Straatsburg redt Europese handel in emissierechten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Straatsburg redt Europese handel in emissierechten"

Transcriptie

1 dinsdag 3 maart jaargang 18 nummer 2 Energie Actueel verschijnt 10 keer per jaar Oplage zie ook Plaatsing hart offshore windpark Medio februari is het transformatorstation geplaatst voor het nieuwe offshore windpark Eneco Luchterduinen. Het park wordt met een capaciteit van 129 megawatt het grootste in de Nederlandse Noordzee. Voor de spectaculaire operatie werd het hefschip Rambiz van het Belgische Scaldis ingezet. Deze drijvende kraan pikte met zijn hijsarmen van 80 meter het station, dat het hart vormt van het windpark, in IJmuiden op. Het transformatorstation weegt evenveel als 4 Boeing 747 s (bijna 900 ton) Straatsburg redt Europese handel in emissierechten DOOR JAN SCHILS, BRUSSEL Het Europees Parlement heeft de handel in emissierechten (het ETSsysteem) gered door een voorstel van de Europese Commissie, om er een automatisch correctiemechanisme in aan te brengen, goed te keuren. Het aangepaste systeem wordt eind 2018 operationeel. Het voorstel daartoe werd door de milieucommissie van het Europees Parlement aanvaard. Het gaat nu ter definitieve goedkeuring naar de milieuministers van de 28 lidstaten van de EU. Die zijn onder aanvoering van Duitsland en Groot-Brittannië in meerderheid voor deze aanpassing van het ETS-systeem, maar Polen en andere Oost-Europese landen eisen enkele jaren uitstel voor het correctiemechanisme. Correctie Het ETS-systeem werd in het leven geroepen om de CO 2 -prijs te regelen voor de industrie en de energiesector. Maar als gevolg van de economische crisis en doordat er teveel emissierechten gratis werden uitgedeeld, werkte het systeem niet, omdat de CO 2 -prijs was gekelderd. Voor een ton CO 2 -uitstoot betaalden de bedrijven circa 7 euro in plaats van 30 euro. De bedoeling van het correctie- 3 Stap voor stap naar één Noordwest-Europese elektriciteitsmarkt Thema: energie in de provincie 6 mechanisme is de logica zelve: bij een teveel aan CO 2 -emissierechten op de markt wordt het aanbod automatisch verminderd, maar zijn er te weinig dan wordt het aanbod automatisch verhoogd. Compromis In januari jl. kon de industriecommissie van het Europees Parlement het onderling niet eens worden over de startdatum van het correctiemechanisme. De Duitsers worstelen met stroommarkt van de toekomst Energie halen uit de diepte van de oceaan parlementsleden met sympathie voor de industrie wilden 2021 als startdatum, de milieuaanhangers binnen de industriecommissie wilden al in 2017 starten. De kwestie werd daarna voorgelegd aan de parlementaire milieucommissie, die een compromis van zijn rapporteur Ivo Belet (België) aanvaardde. Volgens het compromis zou de opbrengst van 300 miljoen emissierechten geïnvesteerd worden in een innovatiefonds om de omschakeling naar een koolstofarme industrie te vergemakkelijken. Om te beletten dat de energie-intensieve industrie (hoogste CO 2 -uitstoot) uitwijkt naar landen met een minder strenge klimaatwetgeving, blijven er voor deze grootste vervuilers volgens het compromis gratis uitstootrechten bestaan. Energie Actueel is ook digitaal beschikbaar: energieactueel.nl Vattenfall mikt met nieuwe organisatiestructuur op nieuwe start DOOR WIM VERSEPUT, KOPENHAGEN Het Zweedse energieconcern Vattenfall neemt de organisatiestructuur op de schop en mikt daarmee volgens directievoorzitter Magnus Hall op een nieuwe start. Van een structuur gebaseerd op de regionale productie- en marktgebieden Scandinavië en continentaal Europa (inclusief Groot- Brittannië) schakelt Vattenfall over op een verdeling van het management over de zakelijke activiteiten. Daarbij gaat het om achtereenvolgens Heat, Wind, Customer & Solutions, Distribution, Generation en Markets. De bruinkoolwinning van het Zweedse concern wordt bovendien ondergebracht in een aparte eenheid Lignite Mining and Generation met plannen om dit bedrijfsonderdeel op termijn van de hand te doen. Pijlers Volgens Vattenfall is de wijziging van de organisatorische aanpak onderdeel van een herziening van de bedrijfsstrategie. De nieuwe strategie zal door het managementteam van de bedoelde bedrijfsonderdelen stapsgewijs worden geformuleerd en vastgelegd, zo blijkt uit de toelichting bij het initiatief. Dit is genomen tegen de achtergrond van de door de uitdagende energie- markt eens te meer gegroeide noodzaak om de kostenefficiency en de continuïteit strak in de hand te houden. Enkele dingen zijn daarbij voor directietopman Magnus Hall aan geen enkele twijfel onderhevig. We moeten onze positie als Europees bedrijf verdedigen, we moeten ons productaanbod aan de klant verduurzamen en we willen een elektriciteitsproducent zijn die zich concentreert op emissievrije en emissieefficiënte oplossingen, somt hij de pijlers op waarop de strategie komt te rusten. Rijk geschakeerd Met de nieuwe organisatiestructuur kan één en ander soepeler in de praktijk worden omgezet, terwijl het bedrijf meer kan focussen op het behalen van synergievoordelen tussen de landen waar Vattenfall actief is, meent Hall. De personele samenstelling van het management is volgens hem rijk geschakeerd. De mix van mannen en vrouwen, persoonlijkheden, nationaliteiten en ervaring weerspiegelt onze strategische keuzes en ons Europese karakter. Er worden een heleboel kwaliteiten bij elkaar gebracht en iedereen is sterk gemotiveerd om leiding te geven aan een nieuwe start voor Vattenfall. De nieuwe organisatiestructuur is effectief per 1 april dit jaar. Hogere duurzame ambities Zweden door effectief certificatensysteem DOOR WIM VERSEPUT, KOPENHAGEN De regering van Zweden legt de lat hoger voor wat in 2020 aan duurzame productiecapaciteit met het certificatensysteem moet zijn gefinancierd. Dit certificatensysteem, dat voor de financiering van de productiefaciliteiten al in 2003 werd ingevoerd en waarbij zich in 2011 buurland Noorwegen aansloot, werkt volgens de regering dusdanig goed dat tot 2020 nog makkelijk 2 terawattuur per jaar extra aan duurzame elektriciteit kan worden gefinancierd. Daarmee komt de productie van hernieuwbare certificatenenergie in Zweden op 30 terawattuur (TWh). Dat betekent dus dat sinds de invoering met de certificaten 28 TWh per jaar is gefinancierd. Het certificatensysteem blijkt een effectieve methode om de doelstelling voor duurzame energie te verwezenlijken, constateert het Zweedse milieu- en energieministerie. Volgens hetzelfde ministerie zijn de voorwaarden voor de uitbouw van de capaciteit in Zweden dan ook buitengewoon goed. Controle Het certificatensysteem houdt in dat stroomproductiebedrijven jaarlijks een bepaald quotum aan duurzame elektriciteit toebedeeld krijgen. Die hoeveelheid stroom is gebonden aan certificaten die worden gehonoreerd en uit de markt worden genomen als de stroom op de markt is afgezet. De controle is in handen van de toezichthouder op de energiemarkt. Voor de afnemers heeft het systeem nauwelijks tot geen gevolgen voor de stroomprijs. Volgens brancheorganisatie Svensk Energi was de stroomprijs vorig jaar op de beurs Nord Pool Spot gemiddeld krap 3 eurocent per kwh, ofwel ruim een halve cent lager dan in Lager is de prijs sinds 2007 niet meer geweest, dankzij goedgevulde stuwmeren, het uitblijven van een strenge winter en een getemperde conjunctuur, aldus Svensk Energi. De windenergieproductie steeg ten opzichte van 2013 met ruim 16% procent naar 11,5 TWh, de waterkrachtproductie met ruim 5% naar 64,1 TWh. De totale productie in Zweden nam met 1% toe naar krap 151 TWh. De netto-export nam toe met 5,5 TWh naar 15,5 TWh.

2 2 ECONOMIEmarkt & bedrijven Britse energieconsumenten betaalden vorig jaar 3,7 miljard teveel energieprijzen te bevriezen. Daardoor zouden de prijzen nu kunstmatig hoog worden gehouden. Desondanks, zegt de consumentenorganisatie, zouden de leveranciers in een goed werkende markt gedwongen zijn efficiënter te werken en de prijzen beter in toom te houden. Which? heeft zijn analyse doorgestuurd naar de Mededingingsautoriteit, die bezig is met een officieel onderzoek naar de marktwerking in de sector. Switch app Want niet alleen de consumentenorganisatie maakt zich zorgen over het vermeende gebrek aan concurrentie. Toezichthouder OFGEM doet dat ook, en heeft daarom de Mededingingsautoriteit ingeschakeld. Maar OFGEM wijst er tevens op dat consumenten zelf meer kunnen doen door vaker te switchen. Meer dan de helft van de Britten heeft dat nog nooit gedaan, maar zij zouden honderden euro s kunnen besparen. Ook kunnen volgens OFGEM veel consumenten in één klap flink besparen door van een variabel tarief te switchen naar een vast tarief bij een van de kleinere onafhankelijke leveranciers. Het overstappen is de laatste jaren eenvoudiger gemaakt en het gaat sneller dan voorheen. Er is onlangs zelfs een app voor smartphones op de markt gebracht die de gebruiker vertelt wat voor hem het goedkoopste tarief is en waarmee binnen enkele minuten geswitcht kan worden. De app Voltz genaamd laat de gebruiker ook automatisch weten wanneer het tijd is om opnieuw te switchen. DOOR ARJAN SCHIPPERS De zes grote energieleveranciers in Groot-Brittannië hebben in januari prijsverlagingen aangekondigd voor gasverbruikers. Consumentenorganisatie Which? vindt dat de energiebedrijven dat veel eerder hadden moeten doen. Begin januari schreef staatssecretaris voor Economische Zaken Matthew Hancock de Grote Zes (British Gas, Eon, Npower, EDF, Scottish Power en SSE) een brief waarin hij aandringt op prijsverlagingen. Het werd tijd, aldus de bewindsman, de consumenten mee te laten profiteren van de lagere groothandelskosten als gevolg van de gezakte olieprijzen. De meeste kleine en onafhankelijke energieleveranciers hadden dat al gedaan. Of het nou door die brief kwam of niet, enkele weken later maakten de Grote Zes één voor één prijsverlagingen bekend. Bescheiden verlagingen, dat wel, variërend van 1,3% tot 5,1%. De elektriciteitsprijzen bleven ongewijzigd, hoewel sommige kleinere leveranciers hun stroomprijzen ook verlaagden. Geen rechtvaardiging De Britse consumentenorganisatie Which? vindt het te weinig en te laat. De organisatie onderzocht de prijsbewegingen op de groothandelsmarkt in de afgelopen twee jaar en vergeleek die met wat de consumenten hebben betaald. Daarbij hield het ook rekening met de meest gebruikelijke hedging strategieën van energieleveranciers. De conclusie van het onderzoek is dat er geen rechtvaardiging bestond voor de prijsverhogingen die eind 2013 werden doorgevoerd. En de verlagingen die nu zijn aangekondigd (waarvan sommige pas in april ingaan) hadden eerder moeten zijn ingevoerd. Ook is er gezien de prijzen op de groothandelsmarkten ruimte voor een veel royalere verlaging, van 8,8% tot 10,3%, aldus Which? Officieel onderzoek Bovendien vindt Which? ook dat de elektriciteitsprijzen inmiddels ongeveer 10% lager hadden kunnen zijn. Op basis daarvan berekent de studie dat de consument vorig jaar 3,7 miljard teveel heeft betaald. Which? erkent dat de prijzen voor de consument slechts voor een deel worden bepaald door prijsbewegingen op de groothandelsmarkt en dat er andere factoren een rol spelen, bijvoorbeeld de verkiezingsbelofte van oppositieleider Milband de Kleinere leveranciers in VK presteren beter Uit cijfers van OFGEM blijkt dat de helft van de switchende klanten weggaat bij één van de Grote Zes om vervolgens over te stappen naar één van de kleine onafhankelijke leveranciers. Die hebben niet zelden scherpere prijzen, maar scoren bij de consumenten ook hoog op andere terreinen. Uit het laatste jaarlijkse Which? onderzoek naar klanttevredenheid blijkt dat de Grote Zes het steevast slechter doen dan de kleine, vaak relatief nieuwe leveranciers. Which? vroeg consumenten naar hun mening over de dienstverlening, klachtenafhandeling en duidelijkheid van de energierekening. Ook werd gevraagd of zij vonden dat hun energieleveranciers waar voor hun geld leveren en voldoende helpen met energiebesparing. Aan de top van de ranglijst van 18 leveranciers staat het groene energiebedrijf Ecotricity met een tevredenheidsscore van 84%, gevolgd door een hele reeks kleinere leveranciers. De eerste van de Grote Zes vinden we pas terug op plaats 12 en de andere vijf vullen de plekken 13 tot en met 18 met daartussenin één van de kleinere leveranciers. De Grote Zes scoren allemaal 50% of lager, met een score van 35% voor hekkensluiter Npower. Regelgeving Spaanse overheid zit Iberdrola en Gas Natural Fenosa dwars DOOR PETER WESTHOF Een nieuwe start van het jaar betekent andermaal een cijferregen van de Europese utilities over het afgelopen jaar. De afgelopen weken kwamen als eerste Iberdrola, Enel en Gas Natural Fenosa met de resultaten over 2014 naar buiten. De nettowinst van Iberdrola en Enel nam af, terwijl die van Gas Natural Fenosa een lichte stijging liet zien. Dit was wel te danken aan een eenmalige meevaller. Iberdrola en Gas Natural Fenosa gaven aan opnieuw last te hebben gehad van regelgeving van de regering in Madrid. De nettowinst van Iberdrola zakte voor het vierde jaar op rij. De winst kwam vorig jaar uit op 2,33 miljard euro tegenover 2,6 miljard euro het jaar daarvoor. Analisten hadden gerekend op 2,37 miljard euro. Een belangrijke oorzaak voor de winstdaling was volgens Iberdrola dat de Spaanse overheid minder subsidie geeft voor het winnen van hernieuwbare energie. Ook heeft de regering in Madrid sinds enkele jaren belasting op energieopwekking. Dit betekende voor Iberdrola vorig jaar een financiële tegenvaller van 339 miljoen euro. De maatregelen van de Spaanse overheid zullen waarschijnlijk geen effect meer hebben op de resultaten over 2015, zei de financiële topman van Iberdrola, Jose Sainz Armada, in een optimistische toelichting op de cijfers. We verwachten namelijk dat onze hernieuwbare energiebusiness in de VS, het Verenigd Koninkrijk en Latijns- Amerika deze verliezen zal compenseren. De Spaanse economie groeide in het laatste kwartaal van 2014 met 0,7%. Dit was de hoogste groei in zeven jaar. Bovendien liet de Spaanse economie elk kwartaal een plus zien en dat was sinds 2007 ook niet meer voorgekomen. Iberdrola produceerde hierdoor in Spanje 5,1% meer dan het voorgaande jaar. De productie in het Verenigd Koninkrijk ging daarentegen met 5,1% onderuit. Desondanks gaf het bedrijf onlangs aan nog meer in te zetten op expansie in het buitenland en een verdere groei van hernieuwbare energie. Het aandeel van Iberdrola op de Spaanse beurs in Madrid liet in reactie op de cijfers een lichte stijging zien. Vizier op het buitenland Gas Natural Fenosa heeft een beter 2014 achter de rug dan Iberdrola. De nettowinst over het vorig jaar steeg met 1,2% naar 1,46 miljard euro. Dit was wel lager dan de prognoses. Analisten waren uitgegaan van een winst van 1,5 miljard euro over vorig jaar. Bovendien profiteerde de onderneming van de (eenmalige) verkoop van zijn telecomdivisie. Dit leverde Gas Natural Fenosa 252 miljoen euro op. Ook Gas Natural Fenosa had vorig jaar last van de maatregelen van de Spaanse overheid. Het bedrijf zette in het thuisland Spanje 10% minder gas af. Dit had te maken met strengere regelgeving rond de gasindustrie in Spanje. De winst van Gas Natural Fenosa was voor 45% te danken aan de internationale activiteiten. Het bedrijf wil zich in de toekomst nog meer op het buitenland gaan richten. Gas Natural Fenosa had vorig jaar wel last van de zwakke Braziliaanse munt reaal en de Colombiaanse peso. Deze munteenheden verloren in 2014 flink terrein ten opzichte van de euro en dat zorgde voor een verlies van 70 miljoen euro bij Gas Natural Fenosa. De aankoop van het Chileense CGE, in november vorig jaar, had tot effect dat de nettoschuld nu bijna 17 miljard euro bedraagt. Het Chileense bedrijf werd voor 2,5 miljard euro overgenomen. Afnemende vraag Begin februari bracht Enel in Rome de (voorlopige) resultaten over 2014 naar Best en slechtst presterende beursfondsen Periode 26 januari t/m 23 februari 2015 best presterende Veolia Env 2,70% Scottish & Southern 1,58% EVN 0,67% RWE -0,13% E.On -1,09% minst presterende National Grid Group -3,12% GdF Suez/International Power -5,13% Endesa -5,50% EDP -5,60% Centrica -7,79% buiten. De winst is vorig jaar met 1,9% gezakt naar 15,5 miljard euro. Ook de omzet ging omlaag: van 78,7 miljard euro naar 75,8 miljard euro. Volgens Enel houden de lagere resultaten verband met een afnemende vraag naar energie en verschillen tussen de euro en Latijns- Amerikaanse valuta en de Russische roebel. Positief was dat de nettoschuld vorig jaar is teruggebracht van 39,7 miljard euro naar 38 miljard euro. Francesco Starace, topman van Enel, toonde zich tevreden over de resultaten. Ze reflecteren het resultaat van de maatregelen die we hebben genomen, zoals de reorganisatie van het bedrijf en de herstructurering van onze activiteiten op het Iberisch schiereiland en in Latijns Amerika.

3 3 EUROPA marktkoppeling Duur en inefficiënt capaciteitssysteem niet goed voor Europese markt De bevindingen in het Duitse Groenboek zijn van groot belang voor een verdere eenwording van de Europese energiemarkt, stelt TenneT. Een belangrijke conclusie is dat de richting naar een marktverstorende capaciteitsmarkt niet goed is en gekozen moet worden voor het optimaliseren van de huidige energiemarkt. Bij een capaciteitsmarkt bestaat het risico dat er een duur en inefficiënt systeem ontstaat, zegt Brouwers. Een dergelijk systeem werkt concurrentieverstorend en kan daardoor een rem zetten op de noodzakelijke innovaties op het gebied van duurzamere opwekking. Dat zal de eenwording van de Europese markt zeker niet helpen, integendeel. Studies in opdracht van het Duitse ministerie van Economische Zaken en Energie reppen over bedragen tot 15 miljard euro aan extra kosten en dat is dan nog maar tot Stap voor stap naar één Noordwest - Europese elektriciteitsmarkt De integratie van de Noordwest-Europese elektriciteitsmarkt is een proces van lange adem. Politiek, nationale weten regelgeving en nationale belangen vormen drempels om de weg vrij te maken voor een verdere eenwording van de markt. Er is al het nodige bereikt. Maar energiebeleid is grotendeels en nog steeds een nationale, sterk door politiek beïnvloede, aangelegenheid. Volgens Ruud Otter, manager Market Affairs van Energie-Nederland en voorzitter van het Market Parties Platform, bemoeilijkt nationale weten regelgeving de integratie van de (Noordwest-)Europese elektriciteitsmarkt. Ook wordt er onvoldoende over de grenzen gekeken, waardoor een echte regionale visie ontbreekt. TSO s zouden hun krachten veel efficiënter moeten bundelen, zegt hij. Er zijn nog steeds te veel belangen, te veel kapiteins op hetzelfde schip. De technische kant van de integratie van de verschillende stroommarkten is het minst ingewikkelde deel, aldus Otter. Het gaat erom dat men ook écht bereid is om nationale belangen opzij te zetten voor grensoverschrijdende belangen. Een aardig voorbeeld is TenneT dat als cross-border TSO vast al veel zou kunnen optimaliseren, maar daarvan weerhouden wordt door regelgeving. Politieke wil Er zal politieke wil moeten zijn om internationale stappen te zetten richting die verdere Noordwest-Europese marktintegratie, meent Otter. Een gemeenschappelijke visie van landen en echte politieke wil zijn noodzakelijk om vervolgstappen in de marktintegratie te kunnen zetten. Hij noemt de korte termijnmarkt, stimulering van hernieuwbare energie en netinvesteringen en -tarieven. Tegenstrijdige belangen van energiebeurzen maken integratie lastig Daarover zal een krachtige onderlinge afstemming tussen landen moeten zijn om de integratie ook daadwerkelijk tot een succes te maken. Als harmonisatie ontbreekt, lukt het niet. Internationaal niveau Toch zijn er ook lichtpuntjes, zegt hij. De marktkoppeling is geslaagd. En de op handen zijnde invoering van de flow-based marktkoppeling verhoogt de prijsconvergentie op de day ahead markt. Maar het is wel de enige echte progressie die in onze regio op dit moment wordt geboekt. Ik denk dat het de hoogste tijd is dat dossiers op het gebied van marktintegratie nu ook echt op internationaal niveau geregeld gaan worden. Het tot stand brengen van een marktkoppeling is relatief eenvoudig. Dat is gebeurd door afspraken tussen de TSO s en de stroombeurzen. Op het terrein van intraday handel (handel in elektriciteit gedurende de dag, red.) zou in principe hetzelfde mogelijk zijn, maar lopen we nog steeds tegen tegenstrijdige belangen aan van energiebeurzen, die de integratie lastig maken. Daarnaast is er een aantal projecten rondom de balanceringsmarkt. Een veelbelovend project is dat tussen Nederland en België, waarbij de Belgische TSO Elia en het Nederlandse Duitse Groenboek is van Europees belang Hoe ziet de Duitse elektriciteitsmarkt er straks uit, nadat Duitsland heeft besloten volledig te kiezen voor de opwek van duurzame energie? De Energiewende is voor onze oosterburen niet alleen een transitie van fossiele naar groene energie een proces dat tijd vraagt, maar roept ook vragen op over voorzieningszekerheid. Zorgt een energievoorziening met wind en zon voor voldoende elektriciteit op het Duitse hoogspanningsnet? En welke maatregelen zijn nodig om een goede balans tussen vraag en aanbod van stroom te garanderen? Het Duitse ministerie van Economische Zaken en Energie heeft een Groenboek opgesteld dat deze en andere vragen aan de orde stelt. Het geeft geen kant en klare oplossingen en komt niet met besluiten, maar presenteert een groot scala van voorbereidingen die nodig zijn om de Energiewende te faciliteren. Het Groenboek wil daarmee een discussie in gang zetten die moet leiden naar een elektriciteitsmarkt, waarbij de voorzieningszekerheid op lange termijn gewaarborgd is. Dat die discussie niet louter een nationale aangelegenheid is, moge duidelijk zijn zeggen de samenstellers. Immers, de Duitse elektriciteitsmarkt is onderdeel van een Europese energiemarkt waarin landen nauw met elkaar zijn verbonden. Daarom ook heeft het Duitse ministerie van Economische Zaken en Energie buurlanden en de Europese Commissie uitgenodigd mee te denken hoe cross-border samenwerking en voorzieningszekerheid zo kosteneffectief mogelijk gerealiseerd en gegarandeerd kunnen worden. TenneT een pilotproject over balanshandhaving zijn gestart. Maar ook hier lopen we tegen het probleem aan dat TSO s hun eigen autonomie blijven houden. Echte efficiencyslagen zijn daardoor heel lastig te maken. Een kernpunt is het Duitse Groenboek over de ontwikkeling van de Duitse energiemarkt, signaleert Otter. In internationaal opzicht is dat een belangrijk proces dat ontwikkelingen die nu stagneren uiteindelijk kan helpen vlottrekken. Maar uiteindelijk moeten er toch politieke afspraken gemaakt worden, die ervoor zorgen dat TSO s daadwerkelijk vanuit een Europees perspectief kunnen opereren. Grote verschillen Hoe kijkt landelijk hoogspaningsnetbeheerder TenneT aan tegen de situatie op de Noordwest-Europese elektriciteitsmarkt? Jeroen Brouwers van TenneT: Wij vinden het huidige energiebeleid grotendeels en nog steeds een nationale, sterk door politiek beïnvloede aangelegenheid. Hierdoor zijn er grote verschillen tussen landen als het gaat om bijvoorbeeld stimulering van duurzame energie en de inrichting van de interne markt. Energiebedrijven staan onder druk en daarom kwam vorig jaar van onder andere de Magritte-groep het idee om conventionele productiecapaciteit te subsidiëren en in feite te onttrekken aan de markt. Wij vinden dat niet verstandig en ook een toonaangevend energieland als Duitsland ziet inmiddels het zogenoemde capaciteitsmechanisme niet echt zitten. Niet nodig, zeggen de Duitsers, want er is genoeg productiecapaciteit. De maatregel is te duur 15 miljard euro tot 2030, inefficiënt en remt innovatie naar efficiëntere elektriciteitsopwekking. De oproep van de Magritte-groep om conventionele productiecapaciteit te gaan subsidiëren, lijkt daardoor geen steun te krijgen. Ook is er (nog) geen afstemming over bijvoorbeeld productiecapaciteit en dus nog geen antwoord op de vragen waar en wanneer we het meest efficiënt nieuwe elektriciteitsproductiecapaciteit kunnen neerzetten. Koppeling Wat wél al voor een behoorlijk deel is gerealiseerd, is de koppeling van de systemen van de verschillende handelsmarkten, stelt TenneT vast. Deze marktkoppeling heeft al plaatsgevonden tussen België, Frankrijk, Nederland (2008) en Duitsland (2010). In 2011 werd de grensoverschrijdende intraday-handel een feit en een jaar later kwam de intraday-handel met Noorwegen en Groot-Brittannië tot stand, zegt Brouwers. Bovendien werd vorig jaar de marktkoppeling tussen Scandinavië, Groot-Brittannië en Noordwest-Europa een feit en gaat binnenkort de flow-based marktkoppeling van start. Dit zijn toch flinke stappen naar een verdere integratie van de markt. Volgens TenneT is de grootste voortgang geboekt op het gebied van de elektriciteitsnetten door verschillende landen en markten fysiek en systeemtechnisch aan elkaar te koppelen. Fysiek werd dit gerealiseerd met de bouw van nieuwe interconnectoren en de verhoging van de bestaande interconnectiecapaciteit. Nederland is wat dat betreft een schoolvoorbeeld, vindt hij. Europa adviseert op dit moment nog een interconnectiecapaciteit voor landen van 10% (voor de markt beschikbare grensoverschrijdende transportcapaciteit als percentage van het binnenlands opgestelde vermogen). TenneT beschikt nu al over het dubbele, en dit zal, als de projecten Doetinchem-Wesel, Meeden-Diele en de COBRA-kabel over een paar jaar klaar zijn, groeien naar liefst 27%. De systeemkoppeling zit hem vooral in het koppelen van de handelsmarkten, legt Brouwers uit. Stabiel reguleringsregime nodig voor investeringen in hoogspanningsnetten Stabiliteit Welke problemen zijn er nog te overwinnen en welke rol speelt de politiek daarbij volgens de nationale TSO? TenneT antwoordt dat een stabiel reguleringsregime van cruciaal belang is voor de benodigde investeringsruimte voor hoogspanningsnetten. Dit is nodig om de energietransitie te faciliteren en een hoge netbetrouwbaarheid aan de samenleving te kunnen blijven bieden, aldus Brouwers. Een succesvolle integratie van de Noordwest-Europese energiemarkt vraagt eenzelfde of vergelijkbare regulering in zoveel mogelijk landen. Naast stabiliteit verwachten we van de toezichthouders ook een regulering met tarieven die dergelijke investeringen mogelijk maken. In Duitsland is dat het geval. In Nederland slaat de weegschaal te ver door naar louter efficiency, terwijl de tarieven een weerspiegeling zouden moeten zijn van zowel efficiency als investeringen. Politiek en toezichthouders hebben elk hun rol om tot een goed en stabiel beleid te komen in het belang van de samenleving.

4 4 THEMA verkiezingen Energie in de provincie DOOR ALEXANDER HAJE Op 18 maart zijn de Provinciale Statenverkiezingen. In Den Haag wordt met bijzondere belangstelling de uitslag afgewacht wegens de vorming van de Eerste Kamer en het draagvlak voor het kabinet. De verkiezingen zijn ook om een andere reden bijzonder: voor het eerst in de historie doen in tien provincies ook nieuwe partijen mee. Zo n 150 lokale partijen hebben hun krachten gebundeld om hun brede electorale steun om te kunnen zetten in politieke macht in het provinciehuis en in de Eerste Kamer. Energie Actueel vroeg vier lokalen en twee gedeputeerden van de oude macht over welke rol energie speelt in hun verkiezingsprogramma. Jaap Bond, gedeputeerde Noord-Holland Ze roepen maar wat over windenergie CDA is voorstander van warmtenetten Het CDA is voorstander van besparingsmaatregelen in de gebouwde omgeving en de aanleg van warmtenetten. Daar zijn we actief in Noord-Holland mee bezig, zegt Bond. In november hebben we een convenant met Tata Steel getekend, waarbij we twee petajoule aan restwarmte afvangen en waarmee woningen in de IJmond kunnen worden verwarmd. Dat is weer een belangrijke stap voorwaarts in de verduurzaming. Jaap Bond, CDA-gedeputeerde Landbouw en Landelijk gebied van de provincie Noord- Holland, weet heel goed wat er bij de burger leeft, zegt hij. Sinds 2007 maakt duurzame energie deel uit van zijn portefeuille. Ik ben al jaren intensief betrokken bij het winddossier en heb inmiddels aan heel wat keukentafels bij mensen thuis gezeten. Bond: Als we het hebben over wind op land, dan ben ik de lijsttrekker die daar het meest van afweet in Noord-Holland. Want het is belangrijk dat je naast de hoofdlijnen ook goed op de hoogte bent van alle details. Ik ben de afgelopen tijd echt op álle locaties in de provincie geweest waar wind op land speelt. Ik heb daar keukentafelgesprekken gevoerd en werkbezoeken gebracht. De provincie heeft in de onderhandelingen met het Rijk het aantal windmolens beperkt kunnen houden, zegt Bond. Als we onze hakken in het zand hadden gezet, dan had het Rijk beslist en hadden we zo n 1100 megawatt wind voor onze kiezen gekregen. Nu is dat 685 MW opgesteld vermogen geworden. Als CDA zeggen wij: dat is genoeg. Meer wind op land moet er niet bijkomen. We hebben de schade dus beperkt weten te houden. Feiten - Veel lokale partijen willen helemaal geen windmolens. Wat vindt u daarvan? Bond: Dat is niet reëel. Het Rijk heeft een afspraak met Europa om 14% duurzame energie te halen in Zonder windenergie is dat onmogelijk. Daar kun je allerlei discussies over beginnen, maar het feit ligt er gewoon. Tegen zo n lokale partij als Hart voor Holland zou ik willen zeggen: houd je nu eens aan de feiten. Maar dat doen ze niet en roepen van alles zonder dat ze goed op de hoogte zijn. Ze hebben niet eens een verkiezingsprogramma. - Hart voor Holland zegt dat het luistert naar de burger. En die wil geen wind op land. Als de provincie weigert die 685 MW te plaatsen, dan neemt het Rijk in het kader van de Rijkscoördinatieregeling de regie van ons over. En dan komen die windmolens er toch. En dan ook zeer waarschijnlijk op plaatsen die wij niet willen. Ook wij luisteren naar burgers. We luisteren naar hun bezwaren en proberen op basis daarvan gebieden op te zoeken waar de minste weerstand is. Kijk, echt draagvlak is er nergens. Dat weet ik inmiddels uit ervaring. Maar we trekken als provincie hoe dan ook aan het kortste eind als we domweg weigeren om windmolens te plaatsen. Hart voor Holland zou zich dat eens moeten realiseren. Gedeputeerde Jaap Bond (Noord-Holland): Ik heb bij heel veel mensen aan de keukentafel gezeten. Hart voor Holland: Investeren in een energie-economie Hart voor Holland, de nieuwe partij in Noord-Holland (20 lokale partijen, 20 verkiesbare kandidaten), wil investeren in een energie-economie. Laten we het geld nu eens goed besteden en niet over de balk smijten. Léonie Sazias, lijsttrekker van Hart voor Holland: Wat nu leeft onder de bevolking van Noord-Holland en waartegen veel verzet is, is een aantal provinciale projecten zoals de busbanen in Velsen en bij Hilversum en Huizen. Wij vinden dat nodeloze en kostbare prestigeprojecten. In het noorden van de provincie gaat het om de bereikbaarheid van Schagen en Den Helder. Ook daar zetten we ons voor in. En, hebben we het over energie, dan is er in de hele provincie veel weerstand tegen de plaatsing van windmolens. Ons punt is dat de provincie zonder de lokale bevolking erin te kennen projecten zonder meer doordouwt. En dat terwijl heel veel mensen die windmolens helemaal niet willen. Er wordt gewoon niet naar hen geluisterd. Wij doen dat wel. Weglekken Hart voor Holland vindt het verbijsterend hoeveel subsidie er weglekt naar allerlei experimenten die nooit opvolging krijgen. Sazias: Er liggen overal dikke nota s dat we in 2050 ambitieuze duurzaamheiddoelen moeten realiseren. Als je ziet welke maatregelen daarvoor moeten worden genomen dan is dat een lachertje, want dat gaan we bij lange na niet halen. Je ziet het ook met allerlei convenanten die zijn gesloten. Die verzanden gewoon. Stuk voor stuk zaken die heel veel geld kosten en tot niets leiden. Om het onparlementair te verwoorden: het zijn allemaal ouwehoerenclubs waar je over struikelt en die de ene na de andere afspraak met elkaar maken. Maar kijk je over de gehele linie, dan schieten we daar helemaal niets mee op. Wij vinden dat daar eens kritisch naar gekeken moet worden. Bij elkaar brengen Sazias: De wijze waarop windmolens op land nu worden gesubsidieerd, heeft geen toekomst. Als je de opbrengsten van windenergie naast de kosten plaatst en kijkt naar het lokale verzet van de bevolking, dan zijn we niet goed bezig. Er zijn zoveel andere en betere mogelijkheden op energiegebied. Neem innovatie. Nu komt die grotendeels uit het buitenland. Dat is een gemiste kans, want Nederland kan dat ook. Ook Noord-Holland is de provincie bij uitstek waar we technische kennis en ervaring kunnen bundelen en waar we op het gebied van zon, wind en getijdenenergie veel meer kunnen betekenen dan nu het geval is. Daarom zijn wij er een voorstander van om lokale initiatieven bij elkaar te brengen. Een soort energiecampus. Net als dat in andere provincies ook al gebeurt. Innovatie bundelen en optimaliseren. Laat de provincie het geld dat zij aan de verkoop van Nuon heeft verdiend nu eens investeren in een energie-economie. Dan zijn we echt goed bezig! Zeeland Lokaal: Vóór kernenergie, tegen windmolens Zeeland Lokaal (15 betrokken partijen, 30 kandidaten) is vóór kernenergie en tegen windmolens op land. Laat ze die maar op zee bouwen, zegt lijsttrekker Mark Faasse. Faasse: We zijn een lokale partij, kiezen voor de burger en hebben minder verheven doelen dan andere partijen. We zijn heel pragmatisch en kijken heel kritisch naar wat dingen kosten. Onze keuzes zijn doorgaans niet in lijn met wat andere partijen beogen. In die zin zijn we toch een soort buitenbeentje. Zeeland Lokaal heeft niet zo n duurzame energieagenda, zegt hij. We hebben een broertje dood aan windmolens op land. Verder zijn we voorstander van het behoud van de kerncentrale in Borssele. Die biedt Zeeland goede werkgelegenheid en wordt door de bevolking als volkomen veilig ervaren. Bovendien is de uitstoot van CO 2 bij kernenergie gering. Geluiden dat de centrale veiligheidsrisico s met zich mee brengt, herkennen wij niet. Hoe verder men weg woont van Borssele, des te harder wordt geroepen dat de kerncentrale dicht moet. Als je mensen in de omgeving vraagt hoe zij daarover denken, dan krijg je een heel ander antwoord. Zij zijn blij met de kerncentrale en met de banen die dit oplevert. Zeeland is een provincie met een eigen energieleverancier die nog volledig in handen is van publieke aandeelhouders, zegt Faasse. Ook dat willen we graag zo houden. Delta is een echt Zeeuws bedrijf en daar zijn we trots op. Laten we dat nu niet verkwanselen. Ver uit de kust Windmolens zijn best toegestaan, aldus de lijsttrekker van Zeeland Lokaal. Maar dan wel ver uit de kust en niet ergens op land. Zeeland is weliswaar een windrijke provincie, maar wij vinden het landschapsvervuiling als er windparken in het Zeeuwse landschap worden gebouwd. Bovendien zorgt windenergie voor veel onzekerheid. Als het weinig waait, zul je toch een back-up moeten hebben om de samenleving van voldoende stroom te voorzien. Als het hard waait, zorgt het voor teveel elektriciteit op het net. Daardoor blijft wind een onzekere factor in de energievoorziening. De lijsttrekker van Zeeland Lokaal zegt zijn buik vol te hebben van mooie verhalen dat windenergie zoveel rendement oplevert. Daarmee wordt de burger misleid, want wind biedt helemaal geen goede business case. Het kost vooral geld om dure windmolens neer te zetten en de opbrengsten zijn gering.

Energiemarkt moet op de schop

Energiemarkt moet op de schop jeroen de haas Energiemarkt moet op de schop De liberalisering van de Europese energiemarkt heeft niet goed uitgewerkt voor Nederland, zegt Jeroen de Haas, bestuursvoorzitter van Eneco. Zitten we straks

Nadere informatie

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594

Nadere informatie

Simulatiespel: Bron: The Economist. Crisisoverleg Rusland en de EU

Simulatiespel: Bron: The Economist. Crisisoverleg Rusland en de EU Simulatiespel: Bron: The Economist Crisisoverleg Rusland en de EU Inleiding: Simulatiespel: crisisoverleg EU en Rusland Dit simulatiespel is gebaseerd op realistische veronderstellingen. Rusland heeft

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Inpassing van duurzame energie

Inpassing van duurzame energie Inpassing van duurzame energie TenneT Klantendag Erik van der Hoofd Arnhem, 4 maart 2014 doelstellingen en projecties In de transitie naar duurzame energie speelt duurzame elektriciteit een grote rol De

Nadere informatie

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014 TenneT als netontwikkelaar op zee NWEA Winddag, TenneT als netontwikkelaar op zee 1. Introductie TenneT als netontwikkelaar 2. Integrale aanpak en netoptimalisatie nodig voor behalen duurzaamheidsdoelstellingen

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

actueel FORUM #03/12.02.09

actueel FORUM #03/12.02.09 actueel 18 Straks zonder stroom? Binnenkort is een groot deel van de energiebedrijven in buitenlandse handen... Tekst: Remko Ebbers, Jiska Vijselaar Foto: Marcel van den Bergh/Hollandse Hoogte en Robin

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Bevindingen van de marktconsultatie Team Long term Grid Planning Arnhem, 11 september 2013 Inhoudsopgave Vraagontwikkeling Ontwikkelingen grootschalige productievermogen

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger!

Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger! Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger! Windturbines en economie Burgers en bedrijven dragen jaarlijks via belas/ngen en heffingen 7,5 miljard bij aan fossiele- en 1,4 miljard

Nadere informatie

Lancering NVDE Question & Answers

Lancering NVDE Question & Answers Lancering NVDE Question & Answers Q: Waarom is NVDE opgericht? A: Met de oprichting van de NVDE is er nu een brede brancheorganisatie die de slagkracht van de sector zal vergroten. Negen verschillende

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Mark Frequin Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Energiebeleid: van context tot acties. Mark Frequin Rijks Universiteit Groningen Inhoud 1. Context 2. Richting

Nadere informatie

USD / 1.16 1.15 1.14 1.13 1.12 1.11

USD / 1.16 1.15 1.14 1.13 1.12 1.11 Energiemarktanalyse Groenten & Fruit door Powerhouse Marktprijzen Macro-economie Markten in mineur Afgelopen week De angst voor een wereldwijde economische vertraging is weer toegenomen na een slechte

Nadere informatie

Duurzame energie. Een wenked perspectief? 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde

Duurzame energie. Een wenked perspectief? 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde Duurzame energie Een wenked perspectief? Naar een nieuwe Delta Wet Energie Manifest van 6 politieke partijen 16 maart 2010 Ons land kan en moet voor 2050 helemaal overstappen op hernieuwbare energie, zoals

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de EUROPESE COMMISSIE Brussel, 25.2.2015 COM(2015) 80 final ANNEX 1 PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE bij de MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET

Nadere informatie

INGEZONDEN BRIEF Is een capaciteitsmechanisme 'light' verstandig?

INGEZONDEN BRIEF Is een capaciteitsmechanisme 'light' verstandig? INGEZONDEN BRIEF Is een capaciteitsmechanisme 'light' verstandig? Wouter Hylkema w.hylkema@energeia.nl 16 juni 2015 AMSTERDAM (Energeia) Nederland kan als freerider meeliften op buitenlandse capaciteitsmechanismen.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 542 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010 Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen Energiemonitor 2010 Index 1. Inleiding 2. Populariteit energievormen 3. Bouwen tweede kerncentrale 4. Uitbreiding

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Oktober 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Oktober 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Oktober 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Nije Mûne eerlijke wind Een initiatief van D66 Fryslân o.l.v. Statenlid Klaas Hettinga

Nije Mûne eerlijke wind Een initiatief van D66 Fryslân o.l.v. Statenlid Klaas Hettinga Nije Mûne eerlijke wind Een initiatief van D66 Fryslân o.l.v. Statenlid Klaas Hettinga Klaas Hettinga Mark de Roo Michiel Mosterman Govert Geldof Bindert Kloosterman Catharina Botermans Jo Bosma Jan Bos

Nadere informatie

Uitdagingen van de energie transitie

Uitdagingen van de energie transitie Uitdagingen van de energie transitie Presentatie Congres Energy Next Dordrecht 10 december 2015 Remko Bos Directeur Energie ACM Vicepresident CEER 1 ACM als toezichthouder ACM bevordert kansen en keuzes

Nadere informatie

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Transitie Veranderingen in productie Veranderingen in balancering Nieuwe kansen Vergroening 20-03-2013 2 Ontwikkeling: transitie

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Waarom windenergie (op land)?

Waarom windenergie (op land)? Waarom windenergie (op land)? Steeds meer schone energie Dit kabinet kiest voor een betrouwbare en steeds schonere energieopwekking voor de samenleving. Evenwichtige energiemix Om dit doel verantwoord

Nadere informatie

trends en ervaringen

trends en ervaringen 5 "ntwi''elingen op de energiemar't in het 3uitenland trends en ervaringen 1 "ondiale trends van marktmacht naar staatsmacht "e sterk gestegen vraag en onvoldoende 0itbreiding van de prod04tie- 4apa4iteit

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Latijns-Amerika aarzelt over hernieuwbare energie zaterdag, 15 augustus 2015 12:30

Latijns-Amerika aarzelt over hernieuwbare energie zaterdag, 15 augustus 2015 12:30 Waterkrachtcentrale's vormen een belangrijke energiebron in Zuid-Amerka, zoals hier bij de Itaipudam, een Braziliaans-Paraguyaanse stuwdam in de rivier de Paraná op de grens van de Braziliaanse staat Paraná

Nadere informatie

Licht op energie (2014 - februari)

Licht op energie (2014 - februari) Licht op energie (2014 - februari) Macro-economische ontwikkelingen Beleggers halen hun geld terug uit opkomende economieën nu het opkoopprogramma van schuldpapier in de Verenigde Staten verder wordt ingeperkt.

Nadere informatie

Windmolens voor en na de verkiezingen. Geachte aanwezigen,

Windmolens voor en na de verkiezingen. Geachte aanwezigen, Windmolens voor en na de verkiezingen. Geachte aanwezigen, Ik wil u in vogelvlucht meenemen hoe de gehele huidige situatie van windenergie is ontstaan. Vervolgens zal ik aangeven waar we nu staan en wat

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Windenergie goedkoper dan kernenergie!

Windenergie goedkoper dan kernenergie! Go Wind - Stop nuclear Briefing 1 26 june 2002 Windenergie goedkoper dan kernenergie! Electrabel geeft verkeerde informatie over kostprijs van kernenergie en windenergie. Electrabel beweert dat windenergie

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - November 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - November 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - November 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6.1 Aanpassingen van de infrastructuur in Nederland De energietransitie kan ingrijpende gevolgen hebben voor vraag en aanbod van energie en voor de netwerken

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Marktanalyse Powerhouse

Marktanalyse Powerhouse Voorraadtoename neemt af, hoop op hogere prijzen neemt toe. Afgelopen week De afgelopen week zagen we weer forse schommelingen in de olieprijs. De markt wordt omhoog geduwd door hedgefunds die massaal

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

Deze nota bevat ook een planning voor de verdere behandeling van dit dossier in de aanloop naar de zitting van de Raad TTE (8-9 juni 2006).

Deze nota bevat ook een planning voor de verdere behandeling van dit dossier in de aanloop naar de zitting van de Raad TTE (8-9 juni 2006). RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 24 februari 2006 (16.03) (OR. en) 6682/06 ENER 61 NOTA Betreft: Werking van de interne energiemarkt - Ontwerp-conclusies van de Raad De delegaties treffen in bijlage

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Persinformatie Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Mario Mehren: strategie Wintershall blijkt succesvol 2 juni 2015 Michael Sasse Tel. +49 561 301-3301

Nadere informatie

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Nieuwe Energie Aanboren PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Verduurzaming van onze energievoorziening hapert De zekerstelling van onze energievoorziening is één van de grootste uitdagingen voor

Nadere informatie

KCD 2013. Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014

KCD 2013. Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014 KCD 2013 Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014 Juridisch kader TenneT heeft wettelijke plicht om aangeslotenen voldoende transportcapaciteit te bieden.

Nadere informatie

Dat hiertoe onder andere het operationeel windvermogen op zee wordt opgeschaald naar 4.450 MW in 2023;

Dat hiertoe onder andere het operationeel windvermogen op zee wordt opgeschaald naar 4.450 MW in 2023; De Minister van Economische Zaken; In overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad, Overwegende, Dat op grond van richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 ter

Nadere informatie

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020 Nr. 54 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Memo. Informatienotitie stand van zaken aandeelhouderschap Eneco, Inleiding

Memo. Informatienotitie stand van zaken aandeelhouderschap Eneco, Inleiding Centrale Staf Bestuurlijke processturing Doorkiesnummers: Telefoon 015 2602545 Aan College van B & W Van S. Bolten Afschrift aan Memo Datum 04-11-2008 Opsteller M.R.Ram Bijlage Onderwerp Stand van zaken

Nadere informatie

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia Persbericht Vereniging Energie-Nederland Den Haag, 3 oktober 2011 Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Nadere informatie

E.ON S FOCUS OP NIEUWE ENERGIE VERDIENT NAVOLGING

E.ON S FOCUS OP NIEUWE ENERGIE VERDIENT NAVOLGING E.ON S FOCUS OP NIEUWE ENERGIE VERDIENT NAVOLGING MAARTEN VAN DER KLOOT MEIJBURG Er komt onherroepelijk een aardverschuiving in het energielandschap nu alternatieve energie steeds belangrijker wordt. Het

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Natuur en Milieu tabellen resultaten onderzoek Windmolens op land

Natuur en Milieu tabellen resultaten onderzoek Windmolens op land Natuur en Milieu tabellen resultaten onderzoek Windmolens op land Hoe belangrijk vindt u windenergie voor Nederland? 1: Zeer onbelangrijk 24 3% 2: Onbelangrijk 16 2% 3: Niet belangrijk, niet onbelangrijk

Nadere informatie

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding 1 Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Versie: 25 april 2013 Opgesteld door: Windgroep Goeree-Overflakkee, gemeente Goeree-Overflakkee en provincie Zuid-Holland Aanleiding Waarom zijn

Nadere informatie

snelwegen voor de wind

snelwegen voor de wind snelwegen voor de wind Snelwegen voor de wind GroenLinks stelt voor om grond langs snelwegen beschikbaar te stellen voor de bouw van windmolens. Er is in Nederland meer dan 2300 kilometer snelweg. Langs

Nadere informatie

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso,

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 22 mei 2013 Nieuwe omstandigheden op de wereldwijde energiemarkt

Nadere informatie

Energy Services heeft nieuws voor u!

Energy Services heeft nieuws voor u! Energy Services heeft nieuws voor u! Mobiele App voor uw Energiezaken Energiebesparende technieken en duurzame energie Nieuwe website, met nog meer informatie Energiebesparing in kantoren, bedrijfshallen

Nadere informatie

21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie 21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 465 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 14 februari 2014 Hierbij

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 7: Energievoorziening. 7.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 7: Energievoorziening. 7.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 7.1 Overzicht Energievoorziening staat in Duitsland hoog op de prioriteitenlijst. De Bondsrepubliek moet tweederde van de grondstoffen voor energievoorziening importeren

Nadere informatie

Europese schakel NorNedvoor de toekomst

Europese schakel NorNedvoor de toekomst NorNedvoor de Europese schakel toekomst NorNed Europese schakel voor de toekomst Elektriciteit is vanzelfsprekend in ons dagelijks leven. Zonder er verder bij stil te staan gaat het licht aan, pruttelt

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis

Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis Global Energy Assessment Naar Een Duurzame Toekomst samenvatting van de lezing van Wim

Nadere informatie

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is?

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is? > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

KRAAN KÁN DICHT Tweede Kamerfractie februari 2015

KRAAN KÁN DICHT Tweede Kamerfractie februari 2015 DE KRAAN KÁN DICHT Tweede Kamerfractie februari 2015 Er gaat niets boven Groningen. En niets mag boven de veiligheid van de Groningers gaan. Daarom moet de gaskraan dit jaar nog fors dicht. Naar maximaal

Nadere informatie

Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting. instrumentarium geeft om goed op de windmolens om zo in 2020 20%

Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting. instrumentarium geeft om goed op de windmolens om zo in 2020 20% Vragen Provincie Partij Hoe belangrijk vindt u dat er draagvlak van Zoals hierboven geschetst staat D66 Ik sta hier gedeeltelijk achter Omdat dit omwonenden een prima voor het plaatsen van deze instrumentarium

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Duurzame liberalisering in Nederland?

Duurzame liberalisering in Nederland? Duurzame liberalisering in Nederland? Inleiding De afgelopen jaren is de vraag naar groene stroom enorm gestegen. Maar er is in Nederland onvoldoende aanbod aan duurzaam elektriciteitsvermogen zoals windmolens,

Nadere informatie

Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem

Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem Consequenties voor de balanshandhaving en oplossingsrichtingen Engbert Pelgrum, TenneT TSO B.V. Symposium Cogen Nederland

Nadere informatie

Grote vervuilers kregen opnieuw onterecht miljoenensubsidie

Grote vervuilers kregen opnieuw onterecht miljoenensubsidie Utrecht, 8 mei 2011 Grote vervuilers kregen opnieuw onterecht miljoenensubsidie Binnen het Europese CO2-emissiehandelsysteem (ETS) hebben de industrie en energiebedrijven emissierechten nodig om CO2 uit

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie interne markt en consumentenbescherming. Commissie interne markt en consumentenbescherming

EUROPEES PARLEMENT. Commissie interne markt en consumentenbescherming. Commissie interne markt en consumentenbescherming EUROPEES PARLEMENT 2004 2009 Commissie interne markt en consumentenbescherming 9.11.2007 WERKDOCUMENT over het voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn

Nadere informatie

Reguleren is balanceren

Reguleren is balanceren De energieketen Reguleren is balanceren afnemers netbeheerders producenten efficiëntie betaalbaarheid betrouwbaarheid milieuvriendelijkheid Te bespreken reguleringsmaatregelen Onderdeel energieketen Type

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC

Nadere informatie

Tegenwind Alblasserdam. De onjuiste voorstelling van beleidsmakers

Tegenwind Alblasserdam. De onjuiste voorstelling van beleidsmakers Tegenwind Alblasserdam De onjuiste voorstelling van beleidsmakers Stelling 1) De aan de gemeenteraad gepresenteerde Lokatiestudie is niet correct. De studie geeft een volledig vertekend beeld van de werkelijkheid.

Nadere informatie

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Gemeente Maasdriel commissie Ruimte 9 januari 2013 Teun Biemond Jan Woertman 1 Inhoud 1. Voorstellen 2.Herstructurering en Duurzaamheid 3.Duurzame

Nadere informatie

Windenergie in Steenbergen

Windenergie in Steenbergen Windenergie in Steenbergen J.H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW) www.nkpw.nl Conclusies Windenergie is geen noemenswaardig alternatief voor fossiele energie en levert geen noemenswaardige

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

De voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 21-23 2513 AA DEN HAAG

De voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 21-23 2513 AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 21-23 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Vragen Provincie Partij Hoe belangrijk vindt u dat er draagvlak van omwonenden is bij het plaatsen van windturbines?

Vragen Provincie Partij Hoe belangrijk vindt u dat er draagvlak van omwonenden is bij het plaatsen van windturbines? Vragen Provincie Partij Hoe belangrijk vindt u dat er draagvlak van Groningen PVV Groningen wil niet dat er Ik sta hier niet achter windturbines in bewoond gebied komen! PVV Heel belangrijk PVV Groningen

Nadere informatie

Marktanalyse Powerhouse

Marktanalyse Powerhouse Tegengestelde berichten op de oliemarkt. Afgelopen week Tegengestelde berichten op de oliemarkt deze week zorgen dat de prijs nauwelijks is veranderd. De topman van Schlumberger (een grote partij voor

Nadere informatie

Energie Transitie: traagheid en versnelling

Energie Transitie: traagheid en versnelling twitter.com/janrotmans Energie Transitie: traagheid en versnelling Den Haag, 26 Juni 2014 In welke fase zit energietransitie? Transitie naar Duurzame Energie Pre-development stage Through development stage

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 858 EU-voorstellen: Kader klimaat en energie 2030 COM (2014) 15, 20 en 21 1 B BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Windenergie in de Wieringermeer

Windenergie in de Wieringermeer Windenergie in de Wieringermeer J. H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie Conclusies Windenergie is geen noemenswaardig alternatief voor fossiele energie en levert geen noemenswaardige

Nadere informatie

LBW 2006. Copyright. De route naar betrouwbare, betaalbare en schone energie

LBW 2006. Copyright. De route naar betrouwbare, betaalbare en schone energie LBW 2006 Copyright Zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van Lukkes Business Writing is het niet toegestaan deze tekst en berichtgevingen die verstrekt worden via deze site op enigerlei wijze

Nadere informatie

GROEN SPROOKJE KENT ZWART EINDE

GROEN SPROOKJE KENT ZWART EINDE 11-01-2015 GROEN SPROOKJE KENT ZWART EINDE Vervuilende kolencentrales verdringen schonere gascentrales, hoe kan dat? Harry van Gelder De groene ideologen hadden het zo mooi bedacht. En de Duitse, maar

Nadere informatie

System Operations. 18-mei-2016. Jaap Hagen

System Operations. 18-mei-2016. Jaap Hagen Jaap Hagen TenneT in één oogopslag Enige grensoverschrijdende netbeheerder in Europa Hoofdkantoren in Arnhem en Bayreuth (Duitsland) Leveringszekerheid 99,9975% Efficiënt Robuust netwerk Geïntegreerd netbedrijf

Nadere informatie