Booming Brazilië Praktijkverhalen over zaken doen Praktijkverhalen over zaken doen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Booming Brazilië Praktijkverhalen over zaken doen Praktijkverhalen over zaken doen"

Transcriptie

1 Booming Brazilië Praktijkverhalen over zaken doen 1

2 Inhoudsopgave Woord vooraf 2 Kennismaking 4 Louwrens Dijkstra, Hyva Group BV 46 Jerry Luyke, Paré BV 50 Joris van Wijk, CMP Information Brazil 54 Wim Fase, Bandridge Group 58 Gina Ioan, JTA Freight BV 62 Nuttige adressen en contactgegevens 66 3

3 Woord vooraf vooraf Braziliaans optimisme en Nederlandse nuchterheid, dat is een ijzersterke combinatie Op deze wijze verwelkomde minster president Balkenende president Lula da Silva en zijn vrouw in Nederland in april De premier doelde met zijn uitspraak op intensivering van de samenwerking tussen Nederland en Brazilië op het gebied van weg- en waterbouw, landbouw en biobrandstoffen. Aan het eind van het staatsbezoek van president Lula werd de samenwerking bezegeld met een vijftal overeenkomsten. Lula heeft vriend en vijand verrast met de wijze waarop hij Brazilië uit de misère heeft weten te halen. Met zijn gematigde economisch beleid, het terugdringen van de inflatie en het onder controle krijgen van de begroting - waardoor hij schulden versneld kon aflossen - heeft hij het land internationaal in de kijker gespeeld. Samen met Rusland, India en China wordt Brazilië gezien als de trekker van de wereldeconomie (BRIC-landen) de alom bekende Braziliaanse belofte maakt schuld. Als het aan de Nederlandse overheid ligt, blijft het niet bij een belofte. Zij beschouwt Brazilië als één van de belangrijkste markten voor Nederlandse exporteurs en steunt in financieel opzicht heel veel projecten, waar Nederlandse ondernemers op kunnen aanhaken. Brazilië is weliswaar een land met enorme potenties, volgens deskundigen is het beslist geen allemansvriend. Je doet Brazilië er als Nederlandse exporteur niet even bij en moet er echt de tijd voor nemen om het land met zijn regels en grilligheden te leren kennen. Een beetje Braziliaans optimisme, naast onze vertrouwde Hollandse nuchterheid kan dan geen kwaad. Ziet u dan kansen voor uw bedrijf om in Brazilië voet aan de grond te krijgen, dan moet u er beslist heen gaan. Ondanks de vele hobbels die u op u weg zult vinden is dit het beste moment om een positie te verwerven in het land. De economische bedrijvigheid is vooral te vinden in het zuiden, zuidoosten en de kustgebieden. Het Noorden heeft nog een grote inhaalslag te maken. De Braziliaanse regering onder leiding van president Lula wil deze ontwikkeling en de economische groei die is ingezet, flink versnellen met een ambitieus investeringsprogramma. Tot 2010 wordt er 200 miljard euro geïnvesteerd in ondermeer de aanleg- en verbetering van de infrastructuur (wegens, havens, dammen) en de bestrijding van vervuiling van bodem en water. Precies de terreinen waar wij als Nederlanders van oudsher goed in zijn. Braziliaanse overheden zijn geïnteresseerd in goede en efficiënte oplossingen. 4

4 Als het goedkoper en beter kan, maakt u als Nederlandse ondernemer grote kans van slagen in Brazilië. Wij helpen u graag op weg! In dit boekje hebben wij veel praktische informatie over het zakendoen in Brazilië voor u op een rij gezet. Naast een beknopte opsomming van de feitelijke ins en outs van het zakendoen in Brazilië, laten we een vijftal ondernemers aan het woord die u zijn voorgegaan in Brazilië. Ervaringsdeskundigen met een eigen verhaal en vaak eigen creatieve oplossingen om het woud aan regels en belastingen te doorgronden en de Braziliaanse bureaucratie het hoofd te bieden. Aan het einde van het boekje vindt u de gegevens van een groot aantal instanties die u na het lezen van het boekje verder op weg kunnen helpen. Wij wensen u veel leesplezier en vooral goede zaken in Brazilië! Loek Hermans Voorzitter MKB-Nederland Han de Ruiter Directeur MKB ABN AMRO Booming Brazilië maakt deel uit van een reeks boekjes over internationaal ondernemen in het mkb. De boekjes worden uitgegeven door MKB-Nederland en ABN AMRO in samenwerking met de EVD, agentschap van het Ministerie van Economische Zaken. Wilt u weten welke publicaties er in deze reeks verschenen zijn en bent u geïnteresseerd in één van de andere publicaties, dan kunt u deze bestellen via of downloaden via de website van ABN AMRO, 5

5 Een kennismaking kennismaking met Brazilië met Basisgegevens Brazilë Brazilië Oppervlakte: km2 (205 x Nederland) Hoofdstad: Brasília (ca. 2,5 miljoen inw.) Tijdverschil met Nederland: 4 uur in wintertijd, 5 uur in zomertijd Bevolkingsaantal: 189 miljoen inwoners (2007) Bevolkingsgroei: 1,4 procent per jaar Regeringsvorm: presidentiële republiek Staatshoofd: President Luiz Inácio Lula da Silva Taal: Portugees Religie: rooms-katholiek (73,6 procent), protestant (15,4) en Afro-Braziliaanse religies Munteenheid: real (wisselkoers: Regering Brazilië is verdeeld in 26 deelstaten (verspreid over vijf geografische regio s) en een federaal district. Zuidelijke deelstaten: Paraná, Rio Grande do Sul, Santa Catarina Zuidoostelijke deelstaten: Espírito Santo, Minas Gerais, Rio de Janeiro, São Paulo Middenwestelijke deelstaten: Distrito Federal, Goiás, Mato Grosso, Mato Grosso do Sul Noordoostelijke deelstaten: Alagoas, Bahia, Ceará, Maranhão, Paraíba, Pernambuco, Piauí, Rio Grande do Norte, Sergipe Noordelijke deelstaten: Acre, Amapá, Amazonas, Pará, Rondõnia, Roraima, Tocantins De 26 afzonderlijke deelstaten van Brazilië hebben ieder een eigen regering en een wetgevende- en rechterlijke macht. De regering van de deelstaten wordt geleid door een rechtstreeks gekozen gouverneur. De gouverneurs worden gecontroleerd door de Wetgevende Vergadering, die wetgevende macht heeft voor zover het 6

6 aangelegenheden op het niveau van de eigen deelstaat betreft. Gemeenten kennen een soortgelijk systeem. De burgemeester en een gemeenteraad worden rechtsreeks gekozen. De gemeenteraadsverkiezingen zijn in oktober Uitvoerende macht De federale bestuursvorm van Brazilië ligt verankerd in de grondwet van 1988, die voorziet in een president als hoofd van de uitvoerende macht. De president wordt rechtstreeks gekozen voor een periode van vier jaar met een eenmalige mogelijkheid tot herverkiezing voor nogmaals vier jaar. De president benoemt de leden van het kabinet. De huidige president is Luiz Inácio Lula da Silva (PT - Partido dos Trabalhadores), is in november 2006 voor de tweede keer gekozen. Wetgevende macht Het Congres bestaat uit twee Kamers: de Senaat met 81 zetels en de Kamer van Afgevaardigden met 513 zetels. De Kamer van Afgevaardigden bestaat uit een gewogen vertegenwoordiging van de 26 deelstaten en het federale district. De Senaat en de Kamer van Afgevaardigden worden gelijktijdig gekozen, senatoren voor een periode van acht jaar en afgevaardigden voor vier jaar. De Senaat moet toestemming geven voor federale, financiële operaties en toezicht houden op het overheidsbudget en op het financiële en monetaire beleid. Het is de president expliciet verboden per decreet te regeren. Wel kan hij voorlopige decreten (Medida Provisória - MP) uitvaardigen voor de duur van dertig dagen, een termijn die steeds weer met dertig dagen kan worden verlengd. Deze decreten worden wet als ze door het Congres met de helft van het aantal stemmen plus één worden aangenomen. De laatste verkiezingen van het Congres vonden plaats in november 2006, tegelijk met de presidentsverkiezingen. Rechterlijke macht De grondwet geeft de basis voor een onafhankelijke rechterlijke macht, die wordt gevormd door het federale Hooggerechtshof, het federale Hof van Beroep en verschillende ondergeschikte instanties. De geschreven onafhankelijkheid van de rechterlijke macht is betrekkelijk, omdat onder de Nationale Veiligheidswet de uitvoerende macht uitspraken van de rechterlijke macht kan beïnvloeden. Deze wet is echter al enigszins afgezwakt. Het juridische systeem is bureaucratisch en inefficiënt. Het aantal rechters is in verhouding tot het aantal inwoners laag. 7

7 Recente economische en politieke ontwikkelingen Liberalisering van de economie De Braziliaanse economie werd tot voor enkele jaren gekenmerkt door sterk fluctuerende groeicijfers en hoge inflatiecijfers. De inflatie is dankzij het in 1994 geïntroduceerde Plano Real gedaald van meer dan procent per jaar tot minder dan 5 procent gedurende de afgelopen jaren. Het plan is vooral succesvol door het strikt gevoerde monetaire beleid, de openstelling van de economie, de relatief sterk gewaardeerde munt en het langzaam loslaten van de koppeling tussen de lonen en prijzen. Zelfs na de Sambacrisis in 1999 en de forse devaluatie, is de inflatie beperkt gebleven. De openstelling van de Braziliaanse economie begin jaren negentig heeft aanvankelijk geleid tot een snelle stijging van de import, mede dankzij de overwaarde van de Braziliaanse real destijds. De Braziliaanse industrie kreeg te maken met een grotere buitenlandse concurrentie op de binnenlandse markt, wat heeft geleid tot een efficiëntere productie en distributie. Voor het handhaven en vergroten van de productie en distributie maakt Brazilië graag gebruik van efficiëntere buitenlandse machines en technologieën. Politiek klimaat Op het binnenlandse politieke toneel is het momenteel redelijk rustig. Braziliaanse politici maken zich op voor de landelijke verkiezingen van de burgermeesters. Grootste verkiezingsbelofte is dat de financiële en andere leefomstandigheden, vooral gericht op de armste groeperingen, verbeterd worden. De rust wordt regelmatig verstoord door nieuwe corruptie- of fraudeschandalen, die vooral de gemoederen van de federale en deelstatelijke politici bezighouden. Ondanks het feit dat de media uitgebreid over deze minder gewenste praktijken rapporteert, lijkt de gewone burger op straat hier niet koud of warm van te worden. Zowel President Lula als zijn regering scoren met resp. 68 en 57 procent (populariteiten vertrouwensscores) hoog in de publieke opiniepeilingen. Dat heeft vooral te maken met het feit dat het met de economie merkbaar en zichtbaar goed gaat. De economie groeit al drie jaar achter elkaar met circa 4 procent en het BNP steeg in 2007 met 5.3 procent. Voor de komende jaren worden soortgelijke groeicijfers verwacht. Het PAC (Programa de Aceleramento do Crescimento), een programma ter versnelling van de groei, komt langzaam van de grond en voorziet voor de eerstvolgende jaren in aanzienlijke investeringen (200 miljard euro tot 2010) in vooral de infrastructuur. De buitenlandse handel is eveneens verder gegroeid, al is 1 De verkiezingen hebben plaatsgevonden (5 en 19 oktober 2008). 8

8 de invoer proportioneel sterker toegenomen. In 2007 zijn de directe investeringen vanuit het buitenland in vergelijking met het jaar daarvoor, verdubbeld. Economische indicatoren Belangrijkste buitenlandse investeerders in Brazilië Wereld Belangrijkste buitenlandse investeerders in Brazilië 1. Verenigde Staten 2. NEDERLAND 3. Spanje 4. Cayman-Eilanden 5. Frankrijk 6. Duitsland 7. Portugal 8. Japan 9. Maagden-Eilanden 10. Bermuda 11. Canada 12. Italië Nederland Nederlandse investeringen in Brazilië De laatste cijfers op het gebied van de Nederlandse directe investeringen in Brazilië zijn de volgende: Stand van directe investeringen van Nederland in Brazilië eind 2000 (in US$ miljoen): Investeringen in 2001: Investeringen in 2002: Investeringen in 2003: Investeringen in 2004: Investeringen in 2005: Investeringen in 2006: Investeringen in 2007: In 2007 was Nederland de grootste buitenlandse investeerder in Brazilië. (Bron: Centrale Bank van Brazilië) 9

9 Buitenlandse handel Braziliaanse uitvoer Bestemmingen Plaats Nederland US$ 160,2 miljard 1. Verenigde Staten Nederland neemt met waarvan: 2. Argentinië US$ 8.8 miljard de Basisproducten: 30% 3. China vierde plaats in Halffabricaten: 14% 4. NEDERLAND als afnemer van Eindproducten: 54% 5. Duitsland Braziliaanse producten. Van de EU neemt het land de eerste plaats in. Belangrijkste producten: ertsen, sojaproducten, organische en anorganische chemische producten, koffie, citrussappen en machines. Braziliaanse invoer Leveranciers Plaats Nederland US$ 120,6 miljard 1. Verenigde Staten Nederland neemt met waarvan: 2. China US$ 1.1 miljard de Grondstoffen: 50% 3. Argentinië 26ste plaats in. Kapitaalgoederen: 21% 4. Duitsland Belangrijkste Brandstoffen 5. Nigeria producten: dieselolie, en smeermiddelen: 16% kunstmeststoffen, Verbruiksgoederen: 13% medische apparatuur, drukpapier, dierlijke en humane voedings preparaten en machines voor vleesverwerking. 10

10 Marktkenmerken De Braziliaanse markt kenmerkt zich door grote inkomensverschillen. Zo leeft meer dan de helft van de bevolking op dit moment onder de armoedegrens, vooral in het noorden en noordoosten. Slechts 2,5 procent van de bevolking behoort tot het rijke bevolkingsdeel. Ongeveer 26 procent van de Brazilianen is jonger dan 15 jaar, 68 procent is tussen de 15 en 64 jaar en slechts 6 procent is ouder dan 65 jaar. De dichtstbevolkte en welvarendste regio s liggen in het zuidoosten en in de kuststeden van het land. De meest koopkrachtige regio s zijn de agglomeratie groot São Paulo, Brasília, Belo Horizonte, Porto Alegre, de agglomeratie groot Rio de Janeiro, Curitiba, Fortaleza, Recife en Salvador. Bij het betreden van de Braziliaanse markt moet, gezien de enorme afmetingen van het land, rekening worden gehouden met regionale cultuur- en inkomensverschillen. De Brazilianen uit het rijkere zuid(oosten) van het land zijn meer Europees georiënteerd, terwijl die uit het noordoosten een meer Afro-Braziliaanse cultuur hebben. Het wat armere noordoosten is een regionale markt in opkomst. Naar verwachting zullen de consumentenuitgaven in Brazilië de komende jaren toenemen. Nu de economie aantrekt, is de voorspelling dat de verkoop van pc s, luxegoederen zoals meubels en auto s, cosmetica, toiletartikelen en huidverzorgingsproducten snel zal aantrekken. De verkoop van voedingsmiddelen, kleding en schoenen zal in de nabije toekomst minder snel groeien. Brazilianen zijn merkentrouw. Buitenlandse handelsmerken, vooral de Europese en Amerikaanse zijn sterk vertegenwoordigd en zijn bovendien gewild bij de Brazilianen. Braziliaans - Nederlandse betrekkingen De allereerste betrekkingen met Brazilië dateren uit de zeventiende eeuw. Tussen 1637 en 1643 oefende Graaf Johan Maurits van Nassau het bestuur uit over een deel van het noordoosten van het land. Veel Brazilianen zijn hierover tot op de dag van vandaag nog steeds te spreken en vinden het jammer dat de bezetting niet iets langer heeft geduurd, waardoor het land naar eigen zeggen wat beter gestructureerd zou zijn. Dit stukje geschiedenis krijgt op Braziliaanse basisscholen nog altijd positieve aandacht. 11

11 Daarna duurde het tot het einde van de 19e eeuw totdat Nederland weer belangstelling kreeg voor Brazilië. Nadat in 1808 de Braziliaanse havens voor het buitenland werden opengesteld, ging Nederland als één van de eerste landen reguliere handelsbetrekkingen aan met Brazilië. Begin 20e eeuw vestigden de eerste Nederlandse banken en bedrijven zich op Braziliaans grondgebied. Tegelijkertijd kwam een emigratiestroom op gang, die in de jaren dertig en in de naoorlogse periode zijn hoogtepunten bereikte. Tijdens de periode van de militaire dictatuur ( ) stonden de politieke betrekkingen tussen Nederland en Brazilië op een laag pitje. Maar sinds het herstel van de democratie en de invoering van economische hervormingen worden de banden opnieuw aangehaald. Nederland is voor Brazilië van grote betekenis als toegangspoort tot Europa. De Nederlandse directe investeringen nemen sindsdien sterk toe. Brazilië neemt sinds 1997 de eerste plaats in onder de landen met opkomende markten die directe investeringen uit Nederland ontvingen. Volgens De Nederlandse Bank hebben Nederlandse bedrijven in totaal voor meer dan 8,7 miljard euro in Brazilië geïnvesteerd, waarmede Nederland één van de grootste buitenlandse investeerders in Brazilië is. Volgens de Centrale Bank van Brazilië zijn deze bedragen nog aanzienlijk hoger. Nagenoeg alle grote Nederlandse ondernemingen zijn in Brazilië aanwezig (voornamelijk in São Paulo). Voorbeelden van Nederlandse bedrijven met een vestiging in Brazilië zijn Akzo-Nobel, Arcadis, C&A, DSM, Océ, Philips, Shell, SHV (Makro) en Unilever. Ook verschillende banken, zoals de ING Bank en de Rabobank zijn in Brazilië gevestigd. Daarnaast zijn er tientallen bedrijven via een agentschap of distributiebedrijf vertegenwoordigd. Kansen voor Nederlandse ondernemers Het land heeft met 189 miljoen inwoners een grote interne markt en kent hoogwaardige sectoren in landbouw, industrie en diensten. Er moet enorm geïnvesteerd worden in transport en infrastructuur (havens, binnenvaart). Buitenlandse technologie en knowhow zijn hard nodig om de Braziliaanse industrie op een hoger plan te tillen. Er is grote behoefte aan nieuwe technologieën voor onder meer scheepsbouw. Brazilië is hard op weg te voorzien in de eigen energievoorziening. Het land is koploper op het gebied van biobrandstoffen (op basis van suikerriet) en het enige land met exportcapaciteit voor bio-ethanol. De landbouw heeft in dit opzicht nog enorm groeipotentieel, zowel door verbetering van de opbrengst per hectare, als door uitbreiding naar nog niet gebruikte gronden. Kansen liggen er 12

12 verder voor bedrijven om mee te helpen de gas- en olieproductie uit te bouwen. Er is ook behoefte aan nieuwe technologieën en investeringen op het gebied van afvalverwerking en waterzuivering, e.d., met veel mogelijkheden voor toepassing van het Clean Development Mechanism. Livia Folkerts: Vooral voor bedrijven die met nieuwe technologieën komen, liggen er volop kansen. Met de nieuwste technieken en producten kom je namelijk onder de local contentvoorschriften uit, omdat er geen Braziliaanse equivalent is te vinden. Livia Folkerts vertegenwoordigt vanuit Ipanema een aantal Nederlandse bedrijven die in de olie- en gassector als partners van Braziliaanse bedrijven opereren. Kansrijke sectoren agro-industrie scheepsbouw waterzuivering/zuivering rioleringssystemen energie toerisme vervoer en logistiek infrastructuur industriële toelevering Investeren praktisch bekeken In Brazilië is het verplicht buitenlands inversteringskapitaal te registreren bij de Banco Central do Brasil (BACEN). De Centrale Bank geeft vervolgens een certificaat waarop het totaal geïnvesteerde bedrag wordt vermeld. Investeringen worden altijd geregistreerd in de buitenlandse valuta. De registratie is verplicht wanneer de commerciële wisselkoers wordt gebruikt voor het overmaken van de winst naar het buitenland, voor het repatriëren van kapitaal en voor de registratie van de herinvesteringen. Aanvraag tot registratie dient binnen dertig dagen na overmaking te geschieden. Alle investeringen komen in principe in aanmerking voor overheidssteun en stimulering, onder andere in de vorm van subsidies, belastingverlaging of vrijstelling van invoerrechten. Vaak moet de investering wel plaats vinden in één van de sectoren en-/of regio s die door de overheid als prioriteiten van de economische ontwikkeling is aangemerkt. Zorg in ieder geval voor politiek commitment! Verboden en beperkingen In enkele sectoren zijn buitenlandse investeringen verboden, te weten: kernenergie, gezondheidszorg, pers, radio en televisie. Hetzelfde geldt voor eigendom van grond in rurale gebieden en eigendom van bedrijven die gevestigd zijn op of in de 13

13 nabijheid van internationale grenzen, binnenlandse luchtvaart, visserij, posterijen en telegrafie, en lucht- en ruimtevaartindustrie. Verder zijn er beperkingen op het investeren van buitenlands kapitaal in banken. Deze beperkingen gelden niet wanneer het nationaal belang wordt gediend. Economische zones Brazilië kent een aantal vrijhandelszones, opgericht met het doel deze regio s te ontsluiten door stimulering van de industrie, de handel en de landbouw. Deze zones zijn: de deelstaten Amazonas, Acre, Amapá, Rondônia en Roraima. Jaarlijks worden ten behoeve van deze Zonas Francas de invoerlimieten vastgesteld. Public Private Partnerships Binnen dit PPP-programma worden diverse projecten uitgevoerd. Er wordt vooral geïnvesteerd in de aanleg, verbetering en verdubbeling van wegen, de bevaarbaarheid van waterwegen bevorderen (inclusief de aanleg van sluizen), modernisering en uitbreiding van zeehavens, herstel en uitbreiding van het (goederen)spoorwegnetwerk en aanleg van metrolijnen in grote steden. De federale overheid is in veel projecten slechts één van de investeerders. Vooral op het gebied van haven ontwikkeling (aanleg terminals) bestaan private initiatieven, terwijl ook multilaterale financieringsinstellingen leningen beschikbaar stellen. PPP-contracten kunnen voor Nederlandse bedrijven ook interessant zijn. Regionale verdeling De economische bedrijvigheid in Brazilië is geconcentreerd in het zuiden, zuidoosten en in de kustgebieden. Landbouw en delfstoffen zijn belangrijk. Brazilië staat in de top 3 van producenten van soja, citrusvruchten en tal van mineralen. Maar Brazilië blinkt ook uit in hightech-sectoren, zoals diepzeeboringen en vliegtuigbouw. grootwinkel bedrijven en dienstverlening. São Paulo Geografische ligging: zuidoosten van Brazilië Oppervlakte: km2 Hoofdstad: São Paulo Bevolking: 40,9 miljoen (2006) Aandeel bnp: 33,9 procent (2008) waarvan: 66 procent dienstverlening / 32 procent industrie / 2 procent landbouw (2008) 14

14 Belangrijkste economische centra: Belangrijkste uitvoerproducten: Belangrijkste invoerproducten: Klimaat: Grande São Paulo, Campinas, São José, Preto dos Campos, Sorocaba, Ribeirão, Santos vliegtuigen, sinaasappelsap, personenauto s, mobiele telefoons, natuurlijke zoetstoffen, rundvlees, vliegtuigbenodigdheden (onder meer brandstof en catering), ongeraffineerde rietsuiker, brandstoffen (auto s, overige), auto- onderdelen. ruwe aardolie, reactoren en reactoronderdelen, radaronderdelen, auto s, steenkolen, graan, helikopteronderdelen. tropisch met regenachtige zomer en droge winter Infrastructuur De deelstaat São Paulo heeft een verhard wegennet met een lengte van kilometer Het spoorwegnetwerk voor vrachttreinen omvat binnen de deelstaat São Paulo in totaal kilometer. Het spoorwegnet verbindt het platteland van São Paulo met belangrijke knooppunten, als het achterland van Minas Gerais, São Paulo stad en de havenplaats Santos. De deelstaat São Paulo biedt plaats aan 36 luchthavens. De belangrijkste zijn São Paulo international Airport Guarulhos, São Paulo National Airport Congonhas (stadsluchthaven) en Campinas International Airport Viracopos. De deelstaat São Paulo herbergt de belangrijkste zeehaven van Brazilië, namelijk de haven van Santos en São Sebastião. Een belangrijke waterweg is de Tiête-Paraná-rivier, die toegang geeft tot vijf deelstaten en in verbinding staat met Argentinië en Paraguay. Kansen voor Nederlandse ondernemingen Energiesector In de deelstaat São Paulo is een toenemende vraag naar energie. Onder andere te verklaren uit het stijgend aantal huishoudens dat is aangesloten op het elektriciteitsnetwerk en een intensiever gebruik van elektriciteit per huishouden. De uitbreiding van de productie van electriciteit is de laatste jaren achtergebleven bij de groeiende vraag, wat vooral sinds het einde van de regentijd in 2001 heeft geleid tot kritieke situaties. Meer dan 90 procent van de totale elektriciteitsproductie voor de deelstaat São Paulo is afkomstig van hydrocentrales. 15

15 Luchthavenuitbreidingen Het Braziliaanse luchtruim wordt in de toekomst steeds meer opengesteld voor buitenlandse concurrentie. Buitenlandse maatschappijen krijgen meer ruimte om binnen Brazilië hun activiteiten uit te breiden. De nationale luchthavens worden de komende jaren verder gemoderniseerd. Ook in de deelstaat São Paulo worden grote investeringen gedaan in uitbreidingsprojecten in onder andere de luchthavens van Guarulhos (São Paulo International Airport), Congonhas (São Paulo stads airport) en Viracopos (Campinas). Bouwsector Binnen de deelstaat São Paulo is een groot aantal infrastructuurprojecten opgezet op het gebied van uitbreidingen van autowegen, havens, luchthavens en binnenvaartwegen. Publiek-Privaat Partnerschap (PPP) Het PPP-programma dat is opgezet, heeft tot doel de infrastructuur van de staat te verbeteren en uit te breiden. Verwacht wordt dat er rond de 3 miljard euro aan fondsen van de private sector wordt opgehaald. Volgens het PPP-model voeren bedrijven projecten uit en worden zij binnen 35 jaar terugbetaald door de Staat. Projecten vinden plaats op het gebied van snelwegen, gasdistributie, gezondheidszorg, educatie en waterwerken. Overige sectoren Verder zijn er kansen voor de sectoren waarin Nederlandse bedrijven traditioneel sterk zijn zoals baggerwerken, infrastructuur, milieu, onderwijs en training. Wetgeving, subsidies en investeringsprogramma s De deelstaat São Paulo heeft een andere manier van aantrekken van investeerders dan de meeste andere deelstaten. Zo wordt in deze deelstaat over het algemeen geen belasting kwijt gescholden aan investeerders (uitzonderingen daargelaten). Maar de deelstaat verstrekt aantrekkelijkere voorwaarden aan bedrijven om te investeren binnen haar grondgebied. Meer informatie: Investeren in de staat São Paulo: Het consulaat-generaal te São Paulo kan u assisteren bij handelsaangelegenheden in de deelstaat, 16

16 Rio de Janeiro Geografische ligging: in het zuidoosten van Brazilië Oppervlakte: km² Hoofdstad: Rio de Janeiro Klimaat: tropisch Bevolking: 15,42 miljoen 8,47 procent van de totale bevolking (2007) Bevolkingsgroei per jaar: 0.7 procent ( ) Verstedelijking: meer dan 96 procent van de bevolking woont in de steden. Bruto Regionaal Product 2005: 284,9 miljard reais (113 miljard euro*) *1 euro = 2,52 reais (koers 1 Juli 2008) Aandeel nationaal BNP 2005: 11,5 procent (MDIC) Belangrijkste uitvoerproducten: ruwe aardolie en geraffineerde aardolie producten, plaatijzer, goud en edelstenen, graniet en rubber Belangrijke importpartners: VS, Saudi-Arabië, Argentinië, Frankrijk en op de 18e plaats Nederland (MDIC 2008) Infrastructuur De deelstaat Rio de Janeiro telt twee belangrijke vliegvelden te weten Antônio Carlos Jobim International Airport of Rio de Janeiro en het nationale vliegveld Santos Dumont. Tevens beschikt de deelstaat over elf regionale (privé-) vliegvelden, waarvan Campos dos Goytacazes, Macaé en Cabo Frio de meest belangrijke zijn. De deelstaat heeft zes zeehavens: Rio de Janeiro Stad, Sepetiba, Niteroi, Angra dos Reis, Forno en Mangaratiba. De meest prominente is de haven van de stad Rio de Janeiro. Van de belangrijkste scheepswerven in Brazilië bevinden zich elf in de deelstaat Rio de Janeiro. De deelstaat beschikt over km verhard (snel)wegdek. De deelstaat Rio de Janeiro staat via het spoorwegnet in verbinding met de belangrijkste regio s van Brazilië. Alle spoorwegen zijn geprivatiseerd en worden door particulieren geleid. In totaal beschikt de deelstaat over km spoorweg. 17

17 Belangrijke economische centra Stadsnaam Inwonersaantal* Rio de Janeiro stad Nova Iguaçu São Gonçalo Duque de Caxias Niterói São João de Meriti Campos de Goytacazes Volta Redonda Macaé Bron:* IBGE (2007) Kansen voor Nederlandse ondernemingen aardolie en aardgas havenwerkzaamheden infrastructuurprojecten transport & logistiek scheepsbouw Verder zijn er mogelijkheden in de volgende sectoren waarin Nederlandse bedrijven traditioneel sterk zijn, zoals: toelevering aan auto-industrie consultancy met betrekking tot logistiek havens en luchthavens milieu (groeiend bewustzijn leidt tot investeringen in zowel kennis als techniek) beveiliging toerisme Wetgeving, subsidies en investeringsprogramma s Om nieuwe investeringen in de deelstaat aan te trekken heeft de overheid sinds de jaren negentig op fiscaal en financieel gebied constructieve maatregelen genomen. Deze maatregelen zijn erop gericht de deelstaat Rio de Janeiro de status van aantrekkelijke vestigingsplaats te geven. De mate van ontheffing, kwijtschelding of 18

18 verlaging is variabel. Om hiervoor in aanmerking te komen, moet een goedkeuringsprocedure bij de verantwoordelijke instantie worden gestart. Tevens komt de deelstaat specifieke bedrijfssectoren tegemoet met aantrekkelijke financieringsregelingen. Per decreet nummer (05/04/2000) heeft de deelstaat FUNDES gecreëerd, een Economisch Social Fonds voor de financiering van werkkapitaal. Dit fonds is opgedeeld in Rio-invest en Rio-industry. De volgende sectoren zijn door de deelstaat als prioritair aangeduid: auto-onderdelenindustrie, scheepsbouw, farmaceutische en fijne chemische industrie, petroleum en petrochemie, plastics, kleding en textiel, telecommunicatie en elektronica. Binnen de deelstaat Rio de Janeiro is een aantal infrastructurele uitbreidings- en onderhoudsprojecten gepland. Onder andere de aanleg van een nieuwe tweebaansweg die de haven van Sepetiba verbindt met de belangrijke verkeersader BR101. Deze loopt vanuit het zuiden via São Paulo en Rio de Janeiro naar het noordoosten van Brazilië. Na uitgebreide privatiseringen is de deelstaat Rio de Janeiro koploper met betrekking tot de voordelen die voortvloeien uit de omzetting van staats- naar particuliere onderneming. Als gevolg van de decentralisatie van industriële activiteiten zijn het noorden en zuiden van de deelstaat Rio de Janeiro zich sterk aan het ontwikkelen. Zoals de stad Resende - met vestigingen van de Volkswagen- en Peugeot-fabrieken - en in het noorden van de deelstaat de steden als Campos en Macaé - vanwege de olie en offshore activiteiten daar. Meer Informatie Voor meer informatie over de mogelijkheden in de deelstaat Rio de Janeiro kunt u contact opnemen met de economische afdeling van het Nederlandse consulaatgeneraal in Rio de Janeiro, En verder: Government of Brasil: Ministry of Development, Industry and External Trade (MDIC): CIDE, Rio de Janeiro Information Center: SEDET, Rio de Janeiro State Department for Economic Development and Tourism: CODIN, Company of Industrial Development of Rio de Janeiro State: 19

19 Minas Gerais Geografische ligging: Oppervlakte: Hoofdstad: Klimaat: Bevolking: Verstedelijking: Bruto Regionaal Product 2005: Belangrijke uitvoerproducten: zuidoosten km² Belo Horizonte tropisch 19,27 miljoen 10,5 procent van de totale bevolking (bron: IBGE 2007) meer dan 84,3 procent van de bevolking woont in de steden miljard reais (76.4 miljard euro) (bron: IBGE) *1 euro = 2,52 reais (koers 1 Juli 2008) mechanische instrumenten, elektrische apparaten, chemische producten, optische instrumenten, motoren en textiel Infrastructuur De deelstaat Minas Gerais heeft zowel een internationale luchthaven (Cofins) welke ligt in de metropool Belo Horizonte, als regionale luchthavens (Pampulha, Uberaba, Uberlândia en Juiz de fora). Minas Gerais beschikt over km aan snelwegen. De drie belangrijkste havens van het zuidoosten van Brazilië (Rio de Janeiro, Vitória en Santos) zijn ook via de snelwegen van de deelstaat te bereiken De deelstaat beschikt over km aan spoorwegen. De spoorwegen hebben een verbinding met de havens van de deelstaat. De deelstaat beschikt over km aan waterwegen. Belangrijke economische centra Stadsnaam Inwonersaantal* Belo Horizonte Contagem Juiz de Fora Uberlândia Montes Claros Governador Valadares Uberaba Bron: *IBGE

20 Kansen voor Nederlandse ondernemingen mijnbouw elektrische apparatuur transport en logistiek agro-industrie ICT Wetgeving, subsidies en investeringsprogramma s Voor meer informatie over de mogelijkheden in de deelstaat Minas Gerais kunt u contact opnemen met de economische afdeling van het Nederlandse consulaatgeneraal in Rio de Janeiro, Meer informatie Fiemg: International Business Center of Minas Gerais: Fundação João Pinheiro - Institute of Statistics and Research of Minas Gerais: Rio Grande do Sul Geografische ligging: Oppervlakte: Hoofdstad: Klimaat: Bevolking (2007 ): Verstedelijking: Aandeel BNP 2006: Bruto regionaal product 2007: Belangrijkste uitvoerproducten: Belangrijkste invoerproducten: zuiden van Brazilië km² Porto Alegre subtropisch met hete zomer en frisse droge winter 10,582,840 miljoen (5,7 procent van de totale bevolking) 74,54 procent 6,85 procent US$ 105 miljard - 4e plaats tabak, lederen schoeisel, soja, sojaproducten, (restproducten van) varkens en kippenvlees, koeienhuiden en leder. ruwe aardolie, petrochemische brandstoffen, koeienhuiden en leder, bloemen en auto s 21

Brazilië en de Grondstoffenbonanza. KNAG Lezing -19-6-2014 Dr. Wouter Jacobs University of Antwerp Ghent University GOLLS Research Network

Brazilië en de Grondstoffenbonanza. KNAG Lezing -19-6-2014 Dr. Wouter Jacobs University of Antwerp Ghent University GOLLS Research Network Brazilië en de Grondstoffenbonanza KNAG Lezing -19-6-2014 Dr. Wouter Jacobs University of Antwerp Ghent University GOLLS Research Network De Opstelling 2009 Brazilië 2013 De Feiten Inwoners: 202 miljoen

Nadere informatie

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Colofon Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Contactpersoon: NBSO Chengdu Chief Representative : Bertrille Snoeijer

Nadere informatie

1.349.585.838 inwoners in 2013 (1,35 miljard) Grote steden: Shanghai (22,3 miljoen inw.), Peking (19,3 miljoen inw.) en Hangzhou (15 e stad)

1.349.585.838 inwoners in 2013 (1,35 miljard) Grote steden: Shanghai (22,3 miljoen inw.), Peking (19,3 miljoen inw.) en Hangzhou (15 e stad) China Grootste land ter wereld 1 van de BRIC-landen 1.349.585.838 inwoners in 2013 (1,35 miljard) Shanghai Delta rijkste van China Grote steden: Shanghai (22,3 miljoen inw.), Peking (19,3 miljoen inw.)

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Bijlage 1 HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2. Bronnenboekje. 700047-2-050b1

Bijlage 1 HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2. Bronnenboekje. 700047-2-050b1 Bijlage 1 HAVO 2007 tijdvak 2 aardrijkskunde Bronnenboekje 700047-2-050b1 Politiek en ruimte Opgave 1 Mogelijke toetreding van Turkije tot de EU bron 1 Tekstfragment Op 3 oktober 2005 zijn de 25 lidstaten

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Brazilië Fabian Mobach 19-03-2014

Brazilië Fabian Mobach 19-03-2014 Brazilië Fabian Mobach 19-03-2014 Inhoudsopgave: Hoofdstuk 1: informatie over Brazilië. blz.4 Hoofdstuk 2: Geschiedenis. blz.5 Hoofdstuk 3: Bevolking. blz.6 Hoofdstuk 4: Cultuur. blz.7 Hoofdstuk 5: Sport.

Nadere informatie

Bijlage 1 HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2. Bronnenboekje. 700047-2-050b1

Bijlage 1 HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2. Bronnenboekje. 700047-2-050b1 Bijlage 1 HAVO 2007 tijdvak 2 aardrijkskunde Bronnenboekje 700047-2-050b1 Politiek en ruimte Opgave 1 Mogelijke toetreding van Turkije tot de EU bron 1 Tekstfragment Op 3 oktober 2005 zijn de 25 lidstaten

Nadere informatie

138 De Pensioenwereld in 2014

138 De Pensioenwereld in 2014 17 138 De Pensioenwereld in 2014 Beleggingen 139 EU-claims: geen grijs gedraaide plaat Auteurs: Susan Groot Koerkamp en Erwin Nijkeuter In de meeste Europese landen worden of werden buitenlandse pensioenfondsen

Nadere informatie

Beknopte algemene informatie over Suriname

Beknopte algemene informatie over Suriname Beknopte algemene informatie over Suriname 17 maart 2016 Usha P. Adhin MEd. Hoofd Bureau Internationale Betrekkingen Ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur Locatie van Suriname - Ligt op de noordoostkust

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2012

De agrarische handel van Nederland in 2012 De agrarische handel van Nederland in 2012 1. Opvallende ontwikkelingen Totale wereldhandel in agrarische producten groeit voor tweede opeenvolgende jaar met ruim 10% Nederlandse agrarische export groeit

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 2013 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in 2013

Nadere informatie

De handelsbetrekkingen van België met Bolivia

De handelsbetrekkingen van België met Bolivia De handelsbetrekkingen van België met Bolivia Algemeen: 2010 (schattingen) BBP 19,4 miljard USD Groeipercentage van het BBP 4,2% Inflatie 7,2% Uitvoer van goederen (FOB) Invoer van goederen (FOB) Handelsbalans

Nadere informatie

REGIOANALYSE: CEARÁ. 1. Politiek-bestuurlijke omgeving Ceará

REGIOANALYSE: CEARÁ. 1. Politiek-bestuurlijke omgeving Ceará 1. Politiek-bestuurlijke omgeving Ceará REGIOANALYSE: CEARÁ Met als hoofdstad Fortaleza (ooit gesticht door Nederlanders), ligt de deelstaat Ceará in het noordoosten van Brazilië en grenst aan de Braziliaanse

Nadere informatie

Koper flink in de lift

Koper flink in de lift Publicatiedatum CBS-website: 9 juli 7 Koper flink in de lift Wiel Packbier Centraal Bureau voor de Statistiek Koper flink in de lift Wiel Packbier Samenvatting Mede door de toegenomen vraag naar koper,

Nadere informatie

Brazilië: een nieuwe, kansrijke speler op het wereldtoneel. Brazilië

Brazilië: een nieuwe, kansrijke speler op het wereldtoneel. Brazilië Brazilië: een nieuwe, kansrijke speler op het wereldtoneel Generaties Brazilianen is geleerd dat hun land het land van de toekomst is - en deze belofte lijkt nu waargemaakt te worden. Brazilië beschikt

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf De markt voor de varkenshouderij in Nederland Structuur In Nederland worden op ongeveer 1. bedrijven varkens gehouden. Het aantal bedrijven met varkens is de afgelopen jaren duidelijk afgenomen (figuur

Nadere informatie

Talent-O-Meter Onderzoeksresultaten Wave 6, Mei 2013 Module: Gebruik van Sociale Media

Talent-O-Meter Onderzoeksresultaten Wave 6, Mei 2013 Module: Gebruik van Sociale Media Talent-O-Meter Onderzoeksresultaten Wave 6, Mei 2013 Module: Gebruik van Sociale Media 1 De 4 dimensies van Talent Management 1. Aantrekken 2. Ontwikkelen 4. Behouden 3. Benutten 2 1 op de 3 organisaties

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend 08 Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend Laurens Cazander Publicatiedatum CBS-website: 3 februari 2009 Den Haag/Heerlen, 2009 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x =

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in opnieuw

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen INDONESIË Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen Structuur [1/2] De kandidaat kan gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland beschrijven en analyseren. Het betreft: a. sociaal-geografische en fysisch-geografische

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

De toekomst voorbereiden

De toekomst voorbereiden Het milieu beschermen. Afdrukken dit document alleen indien nodig De toekomst voorbereiden Partner in duurzaam vertrouwen SPIE is Europees leider wat betreft diensten in de domeinen van elektriciteit,

Nadere informatie

Militaire Exportkredietverzekeringen Verlenen van militaire exportkredieten strijdig met ontwikkelingssamenwerking. December 2006

Militaire Exportkredietverzekeringen Verlenen van militaire exportkredieten strijdig met ontwikkelingssamenwerking. December 2006 Militaire Exportkredietverzekeringen Verlenen van militaire exportkredieten strijdig met ontwikkelingssamenwerking December 2006 Middels exportkredietverzekeringen kunnen Nederlandse ondernemers zonder

Nadere informatie

Marktanalyse rapport Mijn markt

Marktanalyse rapport Mijn markt Marktanalyse rapport Mijn markt Gemaakt door: Rino Both Bedrijfsnaam: D&B SLiM testomgeving - Olbico Datum: 10-09-2015 1. Inhoud 1. Inhoud 2. Inleiding 3. Beschrijvingen van de selectie, markt en gebruikte

Nadere informatie

Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2015

Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2015 Bronnenboekje Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2015 Inhoud pagina Bronnen bij A The North & South of England 2 Bronnen bij B De geografie van Twitter 4 Bronnen bij C Natura 2000 en de IJsseldelta

Nadere informatie

Rabobank in Brazilië. Uw behoefte. Onze missie.

Rabobank in Brazilië. Uw behoefte. Onze missie. Rabobank in Brazilië Uw behoefte. Onze missie. Utrecht, 2013 13 Brazilië: Economisch & Financieel Overzicht Populatie omvang (en marktpotentieel): ca 200 miljoen inwoners met een groeiende middenklasse

Nadere informatie

Nederland importland. Landgebruik en emissies van grondstofstromen

Nederland importland. Landgebruik en emissies van grondstofstromen Nederland importland Landgebruik en emissies van grondstofstromen Vraagstelling en invulling Welke materiaalstromen naar en via Nederland veroorzaken wereldwijd de grootste milieudruk? Klimaat, toxische

Nadere informatie

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Auteurs: P. M. Walison MSc, Trainee Internationaal Ondernemen Dhr. P. van Kuijen, Sectormanager Zoetermeer, 24 januari 2011 Hoewel aan de

Nadere informatie

Beleidsplan Stichting Cardano Development

Beleidsplan Stichting Cardano Development Beleidsplan Stichting Cardano Development Versie december 2013 Status: Voorgelegd aan bestuur Inleiding Dit document is het beleidsplan van Stichting Cardano Development. Een van de doelstellingen van

Nadere informatie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens?

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? 8.1 Waarom handel met het buitenland? Importeren = het kopen van goederen en diensten uit het buitenland. Waarom? -Goedkoper of van betere kwaliteit -Bepaalde

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? De Rabobank verwacht een moeizaam derde kwartaal voor de Nederlandse varkenssector. Aan het einde

Nadere informatie

Exportkredietverzekering namens de Staat

Exportkredietverzekering namens de Staat Exportkredietverzekering namens de Staat 1 Exportkredietverzekering namens de overheid Commerciële verzekering en verzekering namens de overheid Verhouding Atradius Nederlandse overheid Organisatie Atradius

Nadere informatie

REGIOANALYSE: PERNAMBUCO

REGIOANALYSE: PERNAMBUCO REGIOANALYSE: PERNAMBUCO 1. Politiek-bestuurlijke omgeving Pernambuco De deelstaat Pernambuco, met als hoofdstad Recife, ligt in het Noord Oosten van Brazilië en grenst aan de Atlantische Oceaan in het

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Nederland November 214 Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (213, % van bbp) Hoofdstad: Amsterdam Diensten: 72% Regeringsvorm: Constitutionele monarchie Industrie:

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso,

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 22 mei 2013 Nieuwe omstandigheden op de wereldwijde energiemarkt

Nadere informatie

FLANDERS INVESTMENT & TRADE MARKTSTUDIE

FLANDERS INVESTMENT & TRADE MARKTSTUDIE N H C A M L T X R T S U D T D N Ë L A T N FLANDRS NVSTMNT & TRAD MARKTSTUD D TXTLMACHN-NDUSTR N TALË Overzicht van de sector 1 De taliaanse industrie van textielmachines en -accessoires bestaat uit ongeveer

Nadere informatie

REGIOANALYSE: BAHIA. 1. Politiek-bestuurlijke omgeving Bahia

REGIOANALYSE: BAHIA. 1. Politiek-bestuurlijke omgeving Bahia REGIOANALYSE: BAHIA 1. Politiek-bestuurlijke omgeving Bahia De deelstaat Bahia, met hoofdstad Salvador, ligt in het Noordoosten van Brazilië en grenst aan de Atlantische Oceaan in het oosten en de staat

Nadere informatie

De exploitatie van het Noordpoolgebied: een historisch perspectief

De exploitatie van het Noordpoolgebied: een historisch perspectief 17 April 2008 1 De exploitatie van het Noordpoolgebied: een historisch perspectief Arctisch Centrum / H.R. de Haas & L. Hacquebord www.arctic-centre.nl www.lashipa.nl 17 April 2008 2 Noordpoolgebied in

Nadere informatie

Naam: Werken voor geld

Naam: Werken voor geld Naam: Werken voor geld Dat niet alle Nederlanders koeien melken en kaas maken voor hun werk wist je waarschijnlijk al. Maar wat doen Nederlanders nog meer en wat maakt Nederland zo bijzonder om in te werken?

Nadere informatie

Wat is de belangrijkste reden dat grote bedrijven zich vestigen in India?

Wat is de belangrijkste reden dat grote bedrijven zich vestigen in India? Op Prinsjesdag presenteert de minister van Financiën een overzicht van verwachte uitgaven en inkomsten. Hoe noemen we dat? De (rijks)begroting Wat is de belangrijkste reden dat grote bedrijven zich vestigen

Nadere informatie

Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland. Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader

Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland. Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader Inhoudsopgave 1. Inleiding 3. Analyse 3 3. Inzicht in Noord-Nederlandse

Nadere informatie

Haven Amsterdam Gateway to Europa

Haven Amsterdam Gateway to Europa IJ (voor 1850) Haven Amsterdam Gateway to Europa Jan Egbertsen 26 september 2011, Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Amsterdam Noordzeekanaalgebied (rond 1875) Overzicht

Nadere informatie

Matchmaking & Marktoriëntatie reis Agrofood & Toerisme naar Sichuan Province en Liyang, CHINA

Matchmaking & Marktoriëntatie reis Agrofood & Toerisme naar Sichuan Province en Liyang, CHINA Matchmaking & Marktoriëntatie reis Agrofood & Toerisme naar Sichuan Province en Liyang, CHINA De missie vindt plaats tussen 19 tot en met 26 oktober. Na de succesvolle missie van vorig jaar is besloten

Nadere informatie

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Handelsbalans Vlaanderen - Colombia Onze handel met Colombia is steevast in een handelstekort geëindigd. Dat tekort was op zijn hoogst in 2008: zowat een half miljard

Nadere informatie

Hoofdstuk IV - 2. Industrie en Bouw.

Hoofdstuk IV - 2. Industrie en Bouw. Hoofdstuk IV - 2. Industrie en Bouw. 2.1. Omschrijving Voornamelijk kwantitatieve beschrijving van de sector aan de hand van RSZcijfers. Voor de afbakening van de sectoren en de opdeling in subsectoren

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk oktober 2015 Welkom Wij heten u van harte welkom in Van der Valk Hotel 2 Programma 19.00 uur Ontvangst 19.30 uur Opening 19.40 uur Chinese groeivertraging 20.00

Nadere informatie

De Nederlandse handel met Tsjechië en Slowakije

De Nederlandse handel met Tsjechië en Slowakije DO RESEARCH De Nederlandse handel met Tsjechië en Slowakije Ontwikkeling handelsrelaties sinds toetreding beide landen tot de EU DO Research 9-8-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I Profiel Tsjechië

Nadere informatie

Vwo 3 deel H4 t/m 4.10. Ontwerp power point: Henk Douna

Vwo 3 deel H4 t/m 4.10. Ontwerp power point: Henk Douna Vwo 3 deel H4 t/m 4.10 Ontwerp power point: Henk Douna De komende weken: ondernemingen Consumenten De markt Producenten Bijvoorbeeld Goederenmarkt Arbeidsmarkt Vermogensmark t Overheid 2 Weten we het nog:

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 Sarajane Marilfa Omouth Paramaribo, juni 2015 1. Inleiding De totale

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2010 tijdvak 2 economie CSE GL en TL GT-0233-a-10-2-b Garnalen pellen Informatiebron 1 Verkoopwaarde gevangen vis x 60 1 miljoen 50 40 30 20 10 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001

Nadere informatie

Hoe is de ligging van het land?

Hoe is de ligging van het land? BRASIL REPORT Brasil report Wist je dat.. Het tussen de winter wel 17 tot 19 graden is. Geografisch Hier ligt Manaus. In dit nummer: geografisch 1\2 Cultuur 2\3 geschiedenis 3\4 Economisch 4\5 Staat indeling

Nadere informatie

H1: Economie gaat over..

H1: Economie gaat over.. H1: Economie gaat over.. 1: Belangen Geld is voor de economie een smeermiddel, door het gebruik van geld kunnen we handelen, sparen en goederen prijzen. Belangengroep Belang = Ze komen op voor belangen

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Eindexamen economie havo II

Eindexamen economie havo II Opgave 1 Buitenland en overheid in de kringloop In de economische wetenschap wordt gebruikgemaakt van modellen. Een kringloopschema is een model waarmee een vereenvoudigd beeld van de economie van een

Nadere informatie

Dutch Good Growth Fund (DGGF) Dutch Good Growth Fund (DGGF)

Dutch Good Growth Fund (DGGF) Dutch Good Growth Fund (DGGF) Dutch Good Growth Fund (DGGF) Dutch Good Growth Fund (DGGF) Overview Regeerakkoord: versterkte samenhang tussen buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking Ondersteuning van Nederlands MKB dat wil

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Verslag van het Ghana-projectbezoek 12-19 februari 2012

Verslag van het Ghana-projectbezoek 12-19 februari 2012 1 Verslag van het Ghana-projectbezoek 12-19 februari 2012 Matching Grant project van de RC Heerlen en de RC Accra Airport te Accra in Ghana Paul Franken Tekst: Paul Franken Tekst ontvangen zondag 15 juli

Nadere informatie

2. Uit welke sectoren waren de werknemers afkomstig (procentueel) die opleidingscheques aanvroegen, respectievelijk in 2003, 2004, 2005, 2006?

2. Uit welke sectoren waren de werknemers afkomstig (procentueel) die opleidingscheques aanvroegen, respectievelijk in 2003, 2004, 2005, 2006? VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN FRANK VANDENBROUCKE VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN WERK, ONDER- WIJS EN VORMING Vraag nr. 95 van 7 februari 2007 van HILDE CREVITS

Nadere informatie

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Colofon Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Contactpersoon: NBSO Chengdu Chief Representative : Bertrille Snoeijer

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE NEDERLAND

LANDEN ANALYSE NEDERLAND LANDEN ANALYSE NEDERLAND Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee5 de sector (cijferma>g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms>ge (2018) waarde van de consump>e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 NIVEAU: EXAMEN: HAVO 2001-II De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE DENEMARKEN

LANDEN ANALYSE DENEMARKEN LANDEN ANALYSE DENEMARKEN Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee6 de sector (cijferma?g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms?ge (2018) waarde van de consump?e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Duurzame energie in Japan

Duurzame energie in Japan Duurzame energie in Japan Rob Stroeks (Project Officer, TWA Tokio) - 8-3-2004 Samenvatting Japan heeft van oudsher weinig natuurlijke energiebronnen. De daarmee samenhangende afhankelijkheid van buitenlandse

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Druk op varkensvleesmarkt blijft De vooruitzichten voor de Nederlandse varkenshouderij voor het tweede kwartaal 2015 blijven mager. Ondanks de seizoensmatige

Nadere informatie

UITDAGINGEN BINNENVAART

UITDAGINGEN BINNENVAART UITDAGINGEN BINNENVAART PROMOTIE BINNENVAART VLAANDEREN 2012 09 18 WATERWEGEN West Europa heeft het dichtste waterwegennetwerk van de EU 90 miljoen inwoners EUR 910 miljard BBP 320 miljoen ton via Rijn

Nadere informatie

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn.

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. 1. De Wereldbank berichtte onlangs dat de Chinese economie binnen afzienbare tijd de grootste economie van

Nadere informatie

Ing. Willem H. van der Vliet. Melkvee- en Akkerbouwbedrijven in de deelstaat Paraná (plaatsen Carambei en Castrolanda)

Ing. Willem H. van der Vliet. Melkvee- en Akkerbouwbedrijven in de deelstaat Paraná (plaatsen Carambei en Castrolanda) Ing. Willem H. van der Vliet Jan Ovinge BethelAgro Agropecuária Ltda. Golfpark 40, 8241 AB Lelystad Luis Eduardo Magalhães - Bahia - Brasil tel 0320 262 643 of 0613 217 858 Tel.: + 55 77 3628.4320 Fax

Nadere informatie

Buitenlandse activiteiten: hoe fiscaal te structureren? 08 February 2011

Buitenlandse activiteiten: hoe fiscaal te structureren? 08 February 2011 Buitenlandse activiteiten: hoe fiscaal te structureren? Buitenlandse activiteiten: hoe fiscaal te structureren? 08 February 2011 Buitenlandse activiteiten Factoren en vragen, o.a.: 100% dochter, joint

Nadere informatie

Resultaten 2014 Rotterdam Partners

Resultaten 2014 Rotterdam Partners Resultaten 0 Rotterdam Partners Rotterdam Partners International Trade & Investment is in 0 actief betrokken geweest bij de realisatie van 0 projecten in de Rotterdam regio. Hiervan waren confirmed projects,

Nadere informatie

Transparante Vennootschap

Transparante Vennootschap Transparante Vennootschap Er is een Transparante Vennootschap (hierna: TV) ingevoerd. Een TV is een naamloze vennootschap (hierna NV) of een besloten vennootschap (hierna: BV) die verzcht heeft om voor

Nadere informatie

Het kennisintensieve MKB in Taiwan

Het kennisintensieve MKB in Taiwan Het kennisintensieve MKB in Taiwan door: Erik Blomjous, Tokio, 23 juli 2004 Samenvatting Het MKB speelt in Taiwan een zeer belangrijke rol in de economische en sociale structuur van het land. Ondanks dat

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen Publicatiedatum CBS-website: 1 oktober 27 Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 27 Verklaring der tekens. =

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2014

De agrarische handel van Nederland in 2014 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale Nederlandse handelsoverschot is in gelijk gebleven aan het niveau van ( 47,6 mld.); handelsoverschot agrarische producten komt

Nadere informatie

Bilaterale handel Vlaanderen - Cyprus

Bilaterale handel Vlaanderen - Cyprus Bilaterale handel Vlaanderen - Cyprus Handelsbalans Vlaanderen Cyprus (2008 2015) x EUR miljoen export % jaarverloop import % jaarverloop handelsbalans 2002 79,10 29,01 50,1 2003 71,42-9,71% 36,91 +27,24%

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

C3: Commercial Credit Circuit. Instrument om liquiditeitspositie MKB bedrijfsleven te verbeteren

C3: Commercial Credit Circuit. Instrument om liquiditeitspositie MKB bedrijfsleven te verbeteren C3: Commercial Credit Circuit Instrument om liquiditeitspositie MKB bedrijfsleven te verbeteren Social Trade Organisation NGO Opgericht: 1970 Hoofdkantoor: Oude gracht, Utrecht Kantoren in Brazilië, Uruguay

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

H2: Europa, verenigd of versnipperd?

H2: Europa, verenigd of versnipperd? H2: Europa, verenigd of versnipperd? Klas 2 Geo Vragen 5 1. Europa is te herkennen aan een aantal natuurkenmerken. Noem er drie. 6 2. Het aantal inwoners verandert door natuurlijk bevolkingsgroei (geboorte

Nadere informatie

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak 26-03-2015 Toespraak van de staatssecretaris Dijksma (EZ) bij het Groentecongres op 26 maart 2015 in het World Trade Centrum in Rotterdam.

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

AANVULLENDE OVEREENKOMST

AANVULLENDE OVEREENKOMST AANVULLENDE OVEREENKOMST TOT WIJZIGING VAN DE OVEREENKOMST TUSSEN HET KONINKRIJK BELGIË EN DE FEDERATIEVE REPUBLIEK BRAZILIË TOT HET VERMIJDEN VAN DUBBELE BELASTING EN TOT REGELING VAN SOMMIGE ANDERE AANGELEGENHEDEN

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 11.30 13.00 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit

Nadere informatie

China: Kansen en Knelpunten voor de Technologische Industrie

China: Kansen en Knelpunten voor de Technologische Industrie China: Kansen en Knelpunten voor de Technologische Industrie Aanleiding China is een land met veel kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Ondanks de mogelijkheden is het een lastige markt om in te

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Kent, een geweldige plek om zaken te doen

Kent, een geweldige plek om zaken te doen Kent, een geweldige plek om zaken te doen Kent is de beste plek om zaken te doen in het Verenigd Koninkrijk. Gelegen in Zuidoost-Engeland is Kent de regio die het dichtst bij het vasteland van Europa ligt.

Nadere informatie

Argentinië. Inleiding. Geografie

Argentinië. Inleiding. Geografie Argentinië Inleiding Argentinië is vooral bekend om de Tango, dat is een wereldberoemde dans, op speciale muziek. En natuurlijk is Argentinië óók bekend om Máxima. De tango is in de 19e eeuw ontstaan in

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... In rapporten en beleidsnotities wordt veelvuldig genoemd dat de aanwezigheid van een grote luchthaven én een grote zeehaven in één land of regio, voor de economie een bijzondere meerwaarde

Nadere informatie

MEYS Emerging Markets Research MEYSFocus

MEYS Emerging Markets Research MEYSFocus MEYSFocus juli 1 MEYSFocus Juli 1 Geachte relatie, In deze MEYSFocus staan we uitgebreid stil bij de gevolgen van het WK voetbal voor de Zuid- Afrikaanse economie, kijken we naar Brazilië als de opkomende

Nadere informatie