REPORT NL 2015 NEDERLANDSE PALMOLIE SCORECARD 2015 OP WEG NAAR 100% VERANTWOORDE PALMOLIE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "REPORT NL 2015 NEDERLANDSE PALMOLIE SCORECARD 2015 OP WEG NAAR 100% VERANTWOORDE PALMOLIE"

Transcriptie

1 REPORT NL 2015 NEDERLANDSE PALMOLIE SCORECARD 2015 OP WEG NAAR VERANTWOORDE PALMOLIE

2 Foto: James Morgan / WWF-International DE NEDERLANDSE PALMOLIE SCORECARD Palmolie is een belangrijke grondstof voor veel producten die we dagelijks gebruiken, zoals margarine, koekjes, chocolade, cosmetica en zeep. De vraag naar palmolie stijgt hard. Maar de uitbreiding van oliepalmplantages in Zuidoost-Azië en andere tropische gebieden leidt tot grootschalige ontbossing en brengt soms ook problemen voor lokale gemeenschappen met zich mee. WNF is niet tegen het gebruik van palmolie, maar zet in op productie die niet ten koste gaat van mens en natuur. 2 WNF Nederlandse Palmolie Scorecard 2015

3 Verschillende brancheorganisaties, verenigd in de Task Force Duurzame Palmolie i, hebben in 2010 toegezegd dat alle palmolie die in Nederland wordt verwerkt in voedingsmiddelen en veevoer verantwoord geproduceerd moet zijn. De afgelopen jaren heeft het Wereld Natuur Fonds (WNF) het palmoliegebruik van een aantal grote, veelal internationaal actieve, Nederlandse bedrijven gevolgd, via een drietal internationale scorecards ii. In deze eerste Nederlandse scorecard wordt voor het eerst ingezoomd op het palmoliegebruik van een bredere groep (middel) grote Nederlandse bedrijven, omdat ook deze aanzienlijke hoeveelheden palmolie gebruiken. Zo moet, met nog zes maanden te gaan tot eind 2015, duidelijk worden hoe ver het Nederlandse bedrijfsleven momenteel is met het gebruik van verantwoorde palmolie en welke stappen de bedrijven nog moeten maken. Helaas zien we ook nog een aanzienlijke groep achterblijvers die nog geen of beperkte actie heeft uitgevoerd. Hoewel we de transparantie op prijs stellen, is dit nog maar het begin. RSPO lidmaatschap en een tijdsgebonden & meetbaar actieplan naar segregated palmolie ziet WNF als een haalbaar doel, waarbij in de tussentijd tot aankoop van book&claim certificaten dient te worden overgegaan. In deze eerste Nederlandse Palmolie Scorecard zijn 53 bedrijven gecontacteerd, waarvan 35 hebben gereageerd (66%). Hiervan zijn 5 bedrijven niet in de score opgenomen omdat deze bedrijven, op basis van de ontvangen data, buiten de scope van de scorecard bleken te vallen. Uiteindelijk omvat de scorecard 30 bedrijven met scores, en 18 non respondents (NR). De uitslagen van het onderzoek zijn per bedrijf te vinden in de tabellen vanaf pagina 10. WNF s eerste Nederlandse Palmolie Scorecard laat bemoedigende resultaten zien. Tegelijkertijd blijkt uit de analyse dat de meeste bedrijven hun inspanningen nog flink moeten opvoeren om een verandering in de markt teweeg te brengen en volledig verantwoord palmoliegebruik te garanderen. Teleurstellend is dat ongeveer eenderde van de bedrijven, ondanks dat enkele malen is geprobeerd contact te zoeken, geen informatie heeft ingestuurd. WNF hoopt dat deze scorecard bijdraagt aan een toename van de bewustwording en verwacht dat bedrijven snel in actie komen om hun ketens te verduurzamen. Veel bedrijven dekken hun palmolieverbruik af met zogenaamde book&claim certificaten (zie figuur 1). Het WNF wil dat bedrijven nog dit jaar de overstap naar fysieke stromen verantwoorde palmolie steviger oppakken en doorzetten (met fysieke stromen wordt bedoeld: mass balance, segregated en identity preserved, zie figuur 1). Koplopers laten zien dat het mogelijk is die overstap te maken. WNF roept daarom op om de doelen aan te scherpen naar het gebruik van segregated RSPO palmolie en hiervoor een tijdsgebonden & meetbaar actieplan op te stellen. Figuur 1: RSPO-certificering met supply chain opties MINST STRINGENT B&C MB B&C = Book&claim ook wel (Green Palm) certificaten genoemd. Bij deze optie verkopen RSPO-gecertificeerde palmolie producenten certificaten aan bedrijven die hiermee de verantwoorde productie van palmolie steunen. De aankoop van certificaten is niet gekoppeld aan de fysieke (traceerbare) aankoop van palmolie. MB = Mass Balance. De gecertificeerde (verantwoorde) palmolie wordt tijdens de verwerking, transport en opslag gemixt met ongecertificeerde palmolie. Om de transitie naar duurzame palmolie en het terugdringen van ontbossing voor nieuwe oliepalmplantages, verder te versnellen, vraagt WNF van bedrijven ook om hun toeleveranciers te verzoeken palmolie te kopen van producenten die best practices laten zien, die onafhankelijk worden geverifieerd. Dit betekent o.a. geen uitbreiding van plantages in veengebieden en aanzienlijke reductie van broeikasgasemissies. SG IP MEEST STRINGENT SG = Segregated. De gecertificeerde (verantwoorde) palmolie blijft in de hele keten fysiek gescheiden van ongecertificeerde palmolie. Door menging met gecertificeerde palmolie van andere plantages is geen unieke herleidbaarheid meer mogelijk. IP = Identity preserved. De gecertificeerde (verantwoorde) palmolie, afkomstig van een plantage, blijft in de hele keten fysiek gescheiden van ongecertificeerde palmolie én van gecertificeerde palmolie van andere plantages, zodat deze herleidbaar blijft tot een unieke bron. WNF Nederlandse Palmolie Scorecard

4 Foto: Edward Parker, inzet onder: naturepl.com / Fiona Rogers / WWF PALMOLIE ALS GRONDSTOF: WAT IS HET PROBLEEM? Palmolie is de meest gebruikte plantaardige olie op aarde en de vraag ernaar stijgt hard. Palmolie kan het gehele jaar geoogst worden, is goedkoop en veelzijdig in het gebruik. Door de boterachtige smaak en structuur is het ideaal voor de productie van voedingsmiddelen (waaronder margarines, koekjes). Ook wordt het veel toegepast in producten voor persoonlijke verzorging (zepen, shampoos), huishoudelijke artikelen (wasmiddelen), diervoeder, en technische producten. Palmolie wordt voor het overgrote deel geproduceerd in Indonesië en Maleisië. Het oppervlak aan oliepalmplantages was in 2010 ruim 13 miljoen ha, vergelijkbaar met het oppervlakte van drie keer Nederland. De uitbreiding van de oliepalmplantages in Zuidoost-Azië en andere tropische gebieden leidt tot grootschalige ontbossing. Tussen 1990 en 2010 is naar schatting 3,5 miljoen hectare bos gekapt voor de aanleg van oliepalmplantages. Dat is iets meer dan de oppervlakte van Nederland iii. Negatieve effecten zijn: Kwetsbare diersoorten zoals de olifant, de neushoorn, de orang-oetan en de tijger verdwijnen, omdat hun leefgebied wordt vernietigd door de aanleg van nieuwe oliepalmplantages. Het oprukken van deze plantages kan als gevolg hebben dat de lokale bevolking van haar geboortegrond moet vertrekken en haar middelen van bestaan verliest. De grootschalige productie van palmolie gaat vaak gepaard met watervervuiling, luchtvervuiling en erosie. Oliepalmplantages bieden relatief weinig werkgelegenheid voor de lokale bevolking. Op mondiaal niveau draagt de aanleg van oliepalmplantages bij aan klimaatverandering door het vrijkomen van broeikassen veroorzaakt door het verbranden van de oorspronkelijke vegetatie en de ontwatering en verdroging van veengronden. 4 WNF Nederlandse Palmolie Scorecard 2015

5 VERANTWOORDE PALMOLIE Ondanks de negatieve effecten is het WNF niet tegen de productie van palmolie. Die olie vormt immers een belangrijke bron van inkomsten voor mensen en landen en is een belangrijk voedingsmiddel. Het WNF vindt echter dat de productie van palmolie op een verantwoorde manier moet gebeuren. Sinds 2003 werkt het internationale WNF aan regels voor de productie van verantwoorde palmolie in het zogenaamde Ronde Tafel overleg voor Duurzame Palmolie (RSPO). WWF doet dit samen met bedrijven die verantwoordelijk zijn voor de teelt, handel en gebruik van palmolie, financiële instellingen en andere maatschappelijke organisaties. Resultaat zijn criteria die ervoor moeten zorgen dat bij palmolieproductie strenge sociale en milieueisen gelden en dat de productie alleen daar plaatsvindt waar dit niet ten koste gaat van mensen en waardevolle natuur. Het is aan bedrijven die palmolie produceren, maar ook aan bedrijven die palmolie verwerken in hun producten, om deze regels toe te passen. Voor meer informatie over de certificering, klik hier. Medio 2015 ligt de productie van deze verantwoorde (RSPO) palmolie op ruim 12,5 miljoen ton per jaar, wat overeenkomt met 20% van de wereldproductie iv. Nu is het zaak dat voedsel- en cosmeticafabrikanten, diervoederbedrijven en supermarkten zo snel mogelijk overschakelen op het gebruik van verantwoorde palmolie in hun producten. Figuur 2: RSPO-principes & - criteria voor verantwoorde palmolieteelt 1 5 Transparantie staat hoog in het vaandel 2 6 In acht nemen van geldende wetten en regels 3 7 Werken aan economische en financiële levensvatbaarheid van de bedrijfsvoering 4 8 Toepassen van best practices door producenten Verantwoordelijkheid nemen voor het milieu en behoud van natuurlijke bronnen en biodiversiteit Goed werkgeverschap uitdragen en verantwoord gedrag tentoonspreiden jegens lokale gemeenschappen Verantwoorde ontwikkeling van nieuwe plantages (met inachtneming van belangen van mens en natuur) Werken aan continue verbetering van de palmolieproductie VRIJ VERTAALD NAAR: RSPO WNF Nederlandse Palmolie Scorecard

6 72% van alle palmolie die de Nederlandse voedingsmiddelenindustrie verwerkte, is RSPO-gecertificeerd Foto: James Morgan / WWF-International PALMOLIE IN NEDERLAND Nederland is in de Europese Unie de grootste palmolie-importeur v. Deze palmolie wordt deels in Nederland verwerkt en deels doorgevoerd. Daarnaast zijn Nederlandse bedrijven ook buiten de landsgrenzen grote palmoliegebruikers: Unilever koopt jaarlijks wereldwijd alleen al ongeveer 1,5 miljoen ton palmolie (en afgeleide producten) in, ongeveer 3% van de totale wereldproductie. Verschillende brancheorganisaties, verenigd in de Task Force Duurzame Palmolie vi, hebben in 2010 toegezegd dat eind 2015 alle palmolie die in Nederland wordt verwerkt in voedingsmiddelen en veevoer, RSPO-gecertificeerd moet zijn. In 2014 was volgens onderzoek van de Task Force Duurzame Palmolie, 72% van alle palmolie die de Nederlandse voedingsmiddelenindustrie verwerkte, RSPO-gecertificeerd. Deze producten kunnen bedoeld zijn voor de Nederlandse markt, maar ook voor de export. Doorvoer van palmolie of verbruik in het buitenland door Nederlandse bedrijven vielen niet onder deze doelstelling en de meting. Veel individuele bedrijven, met name multinationals, hebben daar bovenop eigen doelen voor het gebruik van verantwoorde palmolie opgesteld, voor hun wereldwijde gebruik, en veelal te bereiken in Scorecard resultaten In deze scorecard is een brede groep (middel)grote Nederlandse bedrijven beoordeeld op hun beleid en implementatie van verantwoorde palmolie, zowel in Nederland als daarbuiten. In tabel 1 zijn de bedrijven opgenomen, met de door WNF toegekende scores. 6 WNF Nederlandse Palmolie Scorecard 2015

7 RESULTATEN IN 2014 (van het totaal aantal respondenten, 30) 2 bedrijven scoorden segregated Foto: WWF / Richard Stonehouse 21 bedrijven (70% van alle respondenten) hebben zich publiekelijk gecommitteerd om voor het eind van 2015 overgestapt te zijn op verantwoorde RSPO-gecertificeerde palmolie bedrijven (87%) geven inzicht in volumes verwerkte palmolieproducten (palmolie, palmpitolie, derivaten). Het totale gerapporteerde volume is ruim 1,8 miljoen waarvan 1,7 miljoen ton (94%) RSPO gecertificeerd. Wanneer Unilever (met 1,5 miljoen ton palmoliegebruik veruit de grootste) wordt uitgezonderd is dit ongeveer ton, waarvan ton (61%) gecertificeerd. 17 bedrijven (57%) rapporteren verantwoord palmoliegebruik. Hier wordt ook de inkoop van book&claim certificaten meegerekend. 26 SG 19 bedrijven (63%) zijn gestart met de inkoop van fysieke stromen verantwoorde palmolie (segregated en mass balance). 26 bedrijven, het grootste deel van de rapporterende bedrijven (87%) zijn RSPO lid, één bedrijf heeft de intentie om lid te worden en drie bedrijven zijn (nog) geen lid. Peeters Produkten (Penotti) en Vika (kaasproducten) scoren als hoogste van alle bedrijven in deze scorecard. Beide hebben segregated geïmplementeerd, voor al hun producten. Het palmolieverbruik van deze twee bedrijven is minder dan 2500 ton. WNF Nederlandse Palmolie Scorecard

8 Figuur 3: Resultaten in 2014 (van het totaal aantal respondenten) Aantal bedrijven gescoord Aantal RSPO-leden Aantal bedrijven met een publiek commitment voor 2015 Aantal bedrijven dat rapporteert RSPOpalmolie te gebruiken Aantal bedrijven dat RSPOpalmolie gebruikt (voor eigen merk) Totaal gerapporteerd palmoliegebruik Totaal RSPO Exclusief Unilever TON TON TON Exclusief Unilever TON Het totale gerapporteerde jaarlijkse gebruik van palmolie door de onderzochte Nederlandse bedrijven is 1,8 miljoen ton. De totale palmolievoetafdruk van Nederlandse bedrijven is daarmee aanmerkelijk groter dan het gebruik van de Nederlandse voedingsmiddelen- en diervoederindustrie in Nederland alleen, ton ( ton vii resp ton viii per jaar) 8 WNF Nederlandse Palmolie Scorecard 2015

9 TRENDS PER SECTOR / BEDRIJF De Bakkerij & Zoetwaren sector presteert goed vergeleken met de rest van de sectoren. Peeters Produkten (Penotti), Continental Bakeries Haust, Daelmans, Hellema en Lonka komen op 12 of meer punten uit (van het maximum 18, zie bijlage). We zien echter ook dat een relatief grote groep - vier van de twaalf - bedrijven binnen deze sector geen informatie heeft aangeleverd. Hoewel twee van de vier bedrijven wel al informatie hebben aangeleverd, loopt de Diervoeder sector achter vergeleken met de andere sectoren. Nutreco is als enige RSPO lid en heeft een commitment voor ForFarmers heeft voor de productie in het Verenigd Koninkrijk eind 2014 afspraken gemaakt om certificaten aan te laten schaffen door hun toeleveranciers, maar heeft nog geen eigen book&claim certificaten direct gekocht. De twee Nederlandse Aardappelverwerkende bedrijven (Aviko en Farm Frites) hebben goede eerste stappen genomen door de aankoop van book&claim certificaten, maar hebben helaas nog maar een zeer beperkte of geen overstap naar de inkoop van fysieke stromen gemaakt. Voor zover de Voedingsmiddelen sector (o.a. margarines, sauzen, zuivelvervangers) volumes heeft aangeleverd, zijn meeste de bedrijven nu RSPO gecertificeerd, door aankoop van book&claim certificaten voor het merendeel of totaal van hun palmoliegebruik voor eigen merken. Uitschieter naar boven is koploper Vika, maar ook Wessanen, FrieslandCampina, Unilever en Royal Smilde zijn bezig met de aankoop van mass balance en/of segregated. Unilever is het enige bedrijf dat kleinere boeren wereldwijd ondersteunt door de aankoop van speciale smallholder certificaten, om de productiviteit van kleine landbouwers te verhogen en de productie tegelijkertijd duurzamer te maken. De Retail sector is op dit moment bezig met de overstap van book&claim naar fysieke stromen. Terwijl Jumbo nog rapporteert voor certificaten te hebben gekocht en aangeeft dat het bezig is de eisen aan leveranciers aan te scherpen, gaat Ahold een stap verder en rapporteert voor het eerst op een deel fysieke (traceerbare) aankoop van palmolie, onder andere 20% segregated. Ook Superunie geeft aan bezig te zijn met de overstap maar kan nog geen volumes aangeven. De Ingrediënten sector die veel verschillende bedrijven omvat, geeft een wisselend beeld, Zeelandia, DSM Nutritional Products en Acatris zijn koploper. Twee van de drie Cosmetica bedrijven, Rituals en Hegron, hebben beide aangegeven minder dan 500 ton palmolie te gebruiken, een aanzienlijk stuk minder dan de rest van de groep, en zijn daarom niet meegenomen in de scorecard. Het derde bedrijf rapporteerde niet. De Catering/food service sector is nog niet terug te vinden in de lijst van respondenten. KLM is actief in de overstap naar verantwoorde palmolie, maar gebruikt aanzienlijk minder palmolie dan de rest van de groep (minder dan 500 ton palmolie). Albron geeft aan geen eigen merken te hebben. WNF Nederlandse Palmolie Scorecard

10 Foto: WWF-Malaysia / Mazidi Abd Ghani 10 WNF Nederlandse Palmolie Scorecard 2015

11 WNF verwacht het volgende van bedrijven: 1. Word (actief) lid van RSPO. 2. Wees transparant over het eigen palmoliegebruik. 3. Geef een publiek commitment af, met een tijdgebonden en meetbaar actieplan, voor segregated palmolie, per 2015, of een ander moment in de nabije toekomst. 4. Dek van het palmoliegebruik direct af met verantwoorde palmolie (elke handelsketenoptie), maar investeer zoveel mogelijk in fysieke handelsstromen, bij voorkeur segregated. 5. Koop verantwoorde palmolie van RSPO-leden die best practices laten zien, zoals geen uitbreiding op veengronden (en onafhankelijk geverifieerd). 6. Neem verantwoordelijkheid voor al het palmoliegebruik, niet alleen de eigen merken. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN Nederlandse consumenten kunnen er, op een paar uitzonderingen na, nog niet zeker van zijn dat de palmolie die in hun producten is verwerkt, daadwerkelijk verantwoord geproduceerd is (segregated). Wel is via de aankoop van mass balance of book&claim certificaten voor een aanzienlijk deel van de producten bijgedragen aan de verantwoorde productie van palmolie. Het WNF ziet dit als een belangrijke tussenstap, maar geen einddoel. Alleen segregated en identity preserved palmolie sluiten in de supply chain het gebruik van onverantwoord geproduceerde palmolie daadwerkelijk uit. De Nederlandse Palmolie Scorecard 2015 van WNF laat zien dat een groot deel van de bedrijven goed op weg is naar RSPO gecertificeerd, maar dat een aanzienlijke groep nog wel een tandje bij moet zetten om de doelen voor 2015 te halen. Book&claim certificaten zijn ruim voorhanden, dus er is geen enkele reden voor bedrijven om niet onmiddellijk over te gaan tot aankoop van certificaten. Daarbij laten de koplopers zien dat het ook al mogelijk is om over te stappen naar fysieke stromen. Alleen op die manier wordt onverantwoorde palmolie uit de supply chain verwijderd en kan worden uitgesloten dat voor de gebruikte palmolie waardevolle natuur is verdwenen. WNF Nederlandse Palmolie Scorecard

12 Tabel 1: Scores Bedrijven Bedrijfsnaam Peeters Produkten Sector RSPO lidmaatschap Commitment voor RSPO Termijn commitment Totaal % B&C Totaal % MB Totaal % SG Totaal % RSPO (B&C, MB, SG) Ja Ja % 0% 18 Vika Voedings middelen Ja Ja % 0% 18 Continental Bakeries Haust Wessanen Holding Daelmans Bakkerijen Hellema Hallum Lonka Sales Bakkersland Ja Ja % 66% 34% 14 Voedings middelen Ja Ja % 12% 67% 14 Ja Ja % 0% 12 Ja Ja % 0% 12 Ja Ja % 0% 12 Ja Ja % 80% 0% 80% 11 FrieslandCampina Voedings middelen Ja Ja % 43% 21% 11 Royal Ahold Retail Ja Ja % 25% 21% 11 Unilever Voedings middelen Ja Ja % 1% 9% 11 Zeelandia Ingrediënten Ja Ja % 79% 13% 92% 11 Royal Smilde Voedings middelen Ja Ja % 28% 1% 10 DSM Nutritional Products Van Delft Biscuits Acatris Netherlands Farm Frites Jumbo Supermarkten Ingrediënten Ja Ja % 50% 0% 9 Ja Ja % 30% 0% 9 Ingrediënten Ja Ja % 63% 0% 63% 8 Aardappelverwerkende industrie Ja Ja % 0% 7 Retail Ja Ja % 0% 7 Remia Voedings middelen Ja Ja % 4% 0% 64% 7 Superunie Retail Ja Ja % 0% 7 Aviko Aardappelverwerkende industrie Ja Nee NA 58% 1% 0% 59% 6 Van Geloven Voedings middelen Nee Ja % 0% 6 Corbion Ingrediënten Ja Nee NA 0% 6% 0% 6% 4 Nutreco Diervoeder Ja Ja % 0% 0% 0% 3 ForFarmers Diervoeder Nee Ja 2015/ 2020 Totale Score 0% 0% 0% 0% 2 Marvesa Ingrediënten Ja Nee NA 0% 0% 0% 0% 2 Pally Biscuits Ja Ja 2015 Conf. Conf. Conf. Conf. 2 Struik Foods Europe Voedingsmiddelen Ja Ja % 0% 0% 0% 2 Elburg Global Handel/verwerker Nee Nee NA 0% 0% 0% 0% 1 Sligro Food Group Horeca groothandel Nee Ja % 0% 0% 0% 1 12 WNF Nederlandse Palmolie Scorecard 2015

13 Tabel 1: Scores Bedrijven (vervolg) Bedrijfsnaam Sector RSPO lidmaatschap Commitment voor RSPO Termijn commitment Totaal % B&C Totaal % MB Totaal % SG Totaal % RSPO (B&C, MB, SG) Totale Score Agrifirm Diervoeder NR NR NR NR NR NR NR 0 Aviateur Banketbakkerijen Banketbakkerij Merba NR NR NR NR NR NR NR 0 NR NR NR NR NR NR NR 0 Barentz Europe Ingrediënten NR NR NR NR NR NR NR 0 Bart's Retail Retail NR NR NR NR NR NR NR 0 Bolsius Int. Kaarsen NR NR NR NR NR NR NR 0 De Banketgroep NR NR NR NR NR NR NR 0 De Heus Voeders Diervoeder NR NR NR NR NR NR NR 0 DO-IT Ingrediënten NR NR NR NR NR NR NR 0 Hanos Horeca groothandel NR NR NR NR NR NR NR 0 Koninklijke Van den Boer Groep Catering NR NR NR NR NR NR NR 0 LEVO Produktenmij Margarines NR NR NR NR NR NR NR 0 Marine Olie Handelmij Handel/verwerker NR NR NR NR NR NR NR 0 Menken Orlando NR NR NR NR NR NR NR 0 Onion Specialties Int. Voedingsmiddelen NR NR NR NR NR NR NR 0 Royaan Voedingsmiddelen NR NR NR NR NR NR NR 0 Royal Sanders Cosmetica NR NR NR NR NR NR NR 0 TOP Onions Groep Voedingsmiddelen NR NR NR NR NR NR NR 0 Tabel 1 geeft een overzicht van de scores per bedrijf. In de bijlage staat een toelichting van de methodologie. De rangschikking in de lijst is gebeurd op basis van het totaal aantal punten. Bij gelijke scores zijn de bedrijven alfabetisch geordend. Door de enorme diversiteit aan bedrijven, qua volume en complexiteit van de handelsketen, is er in de tabel en analyse geen verder onderscheid gemaakt. Binnen de scope van dit onderzoek was het niet mogelijk alle informatie onafhankelijk te toetsen. Waar mogelijk zijn verifieerbare data en publieke informatie gebruikt, maar de scores zijn deels gebaseerd op de door de bedrijven zelf aangeleverde informatie. WNF Nederlandse Palmolie Scorecard

14 Figuur 4: Overzicht van de geïmplementeerde supply chain opties, van segregated naar book&claim 0% Peeters Produkten (Penotti) Vika Continental Bakeries Haust 34% 66% Wessanen Holding 67% 12% 21% Daelmans Bakkerijen Hellema Hallum Lonka Sales Bakkersland 80% 20% FrieslandCampina 21% 43% 36% Royal Ahold 21% 25% 54% Unilever 9% 1% 90% Zeelandia 13% 79% 8% Royal Smilde 1% 28% 71% DSM Nutritional Products 50% 50% Van Delft Biscuits 30% 70% Acatris Netherlands 63% 37% Farm Frites Jumbo Supermarkten Remia 4% 60% 36% Superunie Aviko 1% 58% 41% Van Geloven Corbion 6% 94% Nutreco Totaal % SG Totaal % MB Totaal % B&C Niet RSPO-gecertificeerd Vertrouwelijk Non-Respondent 14 WNF Nederlandse Palmolie Scorecard 2015

15 Figuur 4: Overzicht van de geïmplementeerde supply chain opties, van segregated naar book&claim (vervolg) 0% ForFarmers Marvesa Pally Biscuits Struik Foods Europe Elburg Global Sligro Food Group Agrifirm Aviateur Banketbakkerijen Banketbakkerij Merba Barentz Europe Bart s Retail Bolsius Int. De Banketgroep De Heus Voeders DO-IT Hanos Koninklijke Van den Boer Groep LEVO Produktenmij Marine Olie Handelmij Menken Orlando Onion Specialties Int. Royaan Royal Sanders TOP Onions Groep Totaal % SG Totaal % MB Totaal % B&C Niet RSPO-gecertificeerd Vertrouwelijk Non-Respondent WNF Nederlandse Palmolie Scorecard

16 BIJLAGE: METHODOLOGIE NEDERLANDSE PALMOLIE SCORECARD 2015 SELECTIE BEDRIJVEN De afgelopen jaren heeft het WNF het palmoliegebruik van de grote, veelal internationaal actieve, Nederlandse bedrijven gevolgd. In deze scorecard wordt voor het eerst ook ingezoomd op een bredere groep Nederlandse (middel)grote bedrijven. De selectie van de bedrijven voor dit onderzoek is vooral gebaseerd op het totale volume palmolieproducten dat door een bedrijf wordt verwerkt of verhandeld. Palmolieproducten zijn onder andere palmolie, palmpitolie of daarvan afgeleide producten ix. Daarbij is een ondergrens van 500 ton gehanteerd per bedrijf x. Deze informatie is meestal niet eenvoudig te vinden. Het WNF heeft zich gebaseerd op informatie die voorhanden is via de RSPO, MVO (de ketenorganisatie voor oliën en vetten) en diverse publieke bronnen waaronder websites van de bedrijven zelf. Indien bedrijven hebben aangegeven dat het eigen verbruik kleiner is dan 500 ton zijn hun gegevens niet meegenomen (dit betreft cosmeticabedrijven Hegron en Rituals, en KLM). Waardering & score Door acht vragen, afgestemd op de vragen die RSPO jaarlijks aan haar leden stelt, is een maximale score van 18 punten te behalen. Het WNF bekijkt of bedrijven RSPO-lid zijn (1 punt) Transparant zijn over hun palmoliegebruik (1 punt) Een publiek commitment hebben om uiterlijk in 2015 over te stappen op RSPO- gecertificeerde palmolie (1 punt) Daadwerkelijk RSPO-gecertificeerde palmolie hebben aangekocht, en volgens welke supply chain optie (book&claim, mass balance, segregated/identity preserved). Totaal % RSPO palmoliegebruik (B&C, MB, SG) Aantal punten % mass balance Extra aantal punten % segregated/identity preserved Extra aantal punten 1-24,9% % % ,9% % % ,9% % % ,9% ,9% Aankoop smallholder (kleine boeren) certificaten (1 punt) 16 WNF Nederlandse Palmolie Scorecard 2015

17 TOELICHTING OP DE SCORES Andere scorecards en rapportages Deze scorecard is niet één op één vergelijkbaar met voorgaande versies van de internationale WWF Palm Oil Buyers Scorecard. Anders dan bij de internationale WWF Palm Oil Buyers Scorecard van 2013, is in deze Nederlandse Scorecard ook gescoord voor/waardering gegeven aan de manier waarop de verantwoorde palmolie wordt aangekocht (supply chain opties, zie figuur 1). Scores wijken zodoende af van de Internationale WWF Palm Oil Buyers Scorecard van twee jaar geleden. Ook wijkt de rapportage af van eerder voor Nederland gepubliceerde cijfers door de Taskforce Duurzame Palmolie. De Taskforce rapporteert totalen per sector in de voedingsmiddelenindustrie in Nederland. In deze scorecard wordt de handel en verwerking bekeken van (verantwoorde) palmolie van individuele Nederlandse bedrijven, in diverse sectoren. Er is daarbij ook gekeken naar hun palmoliegebruik in het buitenland. Segregated en mass balance Het WNF geeft al langer aan dat de overstap naar zogenaamde fysieke stromen palmolie, in de vorm van segregated palmolie, noodzakelijk is en ook proactief moet worden ingezet. In die situaties waar segregated palmolie nog niet kan worden gebruikt, bijvoorbeeld door de complexiteit van de samenstelling van producten, is mass balance een zinvolle tijdelijke tussenstap. De afgelopen jaar is de beschikbaarheid van segregated verantwoorde palmolie op de Nederlandse markt toegenomen. Daarom zijn in deze scorecard, in tegenstelling tot de internationale WWF Palm Oil Buyers Scorecard 2013, extra punten gegeven aan implementatie van segregated en in mindere mate mass balance palmolie. Smallholders Naast de inkoop van fysieke stromen verantwoorde palmolie, scoorden we ook de aankoop van certificaten (book&claim) van smallholders -kleine boeren-, vanwege het belang om ook deze kleine, vaak minder kapitaalkrachtige, boeren te stimuleren over te stappen op een duurzame productie. Mochten bedrijven nog niet zijn overgestapt naar fysieke stromen van verantwoorde palmolie, dan kunnen zij door het kopen van book&claim certificaten van lokale kleine boeren, hen actief ondersteunen. Een goed voorbeeld hiervan is het project van WWF Indonesië met Amanah Association, Riau, Indonesië. Unilever sloot in 2013 een contract met de groep boeren om tot 2018 certificaten te kopen. Eigen merken (fabrikanten consumentenproducten en retail) De score voor wat aankoop van gecertificeerde palmolie betreft is voor fabrikanten van consumentenproducten en retailers alleen bepaald op basis van de hoeveelheid palmolie die zij voor hun eigen merken gebruiken, omdat dit ook de wijze is die RSPO tot nu toe hanteert. Echter, het WNF is van mening dat bedrijven voor alle palmolie die zij verwerken verantwoordelijkheid dragen. Ook voor producten die ze maken voor een private label van bijvoorbeeld retailers. Vandaar dat het WNF de bedrijven oproept om voor al hun producten verantwoorde palmolie toe te passen. Een aantal bedrijven in deze scorecard doet dat overigens al. Speciaal geval is Albron, die aan gaf geen eigen merken te produceren en daarom niet kon worden gescoord. WNF Nederlandse Palmolie Scorecard

18 EINDNOTEN i De Task Force Duurzame Palmolie is een samenwerkingsverband van in Nederland gevestigde brancheorganisaties in de palmolieketen. Dit zijn de raffinaderijen van palmolie, verschillende sectoren die de palmolie verwerken (voedingsmiddelen- en diervoederindustrie) en de retail die consumentenproducten aanbiedt waarin palmolie verwerkt is. Deze partijen werken samen aan het stimuleren van de productie en het gebruik van verantwoord geproduceerde palmolie. Gezamenlijk spraken zij in 2010 de ambitie uit dat uiterlijk eind 2015 alle in Nederland verwerkte palmolie voor de Nederlandse markt verantwoord is geproduceerd. ii WWF, WWF 2013 Palm Oil Buyers Scorecard. iii Gunarso, P, et.al., Oil Palm and Land Use Change in Indonesia, Malaysia and Papua New Guinea. Reports from the Technical Panels of the 2nd Greenhouse Gas Working Group of the Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO) iv data 7 mei 2015 v Planbureau voor de Leefomgeving, Duurzame handelsketens onder de loep. Achtergronden bij verduurzaming van internationale handelsketens. Achtergrondstudie. vi Zie i vii Taskforce Duurzame Palmolie, Rapportage Rapport van de Taskforce Duurzame Palmolie. viii Hoste, R., Palmolieverbruik in de Nederlandse diervoederindustrie , LEI Wageningen UR rapport. ix N.b. in deze scorecard is geen palm kernel expeller (palmpitmeel) meegenomen. x Deze grens hanteert RSPO voor onderscheid kleine bedrijven met (middel)grote bedrijven, zie 18 WNF Nederlandse Palmolie Scorecard 2015

19 Foto: Howard Buffett / WWF-US WNF Nederlandse Palmolie Scorecard

20 Colofon Wereld Natuur Fonds Juni 2015 Redactie Lot Folgering, Jorien van Hoogen, Robert Jan Kuijpers, Sandra Mulder, Natascha Zwaal Onderzoek en analyse Judith de Haan, Jorien van Hoogen, Sandra Mulder Vormgeving Shootmedia in opdracht van LBL Fotografie Mazidi Abd Ghani/WWF Malaysia James Morgan / WWF-International WWF / Richard Stonehouse naturepl.com / Fiona Rogers / WWF Casper Schrijver Howard Buffett / WWF-US Edward Parker Met dank aan Willem Vermeulen Voor meer informatie over de Nederlandse Palmolie Scorecard van WNF neem contact op met Wereld Natuur Fonds Driebergseweg JB Zeist Jorien van Hoogen Sandra Mulder

Manifest Task Force Duurzame Palmolie

Manifest Task Force Duurzame Palmolie Manifest Task Force Duurzame Palmolie Initiatief ter stimulering van het gebruik van RSPO-gecertificeerde palmolie in Nederland November 2010 Rijswijk www.taskforceduurzamepalmolie.nl 1. Ambitie De Nederlandse

Nadere informatie

Duurzaam geproduceerde palmolie: de norm in 2015

Duurzaam geproduceerde palmolie: de norm in 2015 Duurzaam geproduceerde palmolie: de norm in 5 Palmolie wordt verwerkt in meer dan de helft van de producten die te koop zijn in de supermarkt. Daarmee is het de meest gebruikte plantaardige olie ter wereld.

Nadere informatie

Duurzaam geproduceerde palmolie: de norm in 2015

Duurzaam geproduceerde palmolie: de norm in 2015 Duurzaam geproduceerde palmolie: de norm in 5 Palmolie wordt verwerkt in meer dan de helft van de producten die te koop zijn in de supermarkt. Daarmee is het de meest gebruikte plantaardige olie ter wereld.

Nadere informatie

Internationaal Palmolie-inkoopbeleid

Internationaal Palmolie-inkoopbeleid Internationaal Palmolie-inkoopbeleid Stand: september 2015 Onze visie Eenvoud, verantwoord, betrouwbaar: al meer dan 100 jaar ligt koopmanschap ten grondslag aan het succes van ALDI NORD (hierna: ALDI).

Nadere informatie

RESULTATEN 2013 61% 53% 30%

RESULTATEN 2013 61% 53% 30% RESULTATEN 53% 3% 61% 1% : de norm in 215 DUURZAME PALMOLIE IN Het aandeel duurzame verwerkt door de Nederlandse voedingsmiddelen in is 61%. Hiermee laat dit rapport opnieuw een groei in het aandeel duurzame

Nadere informatie

Waarom duurzame palmolie

Waarom duurzame palmolie Kate Holt / WWF-UK Waarom duurzame palmolie Sandra Mulder en Jorien van Hoogen Wereld Natuur Fonds Maarssen, 3 september 2015 Elephant Found Dead at Riau Plantation April 04, 2011, A rare Sumatran elephant

Nadere informatie

natuurlijke oorsprong

natuurlijke oorsprong PALMOLIE Palmolie is de meest gebruikte plantaardige olie in de wereld en een belangrijke bron van vetten in onze voeding. Palmolie is een ingrediënt in margarines, koekjes en ijs, maar ook in non-food

Nadere informatie

jaarrapportage 2011 olie e palm uurzam 100% Duurzame Palmolie: de norm in 2015

jaarrapportage 2011 olie e palm uurzam 100% Duurzame Palmolie: de norm in 2015 jaarrapportage 2011 Duurzame palmolie 100% Duurzame Palmolie: de norm in 2015 2 TASK FORCE DUURZAME PALMOLIE Jaarrapportage 2011 INHOUDSOPGAVE 1. Voorwoord 2 2. Highlights 3 3. Doelstelling en Activiteiten

Nadere informatie

Actieprogramma Task Force Duurzame Palmolie 2012

Actieprogramma Task Force Duurzame Palmolie 2012 Actieprogramma Task Force Duurzame Palmolie 2012 Inhoudsopgave Pagina 1. Inleiding... 2 2. Olieleveranciers (Vereniging van Nederlandse Fabrikanten van Eetbare Oliën en Vetten (Vernof))... 4 3. Voedingsmiddelenindustrie

Nadere informatie

Dit document vervangt de "RSPO-regels over communicatie en beweringen", aangenomen door de RSPO Executive Board op 31 maart 2011

Dit document vervangt de RSPO-regels over communicatie en beweringen, aangenomen door de RSPO Executive Board op 31 maart 2011 Aangenomen door de RSPO Executive Board op 30 november 2011 Dit document vervangt de "RSPO-regels over communicatie en beweringen", aangenomen door de RSPO Executive Board op 31 maart 2011 RSPO will transform

Nadere informatie

Voorwoord. Henk Flipsen Directeur Nevedi

Voorwoord. Henk Flipsen Directeur Nevedi Verantwoorde soja in de diervoedersector in 2015 Voorwoord Op 15 december 2011 sprak de Nederlandse diervoederindustrie samen met de zuivel-, vlees- eier-, MVO- en retailsector de ambitie uit om in 2015

Nadere informatie

QUESTIONBOXLES PALMOLIE

QUESTIONBOXLES PALMOLIE QUESTIONBOXLES PALMOLIE Colofon Auteur: Amy Beerens Contact: Maarten Reichwein, WKUU, wetenschapsknooppunt@uu.nl of 030-25 33 717 INHOUDSOPGAVE Inhoud 1 Doel van de les 2 2 Opzet lesplan 3 3 Uitwerking

Nadere informatie

Verduurzaming voedingsmiddelen

Verduurzaming voedingsmiddelen Verduurzaming voedingsmiddelen Chris E. Dutilh VMT Introductiecursus Voedingsmiddelenindustrie De Glazen Ruimte, Maarssen, 3 september 2015 Duurzame ontwikkeling Duurzame ontwikkeling betekent een economische,

Nadere informatie

Impact analyse van de transitie in Nederland naar verantwoorde soja

Impact analyse van de transitie in Nederland naar verantwoorde soja Impact analyse van de transitie in Nederland naar verantwoorde soja Themamiddag Feed4Foodure, 27 mei 2014 Robert Hoste Transitie naar verantwoorde soja Wens van bedrijfsleven voor verduurzaming van sojagebruik

Nadere informatie

Palmolieverbruik in de Nederlandse diervoederindustrie 2011-2013. Inventarisatie in opdracht van Nevedi. Robert Hoste

Palmolieverbruik in de Nederlandse diervoederindustrie 2011-2013. Inventarisatie in opdracht van Nevedi. Robert Hoste Palmolieverbruik in de Nederlandse diervoederindustrie 2011-2013 Inventarisatie in opdracht van Nevedi Robert Hoste Palmolieverbruik in de Nederlandse diervoederindustrie 2011-2013 Inventarisatie in opdracht

Nadere informatie

Op weg naar een duurzame sojateelt

Op weg naar een duurzame sojateelt Op weg naar een duurzame sojateelt Mondiale handelsstromen soja Food & Agribusiness Research and Advisory, Rabobank International, 2007 2 Internationale krachtenbundeling voor duurzame sojateelt Om de

Nadere informatie

AGENDA VERDUURZAMING VOEDSEL

AGENDA VERDUURZAMING VOEDSEL SAMEN WERKEN AAN EEN DUURZAME VOEDSELKETEN IN 2020 AGENDA VERDUURZAMING VOEDSEL Voorop lopen met duurzaam voedsel Nederland is wereldspeler op het gebied van voedselproductie, innovatie en agrifood-export.

Nadere informatie

4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken

4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken 4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken 4.1 Inleiding Waar staat het bedrijfsleven momenteel als het gaat om rapportage over internationaal mvo en ketenbeheer in het bijzonder? Dit

Nadere informatie

Partnerships. iets over mijn ervaringen toegelicht aan de Roundtable on Sustainable Palm Oil. Reinier de Man. den Haag, 20 januari 2005 Partnerships 1

Partnerships. iets over mijn ervaringen toegelicht aan de Roundtable on Sustainable Palm Oil. Reinier de Man. den Haag, 20 januari 2005 Partnerships 1 Partnerships iets over mijn ervaringen toegelicht aan de Roundtable on Sustainable Palm Oil Reinier de Man den Haag, 20 januari 2005 Partnerships 1 Mijn ervaring met partnerships Sinds 1994 werk ik voor

Nadere informatie

Een toekomstperspectief op versketens EFMI BUSINESS SCHOOL NOVEMBER 2013 DRS. MELANIE MURK MURK@EFMI.NL

Een toekomstperspectief op versketens EFMI BUSINESS SCHOOL NOVEMBER 2013 DRS. MELANIE MURK MURK@EFMI.NL Een toekomstperspectief op versketens EFMI BUSINESS SCHOOL NOVEMBER 2013 DRS. MELANIE MURK MURK@EFMI.NL Even voorstellen. murk@efmi.nl ACADEMISCH ONDERZOEKSINSTITUUT GERICHT IN DE FOOD BRANCHE MANAGEMENTOPLEIDINGEN

Nadere informatie

In dit boekje komt u alles te weten over

In dit boekje komt u alles te weten over hout 100 0/ 0 duurzaam In dit boekje komt u alles te weten over 4 Voordelen van hout Duurzaam bosbeheer Redenen om duurzaam geproduceerd hout te kopen Het kopen en verkopen van miljard hectare van de

Nadere informatie

Groene energie? Vergroenen met GvO s of Carbon Credits?

Groene energie? Vergroenen met GvO s of Carbon Credits? Groene energie? Vergroenen met GvO s of Carbon Credits? Een organisatie die MVO hoog ik het vaandel heeft, people planet en profit dus, wil groene stroom. En het kan vaak al voor de prijs van grijze stroom,

Nadere informatie

Onderzoek naar het gebruik van frituurvet in de horeca Effectmeting

Onderzoek naar het gebruik van frituurvet in de horeca Effectmeting Onderzoek naar het gebruik van frituurvet in de horeca Effectmeting Voedsel en Waren Autoriteit, Projectnummer: ZD05K101 September 2005 1 Samenvatting Eén van de beleidsdoelstellingen van de minister van

Nadere informatie

Essent en duurzame energieproductie in Nederland

Essent en duurzame energieproductie in Nederland Essent en duurzame energieproductie in Nederland Een manifest Essents inspanningen voor duurzame energie Essent is een leidend bedrijf bij de inspanningen voor duurzame energie, vooral op het gebied van

Nadere informatie

Bewust met hout. Overstappen naar verantwoord hout

Bewust met hout. Overstappen naar verantwoord hout Bewust met hout Overstappen naar verantwoord hout Hout is een belangrijk bouwmateriaal. Bovendien komt het uit een onuitputtelijke bron: onze bossen. Maar als we op lange termijn verzekerd willen blijven

Nadere informatie

VOETAFDRUKKEN VAN NEDERLANDSE CONSUMPTIE

VOETAFDRUKKEN VAN NEDERLANDSE CONSUMPTIE VOETAFDRUKKEN VAN NEDERLANDSE CONSUMPTIE De ecologische effecten van Nederlandse consumptie in het buitenland PBL-Notitie Trudy Rood, Harry Wilting en Aldert Hanemaaijer 22 januari 2016 Colofon Voetafdrukken

Nadere informatie

Internationaal dierenwelzijnsbeleid

Internationaal dierenwelzijnsbeleid Internationaal dierenwelzijnsbeleid Stand: februari 2016 Onze visie Eenvoud, verantwoord, betrouwbaar: al meer dan 100 jaar ligt koopmanschap ten grondslag aan het succes van ALDI. Een belangrijke voorwaarde

Nadere informatie

Ketenanalyse Papier. Rapportage: KAP 2015 Datum: 21 augustus 2015 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1

Ketenanalyse Papier. Rapportage: KAP 2015 Datum: 21 augustus 2015 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1 2015 Ketenanalyse Papier Rapportage: KAP 2015 Datum: 21 augustus 2015 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Ketenanalyse papier... 4 1.1 Keten van papier... 4 2.2 Identificeren

Nadere informatie

Hoe duurzaam zijn Nederlandse bedrijven ten opzichte van bedrijven in het buitenland?

Hoe duurzaam zijn Nederlandse bedrijven ten opzichte van bedrijven in het buitenland? Hoe duurzaam zijn Nederlandse bedrijven ten opzichte van bedrijven in het buitenland? In deze notitie wordt de duurzaamheid van Nederlandse bedrijven vergeleken met die van bedrijven uit het buitenland.

Nadere informatie

MPS-Fruit & Vegetables

MPS-Fruit & Vegetables MPS-Fruit & Vegetables MPS-FRUIT & VEGETABLES: De garantie voor duurzaamheid, betrouwbaarheid, hygiëne en transparantie Duurzaamheid, betrouwbaarheid, hygiëne en transparantie spelen een belangrijke rol

Nadere informatie

GEDRAGSCODE DUURZAAMHEID NEDERLANDSE PRODUCENTEN VAN BAKKERIJGRONDSTOFFEN GEDRAGSCODE DUURZAAMHEID NEDERLANDSE PRODUCENTEN VAN BAKKERIJGRONDSTOFFEN 1

GEDRAGSCODE DUURZAAMHEID NEDERLANDSE PRODUCENTEN VAN BAKKERIJGRONDSTOFFEN GEDRAGSCODE DUURZAAMHEID NEDERLANDSE PRODUCENTEN VAN BAKKERIJGRONDSTOFFEN 1 GEDRAGSCODE DUURZAAMHEID NEDERLANDSE PRODUCENTEN VAN BAKKERIJGRONDSTOFFEN GEDRAGSCODE DUURZAAMHEID NEDERLANDSE PRODUCENTEN VAN BAKKERIJGRONDSTOFFEN 1 Inleiding In deze Gedragscode geeft de Vereniging van

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen in de voedselketen

Trends en ontwikkelingen in de voedselketen Trends en ontwikkelingen in de voedselketen Eisen van consumenten, kansen voor ondernemers Dik Goorhuis Economielezing 2 juni 2015: Voedsel voor de economie, kansen voor ondernemers CV Dik Goorhuis 25

Nadere informatie

MPS-Fruit & Vegetables

MPS-Fruit & Vegetables MPS-Fruit & Vegetables MPS-FRUIT & VEGETABLES: De garantie voor duurzaamheid, betrouwbaarheid, hygiëne en transparantie Duurzaamheid, betrouwbaarheid, hygiëne en transparantie spelen een belangrijke rol

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

RSPO-RED-vereisten voor naleving van de EU-vereisten voor de richtlijn voor hernieuwbare energie (RED) Versie 4 10 februari 2012 (definitieve versie)

RSPO-RED-vereisten voor naleving van de EU-vereisten voor de richtlijn voor hernieuwbare energie (RED) Versie 4 10 februari 2012 (definitieve versie) RSPO-RED-vereisten voor naleving van de EU-vereisten voor de richtlijn voor hernieuwbare energie (RED) Versie 4 10 februari 2012 (definitieve versie) 1 1.Introductie De RSPO-RED-vereisten voor de naleving

Nadere informatie

Vergelijking van drie koffie labels:

Vergelijking van drie koffie labels: Vergelijking van drie koffie labels: Fairtrade Rainforest Alliance UTZ Certified Juli 2010 1 Vergelijkende tabel voor koffielabels 1 Beheerder Startpunt/ Concept Fairtrade Rainforest Alliance UTZ CERTIFIED

Nadere informatie

14-12-2010. Caring Dairy en het. Het Kringloop-Kompas. Inhoud. CONO Kaasmakers. Wat is duurzaamheid voor CONO Kaasmakers? Caring Dairy: Hoe het begon

14-12-2010. Caring Dairy en het. Het Kringloop-Kompas. Inhoud. CONO Kaasmakers. Wat is duurzaamheid voor CONO Kaasmakers? Caring Dairy: Hoe het begon -- CONO Kaasmakers, blije boeren, blije aarde Ruim jaar ervaring Zelfstandige coöperatie Caring Dairy en het leden en medewerkers Werelderfgoed De Beemster 8 miljoen kilogram kaas Kaas met toegevoegde

Nadere informatie

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Een samenvatting van de "Greenhouse Gas Protocol Scope 2 Guidance" Samengevat en vertaald door het EKOenergie-secretariaat, januari

Nadere informatie

Samen Ondernemen met de Natuur

Samen Ondernemen met de Natuur Samen Ondernemen met de Natuur Henk Gerbers Kleinschalig maakt gelukzalig, of is bulk beter? Naar een Voedselbeleid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Verhaal over Ondernemen

Nadere informatie

Datum 3 maart 2014 Betreft Beantwoording vragen van het lid Voordewind over het rapport Working on the Right Shoes

Datum 3 maart 2014 Betreft Beantwoording vragen van het lid Voordewind over het rapport Working on the Right Shoes Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Directie Internationale Marktordening en Handelspolitiek Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Aard, herkomst en duurzaamheidsaspecten van biobrandstoffen bestemd voor vervoer Rapportage 2011

Aard, herkomst en duurzaamheidsaspecten van biobrandstoffen bestemd voor vervoer Rapportage 2011 Aard, herkomst en duurzaamheidsaspecten van biobrandstoffen bestemd voor vervoer Rapportage 2011 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 1.1. Interpretatie van de grafieken 4 1.2. Leeswijzer 4 2. De aard van de gebruikte

Nadere informatie

Van een specialist mag wat worden verwacht!

Van een specialist mag wat worden verwacht! Assortiment 2015 Van een specialist mag wat worden verwacht! Banketbakkerij Wouter de Graaf startte in 1990 als een bescheiden banketbakkerij. Nu, ruim 25 jaar later, mag het bedrijf worden gezien als

Nadere informatie

RAPPORTAGE RESULTATEN OVER WAT SAMENWERKEN MET HET BEDRIJFSLEVEN OPLEVERT VOOR DE NATUUR

RAPPORTAGE RESULTATEN OVER WAT SAMENWERKEN MET HET BEDRIJFSLEVEN OPLEVERT VOOR DE NATUUR RAPPORTAGE NL 0 RESULTATEN OVER WAT SAMENWERKEN MET HET BEDRIJFSLEVEN OPLEVERT VOOR DE NATUUR Alleen wanneer de markten rondom grondstoffen, water en energie veranderen en onze vraag ernaar vermindert,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Duurzaamheid beleid... 4 3 PLAN: Energieverbruik en reductiekansen... 6 3.1 Energieverbruik door GMB (scope 1 en 2)... 6 3.2 Energieverbruik in de keten (scope 3)... 7

Nadere informatie

Nut en noodzaak van gecertificeerde duurzame viskweek

Nut en noodzaak van gecertificeerde duurzame viskweek Certificering viskweek Nut en noodzaak van gecertificeerde duurzame viskweek Presentatie op 30 november 2006 voor Nederlands Genootschap voor Aquacultuur Door: John Oosterhuis Kwaliteitsmanager Albert

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Maatschappij, Markt en Meerwaarde. Paul Jansen, Director Public Affairs Agri VION Food group

Maatschappij, Markt en Meerwaarde. Paul Jansen, Director Public Affairs Agri VION Food group Maatschappij, Markt en Meerwaarde Paul Jansen, Director Public Affairs Agri VION Food group VION Food Group Global Profiel Internationaal Food Concern 9 miljard omzet 27.000 werknemers Hoofdkantoor Son

Nadere informatie

Verslag informele informatiebijeenkomst Duurzame Palmolie

Verslag informele informatiebijeenkomst Duurzame Palmolie Verslag informele informatiebijeenkomst Duurzame Palmolie 7 september 2011 Op 7 september 2011 heeft de Task Force Duurzame Palmolie een informele informatiebijeenkomst georganiseerd met als doel om bedrijven

Nadere informatie

De consument eet vee eet voer

De consument eet vee eet voer De consument eet vee eet voer Sectorbijeenkomst GMP 24 mei 2005 Marc Jansen Hoofd Consument en Kwaliteit Centraal Bureau Levensmiddelenhandel Inhoud 1. Retail in Nederland 2. Belang voedselveiligheid 3.

Nadere informatie

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001)

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) pag.: 1 van 8 code: SPE-MVI-art-017-bl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) Bron: SCCM, pp. 1-7 Auteur(s): www.sccm.nl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) 1 Duurzaam

Nadere informatie

2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1

2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Emissie inventaris Netters infra De emissie inventaris van: 2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Opgesteld door: AMK Inventis Stef Jonker Datum: april 2014 Concept Versie 1 Maart 2014 Pagina

Nadere informatie

Memo CO2. Jan Wierenga, Wouter Remmelts, Erik te Duits Rutger Sieking

Memo CO2. Jan Wierenga, Wouter Remmelts, Erik te Duits Rutger Sieking Memo Aan Kopie aan Jan Wierenga, Wouter Remmelts, Erik te Duits Rutger Sieking Van Bramske van Beijma Afdeling Procesondersteuning Telefoon direct + 31 (0)182 59 05 44 Fax direct + 31 (0)182 59 08 85 E-mail

Nadere informatie

24-06-2015. Vertrouwen in de leveranciersketen. Even voorstellen

24-06-2015. Vertrouwen in de leveranciersketen. Even voorstellen Vertrouwen in de leveranciersketen Competence Ambition Themadag Riskplaza 23-6-2015 Confidence Jacob Schilstra Even voorstellen ISACert Internationale certificatie instelling Gespecialiseerd in foodsector

Nadere informatie

Bio-olie voor warmtekrachtkoppeling. Frank Bergmans

Bio-olie voor warmtekrachtkoppeling. Frank Bergmans Bio-olie voor warmtekrachtkoppeling Frank Bergmans Inhoud 1. Productschap MVO 2. Grondstoffen bio-olie 3. Wetgeving 4. Marktontwikkelingen Productschap Margarine, Vetten en Oliën 2 1 Productschap MVO Ketenorganisatie

Nadere informatie

Waarom kiest u voor PEFC? Redenen die hout snijden.

Waarom kiest u voor PEFC? Redenen die hout snijden. Waarom kiest u voor PEFC? Redenen die hout snijden. Hout kom je overal tegen... 2 Nog wel ja. De vloer. Een pak kopieerpapier. Een verhuisdoos. Een deur. Een tuinstoel. Openhaardhout. Overal komen we hout

Nadere informatie

BIO BASED ECONOMY WERKT!

BIO BASED ECONOMY WERKT! Inhoudsstoffen uit uien Ui, meer dan voedingsbron alleen BIO BASED ECONOMY WERKT! GROene GRONDSTOFFEN Inhoudsstoffen GROene GRONDSTOFFEN Inhoudsstoffen uit uien Inleiding Uien zijn voor Nederland en zeker

Nadere informatie

Masters in Taste & Functionality

Masters in Taste & Functionality Rotterdam, 29 April 2015 Historie Snick EuroIngredients Founding by Philippe Snick Brugge Relocation to Nijverheidsstraat Brugge Relocation to industrial area in Beernem Acquisition TEFCO ( 1979) by Acomo

Nadere informatie

1. kwaliteitssystemen en voedselveiligheid 2. organiseren 3. projecten. 1 Kwaliteitssystemen & voedselveiligheid

1. kwaliteitssystemen en voedselveiligheid 2. organiseren 3. projecten. 1 Kwaliteitssystemen & voedselveiligheid nr Tekst 0 Home Thielen Consult is de partner voor bedrijven en organisaties in de voedselketen. Samen met onze klanten bouwen wij aan veilig en eerlijk voedsel. We begeleiden onze klanten en organiseren

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 16 maart 2010 Betreft Intentieverklaring duurzame cacao

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 16 maart 2010 Betreft Intentieverklaring duurzame cacao > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Agroketens en Visserij Cluster Duurzame grondstofketens Prins Clauslaan

Nadere informatie

Diervriendelijke keuzes door consumenten

Diervriendelijke keuzes door consumenten Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Diervriendelijke keuzes door consumenten Monitor Duurzame Dierlijke Producten 2009 Deze brochure is een uitgave van: Rijksoverheid Postbus 00000 2500

Nadere informatie

Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs. December 2011

Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs. December 2011 Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs December 2011 Inleiding Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-,

Nadere informatie

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier JORIS DE JONGH MSC. LIANNE WORRELL MSC. AMSTERDAM, MEI 2013 NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

Feiten & cijfers. Banking for Food. Februari 2015

Feiten & cijfers. Banking for Food. Februari 2015 Feiten & cijfers Banking for Food Februari 2015 Banking for Food: overzicht in feiten & cijfers De Rabobank wil nu en in de toekomst ondernemers in de landbouw en voedselketen ondersteunen en faciliteren

Nadere informatie

In concept naar consument

In concept naar consument In concept naar consument Rapport ABN AMRO over ketenproductie 22 mei 2014, ABN AMRO Wilbert Hilkens Agrarische markt van groot belang 10% van de Nederlandse economie Aanpak gericht op ondernemers in de

Nadere informatie

2015-1 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1

2015-1 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Emissie inventaris Netters infra De emissie inventaris van: 2015-1 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Opgesteld door: AMK Inventis Stef Jonker Datum: juli 2015 Versie 3 juli 2015 Pagina 1 van

Nadere informatie

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Brussel, 20 januari 2016 Uit een studie van de FOD Economie over de Belgische agrovoedingsindustrie blijkt dat de handel tussen 2000 en 2014 binnen de Europese

Nadere informatie

Ketenanalyse project Kluyverweg. Oranje BV. www.oranje-bv.nl. Conform de CO 2 -Prestatieladder 3.0. Versie : Versie 1.0 Datum : 10-11-2015

Ketenanalyse project Kluyverweg. Oranje BV. www.oranje-bv.nl. Conform de CO 2 -Prestatieladder 3.0. Versie : Versie 1.0 Datum : 10-11-2015 Ketenanalyse project Kluyverweg Oranje BV Conform de CO 2 -Prestatieladder 3.0 Versie : Versie 1.0 Datum : 10-11-2015 Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager Autorisatiedatum: 3-12-2015 Naam

Nadere informatie

Benchmark rapport 2012

Benchmark rapport 2012 DUURZAAMHID NDRLAND enchmark rapport 2012 Kpn Hi Telfort XS4ALL en C T-Mobile D Vodafone D Tele2 D InterNLnet UPC Ziggo Scarlet Caiway Duurzaamheid telecom nederland INDX Onderzoeksmethode... 6 Het resultaat...

Nadere informatie

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen Samenvatting Er bestaan al jaren de zogeheten Richtlijnen voor goede voeding, die beschrijven wat een gezonde voeding inhoudt. Maar in hoeverre is een gezonde voeding ook duurzaam? Daarover gaat dit advies.

Nadere informatie

SCOPE 3 analyse van GHG genererende (keten) activiteiten

SCOPE 3 analyse van GHG genererende (keten) activiteiten SCOPE 3 analyse van GHG genererende (keten) Inhoud 1. Inleiding... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 2. Bedrijf... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 3. Energieverbruik en energieverbruikers... Fout!

Nadere informatie

Profish & Duurzaamheid

Profish & Duurzaamheid Profish & Duurzaamheid Genieten van vis ook in de toekomst! Profish Food B.V. Januari 2012 wij werken samen, adviseren en ondersteunen de volgende organisaties: Inleiding Tegenwoordig zijn de meeste consumenten

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

Maatschappelijke issues in de veehouderij. 20 november 2013 Anne-Corine Vlaardingerbroek

Maatschappelijke issues in de veehouderij. 20 november 2013 Anne-Corine Vlaardingerbroek Maatschappelijke issues in de veehouderij 20 november 2013 Anne-Corine Vlaardingerbroek Inhoudsopgave Jumbo Maatschappelijke thema s veehouderij Jumbo en duurzaamheid Waarom GlobalGAP? 2 30 november 2013

Nadere informatie

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h TNS Nipo Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam t 020 5225 444 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h Rick Heldoorn & Matthijs de Gier H1630

Nadere informatie

Resultaten VVNH monitoring rapportageformulier geheel 2014

Resultaten VVNH monitoring rapportageformulier geheel 2014 Resultaten VVNH monitoring rapportageformulier geheel 214 Deze rapportage is gebaseerd op respons van de VVNH-leden op het rapportageverzoek over zowel de eerste als de tweede helft van 214. Naast de import

Nadere informatie

Verklaring van de symbolen

Verklaring van de symbolen Verklaring van de symbolen lactosevrij UTZ CERTIFIED gecertificeerde koffieboeren verbouwen hun koffie met zorg en aandacht voor mens en milieu. Inter IKEA Systems B.V. 2009 Producten die geschikt zijn

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2015 Revisie:

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2015 Revisie:

Nadere informatie

Beleidsplan Wereld Natuur Fonds

Beleidsplan Wereld Natuur Fonds Beleidsplan Wereld Natuur Fonds 1. Inleiding Stichting Het Wereld Natuur Fonds Nederland, verder het Wereld Natuur Fonds of WNF, is een zelfstandige stichting gevestigd in Zeist. Het Wereld Natuur Fonds

Nadere informatie

Emissie inventaris 2013. Visser Assen. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1

Emissie inventaris 2013. Visser Assen. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Emissie inventaris 2013 Visser Assen Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Datum Versie Opsteller Gezien juni 2014 Definitief S.G. Jonker R. van der Veen AMK Inventis Advies en Opleiding 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

tony s chocolonely Crazy about chocolate, serious about people

tony s chocolonely Crazy about chocolate, serious about people tony s chocolonely Crazy about chocolate, serious about people Inhoud 1. Geschiedenis 2. Visie & Missie 3. Routekaart 4. Tony s & Fairtrade 5. Bean-to-Bar 6. Impact in Ghana 7. Impact in Ivoorkust 8. Chocolonely

Nadere informatie

Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval

Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval Inhoud 1. Inleiding 3 2. Opzet plannen voor ondersteuning 4 3. Plannen voor verminderen huishoudelijk restafval 5 3.1 Eisen

Nadere informatie

Stand van zaken op de energiemarkt

Stand van zaken op de energiemarkt Stand van zaken op de energiemarkt Onderzoek energiemarkt consumenten Rapportage kerncijfers Eerste halfjaar 13 Majka van Doorn, research consultant Thijs Hendrix, senior research consultant 11 13 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*?

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? Samenvatting van de bevindingen van de Nationale DenkTank 2012 boer Consument Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? verwerker *De voorstellen van de denktank voor

Nadere informatie

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit FOUT: BRON VAN VERWIJZING NIET GEVONDEN

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit FOUT: BRON VAN VERWIJZING NIET GEVONDEN Ministerie van Economische Zaken > Retouradres Postbus 43006 3540 AA Fout: Bron van verwijzing niet gevonden De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directie

Nadere informatie

Frans Verhees 1 en Stef Beerens 2

Frans Verhees 1 en Stef Beerens 2 Frans Verhees 1 en Stef Beerens 2 1 Universitair docent, Marktkunde en Consumentengedrag Wageningen University 2 Green Communicatie Met dank aan: Market Probe, het marktonderzoekbureau met strategische

Nadere informatie

Carbon Footprint Rapportage H1-2014

Carbon Footprint Rapportage H1-2014 Carbon Footprint Rapportage H1-2014 Naam Paraaf Datum Steller W.B.R. Weening November 2014 Inhoudsopgave D38.Carbon Footprint Report H1-2014.doc 1. Inleiding... 3 2. Afbakening... 4 2.1 Organisatiegrenzen...

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen Musea

Duurzaam ondernemen Musea Duurzaam ondernemen Musea Kunst voor bedrijfsvoering Rob van Tilburg Mei 2012 DHV 2012 All rights reserved Alleen voor intern gebruik Welkom en agenda Definitie en duiding duurzaam ondernemen Omgang bedrijven

Nadere informatie

CO 2 EN ENERGIE REDUCTIEPLAN

CO 2 EN ENERGIE REDUCTIEPLAN CO 2 EN ENERGIE REDUCTIEPLAN DOUWE HOEKSTRA TRANSPORT & KRAANVERHUUR B.V. Datum: 14 november 2013 Bedrijf: Contactpersoon: Douwe Hoekstra Transport & Kraanverhuur B.V. Waldwei 16 8581 KA Elahuizen T: 0514

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 26 485 Maatschappelijk verantwoord ondernemen Nr. 178 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Datum: Januari 2013 Bezoekadres Dorpsstraat 20 7683 BJ Den Ham Postadres Postbus 12 7683 ZG Den Ham T +31 (0) 546 67 88 88 F +31 (0) 546 67 28 25 E

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Dit document bevat de uitgewerkte actuele emissie inventaris van Welling Bouw Vastgoed Rapportage januari december 2009 (referentiejaar) Opgesteld door: Wouter van

Nadere informatie

Stand van zaken op de energiemarkt

Stand van zaken op de energiemarkt Stand van zaken op de energiemarkt Onderzoek energiemarkt consumenten Rapportage kerncijfers Tweede halfjaar 12 Majka van Doorn, research consultant Thijs Hendrix, senior research consultant 14 uari 13

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Keurklasse: nieuwe kracht van de Keurslager. onderscheidend vermogen en meerwaarde

Keurklasse: nieuwe kracht van de Keurslager. onderscheidend vermogen en meerwaarde Keurklasse: nieuwe kracht van de Keurslager Duurzaam op weg naar onderscheidend vermogen en meerwaarde Historie van een sterk merk Het Keurslager DNA Hij is een vakman Hij werkt met en levert verse producten

Nadere informatie