Fastservice Hygiëne en voedselveiligheid - 1

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Fastservice Hygiëne en voedselveiligheid - 1"

Transcriptie

1 Fastservice Hygiëne en voedselveiligheid - 1 Voedselveiligheid Als je thuis of op je werk voedsel klaarmaakt, moet je weten of het voedsel nog wel goed is. Het kan bedorven of besmet zijn. Als voedsel bedorven is, kun je dat meestal zien. Maar als voedsel besmet is met een ziekte, zie je dat meestal niet. Als je besmet voedsel eet, word je ziek. Je krijgt dan een voedselinfectie of een voedselvergiftiging. Risico s bij voedselbereiding Voedselbederf Bedorven voedsel ziet er vaak anders uit dan vers voedsel. Je kunt bedorven voedsel meestal herkennen doordat het anders smaakt of ruikt of doordat het verkleurd is. Een voorbeeld van voedselbederf is brood dat beschimmelt als je het te lang laat liggen. Dit komt meestal door chemische veranderingen in het product. Voedsel bederft meestal dus niet door onhygiënisch handelen. Voedselbesmetting Voedselbesmetting betekent dat er in het voedsel micro-organismen zijn gekomen die een ziekte kunnen veroorzaken. Je ziet dan niet aan het product dat het besmet is met een ziekte. Door het eten van besmet voedsel kan een gast ongemerkt een voedselinfectie of -vergiftiging oplopen. Voedselinfectie Als iemand besmet voedsel eet, kan hij een voedselinfectie oplopen. Vanaf acht uur nadat het besmette voedsel gegeten is, kunnen ziekteverschijnselen ontstaan. Deze ziekteverschijnselen zijn koorts en maag- en darmstoornissen. Hierdoor kun je misselijk worden, gaan braken en buikkrampen en diarree krijgen. Dit kan één dag tot enkele weken duren. De tijd tussen de besmetting door het voedsel en het moment dat de ziekteverschijnselen optreden, noemen we incubatietijd. Bij voedselinfectie zijn ziekteverwekkende micro-organismen op of in voedsel aanwezig. Je kunt voedselinfectie voorkomen door voedsel tijdens de bereiding te verhitten boven 75 C. De mircro-organismen gaan dood boven deze temperatuur. Daardoor kunnen ze geen ziektes meer worden overgedragen op de mensen die het voedsel eten. Voedselvergiftiging Er zijn ook micro-organismen die giftige stoffen (toxines) aanmaken. Deze toxines of giftige stoffen veroorzaken voedselvergiftiging. Zelfs als het micro-organisme dood is, kunnen deze giftige stoffen blijven doorwerken. Als je vergiftigd voedsel hebt gegeten, kan het één tot twaalf uur duren voordat je er ziek van wordt. Mensen die voedselvergiftiging oplopen, kunnen last hebben van: koorts; aantasting van het zenuwstelsel; braken; diarree; groot vochtverlies; maag- en darmkrampen. Voedselvergiftiging kun je meestal voorkomen door producten snel te verhitten. Microorganismen hebben dan geen tijd om toxines aan te maken! Micro-organismen: veroorzakers van voedselvergiftiging en voedselinfectie Voedselvergiftiging en voedselinfectie worden veroorzaakt door micro-organismen. Microorganismen zijn bacteriën, gisten en schimmels. Deze zijn zo klein dat je ze met het blote oog niet kunt zien. Daarom heten ze micro(=klein) organismen (=wezen dat organen bezit).

2 Fastservice Hygiëne en voedselveiligheid - 2 Micro-organismen zijn overal: op de vloer, in de lucht, in het water, op de huid en kleding, op werkbanken en apparatuur, maar ook op en in producten. Omdat ze zichzelf niet kunnen verplaatsen, gaan ze mee met mensen, dieren, lucht, water of producten. Twee voorbeelden van micro-organismen die vaak voorkomen zijn de colibacterie en salmonellabacterie. De colibacterie komt voor in de dikke darm van mensen en dieren. Als je onhygiënisch werkt, kan deze bacterie in het voedsel terechtkomen, bijvoorbeeld doordat je je handen niet goed wast. Als gasten dit voedsel eten, kunnen ze ernstige buikklachten krijgen. De salmonellabacterie is een schadelijke bacterie die vooral voorkomt in dierlijke producten, zoals eieren en kippenvlees. Niet alle micro-organismen zijn even schadelijk. Je hebt schadelijke en nuttige microorganismen. De schadelijke micro-organismen veroorzaken voedselvergiftiging en voedselinfectie. Ze zijn ziekteverwekkend. Dit wil zeggen dat je ziek wordt als je deze micro-organismen binnenkrijgt. Meestal zijn micro-organismen onschuldig en soms zelfs nuttig. In onze darmen helpen microorganismen bij het verteren van voedsel. Bij het maken van yoghurt en karnemelk worden bacteriën toegevoegd om de melk zuur te maken. Bepaalde schimmels worden gebruikt voor het maken van kaas en zelfs bij medicijnen. Als micro-organismen in leven willen blijven, hebben ze net als alle andere levende organismen (mensen en dieren) bepaalde stoffen nodig, namelijk: zuurstof; voeding; vocht; een gunstige temperatuur. Micro-organismen kunnen in leven blijven bij een temperatuur tussen de 5 en 65 C. Bij een temperatuur rond de 37 C voelen ze zich het lekkerst en vermeerderen ze zich razendsnel. Bij hoge temperaturen sterven de micro-organismen. Bij bevriezing blijven ze nog wel leven, ze vermeerderen zich alleen niet meer. De soorten micro-organismen Er zijn drie soorten micro-organismen: gisten; schimmels; bacteriën. Gisten Gisten zijn eencellige schimmels zonder draden en daardoor onzichtbaar voor het blote oog. Ze vermenigvuldigen zich meestal door knopvorming en soms door celdeling of sporen. De meeste gistsoorten kunnen zonder zuurstof leven. Gisten kunnen ook een nuttige functie hebben bij het produceren van alcoholhoudende dranken, bijvoorbeeld bier en wijn. Gisten zetten namelijk suikers om in alcohol en koolzuurgas. Schadelijke gisten komen voor in vruchtensappen en aangemaakte salades. Schimmels Schimmels zijn in grote hoeveelheden wel zichtbaar met het blote oog. Ze bestaan uit draden die bestaan uit rijen van cellen. De draden zien er vaak wollig uit en hebben een groene, witte of rode kleur. Schimmels vermeerderen zich door de vorming van sporen, die ontstaan aan het einde van de schimmmeldraden. Wanneer de sporen rijp zijn, laten ze los en worden door luchtstromingen, bijvoorbeeld in de koeling of het magazijn, meegevoerd en verspreid over andere producten. Sporen zijn niet met het blote oog te zien. Bacteriën Er bestaan duizenden soorten bacteriën. Meestal zijn ze onschuldig en zelfs nuttig, anderen zijn heel schadelijk. Ze zijn zo klein dat je ze alleen met behulp van een microscoop kunt zien.

3 Fastservice Hygiëne en voedselveiligheid - 3 Ze vermeerderen zich door celdeling en komen in alle voedingsmiddelen voor. Zolang de bacteriën zich niet kunnen vermeerderen tot grote aantallen, kan dit geen kwaad. Ze vermeerderen zich alleen als ze voldoende voedingsstoffen en vocht hebben en als de temperatuur niet te koud is (onder de 7 graden) of te warm (boven de 65 graden). Deze omstandigheden zijn in vrijwel alle keukens aanwezig. Nuttige en schadelijke micro-organismen Naast vele nuttige micro-organismen zijn er ook soorten die een gevaar voor onze gezondheid zijn. Als we het hebben over onze gezondheid, heb je dus: nuttige micro-organismen; schadelijke micro-organismen. Nuttige micro-organismen Bij het bereiden van voedingsmiddelen zijn bepaalde bacteriën nuttig, zoals bij het maken van yoghurt, azijn en zuurkool. Men voegt dan zelfs opzettelijk micro-organismen toe aan een product om ze een bepaalde smaak, geur of andere eigenschap te geven. Zo gebruikt men bepaalde gistsoorten bij het maken van bier, wijn en brood. Nuttige schimmels gebruikt men bij de bereiding van schimmelkazen, zoals camembert en brie. Schadelijke micro-organismen Er zijn twee soorten schadelijke micro-organismen: bederfverwekkende micro-organismen; ziekteverwekkende micro-organismen. Bederfverwekkende micro-organismen Sommige micro-organismen veroorzaken voedselbederf. Voedsel dat bedorven is, kun je niet meer eten. Wij zeggen dan dat het eten niet goed meer is. Bacteriën, gisten of schimmels kunnen ervoor zorgen dat voedsel bederft. Als voedsel bedorven is, ziet de kleur er anders uit dan normaal en het ruikt en smaakt ook anders. Dus als voedsel er anders uitziet dan normaal, is het bedorven door bederfverwekkende organismen. Ziekteverwekkende organismen Wanneer ziekteverwekkende micro-organismen in ons voedsel zitten, kun je dat meestal niet zien, ruiken of proeven. De grootste fout is dat mensen denken dat als voedsel er vers en goed uitziet, het ook wel veilig zal zijn. De meeste ziekteverwekkende organismen zijn tijdens de bereiding van het voedsel doodgemaakt. Dit doe je bijvoorbeeld door verhitting boven de 75 C. Helaas hebben sommige micro-organismen tijdens de bereiding al giftige stoffen kunnen vormen. De giftige stoffen (toxines) hebben de hitte overleefd en blijven in het voedsel zitten. Dus als voedsel er normaal uitziet, kun je er toch ziek van worden. Daarom moet je goed op de temperatuur van het voedsel letten als je voedsel bereidt. Waardoor vermenigvuldigen micro-organismen zich? Micro-organismen groeien door zich te vermeerderen. Wanneer micro-organismen zich vermeerderen in voedsel, worden ze schadelijk voor de gezondheid van de mens. Hoe snel ze zich vermeerderen, is afhankelijk van de volgende zaken: temperatuur; tijd; voedingsbodems; vocht; zuurstof; zuurgraad. Temperatuur De temperatuur is heel belangrijk voor de groei van micro-organismen. Elk micro-organisme heeft een bepaalde temperatuur waarbij het zich goed voelt en optimaal groeit. Bij andere temperaturen groeien ze minder snel. We spreken daarom over minimum-, maximum- en optimumtemperaturen. Bij de minimumtemperatuur treedt nauwelijks groei op van micro-

4 Fastservice Hygiëne en voedselveiligheid - 4 organismen (7 C). Bij de maximumtemperatuur stopt de groei van micro-organismen (60-65 C). Bij de optimumtemperatuur groeien de micro-organismen het snelst (30-37 C). Tijd Bacteriën vermeerderen zich onder gunstige omstandigheden heel snel. Een bacterie kan zich bijvoorbeeld binnen twintig minuten vermeerderen in twee bacteriën. Bij een temperatuur van 30 tot 37 C kan één bacterie in acht uur zo n nakomelingen voortbrengen! Zo n bacterie of micro-organisme kan in voedsel zitten en een ziekte met zich meedragen. Bij deze temperatuur vermeerdert de bacterie zich, waardoor de ziekte die in de bacterie zit, ook vermeerdert. De ziekte verspreidt zich zo snel over het voedsel. Hiervan kan zelfs de gezondste persoon ziek worden. Onder minder gunstige omstandigheden, bijvoorbeeld bij temperaturen tussen de 2 en 3 C, duurt de celdeling langer dan een uur zodat er na acht uur maximaal 256 bacteriën uit één bacterie gevormd zijn. Nu zitten er ook wel bacteriën die de ziekte dragen in het voedsel, maar veel minder. Hiervan krijg je alleen een beetje buikpijn of merk je niets van de ziekte in het voedsel. Voedingsbodems Micro-organismen hebben net als de mens voedingsstoffen nodig om te groeien en te vermeerderen. Deze voedingsstoffen worden ook wel voedingsbodems genoemd. De belangrijkste zijn: water; eiwitten; koolhydraten; mineralen; vitaminen. Micro-organismen kunnen alleen groeien in voedingsmiddelen waar voldoende vocht in zit. Hoe beter de groeiomstandigheden, hoe sneller de micro-organismen zich kunnen vermeerderen. Ideaal voedsel voor micro-organismen zijn gevogelte, vlees, vis, melk, maar ook groenten, fruit, salades, banket, dessert en al dan niet vacuümverpakte kant-en-klaarmaaltijden. Menselijk voedsel met voldoende vocht is over het algemeen een goede voedingsbodem. Dit betekent dat menselijk voedsel altijd beschermd moet worden tegen besmetting van microorganismen. Vocht Micro-organismen bestaan gemiddeld voor 85% uit water. Ze hebben water nodig om zich te ontwikkelen en te vermenigvuldigen. Hoe meer vocht een product bevat, des te sneller vindt er bederf plaats. Gekookte rijst bevat voldoende water om micro-organismen te laten uitgroeien. Het is dus minder lang houdbaar dan ongekookte rijst. Zuurstof Net als mensen en dieren heeft een aantal micro-organismen zuurstof nodig om te leven. Er zijn ook micro-organismen die zonder zuurstof kunnen leven. De grootste groep kan zowel met als zonder zuurstof leven en tot ontwikkeling komen. In vacuüm- of zuurstofarm verpakte voedingsmiddelen, waarin geen of zeer weinig zuurstof aanwezig is, kunnen sommige microorganismen zich dus wel degelijk vermeerderen. Maar als vacuümverpakte voedingsmiddelen ook nog eens gekoeld bewaard worden, neemt de kans op bederf nog meer af. Zuurgraad De zuurgraad van producten is ook belangrijk voor de groei van bacteriën. De zuurgraad wordt uitgedrukt in ph. De ph-waarden variëren van 0 tot 14. Een neutraal product heeft een ph van 7. Dan zit er niet te veel, maar ook niet te weinig zuur in. Voorbeelden van voedingsmiddelen met een ph van 6-8 zijn onder andere vlees, vis en melk. De meeste microorganismen groeien het best in een neutrale omgeving met een ph van 6-8.

5 Fastservice Hygiëne en voedselveiligheid - 5 Besmetting door stof De stofdeeltjes in de lucht vervoeren heel wat micro-organismen. Stofdeeltjes bestaan onder andere uit huidschilfers en textieldeeltjes, die micro-organismen van mens en dier overbrengen op producten. In de lucht zitten ook hele kleine vochtdruppeltjes (die je met het oog niet kunt zien) die ontstaan bij het niezen, hoesten en praten. Het vocht uit de keel en de neus bevat bacteriën die door het hoesten en niezen in de lucht terechtkomen. Besmetting door oppervlaktewater Veel groenten worden vlak voor de oogst besproeid met oppervlaktewater. Dit water is vaak door uitwerpselen van dieren besmet. Een deel van deze micro-organismen sterft af, maar een klein deel blijft op de groente achter. Ook blijft er vaak bestrijdingsmiddel op de groenten achter. Als in een keuken groenten worden gewassen, dan blijven vaak nog wat microorganismen en bestrijdingsmiddelen achter. Als je groenten, fruit en vooral rauwkost, niet goed schoonmaakt, kan voedsel besmet worden. Was rauwkost en groenten, die tijdens bereiding niet worden verhit, altijd met veel water met daarin wat azijn. Manieren waarop micro-organismen voedsel kunnen besmetten Voedsel of grondstoffen kunnen op twee manieren door micro-organismen besmet raken: als je voedsel of grondstoffen verkeerd bewaart; als voedsel of de grondstoffen in aanraking komen met besmette organismen of materialen. Als materialen en producten elkaar over en weer besmetten, noemen we dat kruisbesmetting. Bijvoorbeeld als je eerst besmet vlees en daarna schone groente op dezelfde snijplank snijdt. Hierdoor kunnen micro-organismen van het vlees via de snijplank op de groente terechtkomen. Een andere mogelijkheid van besmetten is nabesmetting. Nabesmetting treedt op als voedsel, waarin de micro-organismen eerst door verhitting zijn gedood, opnieuw wordt besmet. Dit kan door bacteriën op handen, op vuil gereedschap, materiaal of apparatuur. Ook in de koelkast kan nabesmetting plaatsvinden door bacteriën in de koelkast zelf. Dat noemen we herbesmetting. Macro-organismen, verspreiders van micro-organismen Macro-organismen zijn in tegenstelling tot micro-organismen wel met het blote oog te zien. Macro-organismen zijn: knaagdieren; insecten en spinachtigen; parasieten. Ook een mens is een macro-organisme. Macro-organismen komen vaak in aanraking met bacteriën. Via de poten en via de uitwerpselen kunnen zij voedsel besmetten. Macroorganismen kunnen ziekteverwekkende bacteriën bij zich dragen, zonder dat ze er zelf ziek van worden. Je moet er dus voor zorgen dat ze niet bij het eten in de buurt komen. Knaagdieren Muizen (en soms ook ratten) zijn vaak in de buurt van de keuken te vinden. Als je onhygiënisch en slordig werkt, trekt dat muizen en ratten aan. Knaagdieren kunnen dingen kapotmaken, voedsel besmetten en infecties overbrengen. De aanwezigheid van ratten en muizen kun je herkennen aan: een scherpe urinegeur; uitwerpselen, vooral in hoeken en langs muren; verontreiniging van voedingsmiddelen; vernieling van materialen en grondstoffen.

6 Fastservice Hygiëne en voedselveiligheid - 6 Insecten en spinachtigen Insecten en spinachtigen kunnen in de keuken en opslagruimte veel schade aanrichten en voedsel besmetten. We kunnen ze verdelen in drie groepen: voorraadinsecten; vliegende insecten; kruipende insecten. Voorraadinsecten Voorraadinsecten kunnen in het magazijn voorkomen. Als de voorraadinsecten zich eenmaal in bepaalde voedingsmiddelen nestelen, dan kun je het product niet meer eten of verder verwerken. Verwijder aangevreten voedingsmiddelen zo snel mogelijk. Zo voorkom je dat de insecten ook nog andere producten aantasten. Een voorbeeld van een voorraadinsect is: de mijt. Hoewel de kaas- en meelmijt behoren tot de spinachtigen, worden ze toch tot de voorraadinsecten gerekend. Meelmijten kunnen heel vervelend zijn. Ze zitten in meel, graanproducten en in gedroogde vruchten waardoor die een vieze geur en smaak kunnen verkrijgen. De kaasmijt komt voor op voedingsmiddelen als granen, meel, vlees en kaas, vooral onder vochtige omstandigheden. De kaas kan op den duur helemaal verpulveren. Vliegende insecten Vliegende insecten verplaatsen zich makkelijk en veel. Doordat ze met hun harige poten overal vuil en bacteriën opnemen, brengen ze makkelijk ziekteverwekkende micro-organismen over. Ze kunnen hiermee voedingsmiddelen besmetten. In de keuken kun je de volgende soorten vliegen aantreffen: de kamervlieg; de vleesvlieg, die ook bekend is als de blauwvleesvlieg; de fruitvlieg. Dit vliegje komt soms in groten getale voor in groenten die (bijna) bedorven zijn en in overrijp fruit. Kruipende insecten Kruipende insecten kunnen een bedreiging voor de gezondheid vormen. In de keuken zijn kakkerlakken en mieren veel voorkomende insecten. Kakkerlakken verspreiden micro-organismen via uitwerpselen of lege huidjes van vervellende of dode kakkerlakken. Ze verspreiden een onaangename geur die ook in voedingsmiddelen kan gaan zitten. Soms worden kakkerlakken (of hun eitjes) via binnenkomende goederen aangevoerd. Let daar altijd op, zodat je snel in kunt grijpen. Mieren komen vooral s zomers in grote aantallen voor. Ze kunnen in de keuken veel overlast bezorgen, omdat ze op zoete producten afkomen. Met hun poten kunnen ze ziekteverwekkende bacteriën op producten overbrengen. Mieren zijn alleseters, maar hebben een voorkeur voor eitwithoudende producten zoals vlees en vleeswaren. Bekende soorten zijn: de zwarte huismier, de meest voorkomende soort, en de rode faraomier, die zeker in de keukens een plaag is. Parasieten Parasieten zijn onder andere verschillende wormen, zoals de lintworm. Als je rundvlees onvoldoende verhit of niet goed bewaart, dan blijven larven in leven. Larven groeien in de darmwand uit tot wormen. Parasieten kunnen ook voorkomen in rauw vlees. Met het eten van rauw vlees moet je dan ook erg voorzichtig zijn. Het kan alleen als het vlees (bijvoorbeeld biefstuk, tartaar) erg vers is! Maatregelen om schadelijke macro-organismen te voorkomen Om ongedierte te bestrijden kunnen de volgende preventieve maatregelen (maatregelen om besmetting te voorkomen) genomen worden: hygiënische maatregelen; maatregelen tijdens opslag. Hygiënische maatregelen Je kunt de volgende maatregelen nemen: controleer binnenkomende grondstoffen en voedingsmiddelen op ongedierte;

7 Fastservice Hygiëne en voedselveiligheid - 7 controleer flessen en verpakkingen op hygiëne en ongedierte; verwijder afval regelmatig: minstens tweemaal per dag uit de productieruimten en leeg minstens tweemaal per week de containers; bewaar afval in gesloten bakken in de keuken en daarbuiten; maak keukenruimten, apparatuur en materiaal waarmee voeding en afval in contact komen, dagelijks schoon; desinfecteer keukenruimten, apparatuur en materialen waarmee voeding en afval in contact komen regelmatig; houd het terrein om het bedrijf netjes, zodat muizen en ratten er geen schuilplaats kunnen vinden; houd alles in en om de keuken goed schoon: tafels, vloeren, muren en putjes moeten op tijd en goed gereinigd worden. Maatregelen tijdens opslag Sla de producten 15 centimeter boven de vloer op. Zo kun je gemakkelijk schoonmaken en controleren of er geen ongedierte rondloopt. Sla grondstoffen, halffabrikaten en bereide producten niet bij elkaar op. Zo voorkom je dat ongedierte van de grondstoffen naar de eindproducten trekt. Houd de temperatuur zo laag mogelijk. Hoe hoger de temperatuur, hoe aantrekkelijker de omgeving voor ongedierte wordt. Zorg voor een goede ventilatie van de ruimten. Bij de koel- en vriescel is het uiteraard niet mogelijk een deur open te zetten, omdat de temperatuur dan zou stijgen. De verdamper zorgt hier voor een goede ventilatie.

Micro-organismen. Waar gaat deze kaart over? De soorten micro-organismen. Wat wordt er van je verwacht? Wat zijn micro-organismen?

Micro-organismen. Waar gaat deze kaart over? De soorten micro-organismen. Wat wordt er van je verwacht? Wat zijn micro-organismen? Waar gaat deze kaart over? De soorten micro-organismen Deze kaart gaat over micro-organismen. Microorganismen zitten in voedsel. Als je voedsel bereidt is het belangrijk om te weten wat micro-organismen

Nadere informatie

Hygiëne en voedselveiligheid. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedselveiligheid

Hygiëne en voedselveiligheid. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedselveiligheid Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat in op de onderwerpen: voedselbederf; voedselbesmetting; voedselinfectie; voedselvergiftiging. Verder gaat de kaart in op de mogelijkheden om deze ongewenste verschijnselen

Nadere informatie

1. Belang Hygiënecode

1. Belang Hygiënecode 1. Belang Hygiënecode 1. Waarom wordt er in de slagerij met een Hygiënecode gewerkt? Om op een structurele manier hygiënisch en veilig met voedsel te werken. Om mensen te leren om gezonder en gevarieerder

Nadere informatie

MICRO-ORGANISMEN A: BACTERIËN

MICRO-ORGANISMEN A: BACTERIËN Naam: Klas: VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN MICRO-ORGANISMEN A: BACTERIËN INLEIDING De komende lessen gaan over micro-organismen. In deze les gaan we in op bacteriën. De lessen hierna kijken we ook

Nadere informatie

Getsie...bedorven! Bederf. Micro-organismen en hygiëne. Kies de juiste namen bij de tekeningen

Getsie...bedorven! Bederf. Micro-organismen en hygiëne. Kies de juiste namen bij de tekeningen Getsie...bedorven! Bederf Laat enkele producten bederven. Dit zijn: vochtig sneetje brood op een schoteltje onder een bekerglas een beetje melk in een open bekertje in het lokaal een stukje vlees op een

Nadere informatie

LES 9 MICRO-ORGANISMEN A: BACTERIËN Wraps maken

LES 9 MICRO-ORGANISMEN A: BACTERIËN Wraps maken VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN LES 9 MICRO-ORGANISMEN A: BACTERIËN Wraps maken INLEIDING De komende lessen gaan over micro-organismen. In deze les gaan we in op bacteriën. De lessen hierna kijken

Nadere informatie

Veilig eten voorkom een voedselinfectie

Veilig eten voorkom een voedselinfectie Veilig eten voorkom een voedselinfectie Elke dag lopen 2.000 Nederlanders een voedselinfectie op. Slechte hygiëne is meestal de oorzaak. Je kunt er flink ziek van worden: denk aan diarree, braken en koorts.

Nadere informatie

Hygiëne in onze keuken

Hygiëne in onze keuken 2014 Hygiëne in onze keuken Inleiding Het naleven van hygiëneregels is essentieel in een moderne grootkeuken. De maaltijden die bereid worden zijn voor mensen die al gevoelig zijn voor infecties, daar

Nadere informatie

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Wat zijn voedingsstoffen Voedingsstoffen zijn stoffen die je nodig hebt om te lopen, te denken enz. Er zijn 6 soorten voedingsstoffen. 1. eiwitten (vlees, peulvruchten.

Nadere informatie

Herhaling leerstof / maatwerk. Les Voeding en vertering (Voedselproductie, bacteriën en schimmels Etiketten en achtergrondinformatie)

Herhaling leerstof / maatwerk. Les Voeding en vertering (Voedselproductie, bacteriën en schimmels Etiketten en achtergrondinformatie) Herhaling leerstof / maatwerk Les Voeding en vertering (Voedselproductie, bacteriën en schimmels Etiketten en achtergrondinformatie) Algemeen: Lees onderstaande tekst en uitleg door en beantwoord de vragen

Nadere informatie

Infofiche 1. Veilig voedsel. Doelstellingen. De leerlingen zien in dat het belangrijk is om veilig met voedsel om te gaan.

Infofiche 1. Veilig voedsel. Doelstellingen. De leerlingen zien in dat het belangrijk is om veilig met voedsel om te gaan. Infofiche 1 Doelstellingen De leerlingen zien in dat het belangrijk is om veilig met voedsel om te gaan. De leerlingen weten hoe ze in de keuken en met voedsel in het algemeen hygiënisch te werk moeten

Nadere informatie

Horeca, voeding of voedingsindustrie

Horeca, voeding of voedingsindustrie Economie en handel Horeca, voeding of voedingsindustrie Deel 4 van 4 Maakt (werk)ruimten, gereedschappen en machines schoon Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl

Nadere informatie

Europa 14 juni 1993: hygiënerichtlijn 93/94/EEG. België 7 februari 1997: KB inzake de algemene voedingsmiddelenhygiëne

Europa 14 juni 1993: hygiënerichtlijn 93/94/EEG. België 7 februari 1997: KB inzake de algemene voedingsmiddelenhygiëne WAAROM? Voor VEILIGHEID van de consument Jaarlijks 1.5 miljoen vergiftigingen in Nederland 1993 Duitsland: > 1000 mensen ziek na eten van chips (salmonella) 1996 15- jarige jongen sterft door botulisme

Nadere informatie

De opslag van goederen. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Bewaren van voedsel. Wat komt er kijken bij de opslag van goederen?

De opslag van goederen. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Bewaren van voedsel. Wat komt er kijken bij de opslag van goederen? Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over de opslag van producten die horecabedrijven in voorraad hebben. We vertellen waar je op moet letten bij de levering van producten en hoe je ze opslaat. Wat

Nadere informatie

ENTREE. Assistent Horeca, voeding of voedingsindustrie

ENTREE. Assistent Horeca, voeding of voedingsindustrie ENTREE Assistent Horeca, voeding of voedingsindustrie Inhoud 1. Werken in de horeca, voeding of voedingsindustrie.... 4 Hygiëne.... 8 HACCP.... 10 HACCP: Persoonlijke hygiëne.... 11 Bedrijfskleding....

Nadere informatie

Voorkom voedselvergiftiging als u een verminderde weerstand heeft

Voorkom voedselvergiftiging als u een verminderde weerstand heeft Voorkom voedselvergiftiging als u een verminderde weerstand heeft Albert Schweitzer ziekenhuis december 2013 pavo 0562 Inleiding De arts heeft met u besproken dat u een verminderde weerstand heeft. Een

Nadere informatie

Wereldoriëntatie - Natuur Wereldoriëntatie - Techniek Geschatte lesduur

Wereldoriëntatie - Natuur Wereldoriëntatie - Techniek Geschatte lesduur Wereldoriëntatie - Natuur Algemene vaardigheden: 1.1 Levende en niet-levende natuur: 1.3 & 1.5 Gezondheid: 1.17-1.19 Wereldoriëntatie - Techniek 2.16* Geschatte lesduur 50 minuten Het thema Verspreiding

Nadere informatie

De keuken. Hygiëne. Micro-organismen

De keuken. Hygiëne. Micro-organismen Hoofdstuk 1 De keuken. Hygiëne. Micro-organismen 1. Uitleggen hoe we koken. 2. Opsommen wat ze elke les moeten bijhebben. 3. Verklaren wat hygiëne is. 4. Uitleggen wat micro organismen zijn. 5. Uitleggen

Nadere informatie

Inhoudsopgave 4.2 WAT JE MOET KENNEN EN KUNNEN...73

Inhoudsopgave 4.2 WAT JE MOET KENNEN EN KUNNEN...73 1 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 4 2 INKOOP... 5 2.1 INLEIDING... 5 2.2 WAT MOET JE KUNNEN EN KENNEN?... 5 2.3 INSPECTIE BIJ ONTVANGST... 5 2.3.1 Inspectie bij ontvangst... 6 2.4 TEMPERATUURMEETING...10

Nadere informatie

Inhoud. Cahier Voedselveiligheid. 1 Wetgevend kader 6. 2 Voedselveiligheid en voedselbesmetting 9

Inhoud. Cahier Voedselveiligheid. 1 Wetgevend kader 6. 2 Voedselveiligheid en voedselbesmetting 9 Inhoud Cahier Voedselveiligheid Inleiding 5 1 Wetgevend kader 6 2 Voedselveiligheid en voedselbesmetting 9 3 Aandachtspunten voor de keukens en omliggende lokalen 12 4 Algemene en persoonlijke hygiëne-eisen

Nadere informatie

Opdracht 1 Deze opdracht doe je in de klas en kun je niet hier nakijken.

Opdracht 1 Deze opdracht doe je in de klas en kun je niet hier nakijken. Thema 4 Opdracht 1 Deze opdracht doe je in de klas en kun je niet hier nakijken. Opdracht 2 1. bacteriën schimmels planten dieren 2. Kenmerken van cellen, namelijk of de organismen cellen hebben met celkernen,

Nadere informatie

MICRO-ORGANISMEN B: Salmonella, Schimmels en Gisten

MICRO-ORGANISMEN B: Salmonella, Schimmels en Gisten Naam: Klas: VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN MICRO-ORGANISMEN B: Salmonella, Schimmels en Gisten INLEIDING De vorige les ging over bacteriën. Een bijzondere bacterie is de salmonella bacterie. Behalve

Nadere informatie

Hygiëne richtlijn voeding Tijdens en na intensieve chemotherapie of stamceltransplantatie

Hygiëne richtlijn voeding Tijdens en na intensieve chemotherapie of stamceltransplantatie Hygiëne richtlijn voeding Tijdens en na intensieve chemotherapie of stamceltransplantatie Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2014 pavo 1097 Inleiding U krijgt een intensieve chemotherapie of stamceltransplantatie.

Nadere informatie

Infofiche 2. Veilig voedsel. Doelstellingen. De leerlingen weten waarom voedingsmiddelen correct moeten worden bewaard.

Infofiche 2. Veilig voedsel. Doelstellingen. De leerlingen weten waarom voedingsmiddelen correct moeten worden bewaard. Infofiche 2 Doelstellingen De leerlingen weten waarom voedingsmiddelen correct moeten worden bewaard. De leerlingen weten hoe voedingsmiddelen correct moeten worden bewaard. Wanneer slechte of ziekmakende

Nadere informatie

Veiligheid & Hygiëne Veilig eten met je kind

Veiligheid & Hygiëne Veilig eten met je kind Veiligheid & Hygiëne Veilig eten met je kind Zijn groente en fruit nog wel gezond ondanks alle bestrijdingsmiddelen? Op nederlands groente en fruit valt het het gelukkig nog mee. Daar moet wel bij vermeld

Nadere informatie

Wereldoriëntatie - Natuur Wereldoriëntatie - Techniek Geschatte lesduur Hoofdstuk 1.2. Nuttige microben benadrukt dat niet alle

Wereldoriëntatie - Natuur Wereldoriëntatie - Techniek Geschatte lesduur Hoofdstuk 1.2. Nuttige microben benadrukt dat niet alle Wereldoriëntatie - Natuur Algemene vaardigheden: 1.1 & 1.2 Levende en niet-levende natuur: 1.3 & 1.5 Wereldoriëntatie - Techniek 2.16* Geschatte lesduur 50 minuten Hoofdstuk 1.2. Nuttige microben benadrukt

Nadere informatie

Micro-organismen. organismen

Micro-organismen. organismen Micro-organismen organismen Agenda Wat zijn micro-organismen? Verschil tussen bacteriën en virussen Wat zijn micro-organismen? Een micro-organisme is niet zichtbaar met het blote oog: Bacteriën (gram positief/negatief)

Nadere informatie

PRAKTISCH Salmonellose

PRAKTISCH Salmonellose PRAKTISCH Salmonellose l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n over houden van huisdieren Salmonellose of paratyfus is een besmettelijke darmziekte die wordt

Nadere informatie

Micro-organismen kweken en bekijken. Zelf bacteriën kweken. Benodigdheden. Werkwijze. Ziek van virussen?

Micro-organismen kweken en bekijken. Zelf bacteriën kweken. Benodigdheden. Werkwijze. Ziek van virussen? Micro-organismen kweken en bekijken Zelf bacteriën kweken Je gaat zelf bacteriën kweken. Benodigdheden twee lege petrischaaltjes met daarop je naam, klas en datum brander en lucifers vloeibare voedingsbodem

Nadere informatie

Insecten die voorraden en materiaal aantasten

Insecten die voorraden en materiaal aantasten Insecten die voorraden en materiaal aantasten Motten Houtwormen Kakkerlakken Broodkevers In deze folder vindt u meer informatie over bovenstaande insecten. U leest hoe u ze herkent, wat voor overlast ze

Nadere informatie

Voedsel bewaren. Lesinfo. 1.1. Doelstelling. 1.2. Benodigdheden. 1.3. Inleiding

Voedsel bewaren. Lesinfo. 1.1. Doelstelling. 1.2. Benodigdheden. 1.3. Inleiding Lesinfo Voedsel bewaren 1.1. Doelstelling De kinderen aantonen dat het belangrijk is om voedsel op de juiste manier te bewaren en een verband kunnen leggen tussen voedingsmiddelen en de geschikte bewaarmethode.

Nadere informatie

Groepsopdracht Van Boerderij tot bord

Groepsopdracht Van Boerderij tot bord Groepsopdracht Van Boerderij tot bord Interessante Internet pagina s over voedsel en microbiële voedselveiligheid http://www.voedsel.net/ Informatieve site over voedsel en voeding met mogelijkheid om vragen

Nadere informatie

33Hygiënecodes in instellingen

33Hygiënecodes in instellingen DC 33Hygiënecodes in instellingen 1 Inleiding Als je niet hygiënisch met voedsel omgaat, kunnen jij en anderen daar ziek van worden. Daarom is elke organisatie en elke werknemer verplicht hygiënisch te

Nadere informatie

DEEL 7. VERVOLG HOOFDSTUK III - Over Besmettelijke Ziekten. Bacteriën

DEEL 7. VERVOLG HOOFDSTUK III - Over Besmettelijke Ziekten. Bacteriën DEEL 7 VERVOLG HOOFDSTUK III - Over Besmettelijke Ziekten Bacteriën Een bacterie is eigenlijk het kleinste levende wezentje op aarde. Ze zijn verschrikkelijk klein: een duizendste van een millimeter groot.

Nadere informatie

Veiligheidsprocedures voor schoolkeukens

Veiligheidsprocedures voor schoolkeukens Veiligheidsprocedures voor schoolkeukens Voedselveiligheid Stappen van de Personeel ontvangst/levering niet-verse producten gebrekkige hygiëne te hoge temperatuur vervallen houdbaarheidsdatum vervuilde

Nadere informatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Albert Schweitzer ziekenhuis september 2014 pavo 1127 Inleiding U heeft een Whipple-operatie gehad waarbij (een deel van) uw alvleesklier is verwijderd. Na de operatie

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Inhoud

Inhoud. Voorwoord 5. Inhoud Inhoud Voorwoord 5 1 Gezond en veilig voedsel maken en bewaren 9 1.1 Eten koken en bewaren 9 1.2 Een ongeluk zit in een klein hoekje 18 1.3 Machines in de keuken 18 1.4 Langer houdbaar maken, maar hoe?

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 09:00-10:30 uur LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit

Nadere informatie

Het is belangrijk om een goede categorie indeling te gaan volgen:

Het is belangrijk om een goede categorie indeling te gaan volgen: Bijlage F: Portioneren van producten Het uitgangspunt voor een voedselbank moet zijn dat het veruit de voorkeur verdient met de leverancier af te spreken dat de producten geleverd worden in portiegroottes

Nadere informatie

LES 12 Leerjaar 3: MICRO-ORGANISMEN: D VOEDSELVERGIFTIGING EN SALMONELLA Quiche Lorraine maken

LES 12 Leerjaar 3: MICRO-ORGANISMEN: D VOEDSELVERGIFTIGING EN SALMONELLA Quiche Lorraine maken [1] VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN LES 12 Leerjaar 3: MICRO-ORGANISMEN: D VOEDSELVERGIFTIGING EN SALMONELLA Quiche Lorraine maken INLEIDING Vierde Salmonella-dode In verpleeghuis De Weezenlanden van

Nadere informatie

Werkboekje. Brood op de plank 2 e Klassen 2012. Dit boekje is van..klas.

Werkboekje. Brood op de plank 2 e Klassen 2012. Dit boekje is van..klas. Werkboekje Brood op de plank 2 e Klassen 2012 Dit boekje is van..klas. WERKEN IN DE BINDELMEERCATERING INLEIDING De komende week zullen jullie gaan werken in de keuken van het Bindelmeer College. Jullie

Nadere informatie

Protocol overdracht ziektekiemen

Protocol overdracht ziektekiemen Protocol overdracht ziektekiemen Aanleren hoest- en niesdiscipline Ziektekiemen uit de neus, mond en keel kunnen zich op verschillende manieren verspreiden. Om risico's te beperken zijn de volgende zaken

Nadere informatie

Enkele tips om op kamp voedselnarigheden te vermijden. Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Enkele tips om op kamp voedselnarigheden te vermijden. Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen BEDERF JE KAMP NIET! Enkele tips om op kamp voedselnarigheden te vermijden Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen BEDERF JE KAMP NIET! HONGER... HONGER... Een vaak gehoord woord wanneer

Nadere informatie

Handen wassen met zeep

Handen wassen met zeep HANDLEIDING DIGIBORD PRESENTATIE Handen wassen met zeep Meer informatie op hygienewerkt.info Met deze handleiding geven wij u een toelichting op de Digibord presentatie Handen wassen met zeep. Per slide

Nadere informatie

Voedselhygiëne. Doelgroep: bovenbouw. Doelstelling: kinderen inzicht geven in de principes van voedselhygiëne.

Voedselhygiëne. Doelgroep: bovenbouw. Doelstelling: kinderen inzicht geven in de principes van voedselhygiëne. Voedselhygiëne Doelgroep: bovenbouw Doelstelling: kinderen inzicht geven in de principes van voedselhygiëne. Activiteit : zoek de fouten (groepswerk) De leerlingen zetten zich in groepjes van vier personen.

Nadere informatie

Bacteriën als hulpje. Yoghurt maken. Benodigdheden. Werkwijze

Bacteriën als hulpje. Yoghurt maken. Benodigdheden. Werkwijze Bacteriën als hulpje Yoghurt maken Je gaat in deze opdracht zelf yoghurt maken. Benodigdheden schone pan thermometer warmwaterbad eetlepel yoghurt 0,5l. melk klein flesje van 0,5l. aluminium en elastiekjes

Nadere informatie

Niveau 1: Hygiënisch werken

Niveau 1: Hygiënisch werken Auteurs Martine Leuvelink ; Annet Eendhuizen Laatst gewijzigd 24 March 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/59132 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

Bescherm uw huisdier en uw gezin

Bescherm uw huisdier en uw gezin Ontwormen van honden en katten Bescherm uw huisdier en uw gezin Waarom ontwormen? Honden en katten maken deel uit van ons gezin. We aaien ze, knuffelen en spelen met ze. Maar dit is niet altijd zonder

Nadere informatie

PRAKTISCH Toxoplasmose

PRAKTISCH Toxoplasmose PRAKTISCH Toxoplasmose l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n over houden van huisdieren Toxoplasmose is een belangrijke zoönose. Dat betekent dat deze ziekte

Nadere informatie

LES 10 MICRO-ORGANISMEN C: SCHIMMELS EN GISTEN / Borrelballetjes maken

LES 10 MICRO-ORGANISMEN C: SCHIMMELS EN GISTEN / Borrelballetjes maken VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN LES 10 MICRO-ORGANISMEN C: SCHIMMELS EN GISTEN / Borrelballetjes maken INLEIDING De vorige les ging over verschillende vormen en soorten bacteriën. In deze les staan

Nadere informatie

De gezonde sportkantine KV Good Luck

De gezonde sportkantine KV Good Luck De gezonde sportkantine KV Good Luck Welkom 29 februari 2016 Agenda: 1. Welkom Britt 2. Waarom deze presentatie / doel Britt 3. Onze gezonde sportkantine Ingmar 4. Werkinstructies barvrijwilligers Ingmar

Nadere informatie

HYGIËNISCHE VOEDINGSRICHTLIJN HEMATOLOGIE TIJDENS AMBULANT TRAJECT

HYGIËNISCHE VOEDINGSRICHTLIJN HEMATOLOGIE TIJDENS AMBULANT TRAJECT HYGIËNISCHE VOEDINGSRICHTLIJN HEMATOLOGIE TIJDENS AMBULANT TRAJECT 1065 Inleiding U heeft het advies gekregen om hygiënische voedingsrichtlijnen te volgen. Deze folder informeert u welke voedingsmiddelen

Nadere informatie

EetbaarSoest - Workshop Fermenteren 23 Jan 2016, G. Christiansson, EetbaarSoest & IVN Eemland Duurzaamheid

EetbaarSoest - Workshop Fermenteren 23 Jan 2016, G. Christiansson, EetbaarSoest & IVN Eemland Duurzaamheid EetbaarSoest - Workshop Fermenteren 23 Jan 2016, G. Christiansson, EetbaarSoest & IVN Eemland Duurzaamheid Fermenteren = Voedsel te laten verbeteren door micro-organismen (bacteriën, schimmels). Wilde

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

Bijlage. Micro-organismen

Bijlage. Micro-organismen Bijlage Micro-organismen 1 Bijlage: Micro-organismen In deze bijlage vindt u vrijblijvend meer specifieke informatie over enkele belangrijke micro-organismen en de producten waarin ze vaak worden teruggevonden.

Nadere informatie

Quintet. gevaren. gevaren Quintet. Bakkerij. Bakkerij. mijn. mijn

Quintet. gevaren. gevaren Quintet. Bakkerij. Bakkerij. mijn. mijn gevaren Quintet Bakkerij mijn mijn Bakkerij gevaren Quintet Microbiologisch 1 SALMONELLA SPP Typische darmbacterie op eischaal, in melkproducten, chocolade, bloem Overleeft pasteurisatie niet. Groeit niet

Nadere informatie

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten?

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? Alles wat je eet en drinkt noemen we voedingsmiddelen. Voorbeelden hiervan zijn: brood, boter, groenten en vlees. In voedingsmiddelen zitten voedingsstoffen:

Nadere informatie

Niet altijd treden ziekteverschijnselen op. Als er ziekteverschijnselen optreden, gebeurt dat meestal 3-4 dagen na de besmetting.

Niet altijd treden ziekteverschijnselen op. Als er ziekteverschijnselen optreden, gebeurt dat meestal 3-4 dagen na de besmetting. E. coli infecties (EHEC = Enterohemorragische Escherichia coli ) 1 Wat is het De E-coli bacterie is meestal een onschuldige darmbewoner bij de mens. Er zijn echter ook E.coli bacteriën waarvan je ziek

Nadere informatie

Confituur maken (oriëntatie)

Confituur maken (oriëntatie) Confituur maken (oriëntatie) Recept 1. Recept 2. Werkwijze Ingrediënten Hoeveelheid Maateenheid Seizoensfruit 500 gram Suiker 500 gram 5 minuten Confituur maken (oriëntatie) 2. Werkwijze 1. Recept 2. Werkwijze

Nadere informatie

Productinformatie: Boter en boterproducten. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Kwaliteitskenmerken van boter

Productinformatie: Boter en boterproducten. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Kwaliteitskenmerken van boter Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over de eigenschappen van boter en boterproducten. We vertellen je ook waar je boter en boterproducten voor kunt gebruiken in de keuken en welke soorten boter

Nadere informatie

Reizigersdiarree. Preventie en behandeling

Reizigersdiarree. Preventie en behandeling Reizigersdiarree Preventie en behandeling Reizigersdiarree Plotseling opkomende diarree komt onder reizigers vaak voor. Reizigersdiarree verloopt in het algemeen mild, gaat vanzelf over en duurt 3 tot

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 2 biologie CSE GL en TL Deze bijlage bevat informatie. 800045-2-617b Ziek van de natuur Lees eerst informatie 1 tot en met 4 en beantwoord dan vraag 36 tot en met 52.

Nadere informatie

Artikel 1.1: Yoghurt maken Bron: http://www.katho.be/hivb/micromaat/pdf/module3yoghurt.pdf

Artikel 1.1: Yoghurt maken Bron: http://www.katho.be/hivb/micromaat/pdf/module3yoghurt.pdf Artikel 1.1: Yoghurt maken Bron: http://www.katho.be/hivb/micromaat/pdf/module3yoghurt.pdf Melkzuur, van spierpijn tot kunstknie De oorspronkelijke tekst is ingekort en aangepast 1.1 Wat is yoghurt? Yoghurt

Nadere informatie

Spoelwormen leven in de darmen van honden en katten.

Spoelwormen leven in de darmen van honden en katten. Darmparasieten komen zowel bij honden als bij katten zeer regelmatig voor. De vaakst voorkomende besmettingen zijn die met spoelwormen en lintwormen. Af en toe zien we ook infecties met giardia. Ook aan

Nadere informatie

Hygiëne richtlijn voeding. Tijdens en na intensieve chemotherapie of stamceltransplantatie

Hygiëne richtlijn voeding. Tijdens en na intensieve chemotherapie of stamceltransplantatie Hygiëne richtlijn voeding Tijdens en na intensieve chemotherapie of stamceltransplantatie Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. Advies bestemd voor:.. Datum:.. Heeft u vragen

Nadere informatie

VOORKOMEN VAN LISTERIA-INFECTIE

VOORKOMEN VAN LISTERIA-INFECTIE VOORKOMEN VAN LISTERIA-INFECTIE Via deze folder willen u graag informeren over de infectieziekte Listeriose. Daarnaast geven wij ook enkele aanbevelingen omtrent voeding die u kan ondernemen om de ziekte

Nadere informatie

Intitulé : MINISTERIËLE REGELING van 23 november 2004 ter uitvoering van artikel 12, tweede lid, van de Slacht- en keuringsverordening

Intitulé : MINISTERIËLE REGELING van 23 november 2004 ter uitvoering van artikel 12, tweede lid, van de Slacht- en keuringsverordening Intitulé : MINISTERIËLE REGELING van 23 november 2004 ter uitvoering van artikel 12, tweede lid, van de Slacht- en keuringsverordening (AB 1996 no. GT 4) Citeertitel: Regeling eisen slagerijen Vindplaats

Nadere informatie

Lesbrief Hygiene op het werk

Lesbrief Hygiene op het werk Lesbrief Hygiene op het werk [bij pagina 5] Wat betekent hygiëne? Waarom is hygiëne op het werk belangrijk? Waarom is het belangrijk dat je schoon bent? Waarom is het belangrijk dat jij en je collega s

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2003

Examenopgaven VMBO-KB 2003 Examenopgaven VMBOKB 2003 tijdvak 1 maandag 19 mei 09.00 11.00 uur LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB Het examen Landbouw en natuurlijke oeving CSE KB bestaat uit twee

Nadere informatie

Voor een gezonde groei moet je voldoende calcium (kalk) binnenkrijgen. Wat bevat de meeste calcium?

Voor een gezonde groei moet je voldoende calcium (kalk) binnenkrijgen. Wat bevat de meeste calcium? 1 Schimmelen rood dat een paar dagen oud is kan gaan schimmelen. eschuit blijft veel langer goed. Hoe kan dat? eschuit is goed verpakt. Er zit weinig energie in beschuit. Er zit weinig vocht in beschuit.

Nadere informatie

Persoonlijke hygiëne Voor patiënt en bezoeker

Persoonlijke hygiëne Voor patiënt en bezoeker Persoonlijke hygiëne Voor patiënt en bezoeker Patiënten in een ziekenhuis hebben een verhoogd risico op het krijgen van een infectie. Het risico van besmetting kan voor patiënten groter zijn dan bij gezonde

Nadere informatie

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over gezonde voeding. Nu vraag je je misschien af wat dit met de horeca te maken heeft. Gasten komen toch naar een horecabedrijf om lekker te eten en toch niet

Nadere informatie

Hygiënische Voedingsrichtlijn Hematologie

Hygiënische Voedingsrichtlijn Hematologie Hygiënische Voedingsrichtlijn Hematologie U heeft het advies gekregen om de hygiënische voedingsrichtlijn te volgen. Deze brochure informeert u welke voedingsmiddelen afgeraden worden om voedingsinfectie

Nadere informatie

Inleiding VOOR JE HET WEET, MAAK JE DE LEKKERSTE MAALTIJDEN IN EEN SCHONE EN OPGERUIMDE KEUKEN!

Inleiding VOOR JE HET WEET, MAAK JE DE LEKKERSTE MAALTIJDEN IN EEN SCHONE EN OPGERUIMDE KEUKEN! Inleiding Of je nu een goede kok bent, of nog geen ei kunt bakken, de is een belangrijke plek in je huis. Dit boek vertelt de belangrijkste dingen over thuis koken. Zodat je veilig en gezond eten kunt

Nadere informatie

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014 Leefregels voor Gezond blijven KBO Bernadette Helmond 23 april 2014 1 Senioren leven ongezonder dan 10 jaar geleden - Drinken meer - Roken (vrouwen) - Bewegen minder - Overgewicht - Eenzijdig eten 2 Leefregels

Nadere informatie

Reiniging en desinfectie

Reiniging en desinfectie Reiniging en desinfectie 1 Reiniging en desinfectie Als jij een frietje eet bij de snackbar, denk je waarschijnlijk niet na over de keuken. Maar stel je eens voor dat jouw friet wordt gebakken in een hele

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2004

Examenopgaven VMBO-KB 2004 Examenopgaven VMBO-KB 2004 tijdvak 1 maandag 24 mei tijdsduur voor het gehele examen 09:00 11:00 LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB Het examen Landbouw en natuurlijke

Nadere informatie

niveau 2, 3, 4 thema 5.5

niveau 2, 3, 4 thema 5.5 niveau 2, 3, 4 thema 5.5 Gezonde voeding Inleiding Wanneer eet je gezond? Hoeveel moet ik dagelijks eten? Wat is een goed lichaamsgewicht? Onder- en overgewicht Inleiding Goede voeding levert de dagelijks

Nadere informatie

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen:

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen: IMMUNITEIT 1 Immuniteit Het lichaam van mens en dier wordt constant belaagd door organismen die het lichaam ziek kunnen maken. Veel van deze ziekteverwekkers zijn erg klein, zoals virussen en bacteriën.

Nadere informatie

Wat zijn biogene aminen?

Wat zijn biogene aminen? Biogene aminen Wat zijn biogene aminen? Biogene aminen zijn stoffen die van nature voorkomen in plantaardige en dierlijke producten. Ze komen ook van nature in het menselijk lichaam voor. Het zijn stoffen,

Nadere informatie

Met je kind op vakantie: warm weer, voeding en hygiëne. Informatie voor ouders / verzorgers

Met je kind op vakantie: warm weer, voeding en hygiëne. Informatie voor ouders / verzorgers Met je kind op vakantie: warm weer, voeding en hygiëne. Informatie voor ouders / verzorgers Deze informatie is bedoeld voor ouders/verzorgers die met een baby op vakantie gaan. Er wordt ingegaan op wat

Nadere informatie

John Leyssen en Andre Matthijssen

John Leyssen en Andre Matthijssen John Leyssen en Andre Matthijssen Waarom Haccp? Miljoenen mensen worden per jaar ziek door het eten van besmet voedsel. Duizenden mensen sterven elk jaar door een voedselvergiftiging of infectie. Deze

Nadere informatie

Wormen. Zorg voor uzelf 12

Wormen. Zorg voor uzelf 12 Wormen Zorg voor uzelf 12 Wormen Bah, wat vies! is vaak de eerste reactie als er in ontlasting kleine, bewegende witte wormpjes te zien zijn. Of bijvoorbeeld een dikke ronde worm. Vooral gezinnen met kinderen

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL 2004

Bijlage VMBO-GL en TL 2004 Bijlage VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 1 BIOLOGIE CSE GL EN TL BIOLOGIE VBO-MAVO-D Deze bijlage bevat informatie. 400009-1-586-543b BIOTECHNOLOGIE INFORMATIE 1 OUDE TECHNIEKEN Al eeuwen gebruiken mensen organismen

Nadere informatie

Protocol 4: Voedselveiligheid in het Kindercentrum 1 (VVKC)

Protocol 4: Voedselveiligheid in het Kindercentrum 1 (VVKC) Protocol 4: Voedselveiligheid in het Kindercentrum 1 (VVKC) KDV t Sprookjesland 1 Laatste versie: 17 november 2014 Inhoudsopgave Inleiding 4. 1. Aandachtspunten 4.2. Zuigelingenvoeding 4.3. Voedselallergie

Nadere informatie

8 Ongediertebestrijding

8 Ongediertebestrijding 8 Ongediertebestrijding Oriëntatie extern bedrijf Ongediertebestrijding is een belangrijk onderwerp voor ieder voedingsmiddelenbedrijf. Producten kunnen worden aangetast door ongedierte. Daarmee is het

Nadere informatie

0800 13 550 meldpunt @favv.be. Een vraag over de voedselveiligheid? Of hebt u er een klacht over? Richt u tot het Meldpunt!

0800 13 550 meldpunt @favv.be. Een vraag over de voedselveiligheid? Of hebt u er een klacht over? Richt u tot het Meldpunt! Veilig voedsel Ook u werkt eraan mee! Verantwoordelijke uitgever : Gil Houins Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen D/2003/10413/4 Een vraag over de voedselveiligheid? Of hebt u er

Nadere informatie

Hoofdstuk 1.3. Schadelijke microben behandelt een. worden door schadelijke microben.

Hoofdstuk 1.3. Schadelijke microben behandelt een. worden door schadelijke microben. Wereldoriëntatie - Natuur Algemene vaardigheden: 1.1 Levende en niet-levende natuur: 1.3 & 1.5 Gezondheid: 1.17-1.19 Wereldoriëntatie - Techniek 2.16* Geschatte lesduur 50 minuten Hoofdstuk 1.3. Schadelijke

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Basisregels bij kiemarme voeding

Patiënteninformatie. Basisregels bij kiemarme voeding Patiënteninformatie Basisregels bij kiemarme voeding Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 3 Aankoop van voedingsmiddelen... 3 Hygiënisch bereiden van een maaltijd... 3 Bewaring van voedsel... 4 Tot slot...

Nadere informatie

Smaakpolitie. Steunpunt Smaaklessen. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Smaakpolitie. Steunpunt Smaaklessen. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Steunpunt Smaaklessen 25 November 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/41637 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

Assistent horeca, voeding of voedingsindustrie

Assistent horeca, voeding of voedingsindustrie Economie en handel Assistent horeca, voeding of voedingsindustrie Deel 3 van 4 Maakt voedingsproducten klantgereed Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur:

Nadere informatie

INHOUD VOORWOORD 5. 1. VEILIG KOPEN 7 Houdbaarheidsdatum 8 Vers inkopen 9

INHOUD VOORWOORD 5. 1. VEILIG KOPEN 7 Houdbaarheidsdatum 8 Vers inkopen 9 VOORWOORD Ons voedsel is nog nooit zo veilig geweest, beweren beleidsmakers en instanties die zich bezig houden met voedselveiligheid. Het Voedingscentrum onderschrijft dit. Toch: 100% veilig voedsel bestaat

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Een collage maken 6

Inhoud. Voorwoord 5. Een collage maken 6 Inhoud Voorwoord 5 Een collage maken 6 1 Gezond en veilig voedsel maken en bewaren 11 1.1 Eten koken en bewaren 11 1.2 Schoon en veilig werken in de keuken 16 1.3 Machines in de keuken 21 1.4 Langer houdbaar

Nadere informatie

Je lichaam een handje helpen Gezond eten voor kinderen met een verminderde afweer

Je lichaam een handje helpen Gezond eten voor kinderen met een verminderde afweer Je lichaam een handje helpen Gezond eten voor kinderen met een verminderde afweer Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie

Nadere informatie

Bewerken versproducten

Bewerken versproducten Bewerken versproducten Je kunt niet met aardappelen omgaan alsof het bouwstenen zijn. Te ruw met deze producten omgaan veroorzaakt schade. Dit is misschien niet direct te zien in de winkel, maar wel na

Nadere informatie

Moeten mensen er echt mee leren leven of... zou het ook aan onze voeding kunnen liggen?

Moeten mensen er echt mee leren leven of... zou het ook aan onze voeding kunnen liggen? Darmklachten zijn een steeds vaker voorkomend probleem. Ondanks de toename van het aantal klachten is er nog steeds geen passende oplossing gevonden voor het probleem. In mijn praktijk Detoxenzo kloppen

Nadere informatie

LES VOOR G-KRACHT. Drinkwater Dit water is gebotteld leidingwater waar koolzuurgas al dan niet wordt aan toegevoegd en chloor wordt uitgefilterd.

LES VOOR G-KRACHT. Drinkwater Dit water is gebotteld leidingwater waar koolzuurgas al dan niet wordt aan toegevoegd en chloor wordt uitgefilterd. LES VOOR G-KRACHT DRINKWATERS Ons lichaam bestaat voor 70% uit water. Dagelijks scheiden we 2,5 liter uit langs de gekende wegen. We zouden ongeveer 1,5 l water moeten drinken per dag en daarbij nemen

Nadere informatie

In deze folder leest u wanneer u zonder problemen voor uzelf kunt zorgen en wanneer u beter naar een huisarts kunt gaan.

In deze folder leest u wanneer u zonder problemen voor uzelf kunt zorgen en wanneer u beter naar een huisarts kunt gaan. Diarree In het dagelijks leven noemen we het liever buikgriep of voedselvergiftiging. Voor het woord diarree schamen we ons een beetje. Toch heeft iedereen er wel eens last van. Op vakantie of gewoon thuis.

Nadere informatie

Aantekeningen Hoofdstuk 1: Vier rijken Vergelijken KGT

Aantekeningen Hoofdstuk 1: Vier rijken Vergelijken KGT Aantekeningen Hoofdstuk 1: Vier rijken Vergelijken KGT 1.1 De tuin 1 Wat leeft er in een tuin? Organismen: dit zijn levende wezens zoals, planten, dieren, mensen, bacteriën en schimmels. Levenskenmerken:

Nadere informatie

Bewaren van voedsel. Biotechniek

Bewaren van voedsel. Biotechniek Bewaren van voedsel Biotechniek Vraag 1 Additieven of E-nummers zijn stoffen die opzettelijk aan voedingsmiddelen worden toegevoegd. Om welke reden? Technologisch (bewaring) Organoleptisch (smaak, geur

Nadere informatie