Europees ABC. Historiek van de Europese integratie sedert Overzicht van de instellingen van de Europese Unie. Verklarende begrippenlijst

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Europees ABC. Historiek van de Europese integratie sedert 1945. Overzicht van de instellingen van de Europese Unie. Verklarende begrippenlijst"

Transcriptie

1 Europees ABC Historiek van de Europese integratie sedert 1945 Overzicht van de instellingen van de Europese Unie Verklarende begrippenlijst Deze uitgave werd gerealiseerd door Ryckevelde vzw Copyright Ryckevelde vzw 2009

2 INHOUDSTAFEL DEEL 1: HISTORIEK VAN DE EROPESE INTEGRATIE SINDS 1945 p. 6 Heropbouw p. 7 De start van het eigenlijke integratieproces p. 12 De jaren zestig: bloei, crisis en relance p. 16 Voltooiing, verdieping en uitbreiding in de jaren zeventig p. 18 Eurosclerose en de genezing ervan p. 20 De EG wordt EU p. 22 Een nieuwe eeuw, een nieuw Europa p. 27 DEEL 2: DE INSTELLINGEN VAN DE EUROPESE UNIE p. 31 De Raad p. 31 De Europese Commissie p. 33 De Ministerraad p. 34 Het Europees Parlement p. 35 Het Hof van Justitie p. 37 Financiële instellingen p. 38 Raadgevende instanties p. 39 Besluitvormingsproces in de Europese Unie p. 39 DEEL 3: VERKLARENDE BEGRIPPENLIJST p. 41 2

3 De ontvoering van Europa Ver van Griekenland regeerde koning Agenoor. Hij had twee kinderen: een zoon Kadmos en een beeldschone dochter die luisterde naar de bevallige naam Europa. Het mooie meisje had geregeld last van boze dromen. Zo droomde ze af en toe hoe zij door een mooie, maar gewelddadige en bezitterige vrouw Azië verstikkend werd vastgehouden, terwijl een ander continent haar probeerde te ontrukken aan die wurgende greep. De nachtmerrie eindigde steeds met haar ontvoering, waarbij het vreemde werelddeel sprak: Maak je geen zorgen! Ik voer je een heerlijke toekomst tegemoet, want het Lot heeft beschikt dat jij aan de heerser der aarde zal toebehoren. De nare dromen knaagden aan Europa s humeur. Om haar opgewektheid, die ze van nature had, terug te vinden, speelde ze veel met haar vriendinnen in de open lucht. Op een mooie dag ging ze met andere meisjes bloempjes plukken in de wei. Daar werd ze opgemerkt door de oppergod Zeus, die nu niet bepaald een toonbeeld was van echtelijke trouw. Verblind en ontvlamd door Europa s schoonheid en lieftalligheid veranderde hij zichzelf in een grote witte stier en probeerde, eerst verborgen door een kudde schapen, Europa te benaderen. De meisjes schrokken wel even toen hij zo plots voor hen stond, maar hij deed zich zo mak en gewillig voor dat ze hem ten slotte begonnen te strelen en te aaien. Europa, betoverd door het prachtige rustige dier, ging overmoedig op zijn brede rug zitten. Zeus kwam langzaam recht, wandelde eerst wat rond, maar ging toen alsmaar sneller in de richting van het strand, begon te rennen en te hollen, zodat Europa zich bij de horens moest vastgrijpen om niet te vallen. Plots kwamen bij Europa alle angstbeelden van de nachtmerries naar boven. Hoe ze ook smeekte en gilde, het mocht niet baten. De stier stormde nu vooruit, recht de zee in, het water doorklievend, steeds verder in razende vaart. Dat duurde zo de hele nacht. Europa verloor het bewustzijn. s Morgens werd ze wakker op een vreemd strand. Daar stond plots een man in goddelijke gestalte voor haar en hij zei: Ik zal voor je zorgen en je beschermen als je mijn vrouw wordt, om aan mijn zijde te regeren. Hulpeloos verloren ging Europa op Zeus voorstel in. De volgende dag, bij het ontwaken, was de oppergod verdwenen en dacht Europa dat ze alles alleen maar had gedroomd. Maar hoe ze zich ook de ogen uitwreef en in de armen kneep, de boze droom bleek realiteit te zijn! In haar wanhoop probeerde ze zicht van kant te maken. Maar toen zag ze plots Afrodite, godin van de schoonheid, en Eros god van de liefde, die haar troostten: Dit alles werd je toch in een droom voorspeld. Zeus zelf heeft je tot vrouw genomen. Daarom zal je onsterfelijk zijn en het werelddeel dat jou heeft opgenomen, zal voor eeuwig je naam dragen. Uit het huwelijk van Europa en Zeus ontsproten drie zonen: Minos, symbool van kracht en wijsheid, Sarpedon, symbool van veroveringsdrang en zucht naar avontuur en Rhadamanthys, symbool van vindingrijkheid en technische vaardigheid. [Eigen bewerking van de Griekse mythe die verklaart hoe het continent Europa aan haar naam kwam. Het thema van Europa op de stier inspireerde menig kunstenaar.] 3

4 Internationale samenwerkingsverbanden met Europese inbreng De genese van de Europese Unie 1944 Benelux 1945 Verenigde Naties 1948 WU: Westerse Unie ( ) OEES: Organisatie voor Europese Economische Samenwerking ( ) 1949 NAVO: Noord-Atlantische Verdragsorganisatie Raad van Europa COMECON: Raad voor Wederzijdse Economische Bijstand ( ) 1951 EGKS: Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal 1954 WEU: West-Europese Unie 1955 Warschaupact ( ) 1957 Verdragen van Rome: EEG: Europese Economische Gemeenschap EGA: Europese Gemeenschap voor Atoomenergie 1959 EVA: Europese Vrijhandelsassociatie 1960 OESO: Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling 1967 EG: Europese Gemeenschap (fusie van instellingen van EGKS, EEG en EGA) 1975 CVSE: Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa 1979 EMS: Europees Monetair Stelsel Eerste rechtstreekse verkiezingen van het Europees Parlement 1985 Akkoorden van Schengen 1986 Eenheidsakte 1989 Val van de Berlijnse Muur 1991 Ontbinding COMECON Ontbinding Warschaupact 4

5 1992 Verdrag van Maastricht - ontstaan van de EU EMU: Economische en Monetaire Unie 1994 Start Europol 1994 OVSE: Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (voorheen CVSE) 1997 Verdrag van Amsterdam 1999 Invoering van de euro als officiële munt in de eurolanden 2000 Verdrag van Nice 2002 WEU gaat op in de EU en de NAVO 2004 Europese Grondwet (afgekeurd) 2007 Verdrag van Lissabon (ratificatie nog bezig) * Organisaties en samenwerkingsverbanden met een eerder militair karakter zijn cursief aangeduid. Figuur 1: tijdslijn Ryckevelde 5

6 DEEL I: HISTORIEK VAN DE EUROPESE INTEGRATIE SEDERT 1945 Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog bleek niet alleen Duitsland, maar heel Europa de oorlog verloren te hebben. Overal waren de industrie, de dienstensector, het wegennet en de steden grondig vernield of verstoord. Miljoenen vluchtelingen gingen op zoek naar een nieuw bestaan. Europa zat economisch aan de grond. Ook het morele gelaat van Europa werd door de oorlog zwaar gehavend. Ons continent was het toneel geweest van mensonterende praktijken. Totalitaire regimes (fascisme en nazisme) hadden de democratie rake klappen toegebracht. In het moeilijke economische klimaat van na WO II was het niet duidelijk of Europa zich zou herstellen van het fascisme of een communistisch avontuur zou kunnen vermijden. Politieke leiders in de Verenigde Staten en West-Europa vreesden een opmars van het communisme onder Sovjet-Russische druk. Al tijdens de oorlog was de Sovjet-Unie begonnen haar invloed uit te breiden over een aantal Midden- en Oost-Europese landen. Toen in 1948 Tsjecho-Slowakije en Berlijn aan de beurt waren, kwam de dreiging wel erg dichtbij. Er moest aan militaire verdediging gedacht worden, zo meende een deel van de publieke opinie. In deze onzekere sfeer kwam de Europese integratie - een nieuwe en verregaande vorm van samenwerking op allerlei gebieden - als een maatschappelijk alternatief naar voren. Een belangrijk gedeelte van de publieke opinie en van de bewindslieden was ervan overtuigd dat de Europese samenwerking een dubbel perspectief bood. Was het geen antwoord op het verlangen naar vrede, democratie en sociale vernieuwingen? Was het bovendien niet de enige mogelijkheid voor de Europese landen om niet gedegradeerd te worden tot figuranten op het wereldtoneel? Vooraleer het echte integratieproces van start kon gaan, ontstonden in het naoorlogse West-Europa enkele samenwerkingsverbanden die een antwoord boden op de geschetste problemen. Ze streefden respectievelijk naar een economische heropbouw, een efficiënte, militaire verdediging tegen een communistische dreiging en het herstel van waarden als democratie en vrijheid. De bestaansreden en de samenstelling van deze organisaties werden sterk beïnvloed door het Koude Oorlogsklimaat.

7 1. Heropbouw 1.1 Economische heropbouw De rijke oom uit Amerika Het economische herstel na de oorlog verliep erg moeizaam. In de meeste landen bleef van de reserves niets meer over. De verwoestingen waren zo enorm dat men niet goed zag waar eerst te beginnen. De Verenigde Staten waren ook niet gelukkig met die slabakkende toestand. Ze hadden een stevige handelspartner nodig om hun eigen economie en buitenlandse handel op dreef te houden. Tijdens de oorlogsjaren hadden de Verenigde Staten hun productiecapaciteit verdubbeld. Na de oorlog werd de oorlogsindustrie omgevormd. De Amerikanen concentreerden zich nu op de productie van consumptiegoederen. Daarom moest er dringend een afzetmarkt gevonden worden. Europa, Duitsland inbegrepen, kon die functie vervullen op voorwaarde dat het gebied koopkrachtig genoeg werd. De verenigde Staten hadden er dus alle belang bij de economische heropbouw van Europa te stimuleren. Op 5 juni 1947 lanceerde de Amerikaanse generaal en minister van Buitenlandse Zaken, George Marshall, een grootschalig economisch herstelprogramma. Naast de economische motieven zag Marshall het als zijn morele taak om Europa te helpen. Hij bekritiseerde zelfs in scherpe bewoording het Amerikaanse isolationisme van na de eerste Wereldoorlog (toen bleven de Verenigde Staten buiten de pas opgerichte Volkenbond): Ik meen dat wij door het niet opnemen van onze verantwoordelijkheid na de Eerste Wereldoorlog geenszins hebben bijgedragen tot de wereldorde en onze veiligheid. Ons niet-optreden is een rechtstreekse oorzaak geweest van deze laatste oorlog en zijn eindeloze tragedie. George Marshall was ervan overtuigd dat Europa heel snel opnieuw het toneel zou worden van een oorlog als het aan zijn lot werd overgelaten. De Tweede Wereldoorlog kwam toch ook voort uit de wonden van de Eerste Wereldbrand. Bovendien zou de verpaupering de Europese kiezers in de armen drijven van linkse en communistische partijen. Een uitbreiding van het communistische blok moest absoluut vermeden worden. Marshall weigerde echter om bilaterale programma s voor de verschillende landen afzonderlijk aan te bieden. Hij stelde als voorwaarde dat de Europese landen samen rond de tafel zouden zitten om de aangeboden hulp te verdelen. Zo werd op 16 april 1948 de Organisatie voor Europese Economische Samenwerking (OEES) in het leven geroepen. Zij vormde een eerste aanzet tot samenwerking in Europa. De aangesloten landen maakten een lijst van behoeften en prioriteiten op. In de schoot van deze instelling begonnen de Europese staten hun economische belangen te coördineren, hun onderlinge handel te stimuleren en hun landbouw en industrie te moderniseren. Het aanbod van de VS gold voor alle Europese landen. Molotov, de minister van Buitenlandse Zaken van de Sovjet-Unie, was aanwezig op een eerste verkennende vergadering over het Marshallplan in Parijs (12 juli 1947). Omwille van politiek-ideologische redenen werd Molotov door Stalin naar Moskou teruggeroepen. Met hem moesten de andere aanwezige Midden- en Oost-Europese landen vertrekken. Op die manier onderstreepte de oprichting van de OEES de ideologische kloof tussen Oost en West. Tegen de achtergrond van de stijgende Oost-West-spanningen is het weinig waarschijnlijk dat het Amerikaanse Congres met zoveel hulp zou ingestemd hebben als de Sovjet-Unie aan tafel was blijven zitten. 7

8 De OESS wordt OESO Op het einde van de jaren vijftig bleek dat de OEES schitterend werk had geleverd. Ze begon intussen uit te groeien tot een organisatie die zich met veel meer bezighield dan de verdeling van de Marshallhulp en de coördinatie van de economische inspanningen van de lidstaten. Het zou erg jammer geweest zijn om dit overleg- en coördinatieorgaan te ontbinden eens de Marshallhulp ophield. In 1961 ging daarom de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) van start. De OESO nam de taken van de OEES over. Ze breidde haar ledenkring uit tot de Verenigde Staten, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland en Japan. Het werd een club van rijke, geïndustrialiseerde landen. De OESO is geen supranationale organisatie geworden. Het is in de eerste plaats een forum waar westerse regeringen beleidservaring uitwisselen en streven naar gemeenschappelijke standpunten. Omdat de dekolonisatie in het begin van de jaren 60 erg actueel was, had de OESO bijzondere aandacht voor de problemen van de Derde Wereld. De prestigieuze economische rapporten die de OESO jaarlijks publiceert genieten grote bekendheid. Samenwerking in Midden- en Oost-Europa onder sovjetdwang: de COMECON Verschillende Midden- en Oost-Europese landen waren in 1947 erg geïnteresseerd in de Marshallhulp. Toch verbood de USSR alle landen binnen haar invloedssfeer aan het programma deel te nemen. Stalin verweet de Amerikanen dat ze de hulp wilden gebruiken om de Europese landen onder hun economische en politieke controle te krijgen. Voor Stalin alweer een bewijs dat de Amerikanen zelf aan de basis lagen van de Koude Oorlog tussen de communistische en niet-communistische wereld. De Midden- en Oost-Europese landen waren erg ontgoocheld over de gedwongen afwijzing van de Marshallhulp. Daardoor ging immers 89% van hun buitenlandse handel de mist in. Als compensatie richtte de Sovjet-Unie in 1949 de Comecon op, de Raad voor Wederzijdse Economische Hulpverlening. De aangesloten leden zouden economische ervaringen delen, elkaar technische bijstand verlenen en grondstoffen, voedingsmiddelen, machines en industriële uitrusting uitwisselen. In de praktijk werd de Comecon een economisch keurslijf waarbij vanuit Moskou een strikte planeconomie en een grote onderlinge economische afhankelijkheid werden opgelegd. 8

9 Figuur 2: kaart Koude Oorlog Ryckevelde 9

10 1.2 Uitbouw van de Militaire Verdediging In februari 1945 verzamelden de leiders van de Grote Drie (VS, Sovjet-Unie, en het Verenigd Koninkrijk) in Jalta om afspraken te maken over enkele naoorlogse problemen. De gesprekspartners startten de discussie vanuit een totaal verschillend uitgangspunt. De Amerikaanse president Roosevelt wilde vooral dat de Grote Drie na de oorlog zouden blijven samenwerken. Hij was zelfs bereid daarvoor een paar toegevingen te doen aan de SovjetUnie. Alleen op die manier kon er blijvend mondiale vrede ontstaan. Stalin zag eerder zijn kans om de machtspositie van de Sovjet-Unie in Europa te versterken. De Britse premier Churchill doorzag Stalins plan en stelde voor van meet af aan invloedssferen in Europa af te bakenen. Die tegengestelde visies verklaren meteen waarom de gesprekspartners de akkoorden van Jalta nadien op hun eigen wijze interpreteerden. Kort na het einde van de oorlog trokken de Amerikaanse en Britse troepen zich massaal terug uit Europa. Het Rode Leger had andere plannen en bleef sterk aanwezig in de Centraal- en Oost-Europese landen die het bevrijd had. Tijdens de oorlog had de USSR een gebied van ongeveer 16 keer België geannexeerd. Estland, Letland en Litouwen verdwenen van de kaart in Datzelfde jaar moest Finland een groot stuk grondgebied aan Moskou afstaan. In 1945 werden de helft van Oost-Pruisen en delen van Polen, Tsjechoslowakije en Roemenië bij de USSR ingelijfd. Nu werkte de Sovjet-Unie ijverig aan de installatie van communistisch gezinde regeringen in die landen. Niet-communistische krachten werden vaak op subtiele wijze uitgeschakeld. In de loop van 1948 zag het Westen plots erg duidelijk waar de Sovjet-Unie mee bezig was. Op enkele maanden tijd grepen de communisten in Praag de macht en sloot het Rode Leger de toegangswegen tot West-Berlijn af. Het Westen kreeg de schrik te pakken en sloot ook op militair gebied de rangen. De Koude Oorlog was een feit. Het IJzeren Gordijn werd neergelaten. De Oost-West-spanning zou lange tijd het denken en doen van West-Europa bepalen. Van Westerse Unie (WU) Na de communistische staatsgreep in Praag begonnen vele West-Europese landen te vrezen voor eenzelfde scenario in eigen land. De communistische partijen deden het hier immers ook niet slecht. Op 17 maart 1948 tekenden Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de Beneluxlanden daarom het Pact van Brussel. Daarmee werd de Westerse Unie opgericht. De WU-lidstaten beloofden elkaar wederzijdse bijstand op militair, politiek, cultureel en economisch gebied. Ze hoopten zich op die manier te verdedigen tegen de expansiedruk van de USSR. tot Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) De Westerse Unie zou natuurlijk niet veel verhaal hebben tegen de sovjetovermacht. Om de communistische dreiging de baas te kunnen was een gemeenschappelijk Atlantisch verdedigingsmechanisme nodig. Zelfs Amerikanen die zich verzetten tegen een militair engagement in vredestijd (isolationisten) raakten daar stilaan van overtuigd. Als antwoord op de gebeurtenissen in Praag en Berlijn sloten tien West-Europese landen met Canada en de VS het Noord-Atlantische Verdrag af in Later breidde de groep NAVO-bondgenoten nog uit. De NAVO zou de vrijheid, het gemeenschappelijk erfgoed en de beschaving waarborgen van die volkeren, waarvan de maatschappelijke orde gegrondvest is op de democratische beginselen, de vrijheid en de suprematie van het recht. De meest bekende passage uit het Noord-Atlantische Verdrag is ongetwijfeld artikel 5. Daarin staat te lezen dat een gewapende aanval tegen één van de leden beschouwd wordt als een aanval tegen allen. In dat geval staan alle leden de aangevallen lidstaat bij. Zij treden op op de wijze die zij nodig 10

11 oordelen en mogen daarbij ook wapens gebruiken. Zodra de Veiligheidsraad (van de Verenigde Naties) het nodige heeft ondernomen om de vrede te herstellen, zullen de leden van het Bondgenootschap hun actie stopzetten. De Westerse Unie (later de West-Europese Unie) bleef bestaan naast de NAVO. Meer dan het machteloze, kleine broertje van het Atlantische Bongenootschap is de WU en haar opvolger, de WEU, nooit geworden. Het vraagstuk van de Duitse herbewapening In 1950 viel het communistische Noord-Korea Zuid-Korea binnen. Daarmee bereikte de Oost-West-spanning opnieuw een hoogtepunt. Vele landen in West-Europa vreesden dat Korea nog maar een test was. Wat als West-Europa het volgende slachtoffer van een communistische aanval zou worden? De Bondsrepubliek nam het zekere voor het onzekere en vroeg de Verenigde Staten om troepenversterking. De Amerikanen stemden toe. Tegelijk vroegen de VS zich af of de Bondsrepubliek niet zelf militair kon bijdragen tot de verdediging van haar grondgebied. Maar kort na WO II bleef zelfs een beperkte Duitse herbewapening voor vele westerse geallieerden een erg onzalige gedachte. De oprichting van een geïntegreerd Europees leger waarbinnen Duitse troepen zouden opereren onder Europees commando leek een elegante oplossing. Dit idee van een Europese Defensie Gemeenschap bleek echter niet haalbaar. Toen de Europeanen zelf geen oplossing vonden voor het Duitse vraagstuk werd op aandringen van de VS de Duitse Bundeswehr opgericht. De WU wordt WEU In allerijl werd gezocht hoe de Bondsrepubliek militair binnen West-Europese allianties kon geïntegreerd worden. De uitbreiding en omvorming van de WU bood de beste oplossing. Italië en West-Duitsland traden als nieuwe leden toe. De WU ging voortaan WEU, West-Europese Unie, heten. Zoals eerder gezegd bleef de werking van de WEU steeds overschaduwd door de NAVO. Het kan dan ook niet verwonderen dat de Bondsrepubliek Duitsland in 1955 ook toetrad tot de NAVO. Het gevaar voor het Duitse militarisme leek bezworen. Het Warschaupact: een tegenreactie De Sovjet-Unie liet zich niet intimideren. De herbewapening van Duitsland en de oprichting van de WEU vormden de ideale argumenten om de band met de satellietstaten nog meer aan te halen. Op 14 mei 1955, acht dagen na de eerste vergadering van de WEU, sloot de Sovjet-Unie met enkele staten uit haar invloedssfeer het Warschaupact. In tijden van gevaar beloofden de lidstaten overleg te plegen. Bij eventuele agressie waren ze verplicht tot wederzijdse bijstand. Bovendien werd een supranationale verdedigingsorganisatie opgezet. Net zoals de NAVO moest die de gemeenschappelijke verdediging versterken. Het Pact van Warschau had ook een sterk controlerende invloed op de eigen leden. Dat ondervond o.a. Hongarije in 1956 en Tsjecho-Slowakije in

12 1.3 Herstel van een stabiel en waardevol Europa Kort na de oorlog ontstonden her en der in Europa organisaties en verenigingen die zich bezighielden met de vraag hoe het naoorlogse Europa er moest uitzien. Hoe kon de democratie hersteld worden? Was de tijd niet rijp voor sociale vernieuwingen? En hoe kon een oorlog en de gruweldaden die ermee gepaard gaan in de toekomst vermeden worden? In 1946 hield de Unie van Europese Federalisten haar Congres in Hertenstein (Zwitserland). Het congres ging uit van het feit dat de traditionele, interstatelijke betrekkingen gefaald hadden. Er was nood aan nieuwe vormen van samenwerking. De aanwezigen pleitten voor de oprichting van een echt federaal Europa. Die federatie moest bestaan uit zowel Midden-, Oost- als West-Europese landen. Door de Koude Oorlog zou de deelname van Oost-Europese landen echter nog lang onmogelijk blijven. Andere Europese bewegingen vertolkten hun eigen visie. Die week vaak sterk af van de erg vooruitstrevende ideeën van de Unie. Toch werd in 1948 een poging gedaan om een overkoepelend comité van Europese bewegingen op te richten. (Later zou dat Comité kortweg de Europese Beweging genoemd worden.) Vertegenwoordigers van diverse pluimage en strekking ontmoetten elkaar op het eerst Congres van het Comité in Den Haag. Ondanks de erg uiteenlopende meningen kwam er in Den Haag toch een gezamenlijke slottekst. Die verdedigde o.a. (1) de oprichting van een verenigd Europa waarin vrij verkeer van mensen, ideeën en goederen zou bestaan; (2) de opstelling van een Verklaring van de Rechten van de Mens die vrijheid van meningsuiting en vergadering garandeerde; (3) de oprichting van een Europees Gerechtshof dat zou toezien op de naleving van die rechten en (4) de oprichting van de Raad van Europa. Welke bevoegdheid die Raad zou krijgen en hoe haar samenstelling er zou uitzien, was nog onduidelijk. Op voorstel van de Franse regering kwam een comité van regeringsvertegenwoordigers bijeen dat het idee van de Raad van Europa verder moest uitwerken. Dat bleek geen gemakkelijke klus. De enen droomden van een federale aanpak, waarbij de lidstaten een deel van hun beslissingsmacht aan Europa zouden afstaan. Anderen geloofden eerder in een losse, intergouvernementele samenwerking. Daarbij behouden de lidstaten hun soevereiniteit en onafhankelijk beslissingsrecht. Tien West-Europese landen tekenden op 5 mei 1949 in Londen het oprichtingsverdrag van de Raad van Europa. Voor de vestiging van de hoofdzetel viel de keuze niet toevallig op Straatsburg: een fel betwiste grensstad als symbool voor de grote naoorlogse verzoening. Tijdens de eerste bijeenkomst bleek al meteen dat de intergouvernementalisten de bovenhand haalden. De eindresolutie van de eerste vergadering omschreef de Raad als een politiek orgaan met begrensde bevoegdheden maar met werkelijke macht. In de praktijk bleef die macht erg beperkt. Er bestond nu een Europese Parlementaire Vergadering maar met minimale bevoegdheid. Ook de beslissingen van het Comité van Ministers waren niet direct bindend voor de lidstaten. Ze moesten telkens door conventies tussen de staten bekrachtigd worden. Toch heeft de Raad van Europa al erg nuttig werk geleverd. Vrij onopvallend bereidde ze in Straatsburg verschillende conventies voor. Die stimuleren samenwerking en coördinatie op het gebied van bescherming van de rechten van de mens, juridische aangelegenheden, sociale vraagstukken, jeugd, sport, onderwijs, cultuur, gezondheidszorg, milieu, bouwkundig erfgoed, De belangrijkste conventie is ongetwijfeld die van de Rechten van de Mens (EVRM, 1950)(zie deel III). Ook het Sociale Charter (1961) is voor de Europeanen van grote betekenis. Het Comité voor Culturele samenwerking (CCC) van 1961 legde de grondslag voor een Europese Culturele Gemeenschap. 12

13 De werking van de Raad van Europa heeft evenwel onder de Koude Oorlog geleden. Omdat het accent lag (en ligt) op de mensenrechten en de democratie de enige voorwaarden voor lidmaatschap werden de Middenen Oost-Europese landen uitgesloten. De Raad bleef dus een organisatie van het Westen. Met het neerhalen van het IJzeren Gordijn in 1989 kreeg de Raad een nieuwe taak: een brug slaan tussen Oost en West. Hongarije werd in november 1990 als eerste Midden-Europees land volwaardig lid. Andere voormalige Oostbloklanden volgden. 13

14 2. De start van het eigenlijke integratieproces In 1949 was de ontgoocheling onder de Europese federalisten groot. Het was duidelijk dat de Raad van Europa door zijn intergouvernementele karakter geen krachtdadige instelling kon worden. Uit Franse hoek kwam er een voorstel om langs een andere weg tot supranationale samenwerking te komen. Op het Koude Oorlogsfront steeg de spanning intussen ten top. In het Koreaanse conflict en tijdens de oorlog in Indochina stonden de twee blokken (het Communistische en het Westerse o.l.v. de VS) met getrokken messen tegenover elkaar. Die inspanningen zouden het Europese integratieproces een overhaast tempo opleggen EGKS 2.1 De Europese gemeenschap voor kolen en staal Op 9 mei 1950 hield Robert Schuman, de Franse minister van Buitenlandse Zaken, een gedurfde toespraak. Hij was ervan overtuigd dat we niet langer genoegen konden nemen met nietszeggende woorden maar dat een daad van moed, een opbouwende daad nodig was. Daarom stelde hij voor een gemeenschappelijke markt voor kolen en staal tussen Frankrijk en Duitsland op te richten onder gezag van een onafhankelijke supranationale autoriteit. Andere landen konden zich bij dit project aansluiten. Niet toevallig viel de keuze op kolen en staal als testdomeinen voor de samenwerking. Het Ruhr- en Saargebied, Lotharingen en Luxemburg streken waar de grootste concentratie van kolen en ijzererts in Europa te vinden was vormden in het verleden al vaker de aanleiding voor een Frans-Duits conflict. Na WO II kwam het Ruhrgebied onder inter-geallieerd beheer. Frankrijk kreeg het protectoraat over het Saargebied. Een nieuwe conflicthaard was hier in de kiem aanwezig. Alleen Frans-Duitse samenwerking kon een elegante oplossing bieden in deze gevaarlijke situatie. Bovendien lagen kolen en staal aan de basis van de wapenindustrie. Om een oorlog in de toekomst te vermijden waren gemeenschappelijke afspraken in die sectoren dus absoluut noodzakelijk. De grondslag van Schumans voorstel kwam van Jean Monnet. Deze Franse economist en planoloog geloofde dat de Europese integratie niet in één keer kon gerealiseerd worden. Ze moest stap voor stap opgebouwd worden. De lidstaten zouden starten met een gemeenschappelijk beleid op een beperkt domein. Automatisch zou er samenwerking in aanverwante gebieden volgen. Monnet noemde dit het spill-over effect van de supranationale aanpak. Die idee vormde dus de basis voor een Europese federatie. Zes regeringen reageerden positief op het voorstel van Robert Schuman. De onderhandelaars voor Frankrijk, Italië, West-Duitsland, België, Nederland en Luxemburg kwamen voor het eerst in Parijs bijeen op 20 juni Tien maanden lang werkten ze aan de tekst van een verdrag. Dat werd op 18 april 1951 ondertekend. De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) kon haar werkzaamheden starten. Om een echte gemeenschappelijk markt voor kolen en staal te creëren moesten eerst heel wat interne hinderpalen uit de weg worden geruimd: douanetarieven, kwantitatieve beperkingen, kartelvorming, Bovendien was er een gemeenschappelijk douanetarief aan de buitengrenzen nodig. De Hoge Autoriteit werd het belangrijkste beslissingsorgaan van de EGKS. Het bestond uit onafhankelijke vertegenwoordigers van de verschillende lidstaten die supranationale beslissingen namen. De Raad van Ministers en de Gemeenschappelijke Vergadering van de EGKS kregen maar een beperkte macht toebedeeld. Als gevolg van de samenwerking verhoogde de productie opmerkelijk. Snel bleek echter dat de kolensector in een diepe internationale crisis was geraakt. De Hoge Autoriteit moest harde maatregelen nemen. Toch heeft de EGKS de crisis met succes overleefd. Mijnsluitingen die zich al meer dan 30 jaar opgedrongen werden nu doorgevoerd. Daarnaast kwamen er allerlei sociale maatregelen om het leed voor de arbeiders te verzachten. 14

15 Hetzelfde scenario zou zich in de jaren tachtig voordoen in de staalsector. Al deze acties werden gefinancierd door een Europese belasting op kolen- en staalproductie. Die vormde de basis voor een eerste Europese begroting. 2.2 De Europese politieke gemeenschap: een brug te ver De aanval van het communistische Noord-Korea op Zuid-Korea (1950) deed de landen in West-Europa vrezen voor hun veiligheid. Meteen stelde zich de vraag of ook West-Duitsland geen bijdrage moest leveren aan de militaire bescherming van West-Europa. De Duitse herbewapening zo snel na WO II boezemde vele landen echter angst in. Konden er geen Duitse soldaten ingeschakeld worden zonder een Duits leger op te richten? De Franse minister van Defensie, René Pléven, liet zich inspireren door het succes van de EGKS. Hij stelde voor om een Europese Defensiegemeenschap (EDG) op te richten. Daarbinnen zou een geïntegreerd Europees leger bestaan, waarin ook Duitse troepen opereerden onder Europees commando. Een Europees leger is echter ondenkbaar zonder politieke bovenstructuur. Het EDG-Verdrag voorzag daarom op termijn de creatie van een overkoepelende Europese Politieke Gemeenschap. Het EDG-voorstel deed heel wat stof opwaaien bij de zes EGKS-lidstaten. Op 27 mei 1952 ondertekenden ze toch de verdragstekst. Het bleef nu nog wachten op de goedkeuring door de nationale parlementen om definitief van start te gaan. De parlementaire vergadering van de EGKS liet er geen gras over groeien. Ze vloog meteen aan het werk om de structuur van de toekomstige Europese Politieke Gemeenschap uit te tekenen. In haar ontwerp was er sprake van scheiding van machten, een tweekamerstelsel, een verkozen parlement, een uitvoerende raad, een raad van nationale ministers, een hof van justitie en een economische en sociale raad. Eigenlijk werd hier een grondwet voor Europa geschreven. De ratificatie van het EDG-Verdrag in de nationale parlementen sleepte erg lang aan. Intussen veranderde het klimaat in Europa. Stalin stierf in maart Onder zijn opvolger, Nikita Chroesjtsjov, brak een periode van dooi aan. In datzelfde jaar tekenden de strijdende partijen een wapenstilstand in Korea. Frankrijk had de handen vol met de dekolonisatieoorlog in Indochina. De EDG was dus niet langer de eerste zorg. Het Verenigd Koninkrijk liet duidelijk verstaan dat het geen lid wenste te worden van de EDG of EPG. Groot-Brittannië weigerde zelfs enige militaire waarborgen als deze er toch zou komen. Toen uiteindelijk vijf landen het verdrag al hadden geratificeerd of op het punt stonden dat te doen, vermoordde het Franse parlement zijn eigen kind: het debat over de EDG werd in 1954 van de parlementaire dagorde geschrapt. Voor de Europese federalisten betekende deze mislukking een zware slag. Bleef nog het probleem van de Duitse herbewapening. Omdat de Europeanen er niet uit raakten kwam er op aandringen van de VS wel een Duitse Bundeswehr. Die werd opgenomen in de Westerse Unie. Die heette vanaf nu de West-Europese Unie (WEU) EEG - EGA 2.3 De Europese Economische Gemeenschap en Euratom De mislukking van de Europese Defensie Gemeenschap en de Europese Politieke Gemeenschap leek het Europese integratieproces eerst te verlammen. Maar in mei 1955 kreeg de samenwerking dan toch het broodnodige duwtje in de rug. 15

16 De Ministerraad van de EGKS vergaderde toen in Messina (Sicilië) over de heersende crisis. De ontspannen sfeer en het zicht op de Etna stemden de ministers blijkbaar mild. Ze besloten de Europese integratie verder te zetten langs de weg van de economische samenwerking. Een comité van deskundigen, o.l.v. Paul-Henri Spaak, de Belgische minister van Buitenlandse Zaken, kreeg de opdracht een plan uit te werken. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, J.W. Beyen, speelde een belangrijke rol in die werkgroep. De werkzaamheden van het comité leverden 2 verdragen op: Euratom en het EEG-Verdrag (EEG staat voor Europese Economische Gemeenschap). Op 25 mei 1957 ondertekenden de Zes beide teksten in Rome. Daarom spreekt men ook wel over de Verdragen van Rome. Met de oprichting van de EGA (Europese Gemeenschap voor Atoomenergie) of Euratom beslisten de lidstaten de handen in elkaar te slaan op het gebied van atoomenergie voor burgergebruik. Deze energiebron was nog vrij nieuw. Er moesten dus weinig nationale belangen overwonnen worden om te kunnen samenwerken. Bovendien was (en is) onderzoek naar de mogelijkheden van kernenergie erg duur. Gemeenschappelijke investeringen rendeerden dus beter. In het EEG-Verdrag staat dat de lidstaten vast van plan zijn een gemeenschappelijke markt uit te bouwen met vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal. Als tussenfase op weg naar dat einddoel zou er eerst een douane-unie gerealiseerd worden. Verder wilden de lidstaten een gemeenschappelijk beleid uitstippelen op het gebied van concurrentiebeleid, handel, transport, landbouw, Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) van de EG (later de EU) werd één van de meest Europese beleidsdomeinen: de lidstaten legden hun landbouwbevoegdheid volledig in Europese handen. Na de Verdragen van Rome zou het erg lang duren voordat de lidstaten nog meer bevoegdheden aan het Europese niveau overdroegen. Voor elke millimeter bevoegdheid moest verder gevochten worden met de nationale regeringen. 2.4 Een Britse tegenreactie: de Europese Vrijhandelsassociatie Het Verenigd Koninkrijk heeft altijd een eigen positie ingenomen in het debat over de Europese integratie. De woorden van Churchill We are with them, not of them vatten de Britse houding het beste samen. Het Verenigd Koninkrijk was erin geslaagd om van de Raad van Europa een politiek zwakke organisatie te maken. Bij de onderhandelingen over de EGKS, de EDG, de EPG, de EEG en de EGA hadden de Britten wel geluisterd. Als puntje bij paaltje kwam speelden ze echter niet mee. Zij waren immers nog altijd georiënteerd op het vroegere Britse imperium, de Commonwealth en een sterling-zone. Groot-Brittannië voelde zich niet continentaal genoeg om zich te engageren voor een Verenigd Europa. Bovendien had het Angelsaksische Rijk speciale banden met de VS. En die mochten geen schade oplopen. Toch waren de Britten erg verbaasd over de Europese plannen om de EEG en de EGA op te richten. Het Verenigd Koninkrijk voelde dat het opnieuw de trein miste. Op de valreep ondernam het in 1957 nog een poging om een grote vrijhandelszone tot stand te brengen binnen de OEES. Die zou de Verdragen van Rome erg afgezwakt en opgelost hebben in een ruimer gebied. Op 14 november 1958 liet Frankrijk weten dat het nooit bereid zou zijn aan zo n vrijhandelszone mee te werken. Daarmee was het plan definitief gekelderd. Het Verenigd Koninkrijk hield echter vast aan de idee en zocht contact met de overige landen in West-Europa. Op 21 juli 1959 richtten 7 landen in Stockholm de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA) op: Groot-Brittannië, Portugal, Denemarken, Noorwegen, Zweden, Oostenrijk en Zwitserland (Liechtenstein behoort ook tot de EVA 16

17 omdat het een douane-unie heeft met Zwitserland sinds 1923). Enkele jaren later sloten ook IJsland en Finland aan. De EVA wilde zich beperken tot de oprichting van een vrijhandelszone voor industriële producten. Daar slaagden de EVA-leden al vanaf 1966 in. Het werd snel duidelijk dat de EVA nooit dezelfde spectaculaire resultaten zou boeken als de Europese gemeenschappelijke markt. De meerderheid van de EVA-landen zocht trouwens toenadering tot de EG. Ook het Verenigd Koninkrijk begon stilaan zijn standpunt te herzien. Een herhaaldelijk non van de Franse president Charles de Gaulle blokkeerde nog jaren de Britse toetreding. De president vreesde dat via Groot-Brittannië de Amerikaanse invloed en controle in de EG zou binnensluipen. 17

18 3. De jaren zestig: bloei, crisis en relance Op het einde van de jaren vijftig was van de naoorlogse ellende niet veel meer te merken. De meeste vluchtelingen hadden een nieuwe thuis gevonden en de West-Europese landen behoorden tot de club van de rijke landen. De economische infrastructuur was helemaal heropgebouwd. Het succes van de ééngemaakte Europese markt was overweldigend. In de jaren zestig vertegenwoordigde het volume van het EEG-handelsverkeer evenveel als dat van de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten samen. De Europese Gemeenschap (in 1967 waren EEG, EGKS en EGA samengesmolten tot de EG) was uitgegroeid tot een economische reus. Ondanks alle positieve resultaten belandde de Europese samenwerking halfweg de jaren zestig in een crisis. Naast de economische successen werden de jaren zestig gekenmerkt door een maatschappelijke beweging die streefde naar meer liberalisering en democratisering. Ze vond vooral aanhang bij de jongere generaties en kende haar hoogtepunt in In dat jaar kwamen in verschillende Europese steden studenten op straat om tegen de bestaande orde te protesteren. Die beweging liet zich ook voelen aan de andere kant van het IJzeren Gordijn. In Tsjecho-Slowakije leefde dezelfde drang naar meer vrijheid en democratie. Een nieuwe wind waaide door de Tsjechoslowaakse communistische partij. Progressieve partijleden streefden naar meer openheid, economische decentralisatie, kortom een eigen Tsjechoslowaakse weg naar het socialisme. Sovjetleider Breznjev liet de Tsjechoslowaken duidelijk verstaan dat ze te ver gingen. Troepen van het Warschaupact vernietigden de Praagse lente met militair geweld. 3.1 Tweede poging tot meer Europese politieke samenwerking: het plan Fouchet Frankrijk gaf de moed niet op na de mislukking van de EDG (Europese Defensie Gemeenschap) en de EPG (Europese Politieke Gemeenschap). In 1960 waagde de Gaulle opnieuw zijn kans. Hij stelde aan bondskanselier Adenauer een plan tot politieke samenwerking voor. Het was gebaseerd op regelmatige bijeenkomsten van de regeringsleiders en vaste commissies. Fouchet, een naaste medewerker van de Gaulle zette het idee op punt. Verschillende lidstaten uitten meteen hun bezwaren: te intergouvernementeel en teveel gericht tegen de Verenigde Staten (en het Atlantische Bondgenootschap). Van het plan Fouchet kwam niets in huis. Toch droeg het initiatief bij tot een versterking van de Frans-Duitse as, belichaamd in de figuren van de Gaulle en Adenauer. 3.2 Politiek van de lege stoel De crisis die halverwege de jaren zestig uitbrak is eigenlijk te verklaren door het succes van de EG en de Franse onwil om ook politiek te volgen. Twee vraagstukken lagen op tafel: de toekomstige financiering van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en het systeem van beslissen met meerderheid van stemmen in de Ministerraad. Bij de start van het GLB was afgesproken dat de uitgaven voorlopig zouden gefinancierd worden door bijdragen van de lidstaten. Tegen juni 1965 moesten de lidstaten wel naar een andere financieringsmethode uitkijken. De Verdragen van Rome 18

19 bepaalden bovendien dat vanaf begin 1966 de stemming met unanimiteit in de Ministerraad vervangen werd door meerderheidsbeslissingen. De Commissie stelde voor om het landbouwbeleid te financieren door eigen inkomsten (douanerechten, invoertaksen, ). Het Europees Parlement kreeg de controle over de besteding van die eigen middelen. De meerderheidsbeslissingen in de Ministerraad, zoals bepaald in het verdrag, waren absoluut noodzakelijk om een krachtig beleid te kunnen voeren. Voor de Franse president de Gaulle ging dit allemaal te ver. Europese samenwerking kon, maar de beslissingsmacht moest in handen blijven van de soevereine staten. De Gaulle ontketende een crisis door handig het financiële en het institutionele vraagstuk aan elkaar te koppelen. Hij weigerde de nieuwe financiering van het landbouwbeleid goed te keuren als Frankrijk het vetorecht in de Ministerraad kwijtspeelde. Zes maanden lang bleef de stoel van de Franse minister in de Ministerraad uit protest leeg. ( Politique de la chaise vide ). Uiteindelijk besloten de Zes in het zgn. compromis van Luxemburg dat ze het niet eens waren over de manier waarop in de toekomst beslissingen moesten genomen worden. In de praktijk zou een land een stemming met unanimiteit kunnen eisen (en dus van een vetorecht gebruik maken) als het nationaal belang op het spel stond. De voorstanders van een meer federaal Europa hadden opnieuw een slag verloren! 3.3 De relance van Den Haag De crisis van de lege stoel in 1965 legde eigenlijk een fundamenteel probleem bloot. De EEG-kalender voor de oprichting van de douane-unie was misschien wel voorbeeldig afgewerkt, het enthousiasme voor de samenwerking bleek zoek. Verschillende lidstaten dachten eigenlijk vooral aan zichzelf en lieten het nationale belang primeren boven het Europese. Er was een krachtig signaal nodig om de zaak weer op gang te trekken. De nieuwe Franse president, Georges Pompidou, nam alvast het initiatief voor een Europese topontmoeting in Den Haag in Hij pleitte er voor de voltooiing, verdieping en uitbreiding van de EEG. Diezelfde uitdagingen zijn terug te vinden in de besluiten van de Top. Tegen het einde van het jaar moest er een oplossing voor de financiering van het landbouwbeleid op tafel liggen. Daarmee zou de creatie van de gemeenschappelijke markt voltooid worden. Verder wilden de lidstaten onderzoeken hoe de oprichting van een Economische en Monetaire Unie de EG kon versterken. Ten slotte mochten de deuren niet langer gesloten blijven voor kandidaat-lidstaten. De EG startte onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk, Denemarken, Ierland en Noorwegen. 19

20 4. Voltooiing, verdieping en uitbreiding in de jaren zeventig De realisatie van de Haagse plannen werd in de jaren zeventig ernstig bemoeilijkt door een economische malaise. Die begon al op 15 augustus Toen besloot de Amerikaanse president Richard Nixon dat de dollar niet langer tegen goud omwisselbaar was (het einde van de convertibiliteit). Hij deed dit zonder rekening te houden met de gevolgen voor Europa. Zwevende wisselkoersen, monetaire instabiliteit en hollende inflatie waren het gevolg. De oliecrisis deed daar nog een schepje bovenop. De OPEC greep de Oktoberoorlog in het Midden-Oosten (1973) aan om een wekenlange olieboycot en een verviervoudiging van de olieprijs door te voeren. Europa was hierop helemaal niet voorbereid. De Europese industrie werd in haar slagader getroffen. De meningen van de lidstaten over de aanpak van de energiecrisis liepen erg uiteen. Ze slaagden er niet in een gezamenlijk energiebeleid op poten te zetten. Beide crisissen brachten de economie in een toestand van stagflatie (stagnatie samen met hoge inflatie) die een enorme werkloosheid veroorzaakte. Die problemen zetten de lidstaten echter niet aan tot een meer intense samenwerking. Integendeel, elk zocht binnen zijn eigen nationale grenzen naar oplossingen. De berichten van op het Koude Oorlogsfront klonken positiever. De minder gespannen sfeer tussen de grootmachten leidde tot een Conferentie over Veiligheid en Samenwerking, in Helsinki, in De slotakte werd twee jaar later door 35 landen uit Oost en West ondertekend. Zij spraken af geregeld bijeenkomsten te houden om te praten over veiligheid, samenwerking op het gebied van economie, wetenschap, techniek en milieu en over mensenrechten. Die conferenties speelden op termijn een belangrijke rol in de détente. In 1994 veranderde de CVSE van naam. Sindsdien spreken we over de OVSE, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa. 4.1 De voltooiing Heel snel na de Topontmoeting in Den Haag werd een akkoord bereikt over de financiering van het landbouwbeleid. Daarmee was al één aanleiding voor de politiek van de lege stoel uit de weg geruimd. Ook de douane-unie stond op poten. Een belangrijke stap op weg naar een echte gemeenschappelijke markt. 4.2 De verdieping De Luxemburgse premier Werner kreeg de opdracht om een plan voor een monetaire unie uit te werken. Het plan voorzag een eenheidsmunt tegen eind Tegen die tijd zou de unie de monetaire bevoegdheid van de lidstaten overnemen. Door de muntcrisis en de economische recessie verdween Werners project in de koelkast. De Europese muntslang, verbonden aan de dollar, diende voorlopig als alternatief. Pas in 1979 zetten de lidstaten onder impuls van Frankrijk en Duitsland de stap naar het Europees Monetair Stelsel (EMS). Dit systeem omvatte drie belangrijke elementen: (1) De creatie van de ECU (European Currency Unit, een munteenheid waarvan de waarde bepaald werd door de korf van nationale munten die aan het EMS deelnamen. (2) De koers van de nationale munten werd bepaald t.o.v. de ECU en t.o.v. elkaar. De munten konden in een beperkte marge schommelen t.o.v. elkaar. 20

SAMENVATTING SYLLABUS

SAMENVATTING SYLLABUS SAMENVATTING SYLLABUS Julie Kerckaert Inleiding tot het Europees en internationaal recht Academiejaar 2014-2015 Inhoudsopgave Deel 2: Inleiding tot het Europees recht... 2 1. Het juridisch kader van het

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE

ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE Hoe het begon 1870: Frans-Duitse oorlog om Elzas-Lotharingen Elzas-Lotharingen Welke grondstoffen vindt men terug in dit gebied? Hoe het begon 1870: Frans-Duitse oorlog om

Nadere informatie

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3)

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Na de dood van Stalin leek de Sovjet greep op het Oost Europa wat losser te worden. Chroesjtsjov maakte Stalins misdaden openbaar (destalinisatie),

Nadere informatie

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank GROEP / KLAS.. Naam: Ga www.schooltv.ntr.nl Zoek op trefwoord: EU Bekijk de clip Het ontstaan van de EU en maak de volgende vragen. Gebruik de pauzeknop

Nadere informatie

Opbouw van de Europese Monetaire Unie

Opbouw van de Europese Monetaire Unie Opbouw van de Europese Monetaire Unie Seminarie voor leerkrachten, NBB Brussel, 21 oktober 2015 Ivo Maes DS.15.10.441 Construct EMU 21_10_2015 NL Opbouw van de Europese monetaire unie 1. Beschouwingen

Nadere informatie

EUROPA. meer samen bouwen!

EUROPA. meer samen bouwen! EUROPA meer samen bouwen! INHOUDSOPGAVE GESCHIEDENIS VAN DE EUROPESE CONSTRUCTIE herinneren waar we vandaan komen... 04 EUROPESE VERDRAGEN meer overeenkomsten afsluiten... 11 EUROPESE SYMBOLEN onze diversiteit

Nadere informatie

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo werkvel - 1 De Europese Unie (EU). Je hebt er dagelijks mee te maken. Al is het alleen al omdat je niet alleen Nederlander bent, maar ook Europeaan. Of dat er bijvoorbeeld euro s in je portemonnee zitten.

Nadere informatie

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank De Slotakte vermeldt de verbindende protocollen en de niet-verbindende verklaringen Slotakte De CONFERENTIE VAN DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE LIDSTATEN, bijeen te Brussel op 30 september

Nadere informatie

Deel 2. Supranationale instellingen na 1945: op weg naar wereldvrede? 6. De Europese Unie

Deel 2. Supranationale instellingen na 1945: op weg naar wereldvrede? 6. De Europese Unie Deel 2. Supranationale instellingen na 1945: op weg naar wereldvrede? Supranationalisme is een manier waarop verschillende politieke gemeenschappen, verschillende staten, met elkaar samenwerken. Bevoegdheden

Nadere informatie

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN INTRO VOOR DE LEERKRACHT Deze tijdslijn illustreert het verhaal van de Europese Unie. U kunt de tijdslijn in verschillende stukken afdrukken

Nadere informatie

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs 1.1 Een blik op een eeuw Europa Deel 1: Een beetje geschiedenis Dankzij onze vrienden, Marie en Alexander,

Nadere informatie

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs 1.1 Een blik op een eeuw Europa Deel 1: Een beetje geschiedenis Dankzij onze vrienden, Marie en Alexander,

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 10 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 10 Toetsvragen Tijdvak 10 Toetsvragen 1 In de loop van de twintigste eeuw zijn er grote veranderingen geweest in de relatie tussen de Europese landen en hun kolonies overzee. De Europese landen kregen steeds minder greep

Nadere informatie

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 1. Bekijk bron 1. De titel van de onderstaande Russische cartoon is: De Amerikaanse stemmachine. De Verenigde Staten drukken op het knopje voor, dat naast het knopje

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 DEEL 3.4 DE EURO Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 3.4. DE EURO DOEL - De leerlingen/cursisten ontdekken de voordelen van het gebruik van de eenheidsmunt: wisselen van geld is niet meer nodig, je spaart

Nadere informatie

1950 De Verklaring van Schuman

1950 De Verklaring van Schuman Hoofdstuk 3 31 Van Gemeenschappelijke Markt tot euro 8 mei 1945 : de Tweede Wereldoorlog (1939-1945) wordt beëindigd. Europa ligt in puin. De angst voor een herhaling van een dergelijk drama brengt politici

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 1 Voorwoord Tijdens het maken van mijn spreekbeurt over Amerika kwam ik de Koude oorlog tegen. De koude oorlog leek mij een heel interessant onderwerp waar ik niet

Nadere informatie

Herdenking Capitulaties Wageningen

Herdenking Capitulaties Wageningen SPEECH SYMPOSIUM 5 MEI 2009 60 jaar NAVO Clemens Cornielje Voorzitter Nationaal Comité Herdenking Capitulaties Wageningen Dames en heren, De détente tussen oost en west was ook in Gelderland voelbaar.

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

De NAVO na de. Koude Oorlog

De NAVO na de. Koude Oorlog De NAVO na de Koude Oorlog Inleiding Het websheet De NAVO na de Koude Oorlog is het tweede websheet dat in het teken staat van internationale organisaties en Europese veiligheid. Het sheet heeft als doel

Nadere informatie

Koude Oorlog. Geschiedenis SO I 4 november 2010. Tijdvak 1

Koude Oorlog. Geschiedenis SO I 4 november 2010. Tijdvak 1 Geschiedenis SO I 4 november 2010 Tijdvak 1 Koude Oorlog Dit SO bestaat uit 40 vragen. 25 openvragen en 15 gesloten vragen. Schrijf de antwoorden op je antwoordblad. 1 2 3 4 5 6 7 In het jaar 1938 werd

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Nieuwe ontwikkelingen na de Tweede Wereldoorlog Nieuwe machtsverhoudingen: Verenigde Staten en de Sovjet-Unie nieuwe supermachten

Nadere informatie

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de)

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) Turken in Kreuzberg Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) 1 OPDRACHT 1 Waarom werd de Berlijnse muur opgericht? Na de 2 e Wereldoorlog werd Duitsland in 2 gedeeltes opgesplitst, te weten West-Duitsland

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266 15 (1965) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1994 Nr. 266 A. TITEL Verdrag tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben, met

Nadere informatie

De Raad van Europa. I. Ontstaan en karakter. Iemand die zich inzicht wil

De Raad van Europa. I. Ontstaan en karakter. Iemand die zich inzicht wil De Raad van Europa I. Ontstaan en karakter Iemand die zich inzicht wil verschaffen in de ontwikkeling van het internationalisme van na de 2e wereldoorlog zal heel wat moeite moeten doen om door de brei

Nadere informatie

Het EEG-Verdrag voorzag de oprichting

Het EEG-Verdrag voorzag de oprichting deel 1 EEG. Door het succes van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (1951) en het mislukken van de Europese Defensie en Europese Politieke Gemeenschap werd beslist om de verdere Europese samenwerking

Nadere informatie

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING Non-member state of the Council of Europe (Belarus) LIDSTATEN HOOFDZETEL EN OVERIGE VESTIGINGEN BEGROTING Albanië, Andorra, Armenië, Azerbeidzjan,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Woord vooraf... 11

Inhoudsopgave. Woord vooraf... 11 Inhoudsopgave Woord vooraf... 11 Benelux... 13 1 Ontstaan en historische ontwikkeling... 13 2 Institutionele structuur en werking... 15 2.1 Benelux Secretariaat-Generaal... 16 2.1.1 Samenstelling... 16

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2005

Examen VMBO-GL en TL 2005 Examen VMBO-GL en TL 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Overzicht - Voorgedragen voor uitdrukkelijke goedkeuring vanaf januari 2012 tot 1 april 2016

Overzicht - Voorgedragen voor uitdrukkelijke goedkeuring vanaf januari 2012 tot 1 april 2016 Overzicht - Voorgedragen voor uitdrukkelijke goedkeuring vanaf januari 2012 tot 1 april 2016 Titel 1 Notawisseling houdende een Aanvullend Verdrag bij het Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden,

Nadere informatie

Europa in een notendop

Europa in een notendop Europa in een notendop Wat is de Europese Unie? Europees Een unie = gelegen in Europa. = verenigt landen en mensen. Laten we eens verder kijken: Wat hebben de Europeanen gemeenschappelijk? Hoe heeft de

Nadere informatie

DOEL A. ACHTERGRONDINFORMATIE. 1. Basistekst voor de docent

DOEL A. ACHTERGRONDINFORMATIE. 1. Basistekst voor de docent DEEL 1 HOE IS DE EUROPESE UNIE ONTSTAAN EN GEGROEID? DEEL 1 HOE IS DE EUROPESE UNIE ONTSTAAN EN GEGROEID? DOEL - De leerlingen/cursisten begrijpen dat het idee voor de Europese samenwerking gegroeid is

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

DE EUROPESE GEMEENSCHAP, HET KONINKRIJK BELGIË, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE HELLEENSE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK SPANJE,

DE EUROPESE GEMEENSCHAP, HET KONINKRIJK BELGIË, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE HELLEENSE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK SPANJE, OVEREENKOMST BETREFFENDE DE DEELNAME VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK HONGARIJE, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, DE REPUBLIEK MALTA, DE

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2005

Examen VMBO-GL en TL 2005 Examen VMBO-GL en TL 2005 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 41 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2004 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2004 - I E KOUE OORLOG + NEERLN EN E VERENIGE STTEN N E TWEEE WERELOORLOG 2p 24 Hieronder staan vijf voorstellen voor afspraken over uitsland na de Tweede Wereldoorlog: 1 uitsland moet gedemilitariseerd worden.

Nadere informatie

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij:

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 9. ENERGIE 1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 31973 D 0045: Besluit 73/45/Euratom van de Raad van 8 maart

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Open vragen. De bestuurlijke kaart van de Europese Unie

Open vragen. De bestuurlijke kaart van de Europese Unie Open vragen bij De bestuurlijke kaart van de Europese Unie Instellingen, besluitvorming en beleid Anna van der Vleuten (red.) bussum 2012 Deze open vragen horen bij het boek De bestuurlijke kaart van de

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea

Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea Bij deze opgave horen figuur 3 en de teksten 7 tot en met uit het bronnenboekje. Gebruik tekst 7. Er zijn twee vormen van dictaturen: autoritaire en totalitaire

Nadere informatie

De hereniging van Duitsland

De hereniging van Duitsland De hereniging van Duitsland 9 november is voor onze oosterburen een bijzondere dag. Op die dag in 1989 viel namelijk de Berlijnse muur en die ingrijpende gebeurtenis wordt nog steeds elk jaar in het hele

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST EN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST AF/EEE/BG/RO/DC/nl 1 BETREFFENDE DE TIJDIGE BEKRACHTIGING VAN DE OVEREENKOMST BETREFFENDE

Nadere informatie

Europa, na Wereldoorlog II. Arthur Helling

Europa, na Wereldoorlog II. Arthur Helling Europa, na Wereldoorlog II oh ja Arthur Helling 1949: 5-5-1949 oprichting Raad van Europa opgericht door 10 landen waaronder Nederland en gevestigd in Straatsburg. Telt thans 47 leden/landen, Ter vergelijk:

Nadere informatie

D $ E%$& U V - V 6 28 +,, Het plan van Schuman. De pioniers. De groei van de Europese Unie -1- laatste update: 01/04/2016

D $ E%$& U V - V 6 28 +,, Het plan van Schuman. De pioniers. De groei van de Europese Unie -1- laatste update: 01/04/2016 De Europese Unie is een unieke internaonale samenwerking. Kort na de Tweede Wereldoorlog staren zes landen met een Europese samenwerking om de vrede op het Europese connent te bewaren. Vandaag is de EU

Nadere informatie

Wat is internationaal recht?

Wat is internationaal recht? Wat is internationaal recht? Elk land heeft wetten en regels waar iedereen zich aan moet houden. Als je naar een ander land gaat, moet je je aan andere regels en wetten houden. Als je dat niet doet, dan

Nadere informatie

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1 35 Oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1. De Tweede Wereldoorlog dankt zijn naam aan: a. Het aantal landen dat erbij betrokken was b. Het feit dat de oorlog in meerdere werelddelen werd uitgevochten

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 Welke kaart geeft de historisch

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-D Gebruik het bronnenboekje. Dit examen

Nadere informatie

De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen

De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen De Europese Unie De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen EU-landen Kandidaat-EU-landen Oprichters Nieuwe ideeën voor duurzame welvaart en vrede Konrad Adenauer Alcide De Gasperi Winston Churchill

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

Herman 1ste president van EU

Herman 1ste president van EU Herman 1ste president van EU Herman for President Een droom van een grijze muis komt uit uit! Heel het land reageerde positief op de aanstelling van Herman Van Rompuy als Europees president. Velen vonden

Nadere informatie

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links.

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links. Week 1 Info: Europa Er zijn zeven werelddelen: Noord-Amerika, Zuid Amerika, Afrika, Europa, Azië, Australië en Antarctica. Europa bestaat uit 45 landen. Nederland hoort bij Europa. Het noorden van een

Nadere informatie

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE INTRO VOOR DE LEERKRACHT Dit is de vereenvoudigde geschiedenis van de Europese Unie, door De Brieven Brigade toegankelijk gemaakt voor de leerlingen

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

INTERNATIONAAL COMITÉ TER BJSVOEDERING VAN DE HANDEL. S_a menvatting

INTERNATIONAAL COMITÉ TER BJSVOEDERING VAN DE HANDEL. S_a menvatting Behoort bij schrijven no.: INTERNATIONAAL COMITÉ TER BJSVOEDERING VAN DE HANDEL. S_a menvatting Het Internationale Comité ter Bevordering van de Handel (International Committee for the Promotion of Trade,

Nadere informatie

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Week 1ABC: De Franse Revolutie Info: De Franse Tijd (1795 1814) Na de Franse Revolutie werd Napoleon de baas in Frankrijk. Napoleon veroverde veel Europese landen,

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2010 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 53 punten

Nadere informatie

Herman Van Rompuy en José Manuel Durão Barroso. Van oorlog naar vrede: het verhaal van Europa. Verkorte versie 9.12.2012, 12.15 uur; 1039 woorden

Herman Van Rompuy en José Manuel Durão Barroso. Van oorlog naar vrede: het verhaal van Europa. Verkorte versie 9.12.2012, 12.15 uur; 1039 woorden Herman Van Rompuy en José Manuel Durão Barroso Van oorlog naar vrede: het verhaal van Europa Verkorte versie 9.12.2012, 12.15 uur; 1039 woorden Oorlog is zo oud als Europa. Ons continent draagt de littekens

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie 10 april 2001 VOORLOPIGE VERSIE 2000/2243(COS) ONTWERPADVIES van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek

Nadere informatie

Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa

Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa INE MEGENS EIGENTIJDSE GESCHIEDENIS Opbouw college: Vooruitgangsgeloof 19 e eeuw Nationalisme en politieke kaart van Europa Eerste Wereldoorlog Cultuurpessimisme

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 34 (2007) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2012 Nr. 9 A. TITEL Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting

Nadere informatie

*** ONTWERPAANBEVELING

*** ONTWERPAANBEVELING EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken 23.5.2013 2012/0271(E) *** ONTWERPAANBEVELING over het ontwerp van besluit van de Raad betreffende de sluiting

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST 443 der Beilagen XXIII. GP - Staatsvertrag - 91 niederländische Erklärungen (Normativer Teil) 1 von 13 EN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE

Nadere informatie

Ik ben Steenkool. Nooit meer oorlog groep 7-8. De Steenkool, een beetje Limburg is hem niet vreemd. En hij is niet zo goed in Engels.

Ik ben Steenkool. Nooit meer oorlog groep 7-8. De Steenkool, een beetje Limburg is hem niet vreemd. En hij is niet zo goed in Engels. De Steenkool, een beetje Limburg is hem niet vreemd. En hij is niet zo goed in Engels. Hi! I am de steenkool. De cole of de stone. I am black, zwart. And I kan fire geven. Jongens, dat is wat die Europese

Nadere informatie

PERMANENTE VERTEGENWOORDIGING VAN NEDERLAND

PERMANENTE VERTEGENWOORDIGING VAN NEDERLAND PERMANENTE VERTEGENWOORDIGING VAN NEDERLAND bij de Ij Naar aanleiding van ons telefonisch onderhoud van II hedenmorgen doe ik U hierbij een Nota toekomen die enige Jl_S bedachten bevat over de wijze waarop

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke tekening (rond 1900), met als titel:

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1952 No. 163 Overgelegd aan de Staten-Generaal üsott'ïtt^minister van Buitenlandse Zaken

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1952 No. 163 Overgelegd aan de Staten-Generaal üsott'ïtt^minister van Buitenlandse Zaken 30 (1952) No. 2 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1952 No. 163 Overgelegd aan de Staten-Generaal üsott'ïtt^minister van Buitenlandse Zaken A. TITEL Protocol bij het Noord-Atlantisch

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

Het verhaal van Europa

Het verhaal van Europa Het verhaal van Europa 2010 Uitgeverij Manteau / Standaard Uitgeverij en Rob Heirbaut & Hendrik Vos Standaard Uitgeverij nv, Mechelsesteenweg 203, B-2018 Antwerpen www.manteau.be info@manteau.be Deze reeks

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

HONDERD JAAR GELEDEN. Nieuws uit de krant van 10 tot 15 maart 1913

HONDERD JAAR GELEDEN. Nieuws uit de krant van 10 tot 15 maart 1913 HONDERD JAAR GELEDEN aflevering 12 Nieuws uit de krant van 10 tot 15 maart 1913 Een vast onderwerp waaraan in de kranten aandacht werd besteed, was de oorlog op de Balkan. Turkije was er bij betrokken

Nadere informatie

Speech ter gelegenheid van de ontvangst van Nederlandse ambassadeurs door de Staten-Generaal, d.d. donderdag 29 januari 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer Het gesproken woord geldt Geachte

Nadere informatie

BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys

BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys INHOUD 1. Algemene kennis over de EU 2. Wat ging eraan vooraf 3. Structuur 4. Totstandkoming wetten De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen EU-landen Kandidaat-EU-landen

Nadere informatie

Geschiedenisles over het jaar 1989, einde van de Koude Oorlog

Geschiedenisles over het jaar 1989, einde van de Koude Oorlog Geschiedenisles over het jaar 1989, einde van de Koude Oorlog Deze les gaat over 1989 en over de decennia voorafgaand aan dit revolutionaire jaar. De les is gemaakt naar aanleiding van de expositie 1989.

Nadere informatie

HET SCHENGEN-ACQUIS EN DE INTEGRATIE ERVAN IN DE UNIE

HET SCHENGEN-ACQUIS EN DE INTEGRATIE ERVAN IN DE UNIE [EUROPA] SCADPlus BELANGRIJKE JURIDISCHE KENNISGEVING - Op de informatie op deze site is een verklaring van afwijzing van aansprakelijkheid en een verklaring inzake het auteursrecht van toepassing. HET

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

MODULE II. Wat heb jij aan de Europese Unie?

MODULE II. Wat heb jij aan de Europese Unie? MODULE II Wat heb jij aan de Europese Unie? In de Europese Unie ben je als consument goed beschermd. Producten moeten aan allerlei veiligheidsvoorschriften voldoen, reclame mag niet misleidend zijn en

Nadere informatie

Tekst toespraak (Eng) Luc Van den Brande, Vlaams Volksvertegenwoordiger 1 Vice-Voorzitter EU Comité van de Regio s

Tekst toespraak (Eng) Luc Van den Brande, Vlaams Volksvertegenwoordiger 1 Vice-Voorzitter EU Comité van de Regio s "A new vision for Europe" Londen, 26 februari 2007 Regional & Local Government Group for Europe European Parliament Office Tekst toespraak (Eng) Luc Van den Brande, Vlaams Volksvertegenwoordiger 1 Vice-Voorzitter

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Bijlage VMBO-KB 2004 tijdvak 2 GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-C Bronnenboekje 400030-2-633-527b SOCIALE ZEKERHEID EN VERZORGINGSSTAAT IN NEDERLAND bron

Nadere informatie

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Door: F. De Smyter en P. Holvoet 1. Geef een correcte omschrijving van de volgende economische begrippen: a) Globalisering:.

Nadere informatie

Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1

Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1 Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1 Oorzaken van de Eerste Wereldoorlog: invuloefening Werkblad bij het simulatiespel www.activehistory.co.uk Instructie: Vul het witte veld in terwijl je het

Nadere informatie

Instructie: Quiz EU - Test je kennis!

Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Korte omschrijving werkvorm De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen en blufvragen. Bij kennisvragen kiest

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie