Hiv en aids De hiv- test De medische controle De behandeling

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hiv en aids De hiv- test De medische controle De behandeling"

Transcriptie

1 Factsheet hiv in Nederland februari 2015 Deze factsheet is bedoeld voor journalisten. Informatie over hoe men risico s bij seksueel contact kan beperken en over het testen op hiv en andere soa s staat op soaaids.nl. Informatie voor mensen met hiv staat op hivnet.org. Opmerkingen? Deze factsheet wordt beheerd door Fred Verdult van Volle Maan ). Hiv en aids Hiv (human immunodeficiency virus; hiv wordt in het Nederlands met kleine letters geschreven) tast de afweer tegen ziekteverwekkers (het immuunsysteem) aan, zodat de afweer bepaalde aandoeningen niet goed meer kan bestrijden. De meerderheid van de net-geïnfecteerden krijgt binnen zes weken na het oplopen van hiv hevige, griepachtige verschijnselen en vaak huiduitslag en gezwollen lymfeklieren. Vaak wordt dan niet aan een hiv-infectie gedacht. Vrijwel altijd zijn deze eerste verschijnselen na korte tijd voorbij. Veel later (bij sommigen na maanden; bij de meesten na jaren) worden mensen met hiv ziek door infecties waardoor mensen met een gezonde afweer niet ziek worden. Als men geen hiv-remmers gebruikt, krijgt men aids (acquired immunodeficiency syndrome; aids wordt in het Nederlands met kleine letters geschreven). Het immuunsysteem wordt dan zozeer verzwakt, dat iemand uiteindelijk aan de gevolgen daarvan overlijdt. De hiv- test Mensen krijgen het advies om zich op hiv te laten testen als ze risico hebben gelopen. Mensen met een monogame relatie van meer dan drie maanden wordt aangeraden om een hiv-test te doen voordat ze stoppen met het gebruik van een condoom. Wie wisselende seksuele contacten heeft, krijgt het advies om beschermd contact te hebben en zich minimaal twee keer per jaar op hiv (en andere soa s) te laten testen. Mocht blijken dat men hiv heeft, dan kan men tijdig met behandeling beginnen en op die manier ernstige gezondheidsproblemen voorkomen. Jaarlijks doen een paar honderdduizend mensen een hiv-test via de huisarts of een soa-centrum, bijvoorbeeld omdat men risico heeft gelopen of een nieuwe relatie heeft. Er zijn betrouwbare tests waarbij men binnen een halfuur de uitslag krijgt en er zijn tests waarbij de uitslag na een week komt. Het aantal nieuwe hiv-diagnoses per jaar lag in het afgelopen decennium rond de 1.100, waarvan er 700 tot 750 werden gevonden bij mannen die seks hebben met mannen (MSM). i Bij vier op de tien (43%) heeft het virus de weerstand al behoorlijk aangetast. iii De medische controle In Nederland zijn 27 hiv-behandelcentra: ziekenhuizen met een afdeling die is gespecialiseerd in hiv, waar mensen met hiv op consult komen bij een in hiv gespecialiseerde internist of internist-infectioloog, en/of een in hiv gespecialiseerde verpleegkundige. Deze zorgverleners begeleiden hen bij mogelijke gezondheidsklachten en bij medicijngebruik en bieden hulp bij eventuele problemen die het leven met deze infectie met zich mee kan brengen. Er wordt regelmatig bloedonderzoek gedaan. Bij dit bloedonderzoek kijkt men vooral naar de hoeveelheid virus, de afweer en de eventuele bijwerkingen van de medicijnen. De behandeling Er is geen medicijn dat iemand kan genezen van een hiv-infectie. Met de medicijnen die artsen nu tot hun beschikking hebben, hiv-remmers genoemd, kan het virus een leven lang goed worden onderdrukt. De hoeveelheid virus in het lichaam vermindert zeer sterk als de hiv-remmers goed aanslaan, maar hiv verdwijnt niet volledig uit het lichaam. In principe wordt met iedereen met hiv besproken wat de voor- en nadelen zijn van direct starten met hiv-remmers. Er zijn namelijk steeds meer aanwijzingen dat bij direct starten de gezondheidsverwachting op lange termijn beter is. Bovendien draagt het gebruik van hivremmers bij tot het voorkomen van overdracht van hiv. De afweging om al dan niet met hiv-remmers te starten verschilt per individu. De voorwaarde voor het langdurig onderdrukken van het virus is dat men een combinatie van meerdere hiv-remmers (vandaar de naam combinatietherapie) trouw de rest van het leven blijft gebruiken. Die combinatie moet men één of twee keer per dag op vaste tijden innemen. Er zijn steeds meer pillen waarin meerdere werkzame stoffen zitten. Vandaar dat voor velen de gehele combinatietherapie bestaat uit één pil per dag. Vrijwel alle anderen slikken twee tot hooguit vijf pillen per dag. Als men de medicijnen overslaat, loopt men het risico dat het virus blijvend resistent wordt tegen 1

2 een of meer van de werkzame stoffen. Het lijkt eenvoudig om dagelijks pillen te slikken, maar veel mensen die wel eens een antibioticakuur hebben genomen, weten dat het lastig is om het nooit te vergeten. Als iemand hinder heeft van een bijwerking, kan vrijwel altijd probleemloos worden overgestapt op andere hiv-remmers. Er zijn meer dan twintig verschillende hiv-remmers beschikbaar. Er komen regelmatig nieuwe hiv-remmers bij die minder bijwerkingen hebben. Tegelijkertijd komen steeds meer oudere hiv-remmers generiek (merkloos) beschikbaar. Deze zijn goedkoper dan merkgeneesmiddelen. De behandeling van hiv is kosteneffectief, gelet op de toegenomen levensverwachting en kwaliteit van leven. ii Gezondheid en levensverwachting De laatste jaren wordt bij ongeveer 250 mensen per jaar in Nederland de diagnose aids gesteld. iii Dit zijn hoofdzakelijk mensen die er pas zeer laat achter zijn gekomen dat ze hiv hadden. Er zijn jaarlijks ongeveer vijftig mensen in Nederland die overlijden aan de gevolgen van aids. De anderen die de aidsdiagnose krijgen, komen er weer bovenop als de weerstand zich door de combinatietherapie herstelt. Zij blijven wel geïnfecteerd met hiv. Een hiv-infectie is derhalve een chronische aandoening. Het ziet ernaar uit dat de levensverwachting van mensen bij wie tijdig de diagnose hiv is gesteld en combinatietherapie is gestart, in Nederland vrijwel gelijk is aan die van mensen zonder hiv. iii Met de gezondheid van deze mensen gaat het meestal goed. Er zijn wel veel mensen met een hiv-infectie die last hebben van vermoeidheid. Oud worden met hiv Er is lang niet alles over bekend, maar mogelijk hebben mensen met hiv een grotere kans om eerder in hun leven typische ouderdomsklachten te krijgen, zoals hart- en vaatziekten, leverziekten, nierziekten, botontkalking, enkele specifieke vormen van kanker en verminderd cognitief functioneren. iv Vaccin tegen hiv Onderzoekers werken aan een vaccin dat voorkomt of de kans verkleint dat men hiv oploopt. Het struikelblok is dat het virus heel grillig is. De oplossing wordt gezocht in een breed werkend vaccin. Vooruitzicht op genezing van hiv Een belemmering om te komen tot genezing is dat het virus wel vrijwel volledig verdwijnt uit het bloed, maar zich niettemin slapend schuilhoudt op bepaalde plaatsen in het lichaam. De grote inspiratiebron voor de onderzoekers die werken aan genezing van hiv is de enige mens ter wereld die van hiv is genezen. Deze Berlin patient had niet alleen hiv, maar ook leukemie. Een ingrijpende stamceltransplantatie van een donor die genetisch ongevoelig was voor hiv, heeft hem genezen van zowel leukemie als hiv. Deze ingreep is niet zomaar voor meer mensen toepasbaar en bovendien veel te riskant, maar wel het bewijs dat genezing van hiv mogelijk is. Er zijn nog veel hindernissen te nemen en het gaat zeker nog vele jaren duren voordat genezing van hiv gemeengoed zal zijn. Waarschijnlijk zal daarvóór een zogenoemde functionele genezing mogelijk worden. Dat is een situatie waarbij het virus weliswaar niet volledig uit het lichaam is verdwenen, maar onderdrukt blijft na het stoppen van de behandeling met hiv-remmers. Hoe wordt hiv wel en hoe niet overgedragen? Hiv wordt overgedragen via sperma, bloed en vaginaal vocht. Hiv wordt meestal overgedragen via onbeschermd seksueel contact. De kans dat iemand bij anale seks zonder condoom hiv oploopt, is veel groter dan bij vaginale seks zonder condoom. De kans dat een homoman hiv oploopt, is groter dan die van anderen om drie redenen: homomannen hebben gemiddeld meer sekspartners, ze hebben gemiddeld meer anale seks en veel meer van hun sekspartners hebben hiv. Hiv wordt daarnaast overgedragen door het delen van injectienaalden en (als er geen maatregelen worden genomen) van moeder op kind. Hiv wordt niet overgedragen via de lucht en ook niet via speeksel, zweet, snot en tranen. In de dagelijkse omgang hoeft men helemaal nergens rekening mee te houden. Ook bij een stoeipartij is er geen risico op hiv-overdracht. Alleen bij intensief en langdurig wond-op-wondcontact is er kans op infectie. Bloedtransfusie is in Nederland en de meeste andere landen veilig. Preventie van hiv- overdracht Condoomgebruik is een effectieve manier om overdracht van hiv te voorkomen. Er zijn allerlei redenen waarom mensen geen condoom gebruiken, met of zonder afweging van risico s. Zo n afweging kan voor een monogaam stel gebaseerd zijn op een hiv-test waaruit is gebleken dat beiden geen hiv hebben. Of 2

3 dat beiden juist wel hiv hebben. Het kan ook zijn dat iemand met hiv wisselende seksuele contacten heeft en partners zoekt die ook hiv hebben. Dan is er natuurlijk wel risico op overdracht van andere seksueel overdraagbare aandoeningen. Mensen die zelf nog niet weten dat zij hiv hebben opgelopen, gebruiken uiteraard geen hiv-remmers. De kans dat zij het virus overdragen is groot, zeker omdat men juist in de allereerste fase van de infectie extreem veel virus in het lichaam heeft. Als iemand hiv-remmers gebruikt en therapietrouw is, zorgen de medicijnen er vrijwel altijd voor dat de hoeveelheid virus sterk afneemt. De kans dat iemand dan nog hiv overdraagt, neemt zo met minstens 96% af. Dit wordt treatment as prevention genoemd. Het zogenaamde Zwitserse standpunt (gebaseerd op onderzoek door Zwitserse onderzoekers) is licht gewijzigd overgenomen door Nederlandse organisaties op het gebied van hiv en houdt het volgende in: als iemand met hiv een relatie heeft met iemand die geen hiv heeft, kan men overwegen om het condoom achterwege te laten, als men aan de volgende voorwaarden voldoet: de relatie monogaam is; de hoeveelheid virus ten minste zes maanden onmeetbaar laag is; de hoeveelheid virus niet langer dan zes maanden geleden is bepaald; de hiv-positieve therapietrouw is; er geen beschadigingen zijn aan de slijmvliezen van de anus, penis en vagina, bijvoorbeeld door andere soa s of heftige seks. Als iemand een reëel risico heeft gelopen op hiv, kan hij of zij een behandeling met hiv-remmers krijgen van een maand. Zo n PEP-behandeling (Post Exposure Prophylaxis) moet zo snel mogelijk worden gestart nadat iemand risico heeft gelopen (uiterlijk binnen 72 uur). Dan heeft het virus zich nog niet in het lichaam genesteld en kunnen de medicijnen de infectie nog afwenden. Openheid over de hiv-status bij een gescheurd of vergeten condoom is dan ook een zinvolle bijdrage aan het voorkomen van nieuwe hiv-infecties. Preventief gebruik van hiv- remmers PrEP (Pre Exposure Profylaxis) is een methode om te voorkomen dat iemand met hiv geïnfecteerd raakt. PrEP houdt in dat iemand elke dag een pil slikt met daarin twee verschillende hiv-remmers. PrEP is een optie voor mensen die een relatief groot risico lopen op het krijgen van hiv. Onderzoek in onder andere de Verenigde Staten heeft aangetoond dat PrEP een effectief en betaalbaar middel kan zijn om hiv-infecties te voorkomen. v In 2015 start de GGD Amsterdam een onderzoek onder mannen die seks hebben met mannen naar de toepasbaarheid van PrEP in Nederland. Zestig tot zeventig procent van de homomannen in Amsterdam gebruikt regelmatig condooms met losse sekspartners, maar een deel van hen lukt het niet om consequent een condoom te gebruiken. PrEP biedt deze mannen een extra bescherming tegen hiv. Relaties, seksualiteit en kinderwens Een deel van de mensen met hiv vindt het prettig om een relatie te hebben met iemand die ook hiv heeft. Velen vinden het heel belangrijk om het virus niet op anderen over te dragen, en dat belemmert hen nogal eens om te genieten van seks met iemand zonder hiv. De meeste vrouwen met hiv kunnen een gezond kind krijgen. Sinds in 2004 aan alle zwangere vrouwen een hiv-test wordt aangeboden is overdracht van moeder op kind in Nederland zeer zeldzaam geworden. Als de moeder hiv-remmers gebruikt en tijdens de bevalling voorzorgsmaatregelen worden genomen is het vrijwel uitgesloten dat het kind tijdens de bevalling hiv oploopt. Als de vrouw aan het begin van de zwangerschap nog geen hivremmers gebruikt, bijvoorbeeld omdat de hiv-infectie pas tijdens de zwangerschap wordt ontdekt, moet ze vanaf de twintigste week van de zwangerschap hiv-remmers gaan gebruiken. Ook een man met hiv kan met bepaalde voorzorgsmaatregelen vader worden van een gezond kind. Psychische en sociale aspecten Lastig aan leven met hiv is voor velen het gevoel van onzekerheid, het leven met een geheim en/of de angst voor een negatieve reactie. Ongeveer de helft van de mensen met hiv heeft psychische klachten. vi Afwijzende reacties Uit onderzoek onder 650 mensen met hiv blijkt dat elk van hen wel eens een negatieve reactie heeft gehad op zijn of haar hiv. vii De afwijzende reacties en de angst hiervoor hebben een grote impact op het psychisch welbevinden van veel mensen met hiv. viii 3

4 Van welke vooroordelen hebben mensen met hiv de meeste last? De levensverwachting van mensen met hiv is veel korter dan die van mensen zonder hiv De realiteit: het ziet ernaar uit dat de levensverwachting van mensen die tijdig hiv-remmers gaan gebruiken, vrijwel gelijk is aan die van mensen zonder hiv. Hiv is een homoziekte Hiv komt veel vaker voor onder homoseksuele mannen dan onder heteroseksuelen. Maar niet iedereen met hiv is homo: vier op de tien mensen met hiv in Nederland zijn heteroseksueel. iii Iedereen met hiv heeft een wild seksleven gehad Een deel van de mensen met hiv heeft de infectie opgelopen door een wild seksleven. Maar er zijn ook mensen die domweg pech hebben gehad. Er zijn mensen die hiv hebben opgelopen omdat ze in hun relatie het condoom achterwege lieten zonder dat zij en hun partner op hiv waren getest, er zijn mensen die hiv hebben opgelopen omdat hun partner gedurende de relatie met hiv geïnfecteerd is geraakt of omdat ze lang geleden of ver weg een bloedtransfusie hebben gehad en er zijn mensen die hiv hebben vanaf hun geboorte. Je kunt hiv oplopen in de dagelijkse omgang, via de wc-bril en zo Het is onmogelijk om hiv op te lopen via de wc-bril, door samen te zwemmen of uit hetzelfde glas te drinken of door te tongzoenen. Openheid over hiv De angst voor afwijzende reacties maakt het voor sommige mensen heel moeilijk om te vertellen over hun hiv. Soms kiezen ze ervoor om met dit geheim te leven. Het is uitzonderlijk dat al iemands vrienden en familieleden van de hiv-infectie op de hoogte zijn. Het komt geregeld voor dat geen enkel familielid of vriend van de infectie af weet. Mensen met hiv zijn in Nederland nooit verplicht om te vertellen dat zij hiv hebben, dus ook niet op hun werk of op school. Er is een aantal rechtszaken geweest tegen mensen met hiv, omdat ze bij onbeschermd seksueel contact niet hadden verteld dat ze hiv hadden. Die rechtszaken hebben uiteindelijk geleid tot een uitspraak van de Hoge Raad, dat onbeschermd seksueel contact door iemand met hiv alleen strafbaar is als er sprake is van machtsongelijkheid of dwang. Het uitgangspunt is: waar twee mensen seks hebben, dragen zij allebei evenveel verantwoordelijkheid voor het beschermen van hun gezondheid. Hiv op het werk De goede gezondheid van veel mensen met hiv maakt dat zij geen beperkingen hebben op hun werk. Omdat hiv in de dagelijkse omgang niet overdraagbaar is, hoeft nergens rekening mee te worden gehouden. Veel mensen met hiv hebben aan geen enkele collega verteld over hun hiv. Als mensen wél vertellen over hun hiv, gebeurt het geregeld dat leidinggevenden, collega s en zelfs arbo-artsen het lastig vinden om daar goed mee om te gaan. Beperkingen op het gebied van verzekeringen De hiv-behandeling maakt onderdeel uit van de basisverzekering die iedereen in Nederland moet afsluiten. Niemand kan hiervoor geweigerd worden. De meeste mensen met hiv kunnen een hypotheek en (tegen een hogere premie) een levensverzekering afsluiten. Er zijn beperkingen bij een nabestaandenpensioen, bij reisverzekeringen en uitvaartverzekeringen en voor zelfstandigen die zich willen verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid. ix Beperkingen op het gebied van reizen en emigratie Nederlanders met hiv mogen een aantal landen niet bezoeken, en bij sommige landen is het vooraf niet zeker of men met hiv-remmers in de bagage het land probleemloos binnenkomt. Dit laatste geldt bijvoorbeeld voor Equatoriaal-Guinea, Irak, Papoea-Nieuw-Guinea, Qatar, Salomonseilanden, Singapore, Soedan en Jemen. Veel andere landen hebben beperkingen als iemand met hiv er langer dan een maand naartoe wil gaan of zich er blijvend wil vestigen. Mensen met hiv mogen ook niet werken of stage lopen op Aruba. x 4

5 Organisaties op het gebied van hiv in Nederland Onder andere: Aids Fonds (aidsfonds.nl) Deze organisatie werft fondsen en zet deze in voor wetenschappelijk onderzoek en voor hivpreventie, en voor behandeling, zorg en ondersteuning van mensen met hiv in Nederland en daarbuiten. GGD en (ggd.nl) Gemeentelijke gezondheidsdiensten die in heel Nederland actief zijn en onder meer een rol spelen bij hiv-preventie en het testen op hiv en andere soa s. Hello Gorgeous (hellogorgeous.nl) Een magazine over hiv in Nederland dat als doel heeft om de vooroordelen over hiv te doorbreken. Hiv Vereniging Nederland (hivnet.org) Deze patiëntenorganisatie behartigt de belangen van alle mensen met hiv, zorgt voor contactmogelijkheden en biedt informatie en advies aan mensen met hiv. Nederlandse Vereniging van HIV Behandelaren (nvhb.nl) De beroepsvereniging van internisten en infectiologen die gespecialiseerd zijn in hiv. RIVM, Centrum Infectieziektebestrijding, afdeling Soa, Epidemiologie en Surveillance, Surveillance van en onderzoek naar hiv en andere soa s in Nederland, en onderzoek naar het effect van preventie. Rutgers WPF Het kenniscentrum op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten. Voert periodiek monitoronderzoek uit op het gebied van seksuele gezondheid (onder meer betreffende hiv en soa s). Soa Aids Nederland (soaaids.nl) Het expertisecentrum op het gebied van hiv en andere soa s. Stichting HIV Monitoring (hiv-monitoring.nl) Deze organisatie verzamelt geanonimiseerde data van hiv-patiënten in Nederland ter bevordering van de kennis van hiv en van het beloop van de infectie. V&VN Verpleegkundig Consulenten Hiv (hiv.venvn.nl) De beroepsvereniging van in hiv gespecialiseerde verpleegkundigen. De coördinatie van deze factsheet is financieel mogelijk gemaakt door Gilead Sciences Netherlands. i Monitoring Report 2014 Human Immunodeficiency Virus (HIV) Infection In The Netherlands Ard van Sighem et al. Stichting HIV Monitoring (SHM) november 2014 ii The Cost Effectiveness of Combination Antiretroviral Therapy for HIV Disease - Kenneth A. Freedberg, M.D., Elena Losina, Ph.D., Milton C. Weinstein, Ph.D., A. David Paltiel, Ph.D., Calvin J. Cohen, M.D., George R. Seage, Sc.D., M.P.H., Donald E. Craven, M.D., Hong Zhang, B.A., April D. Kimmel, A.B., and Sue J. Goldie, M.D., M.P.H, New England Journal of Medicine; 344: March 15, 2001 iii Life expectancy of recently diagnosed asymptomatic HIV-infected patients approaches that of uninfected individuals Van Sighem A, Gras L, Reiss P, Brinkman K, De Wolf F. AIDS 2010, 24: iv Oud worden met hiv Smit C, Brinkman K, Rümke K, De Knecht-Van Eekelen A. Amsterdam: Aids Fonds 2009 v Pre-expositieprofylaxe van seksuele hiv-transmissie, nieuwe preventiestrategie met tenofovir/emtricitabine Jenneke Boot e.a. Ned Tijdschr Geneesk. 2013; 157:A6063 vi Handboek Hiv en psychische klachten Schadé A, Boenink AD, Danner SA. Utrecht: De Tijdstroom 2010 vii HIV-Related Stigma in the Netherlands Stutterheim SE, Bos AER, Schaalma HP. Amsterdam: Aids Fonds 2008 viii HIV-related stigma and psychological distress: the harmful effects of specific stigma manifestations in various social settings Stutterheim SE, Pryor JB, Bos AER, Hoogendijk R, Muris P, Schaalma HP.- AIDS 2009, 23: ix hivnet.org/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=12&itemid=221%3f Hiv Vereniging Nederland x The Global Database on HIV related travel restrictions - Hivtravel.org 5

Hoe krijg je hepatitis B?

Hoe krijg je hepatitis B? Hepatitis B Hepatitis B is een infectie van de lever, veroorzaakt door het hepatitis B-virus. In Nederland wordt dit virus vooral overgedragen door seksueel contact. Het dringt via de slijmvliezen van

Nadere informatie

Wat is hiv en wat is aids?

Wat is hiv en wat is aids? Hiv en aids Wat is hiv en wat is aids? Hiv is het virus dat aids veroorzaakt. Het kan het lichaam op verschillende manieren binnendringen. Eenmaal in het lichaam begint het virus het afweersysteem af te

Nadere informatie

Testen op HIV, ja of nee?

Testen op HIV, ja of nee? Afdeling Verloskunde, locatie AZU Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Wat is HIV, wat is aids en wat zijn de gevolgen tijdens de zwangerschap. HIV is het virus dat de ziekte aids

Nadere informatie

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN APRIL 213 INHOUD Het doel van de thermometer is een eerste berichtgeving over de stand van zaken in 212 over seksuele gezondheid in Nederland. De thermometer bevat nieuwe gegevens van de soa-centra, aangiftecijfers,

Nadere informatie

Testen op HIV in de zwangerschap. Obstetrie

Testen op HIV in de zwangerschap. Obstetrie Testen op HIV in de zwangerschap Obstetrie Inhoudsopgave Inleiding 5 Wat is HIV, wat is AIDS? 5 Is een HIV-infectie te behandelen? 6 De HIV-test 6 Een HIV-test tijdens de zwangerschap 7 Een HIV-test ook

Nadere informatie

Besmetting met HIV Inleiding Wat is HIV Wat is AIDS

Besmetting met HIV Inleiding Wat is HIV Wat is AIDS Besmetting met HIV Inleiding Door een ongeluk, waarbij u mogelijk in contact bent gekomen met het bloed van iemand met HIV of AIDS, loopt u kans om met HIV besmet te raken. Juist bij een ongeluk gaat alles

Nadere informatie

HET PARTNER-ONDERZOEK

HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

klaar met spelen? dat dacht je maar!

klaar met spelen? dat dacht je maar! 5 7 8 9 0 5 5 7 8 9 0 5 Dit spel is ontwikkeld om gezinnen, waarvan één of meer personen hiv+ zijn, te ondersteunen bij het praten over onderwerpen die daar direct of indirect mee te maken hebben. Mensen

Nadere informatie

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r k s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e a g b a r e O v e r d r a a g b a r e O v n i n g e n A a n d o e n i n g e n A a n s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e l g b a r e O v e r d r a a g b a r

Nadere informatie

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne VRAAG EN ANTWOORD Hepatitis B aandachtscampagne: Zeg Nee!...Tegen hepatitis B 1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne Q. Wat is het doel van de campagne? A. We willen Chinezen woonachtig in Rotterdam

Nadere informatie

Terugkerende aanvallen

Terugkerende aanvallen Genitale herpes Herpes genitalis is een seksueel overdraagbare aandoening (soa), die wordt veroorzaakt door een virus. Dit virus zorgt voor een pijnlijke infectie van de huid en de slijmvliezen in en rond

Nadere informatie

COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV

COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV Patiënteninformatie Debbie van der Meijden Iman Padmos Tweede druk November 2007 Colofon Verantwoording Deze brochure is samengesteld door Debbie van der Meijden en Iman Padmos,

Nadere informatie

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

479a. Hiv, de behandeling en relevante informatie

479a. Hiv, de behandeling en relevante informatie Hiv, de behandeling en relevante informatie Wat is hiv? Hiv is een infectieziekte (hiv is de afkorting voor human immunodeficiency virus). Hiv is een virus dat het immuunsysteem (het afweersysteem tegen

Nadere informatie

7. Wel of niet vertellen

7. Wel of niet vertellen Quizvragen hoofdstuk 6 1. Wanneer krijgt iemand een bloedtransfusie? 2. Hoe is het virus in jouw bloed terechtgekomen? 3. Komt een verkoudheid door de kou of door een virus? 4. Kan het virus in flesvoeding

Nadere informatie

Post Expositie Profylaxe (PEP) Centrumlocatie

Post Expositie Profylaxe (PEP) Centrumlocatie Centrumlocatie U bent doorverwezen naar de afdeling Spoed Eisende Hulp en/of de polikliniek Inwendige Geneeskunde/Infectieziekten. De medische zorg voor infectieziekten wordt verzorgd door een team van

Nadere informatie

Monitoringrapport 2012

Monitoringrapport 2012 Monitoringrapport 2012 Humaan 12 immuundeficiëntievirus 217 (HIV) infectie in 6Nederland Nederlandse samenvatting Monitoring van HIV in Nederland Elk jaar rond 1 december, Wereld AIDS dag, publiceert de

Nadere informatie

HIV SAM AFRIKANEN TEGEN HIV. Instituut voor Tropische Geneeskunde

HIV SAM AFRIKANEN TEGEN HIV. Instituut voor Tropische Geneeskunde HIV SAM AFRIKANEN TEGEN HIV Instituut voor Tropische Geneeskunde Introductie Deze brochure geeft je informatie over HIVtesten (het Human Immunodeficiency Virus dat AIDS of Acquired ImmunoDeficiency Syndrome

Nadere informatie

Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project.

Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project. Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project. U kunt deze informatie ook vinden op de website van de soa poli van de GGD Amsterdam. Wat is het AMPrEP project? AMPrEP

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Hiv behandelcentrum

Veelgestelde vragen Hiv behandelcentrum - Waar kan ik me laten testen op een seksueel overdraagbare aandoening (soa)? U kunt zich via uw eigen huisarts laten onderzoeken op soa. Ook kunt u contact opnemen met de soapoli van de GGD. http://www.ggdbzo.nl/informatie/seksualiteit/paginas/soa

Nadere informatie

COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV

COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV PATIËNTENINFORMATIE Starten met hiv-remmers Iman Padmos & Laura van Zonneveld Tweede geheel herziene uitgave Juli 2011 1 illustratie Sanne Thunnissen 17995 BI Combitherapie

Nadere informatie

23-4-2012. Conclusie: Zorg voor Seksuele Gezondheid. Opzet: Seksuele gezondheid in Ned. Seksuele gezondheid. Schuivende paradigma's

23-4-2012. Conclusie: Zorg voor Seksuele Gezondheid. Opzet: Seksuele gezondheid in Ned. Seksuele gezondheid. Schuivende paradigma's Conclusie: Zorg voor Seksuele Gezondheid Schuivende paradigma's NHG VOORJAARSCONGRES 19 APRIL 211 Jan van Bergen, huisarts Hoogleraar soa hiv in de 1 e lijn AMC Soa Aids Nederland De huisarts speelt een

Nadere informatie

Deelnemersinformatie voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief; (ii)

Nadere informatie

Alles over hepatitis C. Voor homomannen met hiv

Alles over hepatitis C. Voor homomannen met hiv Alles over hepatitis C Voor homomannen met hiv Inhoud 04 Samenvatting 06 Verschil A, B en C 07 Hep C-infectie 10 Sociale gevolgen 11 Overdracht 14 Testen 16 Behandeling 19 Voorkomen van overdracht 21 Desinfectie

Nadere informatie

Controlling the HIV epidemic in the Netherlands. Ard van Sighem Stichting HIV Monitoring WEON, Nijmegen, 11 juni 2010

Controlling the HIV epidemic in the Netherlands. Ard van Sighem Stichting HIV Monitoring WEON, Nijmegen, 11 juni 2010 Controlling the HIV epidemic in the Netherlands Ard van Sighem Stichting HIV Monitoring WEON, Nijmegen, 11 juni 21 Inleiding Verschillende Westerse landen hebben te maken met een stijging in risicovol

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN Pagina van 6 AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot 6 maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Hoe staat het nu met hiv?- Virus in het nauw

Hoe staat het nu met hiv?- Virus in het nauw Hoe staat het nu met hiv?- Virus in het nauw Ooit betekende een besmetting met hiv je doodvonnis want aids. Tegenwoordig kan de ziekte succesvol worden geremd met medicijnen. Sterker nog, er is al iemand

Nadere informatie

Allereerst wil ik graag de organisatoren bedanken voor de gelegenheid om wederom in vogelvlucht een globaal overzicht met u te kunnen delen van

Allereerst wil ik graag de organisatoren bedanken voor de gelegenheid om wederom in vogelvlucht een globaal overzicht met u te kunnen delen van 1 2 Allereerst wil ik graag de organisatoren bedanken voor de gelegenheid om wederom in vogelvlucht een globaal overzicht met u te kunnen delen van onderzoek zoals dit tijdens het recente NCHIV congres

Nadere informatie

Deelnemersinformatie voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief; (ii)

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat u de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten moeten

Nadere informatie

SAMENVATTING PARTNER-PROTOCOL

SAMENVATTING PARTNER-PROTOCOL SAMENVATTING PARTNER-PROTOCOL Een onderzoek naar serodiscordante stellen om het risico van overdracht van HIV in te schatten en factoren met betrekking tot condoomgebruik te bestuderen. Partners van mensen

Nadere informatie

Informatie voor aanstaande moeders. door Laura van Zonneveld

Informatie voor aanstaande moeders. door Laura van Zonneveld Informatie voor aanstaande moeders door Laura van Zonneveld Colofon Informatie voor aanstaande moeders met hiv Verantwoording Deze brochure is samengesteld door Laura van Zonneveld, verpleegkundig AIDS

Nadere informatie

6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel

6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel 6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) zijn infectieziekten die door intiem seksueel contact kunnen worden overgedragen. Omdat iemand een SOA kan hebben, zonder

Nadere informatie

De Hormonale anticonceptiepil

De Hormonale anticonceptiepil 1 De Hormonale anticonceptiepil Hoe werkt de pil? De pil bevat de vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron. Deze voorkomen op 3 manieren zwangerschap. Wanneer je stopt met de pil zorgen je eigen

Nadere informatie

Verslag Expertmeeting over hiv en soa bij LHBT & MSM Expertmeeting over onderzoek naar risico s op en bescherming tegen hiv en soa bij LHBT en MSM

Verslag Expertmeeting over hiv en soa bij LHBT & MSM Expertmeeting over onderzoek naar risico s op en bescherming tegen hiv en soa bij LHBT en MSM Verslag Expertmeeting over hiv en soa bij LHBT & MSM Expertmeeting over onderzoek naar risico s op en bescherming tegen hiv en soa bij LHBT en MSM Datum: 11 december 2014 Aanwezig: Ard van Sighem (Stichting

Nadere informatie

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Op de polikliniek van het Universitair Kinderziekenhuis St Radboud ziekenhuis willen wij je met deze folder informatie geven over seksualiteit

Nadere informatie

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 2 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Figuur 1 Aantal deelnemers naar geslacht en leeftijd 75 t/m 85 jaar 1 Over welke cijfers hebben

Nadere informatie

Hiv en stigmatisering in Nederland

Hiv en stigmatisering in Nederland Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Political & Social Samenvatting Hiv en stigmatisering in Nederland

Nadere informatie

Astma of COPD en seksualiteit

Astma of COPD en seksualiteit Astma of COPD en seksualiteit Astma of COPD en seksualiteit Astma of COPD kan invloed hebben op uw seksleven. Dat kan door de ziekte zelf komen, maar ook door medicijnen of door de manier waarop u ermee

Nadere informatie

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A Naast deze infokaart over hepatitis zijn er ook infokaarten beschikbaar over: infectieziekten algemeen, tuberculose, seksueel overdraagbare aandoeningen, jeugd en onveilig vrijen en jeugd en vaccinatie.

Nadere informatie

Wakker worden! Aandacht nodig voor toename HIV in Den Haag

Wakker worden! Aandacht nodig voor toename HIV in Den Haag 2 epidemiologisch bulletin, 4, jaargang 39, nummer 1 Wakker worden! Aandacht nodig voor toename HIV in Den Haag A.P. van Leeuwen Medio 3 verschenen in de landelijke pers berichten over de explosieve toename

Nadere informatie

Hepatitis B Preventie

Hepatitis B Preventie Hepatitis B Preventie Nationaal Hepatitis Centrum kenniscentrum voor hepatitis Inleiding Deze folder gaat over hepatitis B, hoe u de ziekte kunt krijgen en hoe u de ziekte kunt voorkomen. Hepatitis B is

Nadere informatie

Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn

Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn Soorten soa s Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Die kun je krijgen als je zonder condoom vrijt. Er zijn verschillende

Nadere informatie

Veilig vrijen: hoe doe ik dat? Antwoorden

Veilig vrijen: hoe doe ik dat? Antwoorden Veilig vrijen: doe ik dat? Seks kan fijn zijn. Maar er zitten ook gevaren aan. Je kunt zwanger raken zonder dat je dat wilt. Je kunt ook een geslachtsziekte oplopen. Hoe voorkom je een zwangerschap of

Nadere informatie

Bloedtransfusie... 1. Waarom een bloedtransfusie... 1. Hoe veilig is een bloedtransfusie... 2. Bijwerkingen van de bloedtransfusie...

Bloedtransfusie... 1. Waarom een bloedtransfusie... 1. Hoe veilig is een bloedtransfusie... 2. Bijwerkingen van de bloedtransfusie... Bloedtransfusie Inhoudsopgave Bloedtransfusie... 1 Waarom een bloedtransfusie... 1 Hoe veilig is een bloedtransfusie... 2 Bijwerkingen van de bloedtransfusie... 3 Registratie van gegevens... 4 Kan ik een

Nadere informatie

Maag-, Darm- en Leverziekten. Patiënteninformatie. Azathioprine / 6-mercaptopurine. Bij de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa. Slingeland Ziekenhuis

Maag-, Darm- en Leverziekten. Patiënteninformatie. Azathioprine / 6-mercaptopurine. Bij de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa. Slingeland Ziekenhuis Maag-, Darm- en Leverziekten Azathioprine / 6-mercaptopurine i Patiënteninformatie Bij de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa Slingeland Ziekenhuis Algemeen Azathioprine (merknaam Imuran ) en 6-mercaptopurine

Nadere informatie

Resistentie tegen medicijnen. bij HIV-therapie

Resistentie tegen medicijnen. bij HIV-therapie Resistentie tegen medicijnen bij HIV-therapie Colofon De inhoud van deze brochure is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. Aan eventuele fouten kunnen geen rechten worden ontleend. Bij gebruik van

Nadere informatie

Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016. Triumeq. Starten met. Patiënteninformatie

Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016. Triumeq. Starten met. Patiënteninformatie Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016 Starten met Triumeq Patiënteninformatie Vooraf U krijgt deze folder omdat u Triumeq gaat gebruiken om hiv te remmen. In deze folder vindt u de belangrijkste

Nadere informatie

49 Vaginale schimmelinfectie.indd 6

49 Vaginale schimmelinfectie.indd 6 Vaginale schimmelinfectie WAT IS EEN VAGINALE SCHIMMELINFECTIE WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Vragen en antwoorden over ebola

Vragen en antwoorden over ebola Vragen en antwoorden over ebola 2 oktober 2014 Wat is ebola? Het ebolavirus veroorzaakt een zeldzame maar zeer ernstige infectieziekte die in Afrika voorkomt. De ziekteverschijnselen zijn: hoge koorts,

Nadere informatie

Famia Plania gaat al halve eeuw met de tijd mee zaterdag, 24 oktober 2015 00:00

Famia Plania gaat al halve eeuw met de tijd mee zaterdag, 24 oktober 2015 00:00 Vijftig jaar gezinsplanning! De Stichting Famia Plania vierde dit gouden jubileum op 1 oktober. Al een halve eeuw geeft de stichting voorlichting en diensten over alles wat met seksualiteit en reproductieve

Nadere informatie

ONSCHADELIJK GEMAAKT

ONSCHADELIJK GEMAAKT niet iedereen wil het geloven, maar toch is het zo: als je hiv onmeetbaar is omdat je je medicijnen goed slikt en je hebt geen soa, kun je het niet meer overdragen. en dat is goed nieuws: het stigma wordt

Nadere informatie

Oproep tot het indienen van voorstellen

Oproep tot het indienen van voorstellen Oproep tot het indienen van voorstellen Subsidieronde vernieuwingsprojecten in Nederland 2015 Contactpersoon Ronald Berends Pagina 1 van 9 Documentnummer 20140907/RBE/RAP Inhoudsopgave 1. INLEIDING 3 2.

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Anticonceptie

PATIËNTEN INFORMATIE. Anticonceptie PATIËNTEN INFORMATIE Anticonceptie In het kort Een anticonceptiemiddel (voorbehoedmiddel) beschermt u tegen zwangerschap als u seks heeft en niet zwanger wilt worden. Anticonceptiemiddelen verschillen

Nadere informatie

HIV, HET AIDSVIRUS HIV HOORT BIJ ONS LEVEN 126 ZWANGER WORDEN

HIV, HET AIDSVIRUS HIV HOORT BIJ ONS LEVEN 126 ZWANGER WORDEN 11 HIV, HET AIDSVIRUS Aids was tot voor enkele jaren een levensbedreigende ziekte. Door nieuwe medicijnen is het een chronische ziekte geworden. Medicijngebruik voorkomt ook dat de baby rond de bevalling

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran )

Azathioprine (Imuran ) Azathioprine (Imuran ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder NNIC folder AZA uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen en MDL

Nadere informatie

Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur

Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur Nuttige adressen: Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur Aids SOA infolijn Tel. 0900-204 2040 (10 eurocent per minuut)

Nadere informatie

Activiteit van de maand

Activiteit van de maand Activiteit van de maand Ideaal om de koude wintermaanden door te komen een activiteit om rode oortjes en warme kaken van te krijgen! De Veilig Vrijen Quiz (een uitgave van In Petto: www.jongereninformatie.be)

Nadere informatie

APRIL 2014. Pagina 1 van 9

APRIL 2014. Pagina 1 van 9 APRIL 214 Inhoud Het doel van de thermometer is een eerste berichtgeving over de stand van zaken in 213 over seksuele gezondheid in Nederland. De thermometer bevat nieuwe gegevens van de centra seksuele

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP

NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP 1. Inleiding 2. Wat zijn groep B streptokokken (GBS)? 3. Hoe vaak komen GBS voor bij zwangeren? 4.

Nadere informatie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 3. Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s)

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 3. Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s) Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 3 Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s) 2 Toelichting onderdeel 3: De Soa-poli Het derde onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB)

Nadere informatie

Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart Tivicay. Starten met. Patiënteninformatie

Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart Tivicay. Starten met. Patiënteninformatie Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart 2014 Starten met Tivicay Patiënteninformatie Vooraf U krijgt deze folder omdat u Tivicay en andere medicijnen gaat gebruiken om hiv te remmen. In deze folder

Nadere informatie

Informatieblad MERS. Middle East Respiratory Syndromeconoravirus

Informatieblad MERS. Middle East Respiratory Syndromeconoravirus Informatieblad MERS Middle East Respiratory Syndromeconoravirus MERS - Middle East Respiratory Syndrome-coronavirus Het Middle East Respiratory Syndrome-coronavirus (MERS-CoV) is een vrij nieuw type coronavirus

Nadere informatie

Groep B streptokokken en zwangerschap

Groep B streptokokken en zwangerschap Groep B streptokokken en zwangerschap Informatie voor patiënten F0538-3415 oktober 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK

Nadere informatie

Verzekeringen & erfelijkheid

Verzekeringen & erfelijkheid Verzekeringen & erfelijkheid U wilt een levens- of arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten? Hier vindt u de www.bpv.nl antwoorden op veelgestelde vragen over erfelijkheid en het aanvragen van een verzekering.

Nadere informatie

wat je zeker moet weten

wat je zeker moet weten Belgisch ontwikkelingsagentschap AIDS wat je zeker moet weten BASISPRINCIPES Respect Voor jezelf en voor de andere. Testen Stel niet uit tot morgen. Therapietrouw Voor een lang en gelukkig leven. Gelijkheid

Nadere informatie

Net bevallen, welke anticonceptie kies je nu?

Net bevallen, welke anticonceptie kies je nu? Net bevallen, welke anticonceptie kies je nu? Al snel na je bevalling kun je weer zwanger worden als je seks hebt. Seks is iets om van te genieten. Binnen enkele weken na de bevalling beginnen de meeste

Nadere informatie

Ik wil anticonceptie gaan gebruiken. Poli Gynaecologie

Ik wil anticonceptie gaan gebruiken. Poli Gynaecologie 00 Ik wil anticonceptie gaan gebruiken Poli Gynaecologie Wat is anticonceptie? Een anticonceptiemiddel (of voorbehoedmiddel) voorkomt dat een zwangerschap ontstaat. Bijvoorbeeld door te voorkomen dat er

Nadere informatie

Bloedtransfusie bij kinderen

Bloedtransfusie bij kinderen Kindergeneeskunde Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Bloedtransfusie bij kinderen i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Bloedtransfusie bij kinderen Binnenkort ondergaat uw kind een

Nadere informatie

Hepatitis B Preventie

Hepatitis B Preventie Hepatitis B Preventie Nationaal Hepatitis Centrum kenniscentrum voor hepatitis Inleiding Deze folder gaat over hepatitis B, hoe u de ziekte kunt krijgen en hoe u de ziekte kunt voorkómen. Hepatitis B is

Nadere informatie

ORGAANTRANSPLANTATIE SEKSUALITEIT, VEILIG VRIJEN EN KINDERWENS

ORGAANTRANSPLANTATIE SEKSUALITEIT, VEILIG VRIJEN EN KINDERWENS ORGAANTRANSPLANTATIE SEKSUALITEIT, VEILIG VRIJEN EN KINDERWENS UMCG afd. Maag, Darm, Leverziekten Maart 2013 INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Seksualiteit na een orgaantransplantatie 3 Praten over seksualiteit

Nadere informatie

Rubella Synoniemen: rodehond, German measles, Röteln

Rubella Synoniemen: rodehond, German measles, Röteln Rubella Synoniemen: rodehond, German measles, Röteln B06 Bijlage I Rubella en zwangerschap, richtlijnen voor de praktijk Beleid naar aanleiding van een (mogelijk) contact (zie toelichting 1) Inventariseer

Nadere informatie

De leraar legt dit eerst uit, daarna maken de leerlingen deze vragen

De leraar legt dit eerst uit, daarna maken de leerlingen deze vragen ANTWOORDEN SEKSUALITEIT A3 Opdracht Anticonceptiepil 1,3,5 Test jezelf tijdens de les! De leraar legt dit eerst uit, daarna maken de leerlingen deze vragen OPDRACHTEN 1 tijdens de les 4 B 2 D 3 C 5 C 6

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP

NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP 1. Inleiding 2. Wat zijn groep B streptokokken (GBS)? 3. Hoe vaak komen GBS voor bij zwangeren? 4.

Nadere informatie

Veel onwetendheid over baarmoederhalskanker op Curaçao zaterdag, 24 mei 2014 00:00

Veel onwetendheid over baarmoederhalskanker op Curaçao zaterdag, 24 mei 2014 00:00 Het grootste onderzoek naar baarmoederhalskanker en HPV-genotype in het Caribisch gebied tot nu toe vindt plaats op Curaçao. Bij 57.000 vrouwen op Curaçao zit een oproep in de bus om een PAP-test te doen.

Nadere informatie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie Eileiderontsteking Afdeling Gynaecologie Inleiding Een eileiderontsteking is een ontsteking van de eileiders. Deze ontstekingen kunnen heel sluimerend verlopen met weinig klachten. Meestal heeft u acute

Nadere informatie

factsheet seksuele gezondheid van MSM (uitgave 2009)

factsheet seksuele gezondheid van MSM (uitgave 2009) Sarphatistraat 35 postbus 15830 1001 NH Amsterdam t 020 573 94 44 f 020 664 60 69 info@schorer.nl www.schorer.nl factsheet seksuele gezondheid van MSM (uitgave 2009) Verantwoording Schorer wil de seksuele

Nadere informatie

Groep-B-streptokokken en zwangerschap. Poli Gynaecologie

Groep-B-streptokokken en zwangerschap. Poli Gynaecologie 00 Groep-B-streptokokken en zwangerschap Poli Gynaecologie De inhoud van deze voorlichtingsfolder is samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Deze folder is zeer

Nadere informatie

HPV-vaccinatie voor meisjes van 12 jaar. Rijksvaccinatieprogramma

HPV-vaccinatie voor meisjes van 12 jaar. Rijksvaccinatieprogramma HPV-vaccinatie voor meisjes van 12 jaar Rijksvaccinatieprogramma HPV-vaccinatie HPV is de afkorting van humaan papillomavirus. Ongeveer 8 op de 10 vrouwen die seksueel actief zijn, krijgen ooit een HPV-infectie

Nadere informatie

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus 4 Check this out! Baarmoederhalskanker is een veel voorkomend

Nadere informatie

Groep B streptokokken en zwangerschap

Groep B streptokokken en zwangerschap Patiënteninformatie Groep B streptokokken en zwangerschap Informatie over een infectie met groep B streptokokken bij zwangerschap Inhoudsopgave Pagina Wat zijn groep B streptokokken (GBS)? 4 Hoe vaak

Nadere informatie

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar 2 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van Adalimumab (Humira).

Nadere informatie

Morning-afterpil VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Morning-afterpil VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL Morning-afterpil WAT IS DE MORNING-AFTERPIL WANNEER WEL WANNEER GEEN MORNING-AFTERPIL WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Nadere informatie

Werkinstructie HIV. Bestemd voor Verpleegkundige Huisarts Administratief medewerker zorg (AMZ)

Werkinstructie HIV. Bestemd voor Verpleegkundige Huisarts Administratief medewerker zorg (AMZ) Werkinstructie HIV Bestemd voor Huisarts Administratief medewerker zorg (AMZ) Doel De manier van handelen door verpleegkundigen, huisarts en HIVbehandelaar bij een ingeslotene met HIV zo uniform mogelijk

Nadere informatie

Bloedtransfusie. Waarom een bloedtransfusie?

Bloedtransfusie. Waarom een bloedtransfusie? Binnenkort ondergaat u een behandeling of ingreep, waarbij er een kans bestaat dat u bloed toegediend moet krijgen (een bloedtransfusie). In deze brochure vindt u informatie over bloedtransfusie. Wanneer

Nadere informatie

Anticonceptiemiddelen met oestrogeen en progestageen

Anticonceptiemiddelen met oestrogeen en progestageen Ik wil anticonceptie gaan gebruiken Samenvatting Een anticonceptiemiddel (voorbehoedmiddel) beschermt u tegen zwangerschap. Anticonceptiemiddelen verschillen in werking, gebruik, betrouwbaarheid en bijwerkingen.

Nadere informatie

STERILISATIE VAN DE VROUW

STERILISATIE VAN DE VROUW STERILISATIE VAN DE VROUW 17971 Inleiding In deze folder wordt de sterilisatie bij de vrouw besproken. Hierbij komen verschillende aspecten van de sterilisatie aan bod. Uw gynaecoloog zal een aantal van

Nadere informatie

Wat zijn infectieziekten

Wat zijn infectieziekten Wat zijn infectieziekten Infectieziekten zijn ziekten die veroorzaakt worden door micro-organismen. Dit zijn hele kleine, levende deeltjes zoals virussen en bacteriën. Ze worden meestal van de ene mens

Nadere informatie

10 e Post O.N.S. Meeting. Jeroen-Martijn Plette oncologie verpleegkundige Gelre Apeldoorn

10 e Post O.N.S. Meeting. Jeroen-Martijn Plette oncologie verpleegkundige Gelre Apeldoorn 10 e Post O.N.S. Meeting Jeroen-Martijn Plette oncologie verpleegkundige Gelre Apeldoorn 10 e Post O.N.S. Meeting Safe seks en seksualiteit binnen de oncologische zorg Inleiding & doel presentatie Doel

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

HOOFDSTUK 7 TESTEN OP HIV EN SOA BIJ MSM

HOOFDSTUK 7 TESTEN OP HIV EN SOA BIJ MSM 7.1 Inleiding HOOFDSTUK 7 TESTEN OP HIV EN SOA BIJ MSM Maaike Goenee, Charles Picavet en Bouko Bakker Het beleid ten aanzien van het testen op hiv is het afgelopen decennium sterk veranderd. Eind jaren

Nadere informatie

Chemoprofylaxe voor HIV. Charles Boucher

Chemoprofylaxe voor HIV. Charles Boucher Chemoprofylaxe voor HIV Charles Boucher Elk jaar 2.5 millioen nieuwe infecties De epidemie is niet onder controle!!! Voor elke twee patienten die met therapie starten raken vijf nieuwe patienten besmet

Nadere informatie

Anticonceptie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Anticonceptie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Anticonceptie Informatie voor patiënten F0713-3102 oktober 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357 44

Nadere informatie

Dermatologie. Patiënteninformatie. Chlamydia. Slingeland Ziekenhuis

Dermatologie. Patiënteninformatie. Chlamydia. Slingeland Ziekenhuis Dermatologie Chlamydia i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Omschrijving Chlamydia is de SOA die in Nederland het meest voorkomt. Per jaar lopen 60.000 mensen het op. Chlamydia kan een ontsteking

Nadere informatie