebruikt, privé vaak niet. Hierdoor lopen prostituees juist in de privésfeer een risico op het oplopen van hiv en andere soa en ongewenste zwangerschap. Ook kan de prostituee met een soa deze overdragen aan de partner. Vraag specifiek naar (onbeschermde) orale, vaginale en anale seks (gebruik daar eventueel een risicoanamneseformulier voor, door de prostituee in te vullen). Prostituees geven niet altijd aan dat zij in de prostitutie werkzaam zijn. Bij een vermoeden van een prostitutiecontact, terwijl de cliënt daar niet voor uitkomt, kan er openheid ontstaan door aandacht te besteden aan de lichamelijke en geestelijke gezondheid van de prostituee in het algemeen. Dit kan door begrip te tonen voor de situatie van de cliënt, waardoor het vertrouwen kan groeien en het gesprek makkelijker verloopt. De registratie van de cliënt, als werkzaam in de prostitutie, is belangrijk voor verdere follow-up en nieuwe bezoeken aan de GGD-soapolikliniek. Een nauwkeurige registratie is ook zinvol voor een goede surveillance. De privacy van persoonsgegevens moet hierbij gewaarborgd zijn. Bij het inrichten van een spreekuur voor prostituees is het belangrijk dat er aandacht is voor de anonimiteit en vertrouwelijkheid van de prostituee. Het gebruik van alcohol en drugs komt regelmatig voor, waardoor onveilige situaties (onveilig seksueel contact) zich kunnen voordoen en de kans op overdracht van hiv en andere soa kan toenemen. Illegaliteit onder buitenlandse prostituees komt voor; daarnaast verblijft een deel in Nederland op een toeristenvisum. Dit kan de toegang tot reguliere zorg bemoeilijken. Door gebruik van siliconen (in benen en billen) kan het injecteren van medicatie bij transgenderprostituees problematisch zijn. De vraag of er siliconen zijn ingespoten of geïmplanteerd, en waar en hoe (eventuele complicaties) dit is gedaan, is dan relevant. Er bestaan diverse vormen van prostitutie: van thuiswerk tot animeerbars, van escort tot nachtclubs of bordelen. Enig inzicht in de wereld van de prostituee is belangrijk voor het voeren van een gesprek. Vrouwenhandel, werken onder dwang, pooierschap etc., zijn over het algemeen niet direct zichtbaar. Als een prostituee aangeeft niet vrijwillig werkzaam te zijn is dat duidelijk, maar vaak blijkt dit niet het geval. Er direct naar vragen zal niet altijd het juiste antwoord opleveren. Signalen kunnen onder andere zijn: - een angstige, verdrietige indruk; - ontwijken oogcontact; - lichamelijk letsel. Hierover vragen stellen kan een opening zijn voor een gesprek. Het is belangrijk voor de professional om alert te zijn op sociaal-maatschappelijke problemen en deze te signaleren. Zonodig kan een doorverwijzing volgen. In hoofdstuk 7 worden adressen gegeven van bepaalde organisaties. Ook dient de sociale kaart op de GGD-soapolikliniek actueel te zijn. Prostituees behoren tot de hoogrisicogroepen van de aanvullende curatieve soazorg, overeenkomstig de indicatiestelling voor de GGD-soapolikliniek. (13) De praktische invulling van het soaconsult voor prostituees kan per regio en per GGD verschillend geregeld zijn. LCI/CIb/RIVM draaiboek infectieziekten 7

12 Ook is het belang van het verrichten van outreachactiviteiten om de doelgroep te bereiken onontbeerlijk. Een soaconsult op de werkplek is een belangrijke strategie. Het is belangrijk om aan het begin van het consult te bekijken of bij de cliënt een volledig standaardsoaconsult (met lichamelijk onderzoek) of een beperkt soaconsult is geïndiceerd. Deze aanpak is afhankelijk van de consultdifferentiatie (13) die op GGD-soapoliklinieken kan worden gehanteerd. 2.2 Algemene intake: indicatie type soaconsult Voordat men overgaat tot het testen, wordt de anamnese afgenomen. Komt de prostituee voor de eerste keer op consult, dan is het belangrijk om een aantal zaken te bespreken. Hierdoor krijgt men een juist beeld van de werkomstandigheden en het eventueel gelopen risico op soa. Deze zaken kunnen in vervolgconsulten wederom besproken en/of gecontroleerd worden. 1. persoonsgegevens (met inachtneming van anonimiteit en de wet bescherming persoonsgegevens) 2. soort prostitutie 3. werkfrequentie 4. aantal klanten 5. werkomstandigheden 6. verslaafd zijn in heden of verleden aan drugs of alcohol 7. aard van seksuele handelingen/seksueel contact (o.a. receptief of insertief vaginaal, oraal, anaal) 8. aard van seksuele technieken (o.a. speeltjes, fisting, sadomasochisme (sm): kans op verwondingen) 9. condoomgebruik en het gebruik van glijmiddel bij klanten en eigen partner bij verschillende seksuele handelingen/technieken (ook bij orale seks) 10. condoomfalen: wanneer en hoe vaak? 11. onveilige contacten: wanneer? 12. gebruik anticonceptie 13. vaginale-hygiënemaatregelen (overmatige hygiëne kan klachten veroorzaken) De vragen die bepalend zijn voor welke type consult de prostituee geïndiceerd is, zijn: Reden van komst: klachten; risico gelopen (wanneer?); gewaarschuwd door klant/partner; nacontrole; terugkerend soaconsult (zonder klachten); anders. Voorts kan het volgende worden gevraagd: Datum laatste consult en soort consult. Ooit eerder een hivtest gehad? Zo ja, wanneer en uitslag? Ooit eerder een soa gehad? Zo ja, welke, wanneer en uitslag? Verzekerd/onverzekerd Bespreek indien nodig of de prostituee al dan niet is verzekerd voor ziektekosten. Dit kan belangrijk zijn bij bijvoorbeeld het uitschrijven van een recept of een doorverwijzing naar de tweede lijn. Ziekenhuizen hebben voor behandeling van onverzekerden bepaalde regelingen. Overleg met de specialist is dan raadzaam. Een arts beoordeelt of medische hulp noodzakelijk is. Ook als een patiënt onverzekerd is, wordt deze hulp geboden. (14) 8 LCI november 2008

13 Beroepsgeheim Waarborg de anonimiteit en vertrouwelijkheid (beroepsgeheim). Leg uit dat de arts en sociaal verpleegkundige zonder toestemming geen informatie aan derden mogen verstrekken, zelfs niet of de betreffende vrouw op het spreekuur is geweest. Mededelingen over de uitslag van het onderzoek worden niet aan derden gedaan, tenzij betrokkene daar om vraagt en hier expliciet toestemming voor geeft. 2.3 Het volledige standaardsoaconsult (voor richtlijn, zie hoofdstuk 3) Het volledige standaardsoaconsult, met lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek voor hiv en syfilis en met afname testmateriaal door arts/verpleegkundige, dient in ieder geval éénmaal per jaar uitgevoerd te worden. In de volgende gevallen is een volledig standaardsoaconsult geïndiceerd: bij klachten; één keer per jaar (regelmatig terugkerend consult). In de volgende gevallen is een volledig standaardsoaconsult ter overweging: na een gelopen seksueel risico of condoomklapper; bij een waarschuwing door partner of klant. Het volledige standaardsoaconsult bestaat uit: pre- en postcounseling; lichamelijk onderzoek; eventueel laboratoriumsneldiagnostiek (gram-/methyleenblauwkleuring, leukocyten in eerstestraalurine, geurtest, ph-test, KOH-preparaat, fysiologisch- zout(nacl)-preparaat, donkerveld/rpr); standaardlaboratoriumonderzoek op soa, dat wil zeggen testen op chlamydia, gonorroe, syfilis, hepatitis B ** en hiv. Testen worden afgenomen door arts/verpleegkundige of eventueel gedeeltelijk door de prostituee zelf (chlamydia en gonorroe); op indicatie laboratoriumonderzoek naar: a. trichomonas (indicatie bij vrouwen: fluor vaginalis en ph >4.5; indicatie bij mannen: onbegrepen persisterende non-specifieke urethritis); b. herpes; c. lymfogranuloma venereum (LGV) *** ; d. eventuele andere soa. De hivtest kan in het kader van het actief testbeleid aangeboden worden en maakt op dit moment onderdeel uit van elk regelmatig terugkerend soaconsult, dus 4 keer per jaar. Indien een eenmalig risicocontact en/of condoomfalen heeft plaatsgevonden wordt op indicatie het ** In het kader van de landelijke hepatitis B-vaccinatiecampagne worden de risicogroepen gevaccineerd en tegelijkertijd wordt de hepatitis B-status gecontroleerd. De uitslag wordt gecommuniceerd en hierop wordt het verdere vaccinatiebeleid bepaald. Voor MSM geldt het advies om hepatitis B-vaccinatie te combineren met hepatitis A-vaccinatie, waarbij deze laatste in het algemeen voor eigen rekening is. (15) Met de term MSM wordt in de context van dit draaiboek bedoeld mannelijke prostituees en transgenders die seks hebben met mannen. *** Materiaal voor LGV-diagnostiek moet direct afgenomen worden in geval van verdachte afwijkingen bij patiënten uit de risicogroep (vooralsnog MSM, met name indien hivseropositief), met name bij ernstige proctitissymptomen, genitale of anale ulcera al dan niet in combinatie met de aanwezigheid van bubo s (zichtbare gezwollen (lies) lymfeklier, in het bijzonder bij venerische ziekten en pest (16) ). In geval van proctitis en ulcera zijn weefselbiopten het meest gevoelig voor het aantonen van LGV. Als de setting afname van biopten niet toelaat kan ook worden volstaan met NAAT(Nucleïnezuur amplificatietest)-wattenstokuitstrijkjes. (17) Bij asymptomatische chlamydia trachomatis proctitis (positieve PCR) bij een MSM is het belangrijk om deze door te typeren voor LGV, zeker indien er geen respons is op de standaardtherapie voor chlamydia trachomatis. (18,19) In een onderzoek onder vrouwen op het regionaal soacentrum Den Haag is bij doortypering van een anale chlamydia-infectie in 2007 en in de eerste helft van 2008 geen LGV-infectie gevonden. (20) LCI/CIb/RIVM draaiboek infectieziekten 9

14 LCI-draaiboek Seksaccidenten gevolgd. De hepatitis B-immuunstatus dient bekend te zijn en vaccinatie dient geadviseerd en aangeboden te worden (zie hoofdstuk 5). 2.4 Het beperkte soaconsult (voor richtlijn, zie hoofdstuk 4) Het beperkte soaconsult, zonder lichamelijk onderzoek, met bloedonderzoek voor hiv en syfilis en met afname van testmateriaal door de prostituee zelf, wordt aangeboden als er: geen klachten zijn; geen waarschuwing door een klant of partner geweest is; het laatste volledige standaardsoaconsult minder dan een jaar geleden heeft plaatsgevonden. Soa waarop getest wordt bij het beperkte soaconsult: chlamydia (afname materiaal door prostituee zelf); gonorroe (afname materiaal door prostituee zelf); syfilis (test in bloedmonster); hiv (test in bloedmonster); hepatitis B (aanbieden vaccinatie en bepalen van hepatitis B-status). 3. Richtlijn voor het volledige standaardsoaconsult 3.1 Medische anamnese Eerst dient bekeken te worden of er sprake is van een seksaccident. De definitie van een seksaccident, zoals beschreven in het LCI-draaiboek Seksaccidenten (9) is: Een recente eenmalige onbedoelde seksuele blootstelling aan lichaamsvloeistoffen welke tot een infectie met een soa of zwangerschap kunnen leiden en waarbij een snelle afhandeling essentieel is. Enkele criteria die daarvoor gelden, zijn: 1. Er is onbeschermd vaginaal, anaal of oraal contact geweest. 2. Minder dan 7 dagen geleden. 3. Eenmalige gebeurtenis (incidenteel). Als het een seksueel accident betreft dan geldt het LCI-draaiboek Seksaccidenten. Aanwezigheid van klachten; indien klachten: aard, duur, specifiek: fluor, afscheiding (kleur, geur), tussentijds bloedverlies, contactbloedingen, pijn bij coïtus, pijn bij mictie, pijn bij defecatie, pijn in anus, pijn in scrotum, onderbuikspijn, keelklachten. Gehanteerde seksuele handelingen in verband met relevante plaatsen van afname materiaal voor laboratoriumonderzoek (oraal/anaal/vaginaal). Houd rekening met taboes en sociaalwenselijke antwoorden (onderrapportage anale seks bij heteroseksuele contacten). Menstruatiecyclus, eerste dag laatste menstruatie. Gynaecologische aandoeningen, zwangerschap, abortus, anticonceptie. Vaginale-hygiënemaatregelen. Beleving algemene seksuele gezondheid. Algemene gezondheidstoestand. Voorgeschiedenis (soa en andere ziekten, ziekenhuisopnamen). Anticonceptie, medicijngebruik/zelfmedicatie, overgevoeligheid voor bepaalde medicijnen (met name antibiotica). Alcohol- en druggebruik, roken. Navragen of het de eerste keer is dat een oraal/vaginaal/rectaal onderzoek plaatsvindt. 3.2 Lichamelijk onderzoek, materiaalafname en follow-up Het geven van uitleg over aard en plaats van onderzoek en op welke soa wel/niet wordt onderzocht en voor welke soa een directe uitslag en/of een uitslag na enkele dagen tot 10 LCI november 2008

15 weken bekend is. Voor alle soa en met name voor de hivtest gelden de bekende zorgvuldigheidseisen, waarbij informed consent en pretestinformatie en posttestcounseling zijn aangewezen. Aandacht voor algemene gezondheidstoestand. Lichamelijk onderzoek, toegespitst op inspectie van anogenitaalstreek en palpatie inguinale lymfeklieren, waarbij gelet wordt op eventuele aanwezigheid van condylomen, zweertjes, ulcus-molleblaasjes (zeldzaam), pediculosis pubis of scabiës. Bij vrouwen: Inspectie vulva, speculumonderzoek en op indicatie vaginaal toucheren (met name bij lage buikpijn). Bij mannen: Inspectie glans penis, na terugtrekken van de voorhuid, palpatie epididymis. Bij beiden: Proctoscopie bij anale klachten met of zonder onbeschermde anale seks ter uitsluiten van herpes proctitis en syfilis en bij verdenking op een LGV-infectie en/of inwendige genitale wratten. Een andere indicatie voor proctoscopie is wanneer onvoldoende effect is verkregen van standaardtherapie voor een aangetoonde (asymptomatische) chlamydia- of gonorroe-infectie. Een doortypering voor LGV bij MSM is dan geïndiceerd. Indien onbeschermde receptieve anale seks heeft plaatsgevonden en er zijn geen klachten, dan dient wel materiaal te worden afgenomen voor laboratoriumonderzoek (NAAT op chlamydia en gonorroe). Op indicatie onderzoek mond- en keelholte (bij onbeschermd orogenitaal contact). (21) Eventueel afname materiaal voor laboratoriumsneldiagnostiek (donkerveldmicroscopie op syfilis, RPR/VDRL voor syfilis, gram-/methyleenblauwkleuring op gonococcen, leukocyten in eerstestraalurine (dat wil zeggen aanleveren van de eerste circa 30 ml van de urine, bij voorkeur na minimaal 1 uur niet geürineerd te hebben) ter objectivering urethritis bij dysurieklachten zonder zichtbaar urethraal exsudaat, ph-test, aminetest, KOH-preparaat, fysiologischzoutpreparaat voor microscopische beschouwing) Afname van materiaal voor laboratoriumonderzoek (NAAT op chlamydia en gonorroe); materiaal man: eerstestraalurine, alternatief: uitstrijk urethra; materiaal vrouw: vaginale swab (eventueel door prostituee zelf), alternatief: uitstrijk cervix na schoonmaken cervix en urethra); (22) op indicatie (anamnese sekstechnieken of klachten (22) ) ook afname van materiaal uit keel en/of rectum voor NAAT op chlamydia en gonorroe. Eventueel afname materiaal voor gericht laboratoriumonderzoek gerelateerd aan soort klachten of klachten bij klant/partner (bijv. PCR op herpessimplexvirus, ulcus molle, aanvraag LGV-typering van positieve chlamydia bij MSM bij zowel afwezigheid van klachten als bij aanwezigheid van anale klachten). Afname van bloedmonster voor laboratoriumonderzoek (testen op syfilis (TPPA eventueel EIA; VDRL of RPR), hiv, eventueel HBV (afhankelijk van vaccinatie/immuunstatus) en op indicatie hepatitis C. Noot: De hivtest kan ook door middel van een hivsneltest plaatsvinden, afhankelijk van richtlijnen en werkwijze op de GGD-soapolikliniek. Noot: Indien er aanwijzingen zijn dat de prostituee mogelijk een primaire hivinfectie heeft, kan op indicatie een hiv-rna-test (als een diagnostische test) worden aangevraagd. (23) Afspraken maken voor bespreken van uitslagen laboratoriumonderzoek en wijze van mededelen van met name de uitslag van de hivtest. Afspraak maken voor eventuele nacontrole na behandeling, die bij dit soaconsult is gegeven, bijvoorbeeld in het kader van syndromic management (zie ook 3.4 en 4.3 Behandeling en nacontrole). 3.3 Counseling rondom hivtest Alvorens een hivtest aan te bieden is het raadzaam eerst te informeren of de prostituee al eerder een hivtest heeft laten doen en om ruimte te maken voor resterende vragen. De LCI/CIb/RIVM draaiboek infectieziekten 11

16 hivtest wordt bij dit consult aangeboden volgens de opting-inmethode, of de hivtest kan gedaan worden als de prostituee voldoende informatie heeft gekregen en daarna geen bezwaar maakt tegen de test (volgens de opting-outmethode). Dit is afhankelijk van de methode ten aanzien van het testen op hiv die op de verschillende GGD-soapoliklinieken wordt gehanteerd. De prostituee moet niet tot de test gedwongen zijn door derden. Bespreek de testprocedure, de behandeling van hiv, en weeg samen de voor- en nadelen van de test af. Van belang is om te bespreken wat de prostituee gaat doen als de uitslag positief is: stoppen met werken of doorwerken? Het is belangrijk om in dit stadium een inschatting te maken van de draagkracht van de prostituee. Bij een hivpositieve uitslag is het belangrijk om goede ondersteuning te bieden en door te verwijzen naar de huisarts en/of hivbehandelcentrum. Dit is afhankelijk van regionale afspraken en dient in overleg met betrokkene te gebeuren. Indien de prostituee geen huisarts heeft, kan men rechtstreeks doorverwijzen naar het hivbehandelcentrum. Het waarborgen van een goede ketenzorg is belangrijk. Wees ook alert op de mogelijk extra kwetsbare positie van illegale of migrantenprostituees. In de soabestrijding wordt het counselen met behulp van motiverende gespreksvoering geïmplementeerd. (24) 3.4 Behandeling en nacontrole Behandeling, indien soa is aangetoond: volgens LCI-richtlijnen (24) en NVDV-richtlijnen (22,26) ; positieve hivtest: verwijzen naar huisarts en/of hivpolikliniek (afhankelijk van regionale afspraken en in overleg met betrokkene). Afspraken maken over: controletest(en) na behandeling, indien geïndiceerd volgens LCI-richtlijnen (24) en NVDVrichtlijnen (22,26) ; preventie van risicogedrag (verminderen risico nieuwe soabesmetting); meldingsplicht acute en chronische hepatitis B-infectie (zie hoofdstuk 5); partnerwaarschuwing (27) ; de planning van het volgende soaconsult. 3.5 Voorlichting Het soaconsult biedt een natuurlijk moment voor het geven van voorlichting over soa en preventie daarvan. Het onderwerp is immers al onder de aandacht. Prostituees kunnen allerlei vragen hebben naar aanleiding van het onderzoek of daaraan gerelateerde onderwerpen zoals specifieke soa, veilige seks, anticonceptie of werken tijdens de menstruatie. Geef hen de mogelijkheid de vragen te stellen. Beantwoord de vragen zo direct mogelijk en noem de dingen bij hun naam. In het algemeen is het belangrijk dat prostituees er op letten of de klant een soa heeft, door middel van inspectie van het genitale gebied en indien mogelijk dit ook bespreekbaar te maken. Indien nodig kan een algemene en/of specifieke informatiefolder worden meegegeven over veilige seks in de prostitutie of bijvoorbeeld een specifieke soa (zie hoofdstuk 7). 12 LCI november 2008

17 4. Richtlijn voor het beperkte soaconsult 4.1 Korte anamnese De korte anamnese moet uitwijzen of kan worden volstaan met een beperkt soaconsult (zonder lichamelijk onderzoek, met bloedonderzoek voor hiv en syfilis en met afname van materiaal voor NAAT door prostituee zelf), of dat een volledig standaardsoaconsult (met lichamelijk onderzoek, met bloedonderzoek voor hiv en syfilis en afname van materiaal voor NAAT door arts/verpleegkundige) moet worden uitgevoerd. Bij de korte anamnese komen de volgende onderwerpen aan de orde: Manier van werken. Is er risico geweest in werk of privéleven en/of zijn er klachten (seksuele anamnese). Noot: Was er onbeschermd receptief vaginaal, anaal, oraal contact? Zo ja, dan overwegen een volledig standaardsoaconsult te organiseren (of op indicatie het LCIdraaiboek Seksaccidenten te volgen) Hepatitis B: is er al gevaccineerd? Zonodig aanbieden van (vervolg)vaccinatie met counseling. Hivtest bespreken. Anticonceptie. Belangrijke veranderingen in werk of privéleven. Afspraken maken ten aanzien van meedelen van uitslagen van laboratoriumonderzoek, met name de uitslag van de hivtest. 4.2 Materiaalafname Vrouwen instructie geven hoe de vaginale swab bij zichzelf af te nemen voor NAAT op chlamydia en gonorroe; alternatief bij weigering van vrouw: eerstestraalurine (aanleveren van de eerste circa 30 ml van de urine, bij voorkeur na minimaal 1 uur niet geürineerd te hebben) of vulvaire swab (van binnenzijde kleine schaamlippen, zelf af te nemen. Noot: Deze laatste test is niet gevalideerd). Noot: De vaginale swab is sensitiever dan het eerstestraalurinemonster of de vulvaire swab. Mannen instructie geven ten aanzien van het aanleveren van eerstestraalurinemonster (dat wil zeggen de eerste circa 30 ml van de urine, bij voorkeur na minimaal 1 uur niet geürineerd te hebben; alternatief: swab van gebied rondom meatus urethrae, dat wil zeggen de plasbuisopening, zelf af te nemen) voor NAAT-test op chlamydia en gonorroe. Noot: Deze laatste test is niet gevalideerd. Vrouwen en mannen: bij receptief anaal contact afname door de arts/sociaal verpleegkundige of een instructie aan de cliënt hoe anale swab voor NAAT op chlamydia en gonorroe bij zichzelf af te nemen (1 cm diep in rectum en aantal keren stokje ronddraaien). Noot: Deze test met zelfafname is niet gevalideerd. Bij een positieve anale chlamydia bij een MSM met/zonder klachten is het belangrijk om voor LGV door te typeren. Op indicatie (anamnese seksuele handelingen) wordt een keelswab door de professional afgenomen. Vrouwen en mannen: bloedafname regelen voor testen op syfilis, hiv (eventueel hivsneltest), hepatitis B (afhankelijk van vaccinatie- en immuunstatus). 4.3 Behandeling en nacontrole Behandeling, indien soa is aangetoond: volgens LCI-richtlijnen 24 en NVDV-richtlijnen (22,26) ; positieve hivtest: verwijzen naar huisarts en/of hivpolikliniek (afhankelijk van regionale afspraken en in overleg met betrokkene). LCI/CIb/RIVM draaiboek infectieziekten 13

18 Afspraken maken over: controletest(en) na behandeling, indien geïndiceerd volgens LCI-richtlijnen 24 en NVDVrichtlijnen (22,26) ; preventie van risicogedrag (verminderen risico nieuwe soabesmetting); meldingsplicht acute en chronische hepatitis B-infectie (zie hoofdstuk 5); partnerwaarschuwing (27) ; de planning van het volgende soaconsult. 4.4 Counseling en voorlichting Ook de counseling rondom een hivtest is een onderdeel van dit consult (zie 3.3). Ook de voorlichting over soa en preventie daarvan is een onderdeel van dit consult (zie 3.5). 14 LCI november 2008

19 5. Hepatitis B-vaccinatie Naast het testen op hepatitis B dient in het soaconsult bij prostituees de vaccinatie tegen hepatitis B te worden besproken en aangeboden. Na een klapper of een risico kan op indicatie direct gestart worden met vaccineren. Alleen in bijzondere gevallen wordt naast de actieve vaccinatie immuunglobuline gegeven (zie LCI-draaiboek Seksaccidenten). Prostituees vallen onder de doelgroep van de landelijke gratis hepatitis B- vaccinatiecampagne. (28) Acute hepatitis B-infectie is een meldingsplichtige ziekte groep B. Chronisch dragerschap (dat wil zeggen langer dan 6 maanden bestaande positieve HBsAg) dient te worden gemeld wanneer het voor de eerste keer wordt vastgesteld. LCI/CIb/RIVM draaiboek infectieziekten 15

20 6. Adviezen voor werken met een soa 6.1 Kun je doorwerken met een soa? Indien een prostituee een recente/acute soa heeft met of zonder klachten kan het beste geadviseerd worden tijdelijk niet te werken en tijdelijk rust te nemen om goed te herstellen. Bij een chronische soa, met name bij een hivinfectie en hepatitis B-infectie, is het te overwegen om geheel uit te treden. Tenslotte bestaat er bij chronische virale soa altijd een kans om de infectie over te dragen op de klant. Het blijft overigens wel mogelijk om op een andere manier actief te blijven, bijvoorbeeld als stripper of door het geven van massages, inclusief aftrekken. De randvoorwaarden, zoals arbeidsongeschiktheidsverzekering en omscholing tot een ander beroep, zijn tot op heden bij het uittreden niet gewaarborgd. Dit is een belangrijk aandachtspunt en de professional dient hier rekening mee te houden en een inschatting te maken hoe de prostituee hiermee om zou kunnen gaan. Omdat de prostituee geen geld verdient als zij/hij niet werkt, is het waarschijnlijk niet haalbaar om helemaal met werken te stoppen. Als er doorgewerkt wordt is het advies om dat in ieder geval veilig te doen, met condoom. Bij iedere soa wordt een specifiek werkadvies gegeven. Chlamydia of gonorroe (druiper) Bij een urogenitale besmetting met chlamydia of gonorroe is het advies om een week na het begin van de behandeling geen vaginale of anale seks te hebben, ook niet met condoom. (17) De slijmvliezen kunnen dan rust krijgen om te genezen. Men kan wel veilig pijpen en aftrekken. Bij een chlamydia- of gonorroe-infectie in de keel is het beter om niet te pijpen tot een week na het begin van de behandeling. Syfilis (lues, harde sjanker) Syfilis is een zeer besmettelijke soa. De bacterie wordt gemakkelijk overgedragen. Bij behandeling van syfilis verdwijnt de infectieusiteit snel, waarschijnlijk binnen enkele dagen. (29) Het advies is dan ook: geen orale, vaginale of anale seks tijdens de eerste 10 dagen vanaf de start van de behandeling. Aftrekken is veilig. Hepatitis B Tijdens een acute vorm van hepatitis B kan men over het algemeen niet werken omdat men zich flink ziek kan voelen. Noot: Bij 60% van de volwassenen met een acute hepatitisinfectie zijn geen specifieke klachten of verschijnselen aanwezig. (30) Als je drager bent van hepatitis B ben je altijd besmettelijk en is het aan te raden een ander beroep te zoeken (uit te treden). Het veilig werken met condoom ter voorkoming van hepatitis B-transmissie kan niet altijd gerealiseerd worden. Hierbij wordt opgemerkt dat de randvoorwaarden om ook daadwerkelijk uit te kunnen treden doorgaans niet gewaarborgd zijn. De partner en gezinsleden van een drager kunnen zich laten vaccineren tegen hepatitis B. Hiv Het is aan te raden om een ander beroep te zoeken (uit te treden). Hierbij wordt opgemerkt dat de randvoorwaarden om ook daadwerkelijk uit te kunnen treden doorgaans niet gewaarborgd zijn. Herpes genitalis Een herpesinfectie (in het anogenitale gebied of in/om de mond (koortslip)) kan altijd overgedragen worden, wat een effectief werkadvies bijzonder lastig maakt. De kans op overdracht is het grootst vlak voor en tijdens een aanval en de eerste 3 maanden na de eerste herpesaanval, maar ook personen die geen klachten hebben kunnen soms herpes overdragen (met name als er HSV-type 2 in het anogenitale gebied is aangetoond). Blaasjes 16 LCI november 2008

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Juni 2013 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en Gezondheid

Nadere informatie

Jaarcijfers 2013. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland

Jaarcijfers 2013. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ April 2014 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en

Nadere informatie

Hoe krijg je hepatitis B?

Hoe krijg je hepatitis B? Hepatitis B Hepatitis B is een infectie van de lever, veroorzaakt door het hepatitis B-virus. In Nederland wordt dit virus vooral overgedragen door seksueel contact. Het dringt via de slijmvliezen van

Nadere informatie

Een jaar Regionaal soa-centrum Den Haag

Een jaar Regionaal soa-centrum Den Haag epidemiologisch bulletin, 9, jaargang, nummer 1 Een jaar Regionaal soa-centrum Den Haag A.P. van Leeuwen, M.P.H. Berns Eind is het Regionaal soa-centrum Den Haag 1 geopend op het terrein van het Medisch

Nadere informatie

6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel

6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel 6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) zijn infectieziekten die door intiem seksueel contact kunnen worden overgedragen. Omdat iemand een SOA kan hebben, zonder

Nadere informatie

Jaarcijfers 2013 Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland

Jaarcijfers 2013 Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ 1 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en Gezondheid,

Nadere informatie

Terugkerende aanvallen

Terugkerende aanvallen Genitale herpes Herpes genitalis is een seksueel overdraagbare aandoening (soa), die wordt veroorzaakt door een virus. Dit virus zorgt voor een pijnlijke infectie van de huid en de slijmvliezen in en rond

Nadere informatie

Soa- poli Kennemerland

Soa- poli Kennemerland Soa- poli Kennemerland PATIENTENinformatie SOA POLI KENNEMERLAND De SOA-poli Kennemerland is een laagdrempelige voorziening die bedoeld is als aanvulling op de reguliere huisartsenzorg. De SOA-poli is

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat u de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten moeten

Nadere informatie

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN APRIL 213 INHOUD Het doel van de thermometer is een eerste berichtgeving over de stand van zaken in 212 over seksuele gezondheid in Nederland. De thermometer bevat nieuwe gegevens van de soa-centra, aangiftecijfers,

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN Pagina van 6 AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot 6 maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

PATIËNTENINformATIE SoA-PoLI Werkwijze SoA-consult

PATIËNTENINformATIE SoA-PoLI Werkwijze SoA-consult Soa-poli PATIËNTENinformatie SOA-POLI De SOA-poli van het Kennemer Gasthuis is een laagdrempelige voorziening die bedoeld is als aanvulling op de reguliere huisartsenzorg. Op de SOA-poli kunt u terecht

Nadere informatie

Rapport nr. 441500.009. M.J.W. van de Laar, J. Rijlaarsdam, T. Coenen 1

Rapport nr. 441500.009. M.J.W. van de Laar, J. Rijlaarsdam, T. Coenen 1 research for man and environment RIJKSINSTITUUT VOOR VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU NATIONAL INSTITUTE OF PUBLIC HEALTH AND THE ENVIRONMENT Rapport nr. 441500.009 Registratie van SOA en HIV consulten bij GGD's

Nadere informatie

SOA-spreekuur. in de Academische Huisartsenpraktijk Groningen. Alie van der Heide, SOA-praktijkassistent

SOA-spreekuur. in de Academische Huisartsenpraktijk Groningen. Alie van der Heide, SOA-praktijkassistent SOA-spreekuur in de Academische Huisartsenpraktijk Groningen Alie van der Heide, SOA-praktijkassistent TRIAGE Verzoek Soa test/vraag SOA Klachten Geen Klachten Huisarts Soa spreekuur assistente Het SOA-consult

Nadere informatie

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) Rubriekhouder: Mw. dr. I. van den Broek, (RIVM)(2008-2014)

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) Rubriekhouder: Mw. dr. I. van den Broek, (RIVM)(2008-2014) Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) Rubriekhouder: Mw. dr. I. van den Broek, (RIVM)(2008-2014) Inleiding Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) zijn naast luchtweg-, maagdarm- en urineweginfecties

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Seksueel overdraagbare aandoeningen

Seksueel overdraagbare aandoeningen Seksueel overdraagbare aandoeningen Wat zijn soa s? Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Het zijn ziektes die je kunt krijgen als je onveilig vrijt. Er zijn verschillende soorten soa s. Sommige

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Jaarcijfers 2014. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland

Jaarcijfers 2014. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ April 2015 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en

Nadere informatie

SOA s een bedreiging voor de seksuele integriteit van jongeren? Lieve Peremans

SOA s een bedreiging voor de seksuele integriteit van jongeren? Lieve Peremans SOA s een bedreiging voor de seksuele integriteit van jongeren? Lieve Peremans 2 Zijn jongeren van nu at risk? Condoomgebruik stijgt Condoomgebruik eerste contact stijgt Condoomgebruik: niet consistent

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop da tu de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten moeten

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Materialen SOA. Colofon

Inhoudsopgave. Materialen SOA. Colofon Inhoudsopgave Materialen SOA Onderzoek Bacteriële vaginose Candidiasis Chlamydia trachomatis Condylomate acuminata Donovanosis Gonorroe Hepatitis B Herpes genitalis Hiv/aids Lymfogranuloma venereum Niet-specifieke

Nadere informatie

THEMADOSSIER CHLAMYDIA

THEMADOSSIER CHLAMYDIA THEMADOSSIER CHLAMYDIA 1. Soa s Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Je kan ze dus oplopen door seksueel contact of door contact met het bloed van een besmet persoon. Volgens recent onderzoek

Nadere informatie

Regionaal soa-centrum Den Haag

Regionaal soa-centrum Den Haag Regionaal soa-centrum Den Haag Epidemiologisch jaarverslag 212 D. Spitaels, arts infectieziektebestrijding GGD Den Haag J.M. Brand, soa-arts GGD Den Haag M. Keetman, epidemiologisch onderzoeker GGD Den

Nadere informatie

Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn

Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn Soorten soa s Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Die kun je krijgen als je zonder condoom vrijt. Er zijn verschillende

Nadere informatie

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r k s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e a g b a r e O v e r d r a a g b a r e O v n i n g e n A a n d o e n i n g e n A a n s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e l g b a r e O v e r d r a a g b a r

Nadere informatie

Juni 2015 SAMENVATTING SCREENINGSSCHEMA UIT LEIDRAAD VOOR MEDISCHE CONSULTATIES BIJ SEKSWERKERS. Pasop vzw

Juni 2015 SAMENVATTING SCREENINGSSCHEMA UIT LEIDRAAD VOOR MEDISCHE CONSULTATIES BIJ SEKSWERKERS. Pasop vzw SAMENVATTING SCREENINGSSCHEMA UIT LEIDRAAD VOOR MEDISCHE CONSULTATIES BIJ SEKSWERKERS Pasop vzw 1 KERNBOODSCHAP Sekswerkers: zeer gevarieerde groep qua leeftijd, nationaliteit, werksector, taal, sociale

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M82 Het soa-consult van september 2013. Bij Soa is de actuele kennis over diagnostiek, behandeling, begeleiding en partnerwaarschuwing niet compleet

Nadere informatie

23-4-2012. Conclusie: Zorg voor Seksuele Gezondheid. Opzet: Seksuele gezondheid in Ned. Seksuele gezondheid. Schuivende paradigma's

23-4-2012. Conclusie: Zorg voor Seksuele Gezondheid. Opzet: Seksuele gezondheid in Ned. Seksuele gezondheid. Schuivende paradigma's Conclusie: Zorg voor Seksuele Gezondheid Schuivende paradigma's NHG VOORJAARSCONGRES 19 APRIL 211 Jan van Bergen, huisarts Hoogleraar soa hiv in de 1 e lijn AMC Soa Aids Nederland De huisarts speelt een

Nadere informatie

Verpleegkundigen Openbare GezondheidsZorg

Verpleegkundigen Openbare GezondheidsZorg Aan: M.C. (Maryse) Kok, MSc. Senior Beleidsmedewerker Infectieziekten en seksuele gezondheid Directie Publieke Gezondheid Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Onderwerp Antwoord op uw vraag

Nadere informatie

APRIL 2014. Pagina 1 van 9

APRIL 2014. Pagina 1 van 9 APRIL 214 Inhoud Het doel van de thermometer is een eerste berichtgeving over de stand van zaken in 213 over seksuele gezondheid in Nederland. De thermometer bevat nieuwe gegevens van de centra seksuele

Nadere informatie

Vaginale hygiëne. Wat zijn vaginale klachten?

Vaginale hygiëne. Wat zijn vaginale klachten? Vaginale hygiëne Vaginale hygiëne De vagina is een kwetsbaar lichaamsdeel. Ze is gevoelig voor vocht, warmte en knellende kleding. Deze folder geeft je beknopte informatie over goede hygiënische verzorging

Nadere informatie

Hiv-surveys bij prostituees en bij migrantengroepen in Den Haag

Hiv-surveys bij prostituees en bij migrantengroepen in Den Haag 2 epidemiologisch bulletin, 2007, jaargang 42, nummer 3 Hiv-surveys bij prostituees en bij migrantengroepen in Den Haag M.G. van Veen, A.P. van Leeuwen Om in Nederland de mensen in kaart te brengen die

Nadere informatie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 3. Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s)

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 3. Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s) Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 3 Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s) 2 Toelichting onderdeel 3: De Soa-poli Het derde onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB)

Nadere informatie

Ghapro. Newsflash. In dit nummer. Juni 2015 Jaargang 1, nr.1. Nieuwsbrief voor Gerantes. Sekswerkers in Vlaanderen. Medische resultaten

Ghapro. Newsflash. In dit nummer. Juni 2015 Jaargang 1, nr.1. Nieuwsbrief voor Gerantes. Sekswerkers in Vlaanderen. Medische resultaten Ghapro Newsflash Juni 2015 Jaargang 1, nr.1 Nieuwsbrief voor Gerantes In dit nummer Sekswerkers in Vlaanderen Een diverse groep Medische resultaten Wat zijn de trends? Gonorroe in de keel Wat zijn de risico

Nadere informatie

HET PARTNER-ONDERZOEK

HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen Seksueel Overdraagbare Aandoeningen Voorkomen Testen Behandelen Inhoud Seksueel Overdraagbare Aandoeningen: 3. Wat zijn soa s? 4. Hoe kun je een soa oplopen? Voorkomen: 5. Hoe voorkom je een soa? Wat is

Nadere informatie

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen Seksueel Overdraagbare Aandoeningen Voorkomen Testen Behandelen Inhoud Seksueel Overdraagbare Aandoeningen: Wat zijn soa s? Hoe kun je een soa oplopen? 3 4 Voorkomen: Hoe voorkom je een soa? Wat is veilig

Nadere informatie

Vaginale Hygiëne Studie

Vaginale Hygiëne Studie Vaginale Hygiëne Studie Proefpersoneninformatie voor de evaluatie van het gebruik van een vaginale douche op de vaginale flora 1. Doel van deze studie Het gebruik van verschillende vaginale reinigingsproducten

Nadere informatie

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

SoaSense. Thermometer 2010 GGD en Oost-Nederland

SoaSense. Thermometer 2010 GGD en Oost-Nederland SoaSense Thermometer 1 GGD en Oost-Nederland Risicogroepen steeds beter bereikt Met genoegen bieden wij u de tweede SoaSense Thermometer van Oost- Nederland (Gelderland en Overijssel) aan. Dit jaar met

Nadere informatie

Hiv-poli. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Hiv-poli. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Hiv-poli U heeft net te horen gekregen dat u hiv-positief bent en bent voor behandeling doorverwezen naar de Hiv-poli in Rijnstate Arnhem. Het is ook mogelijk dat u zelf heeft gekozen om de controlebezoeken

Nadere informatie

Testen op HIV, ja of nee?

Testen op HIV, ja of nee? Afdeling Verloskunde, locatie AZU Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Wat is HIV, wat is aids en wat zijn de gevolgen tijdens de zwangerschap. HIV is het virus dat de ziekte aids

Nadere informatie

Naar een meer doelmatig soa-testbeleid

Naar een meer doelmatig soa-testbeleid Naar een meer doelmatig soa-testbeleid Subtitle Inhoud 1. GGD soa-poliklinieken 2. Stijging uitgaven soa-testen 3. Effect nieuwe maatregel 4. Bevorderen doelmatigheid 5. Tot slot 3 Soa-zorg in Nederland

Nadere informatie

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A Naast deze infokaart over hepatitis zijn er ook infokaarten beschikbaar over: infectieziekten algemeen, tuberculose, seksueel overdraagbare aandoeningen, jeugd en onveilig vrijen en jeugd en vaccinatie.

Nadere informatie

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense Werkinstructie benaderen intermediairs Sense BIJLAGE 7 Voorbeeld van de opzet van de presentatie in PowerPoint BIJLAGE 7 VOORBEELD VAN DE OPZET VAN DE PRESENTATIE IN POWERPOINT] 1 WERKINSTRUCTIE BENADEREN

Nadere informatie

SOA s een bedreiging voor de seksuele integriteit van jongeren? Lieve Peremans

SOA s een bedreiging voor de seksuele integriteit van jongeren? Lieve Peremans SOA s een bedreiging voor de seksuele integriteit van jongeren? Lieve Peremans 2 Zijn jongeren van nu at risk? Condoomgebruik stijgt Condoomgebruik eerste contact stijgt Condoomgebruik: niet consistent

Nadere informatie

HBV-vaccinatieprogramma voor risicogroepen

HBV-vaccinatieprogramma voor risicogroepen HBV-vaccinatieprogramma voor risicogroepen Hans van den Kerkhof Paul van Beek Anouk Urbanus Landelijke Coördinatie Infectieziekte (LCI) Centrum Infectieziektebestrijding RIVM 1 Disclosure belangen Hans

Nadere informatie

NHG-Standaard Het soa-consult (eerste herziening)

NHG-Standaard Het soa-consult (eerste herziening) Het soa-consult (eerste herziening) Jan van Bergen, Janny Dekker, Joan Boeke, Elize Kronenberg, Rob van der Spruit, Jako Burgers, Margriet Bouma, Lisette Verlee NHG-Standaard m82 Kernboodschappen Inbreng

Nadere informatie

Trichomonas vaginalis-infectie Trichomoniasis

Trichomonas vaginalis-infectie Trichomoniasis Trichomonas vaginalis-infectie Trichomoniasis A59 1. Algemeen Trichomoniasis is een seksueel overdraagbare aandoening veroorzaakt door een protozoön. De parasiet infecteert het vaginale en/of vulvaire

Nadere informatie

Seksuele Gezondheid. Thermometer 2014 Cijfers over soa s en seksualiteitsvragen van de GGD en Oost-Nederland

Seksuele Gezondheid. Thermometer 2014 Cijfers over soa s en seksualiteitsvragen van de GGD en Oost-Nederland 1 Seksuele Gezondheid Thermometer Cijfers over soa s en seksualiteitsvragen van de GGD en Oost-Nederland 2 Nog volop werk aan de winkel! Dit is alweer de zesde Thermometer Seksuele Gezondheid voor Oost-Nederland

Nadere informatie

Draaiboek Seksaccidenten

Draaiboek Seksaccidenten September 2008 Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding RIVM - Centrum Infectieziektebestrijding Postbus 1, Interne postbak 13 3720 BA Bilthoven T 030 2747000 F 030 274 4455 lci@rivm.nl www.rivm.nl/cib

Nadere informatie

Verpleegkundig Stappenplan Infectieziektebestrijding (VSI) Anogenitale wratten (condylomata acuminata) en Herpes genitalis

Verpleegkundig Stappenplan Infectieziektebestrijding (VSI) Anogenitale wratten (condylomata acuminata) en Herpes genitalis Verpleegkundig Stappenplan Infectieziektebestrijding (VSI) Anogenitale wratten (condylomata acuminata) en Herpes genitalis Dit stappenplan is een aanvulling op de multidisciplinaire richtlijnen van de

Nadere informatie

De soa-kit. 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur. 3. Uitvoering

De soa-kit. 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur. 3. Uitvoering 1. Toelichting Bij Soa is de actuele kennis over diagnostiek, behandeling, begeleiding en partnerwaarschuwing niet compleet zonder informatie over het gebruik van de diverse buisjes en stokjes die het

Nadere informatie

3 SOA en eileiderontsteking

3 SOA en eileiderontsteking 2 3 5 25 Nuttige adressen 29 Deze brochure geeft informatie over seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) en een eileiderontsteking. Een eileiderontsteking wordt nogal eens, maar zeker niet altijd, veroorzaakt

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking. Informatie over de oorzaken, het onderzoek en de behandeling

Patiënteninformatie. Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking. Informatie over de oorzaken, het onderzoek en de behandeling Patiënteninformatie Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking Informatie over de oorzaken, het onderzoek en de behandeling Inhoudsopgave Pagina 1. SOA: algemeen 7 Wie kan een SOA

Nadere informatie

Aanvullende seksualiteitshulpverlening: de cijfers over 2013

Aanvullende seksualiteitshulpverlening: de cijfers over 2013 Aanvullende seksualiteitshulpverlening: de cijfers over 2013 1. Inleiding De aanvullende seksualiteitshulpverlening (ASH) is laagdrempelige zorg waar jongeren tot 25 jaar gratis en indien gewenst anoniem

Nadere informatie

SOA en eileiderontsteking

SOA en eileiderontsteking 468.0403 SOA en eileiderontsteking Sexueel Overdraagbare Aandoeningen en eileiderontseking Inhoudsopgave 1. Hoe kunt u deze brochure lezen? 2. SOA: algemeen 2.1. Een SOA, en hoe nu verder? 2.2. Chlamydia

Nadere informatie

Dr. P.X.J.M. Bouckaert en prof. dr. G.G.M. Essed. Prof. dr. G.G.M. Essed en prof. dr. J. Van Damme. Dr. S. Bartholomeeusen en prof. dr. J.

Dr. P.X.J.M. Bouckaert en prof. dr. G.G.M. Essed. Prof. dr. G.G.M. Essed en prof. dr. J. Van Damme. Dr. S. Bartholomeeusen en prof. dr. J. XI I Algemene beschouwingen 1 Anatomie en fysiologie van de voortplantingsorganen....................... 3 Dr. P.X.J.M. Bouckaert en prof. dr. G.G.M. Essed 1.1 Inleiding.............................................................................

Nadere informatie

Dermatologie. Patiënteninformatie. Chlamydia. Slingeland Ziekenhuis

Dermatologie. Patiënteninformatie. Chlamydia. Slingeland Ziekenhuis Dermatologie Chlamydia i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Omschrijving Chlamydia is de SOA die in Nederland het meest voorkomt. Per jaar lopen 60.000 mensen het op. Chlamydia kan een ontsteking

Nadere informatie

Gynaecologie. Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking

Gynaecologie. Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking Gynaecologie Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking Deze brochure wordt u aangeboden door de afdeling Gynaecologie/Verloskunde. Wij vinden het belangrijk dat patiënten goede voorlichting

Nadere informatie

Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval

Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval in de St. Anna Zorggroep Voorlichtingsbrochure betreffende bloedoverdraagbare aandoeningen op en door het werk. Algemeen

Nadere informatie

Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa) en eileiderontsteking

Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa) en eileiderontsteking Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa) en eileiderontsteking Hoe kunt u deze brochure lezen? Deze brochure geeft informatie over seksueel overdraagbare aan doeningen (soa) en een eileiderontsteking.

Nadere informatie

Vaccinatie baarmoederhalskanker. Gynaecologie

Vaccinatie baarmoederhalskanker. Gynaecologie Vaccinatie baarmoederhalskanker Gynaecologie Inleiding Als u nog nooit van het Humaan Papillomavirus (hierna te noemen: HPV) en baarmoederhalskanker heeft gehoord, dan bent u niet de enige. Ondanks het

Nadere informatie

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking Gynaecologie Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Hoe kunt u deze folder lezen?... 3 SOA: algemeen... 3 Een SOA, en hoe nu verder?... 5 Chlamydia...

Nadere informatie

Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking

Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking Informatie over de oorzaken, het onderzoek en de behandeling. Deze brochure geeft informatie over seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA)

Nadere informatie

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking Deze brochure geeft informatie over seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking. Een eileiderontsteking wordt nogal eens,

Nadere informatie

Jaarverslag 2009 soa-polikliniek GGD Amsterdam

Jaarverslag 2009 soa-polikliniek GGD Amsterdam Jaarverslag 29 soa-polikliniek GGD Amsterdam Uitgave GGD Amsterdam, cluster Infectieziekten Tekst M.S. van Rooijen en A.P. van Leeuwen Vormgeving M.S. van Rooijen Colofon Jaarverslag 29 Soa-polikliniek,

Nadere informatie

gezamenlijk jaarverslag 2009 SOA-bestrijding Utrecht

gezamenlijk jaarverslag 2009 SOA-bestrijding Utrecht Jaarverslag 2009 gezamenlijk jaarverslag 2009 SOA-bestrijding Utrecht inleiding Het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMC) en de twee GGD en in de regio Utrecht presenteren hierbij het gezamenlijke

Nadere informatie

Seksuele Gezondheid. Thermometer 2013 GGD en Oost-Nederland

Seksuele Gezondheid. Thermometer 2013 GGD en Oost-Nederland 1 Seksuele Gezondheid Thermometer GGD en Oost-Nederland 2 Seksuele gezondheid nóg beter in beeld Zoals gebruikelijk presenteren wij in deze Thermometer de jaarlijkse cijfers over de seksuele gezondheid

Nadere informatie

Deelnemersinformatie voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief; (ii)

Nadere informatie

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking De tekst van de brochure is gebaseerd op de tekst van de brochure Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) en eileiderontsteking van de

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Seksualiteit Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 In de gezondheidsenquête is een aantal vragen opgenomen over seksuele gezondheid 1. Friezen van 19 tot en met

Nadere informatie

Post Expositie Profylaxe (PEP) Centrumlocatie

Post Expositie Profylaxe (PEP) Centrumlocatie Centrumlocatie U bent doorverwezen naar de afdeling Spoed Eisende Hulp en/of de polikliniek Inwendige Geneeskunde/Infectieziekten. De medische zorg voor infectieziekten wordt verzorgd door een team van

Nadere informatie

Met deze brochure willen wij je informeren over de werking van Gh@pro vzw. Gh@pro staat voor Gezondheidshuis Antwerpse Prostitutie.

Met deze brochure willen wij je informeren over de werking van Gh@pro vzw. Gh@pro staat voor Gezondheidshuis Antwerpse Prostitutie. Gh@pro Met deze brochure willen wij je informeren over de werking van Gh@pro vzw. Gh@pro staat voor Gezondheidshuis Antwerpse Prostitutie. I n h o u d 1. Ontstaan van Gh@pro........................................................................................................

Nadere informatie

Condoom. 5j Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa s) Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013

Condoom. 5j Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa s) Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013 5j Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa s) De afkorting SOA staat voor Seksueel Overdraagbare Aandoening. Jaarlijks lopen ongeveer 100.000 mensen een SOA op. SOA s kunnen ernstige gevolgen hebben als

Nadere informatie

GYNAECOLOGIE. SOA Seksueel Overdraagbare Aandoeningen en eileiderontsteking

GYNAECOLOGIE. SOA Seksueel Overdraagbare Aandoeningen en eileiderontsteking GYNAECOLOGIE SOA Seksueel Overdraagbare Aandoeningen en eileiderontsteking Inhoudsopgave Inleiding 3 SOA: algemeen 3 Een SOA, hoe nu verder? 5 Chlamydia 6 Gonorroe 7 Genitale wratten (condylomata acuminata)

Nadere informatie

Deelnemersinformatie voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief; (ii)

Nadere informatie

Testen op HIV in de zwangerschap. Obstetrie

Testen op HIV in de zwangerschap. Obstetrie Testen op HIV in de zwangerschap Obstetrie Inhoudsopgave Inleiding 5 Wat is HIV, wat is AIDS? 5 Is een HIV-infectie te behandelen? 6 De HIV-test 6 Een HIV-test tijdens de zwangerschap 7 Een HIV-test ook

Nadere informatie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie Eileiderontsteking Afdeling Gynaecologie Inleiding Een eileiderontsteking is een ontsteking van de eileiders. Deze ontstekingen kunnen heel sluimerend verlopen met weinig klachten. Meestal heeft u acute

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE HIV - HEPATITIS B EN C - SOA

PATIËNTEN INFORMATIE HIV - HEPATITIS B EN C - SOA PATIËNTEN INFORMATIE HIV - HEPATITIS B EN C - SOA 2 PATIËNTENINFORMATIE Het Maasstad Ziekenhuis is één van de 27 HIV behandelcentra in Nederland. Op de polikliniek Infectieziekten werkt een team van zorgverleners,

Nadere informatie

Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur

Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur Nuttige adressen: Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur Aids SOA infolijn Tel. 0900-204 2040 (10 eurocent per minuut)

Nadere informatie

Opsporing verzocht! Actief testbeleid op hiv en andere soa

Opsporing verzocht! Actief testbeleid op hiv en andere soa Opsporing verzocht! Actief testbeleid op hiv en andere soa Woord vooraf In 2002 hebben Schorer, Soa Aids Nederland, Hiv Vereniging Nederland, de GGD van Amsterdam en de WVAC zich verenigd in de stuurgroep

Nadere informatie

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne VRAAG EN ANTWOORD Hepatitis B aandachtscampagne: Zeg Nee!...Tegen hepatitis B 1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne Q. Wat is het doel van de campagne? A. We willen Chinezen woonachtig in Rotterdam

Nadere informatie

Angst voor HIV/AIDS Hulpvragen bij de huisarts in de periode van 1988 tot en met 2009

Angst voor HIV/AIDS Hulpvragen bij de huisarts in de periode van 1988 tot en met 2009 Angst voor HIV/AIDS Hulpvragen bij de huisarts in de periode van 1988 tot en met 2009 Sara Dorsman, MSc, junior onderzoeker NIVEL, Utrecht Gé Donker, huisarts-epidemioloog, projectleider CMR peilstations

Nadere informatie

De Hormonale anticonceptiepil

De Hormonale anticonceptiepil 1 De Hormonale anticonceptiepil Hoe werkt de pil? De pil bevat de vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron. Deze voorkomen op 3 manieren zwangerschap. Wanneer je stopt met de pil zorgen je eigen

Nadere informatie

Soa in Noord-Holland Noord. Risicogroepen en trends 2003-2009

Soa in Noord-Holland Noord. Risicogroepen en trends 2003-2009 Soa in Noord-Holland Noord Risicogroepen en trends 2003-2009 Colofon Auteur: Anne Dekker Begeleiding: Bettina de Leeuw den Bouter (epidemioloog GGD) Sector GBO Ingrid Steenhuis (Vrije Universiteit Amsterdam)

Nadere informatie

Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project.

Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project. Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project. U kunt deze informatie ook vinden op de website van de soa poli van de GGD Amsterdam. Wat is het AMPrEP project? AMPrEP

Nadere informatie

Wat te doen na een prik of snij-ongeval

Wat te doen na een prik of snij-ongeval Wat te doen na een prik of snij-ongeval Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval in de St. Anna Zorggroep Voorlichtingsfolder betreffende bloedoverdraagbare aandoeningen op en door het werk. Algemeen Deze

Nadere informatie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 2. Veilig en onveilig vrijen: anticonceptie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 2. Veilig en onveilig vrijen: anticonceptie Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 2 Veilig en onveilig vrijen: anticonceptie 2 Toelichting onderdeel 2: Anticonceptie In het tweede onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB) wordt het thema veilig

Nadere informatie

ORGAANTRANSPLANTATIE SEKSUALITEIT, VEILIG VRIJEN EN KINDERWENS

ORGAANTRANSPLANTATIE SEKSUALITEIT, VEILIG VRIJEN EN KINDERWENS ORGAANTRANSPLANTATIE SEKSUALITEIT, VEILIG VRIJEN EN KINDERWENS UMCG afd. Maag, Darm, Leverziekten Maart 2013 INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Seksualiteit na een orgaantransplantatie 3 Praten over seksualiteit

Nadere informatie

Seksuele Gezondheidszorg Deel 1 Handboek Soa

Seksuele Gezondheidszorg Deel 1 Handboek Soa Seksuele Gezondheidszorg Deel 1 Handboek Soa Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding RIVM - Centrum Infectieziektebestrijding Postbus 1, Interne postbak 13 3720 BA Bilthoven T 030 2747000 F 030

Nadere informatie

Ghapro. In dit nummer. Newsflash. December 2015 Jaargang 1, nr.2. Nieuwsbrief voor gerantes. Belangrijke gebeurtenissen in de prostitutiewereld

Ghapro. In dit nummer. Newsflash. December 2015 Jaargang 1, nr.2. Nieuwsbrief voor gerantes. Belangrijke gebeurtenissen in de prostitutiewereld Ghapro Newsflash December 2015 Jaargang 1, nr.2 Nieuwsbrief voor gerantes In dit nummer Belangrijke gebeurtenissen in de prostitutiewereld - Debat 11 december 2015 - Swingers onderzoek Nieuwe acties Ghapro

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen Herpes genitalis, condylomata acuminata en ander ongemak: een diaserie 1. Toelichting 1 Dit onderwijsmateriaal is gebaseerd op de NHG-Standaard van december 2004. Herpes genitalis heeft in de opeenvolgende

Nadere informatie

Spreekuren seksuele gezondheid verantwoord uitgevoerd door de GGD, maar op onderdelen is verbetering nodig. Utrecht, mei 2012

Spreekuren seksuele gezondheid verantwoord uitgevoerd door de GGD, maar op onderdelen is verbetering nodig. Utrecht, mei 2012 Spreekuren seksuele gezondheid verantwoord uitgevoerd door de GGD, maar op onderdelen is verbetering nodig Utrecht, mei 2012 Spreekuren seksuele gezondheid verantwoord uitgevoerd door de GGD, maar verbetering

Nadere informatie

Draaiboek Partnermanagement bij soa/hiv

Draaiboek Partnermanagement bij soa/hiv Draaiboek Partnermanagement bij soa/hiv Waarschuwen, testen en behandelen van seksuele partners mei 2015 Soa Aids Nederland in opdracht Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding Hannelore Götz,

Nadere informatie