Rabobank Cijfers & Trends

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rabobank Cijfers & Trends"

Transcriptie

1 Rabobank Cijfers & Trends Thema-update: Tankvaart Stagnerende vraag leidt tot tankslag Na jaren van groei ondervindt de tankvaart nu tegenwind. De vervoersvraag stagneert, terwijl aan het aanbod juist veel nieuwe capaciteit is toegevoegd. Evenals in de drogeladingmarkt dreigt overcapaciteit. Voor de sector is het dan ook zaak om beter samen te werken, een visie te ontwikkelen en ondernemersvaardigheden te versterken. Figuur 1 Ontwikkeling nieuw tonnage tankvaart Tonnage Bron: IVR, 2013 Marktstructuur is geconcentreerd Anders dan de drogeladingvaart kent de tankvaart veel concentratie. Aan de vraagzijde zijn er oliemaatschappijen, oliehandelaren en chemiebedrijven, die soms ook onderling verweven zijn. In totaal zijn er zo n veertig verladers actief. Aan de aanbodzijde zijn er enkele rederijen met een eigen vloot en honderden kapitein-eigenaren, met één of meer schepen. Vraag en aanbod worden bij elkaar gebracht door zo n veertig bevrachters. De tien grootste bevrachters beheersen 60% van de vervoerscapaciteit. Sommige bevrachters werken gedeeltelijk met eigen schepen en zetten daarnaast schepen van kapitein-eigenaren op timecharter of spotbasis in. De concentratie van bevrachters hangt samen met de concentratie van verladers en met hoge eisen die gelden voor tankschepen in verband met veiligheid en milieu. Scheepstonnage met 50% toegenomen sinds 2005 Volgens de IVR de Internationale Vereniging voor het Rijnvaartregister zijn er sinds 2005 bijna 400 nieuwe tankschepen in de vaart gebracht en is de vloot in tonnage met de helft uitgebreid. Per 1 juli 2014 waren er nog ongeveer 40 schepen in bestelling. De nieuwbouwgolf kent zijn gelijke niet in het verleden, zoals figuur 1 laat zien. Met de nieuwbouw is vooruitgelopen op de uitfasering van enkel wandige schepen en de verwachte groei van het vervoersvolume. Het gaat vooral om schepen van 110 meter en langer. De schaalvergroting hangt samen met kosten efficiëntie en grotere ladingpakketten. Onder de nieuwe schepen zijn ongeveer september

2 100 overmaatse schepen van 13,5 meter of breder. Deze worden vrijwel uitsluitend in het verkeer tussen Amsterdam, Rotterdam en Antwerpen (ARA) ingezet voor bevoorrading van raffinaderijen, floating storage, bunkervaart of vervoer van benzinecomponenten voor de export. Figuur 2 toont de samenstelling van de vloot vanaf 86 meter. Figuur 2 Samenstelling tankvaartvloot meter enkelwandig 86 meter dubbelwandig 110 meter dubbelwandig meter dubbelwandig 492 Werkelijke vervoerscapaciteit neemt verder toe Tonnage zegt in de binnenvaart weinig over de werkelijke vervoerscapaciteit, omdat deze door verschillende factoren wordt beïnvloed: De waterstand. Een lange periode van laagwater vermindert het vervoersaanbod. Schepen kunnen dan minder diep beladen varen en zijn er dus meer schepen nodig voor eenzelfde vervoersvolume. Waterstanden laten zich niet voorspellen, maar door klimaatveranderingen wordt het waterpatroon van de rivieren naar verwachting grilliger. Specifiek voor de tankvaart is wetgeving over varend ontgassen een factor. In het kader van het internationaal scheepsafvalstoffenverdrag wordt het waarschijnlijk vanaf 2018 verboden om varend te ontgassen. In de aanloop daarnaartoe wordt een nationaal convenant opgesteld, waarin Noord-Brabant, Zuid-Holland en Rotterdam samenwerken om varend ontgassen van benzeen tegen te gaan en de capaciteit van ontgassingsinstallaties te vergroten. Als ontgassen definitief wordt verboden en schepen voor de kade moeten blijven als zij ontgassen of zelfs naar een ontgassingsinstallatie moeten varen, beperkt dat de effectieve vervoerscapaciteit. Dat geldt eens te meer als door het verbod dedicated varen toeneemt en schepen zo veel mogelijk voor één type product worden ingezet. Tankschepen zijn voor het laden en lossen afhankelijk van tankterminals. De Tankschiff- Transportbedingungen of TTB-condities bepalen dat een verlader moet betalen als men een schip langer laat wachten dan een aantal vrije uren. Deze condities vormden een bodem in de markt. Toen er een sterke vervoersvraag was, waren verladers bereid om te betalen; het tijdig kunnen beschikken over vervoerscapaciteit woog zwaarder dan de kosten van wachten. Soms verdienden ondernemers meer met stil liggen dan met varen. Nu de vervoerscapaciteit groeit, gaan verladers onderhandelen over wachtgeld. Daarbij zijn opslagterminals in de zeehavens uitgebreid en kunnen tankschepen daar sneller en efficiënter worden behandeld. Tot slot daalt het aantal kleinere schepen door de uitfasering van enkelwandige schepen, wat ook de efficiëntie aan de kade verhoogt en dus wachttijden doet dalen. En kortere wachttijden doen de vervoerscapaciteit verder toenemen. 2

3 Vervoersmarkten zijn weinig transparant De tankvaartmarkt is in te delen in het vervoer van minerale olie en olieproducten, chemicaliën, bunkers en eetbare oliën. Geografisch bestaat de markt uit het binnenlands vervoer, de Rijnvaart en het ARA-verkeer. Het binnenlands vervoer bestaat uit de bevoorrading van industrieën en brandstoffendepots. Op de Rijnvaart domineren chemicaliën en brandstoffen. In het ARA-verkeer komen alle producten voor, maar heeft het vervoer van bunkers en exportproduct een fors aandeel. Over het vervoersvolume in de totale markt zijn geen eenduidige cijfers beschikbaar; verschillende bronnen hanteren verschillende vaargebieden en zijn daarmee niet vergelijkbaar. In het bijzonder het ARA-verkeer is moeilijk in cijfers te vatten, door de grote rol van het handelsverkeer, dat nauwelijks in statistieken voorkomt. Op basis van diverse bronnen en expertinterviews hebben wij een marktverdeling geschetst. Zie figuur 3 en 4. Figuur 3 Overzicht vervoersmarkten Binnenland ARA Rijn Olie en olieproducten Bunkers 21 Chemie Eetbare oliën miljoen ton 62 miljoen ton 33 miljoen ton Figuur 4 Overzicht ARA-verkeer Amsterdam 34 mln ton Rotterdam 28 mln ton Antwerpen Benzine Additieven Bunkers Jet fuel Eetbare olie Benzine Bunkers Jet fuel Overige olieproducten Eetbare olie Chemicaliën Traditionele benzinehaven Collecteren en blenden voor overzeese export Internationale draaischijf voor productie en handel Groot petrochemisch complex Uitbreiding opslagcapaciteit Bescheiden rol in handel Vervoersvraag staat onder druk De vraag naar tankschepen komt primair voort uit een vervoersvraag van verladers, voor levering van chemicaliën aan de industrie, brandstoffen aan depots of bunkers aan zeeschepen. Secundair zijn de handel en de export belangrijke bronnen van vervoer. Minerale olie en olieproducten zijn voorname producten in de internationale handel. In de meeste gevallen betreft dit paper trade met een omvang van vele miljarden dollars. Soms komt een papieren transactie tot een fysieke levering, bijvoorbeeld om handelspakketten samen te stellen, en dan is transport vereist. Geschat wordt dat 10% van alle handel uiteindelijk tot een fysieke verplaatsing leidt; deze transporten zijn in de grotendeels ARA-regio geconcentreerd. De verschillende productstromen komen nader aan de orde. 3

4 Olie en olieproducten De vervoersvraag staat sterk onder druk door vijf ontwikkelingen. Ten eerste daalt het verbruik van olieproducten structureel, onder meer door zuinigere auto s en betere isolatie van woningen (zie figuur 5). In Duitsland wordt bovendien huisbrandolie vervangen door gas. Ten tweede heerst er overcapaciteit in de raffinagesector. Het International Energy Agency (IEA) verwacht dat tot 2030 een kwart van de raffinaderijen in Europa zal sluiten. De sluiting treft met name kleinere raffinaderijen in het achterland, wat het vervoerspatroon beïnvloedt zowel de aanvoer van ruwe olie als de afvoer van olieproducten. Ten derde is er sprake van rationalisatie in de distributie: het aantal depots in België en Duitsland krimpt. Ten vierde daalt de papieren handel in olie, omdat de regelgeving is verscherpt voor banken die actief zijn in de oliehandel en omdat de financierbaarheid van transacties voor handelshuizen lastiger is geworden. Dit staat los van de situatie op de olietermijnmarkt; die is momenteel in backwardation (termijnprijs lager dan spotprijs), wat leidt tot minder opslag en vervoer. De laatste ontwikkeling is het teruglopen van de Europese export van benzine. Europa heeft een overschot aan benzine, dat traditioneel naar de VS wordt geëxporteerd. Daar loopt de vraag evenwel sterk terug. In het verzamelen en blenden van exportlading in Amsterdam de exporthaven van benzine speelt de binnenvaart een cruciale rol. Minder export wordt daarmee direct door de binnenvaart gevoeld. Figuur 5 Ontwikkeling verbruik brandstoffen België Nederland Duitsland in duizenden tonnen Bron: Eurostat, 2013 Dit is de som van de finale consumptie van benzine, gas- en dieselolie, kerosine, transportdiesel, stookolie, brandstofolie, biobrandstoffen en bunkers. Chemie In het vervoer van chemicaliën feedstock (zoals nafta en ethyleen) en gereed product (zoals fenol en polyethyleen) speelt de tankvaart een belangrijke rol. Het vervoer concentreert zich op enkele chemieclusters rondom Rotterdam, Antwerpen, Duisburg en Ludwigshafen. De chemie is conjunctuurgevoelig, in lijn met de huidige stand van de economie groeit de sector nauwelijks. De chemie in Europa heeft te kampen met sterke mondiale concurrentie: er is een capaciteitsuitbreiding in het Midden-Oosten en Azië, en de Verenigde Staten kennen een kostenvoordeel dankzij schaliegas. Met name voor de productie van basischemicaliën gaat de concurrentiekracht van Europa naar verwachting aan kracht inboeten. Sommige bulkchemicaliën kunnen in de toekomst van overzee komen. Voor Europa liggen er kansen in de fijnchemie. Per saldo zijn de verwachtingen voor het vervoersvolume van chemicaliën via de tankvaart vrij pessimistisch. 4

5 Bunkers Rotterdam is één van de grootste havens ter wereld en ook één van de belangrijkste bunkermarkten. Mede door de toestroom van Russische olie heeft de rol van Rotterdam als bunkerhaven de afgelopen vijftien jaar aan kracht gewonnen. Maar door de stagnatie van de groei van de zeevaart is de vraag naar bunkers teruggelopen, van bijna 14 miljoen ton in het topjaar 2007 tot 11 miljoen in Sommige rederijen kiezen voor slow steaming om brandstof en kosten te besparen: 10% langzamer varen bespaart 20% brandstof. Daarnaast wordt per 1 januari 2015 de Europese richtlijn voor het maximale zwavelgehalte in scheepsbrandstof van kracht (0,1% tegenover 1% nu). De Noordzee is één van de Sulpher Emission Control Areas (SECA) en de veranderende brandstofmix in de zeevaart kan consequenties hebben voor bunkerschepen. Zo kan de partijgrootte kleiner en specifieker worden en het totale volume dalen. Eetbare oliën Dit is een klein marktsegment dat zich concentreert rondom de voedingsmiddelenindustrie in Nederland en Duitsland. De markt van eetbare oliën, waaronder palmolie, is vergeleken met de andere segmenten relatief stabiel. Uitfasering enkelwandige schepen In verband met Europese wet- en regelgeving mogen vanaf 2019 de meeste vloeibare ladingsoorten niet meer met enkelwandige schepen worden vervoerd. Dit verbod vindt trapsgewijs per productsoort plaats. De afgelopen jaren hebben ondernemers hun enkelwandige schepen zo lang mogelijk in de vaart gehouden. Gegeven het huidige ruime vervoersaanbod is de verwachting dat enkelwandige schepen nu versneld de markt zullen verlaten (via sloop of verkoop buiten West-Europa). De uiteindelijke keuze is mede afhankelijk van de kosten om klasse te maken. Het uitfaseren van enkelwandige schepen vermindert de vervoerscapaciteit met circa ton. Dit lijkt op dit moment onvoldoende om het vervoersaanbod neerwaarts aan te passen aan de veranderende marktomstandigheden. 5

6 Conclusie: samenwerken om overcapaciteit te beperken In deze thema-update zijn diverse factoren genoemd die een gunstig of ongunstig effect hebben op de vervoersbalans. Figuur 6 brengt deze factoren in beeld. Per saldo overheersen de factoren met een negatief effect. Gevolg daarvan is dat de vervoersbalans zal verslechteren en er overcapaciteit zal ontstaan. Die wordt vooral voelbaar in het segment van de grote en overmaatse schepen. Figuur 6 Factoren in de vervoersbalans Olie Chemie Bunker Wetgeving & techniek Nieuwe markten Rabo Kennis App Speciaal voor ondernemers is de Rabo Kennis App ontwikkeld. Daarmee vergaart u snel en gemakkelijk kennis op macroeconomisch en sector niveau. Hierdoor blijft u op de hoogte van wat er speelt in de transport, zodat u beter kunt anticiperen op economische ontwikkelingen in uw branche. De app is gratis beschikbaar voor ipad, Android en overige ios. Contactgegevens Monique van Plateringen Sectormanager Transport & Logistiek Rabobank Nederland Concentratie raffinaderijen en depots Terugval export Energie-efficiëntie autoverkeer Afname huisbrandolie Duitsland Sluiting depots en raffinaderijen Toename overzeese import basischemie Afname chemie export uit Europa Continuering slow-steaming Verbod op varend ontgassen Volledige uitfasering enkelwandige vloot Minder wachttijden bij terminals Dedicated vaart Groei overige producten Kunnen binnenvaartondernemers zich wapenen tegen een tankslag? Nauwelijks, want in een markt met vaste capaciteit is de flexibiliteit van individuele ondernemers erg beperkt. Het advies is om slechts zeer selectief nieuwe schepen te bouwen. Daarnaast moeten enkelwandige schepen zo snel mogelijk worden uitgefaseerd. Dat betreft vooral sloop. Mogelijkheden voor de inzet van enkelwanders in alternatieve vaargebieden zoals Afrika zijn klein, maar individuele kansen moeten vanzelfsprekend worden benut. Ook een betere samenwerking in de sector is van belang zodat vervoerders hun capaciteit optimaal kunnen inzetten en een gunstige exploitatie kunnen realiseren. Dit vraagt om de ontwikkeling van visie en versterking van ondernemersvaardigheden in de sector, waarbij alle stakeholders inclusief banken een rol moeten spelen. Arjen van Klink Senior adviseur strategie & innovatie Rabobank Rotterdam Geerten van de Rest Kredietanalist Rabobank Rotterdam Disclaimer: deze publicatie is met zorg samengesteld, maar beoogt niet volledig te zijn. Deze informatie is gebaseerd op de situatie van september Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend. september

Toekomstvisie tankvaart. Geerten van de Rest en Arjen van Klink Rabobank Shipping 14 mei 2014

Toekomstvisie tankvaart. Geerten van de Rest en Arjen van Klink Rabobank Shipping 14 mei 2014 Toekomstvisie tankvaart Geerten van de Rest en Arjen van Klink Rabobank Shipping 14 mei 2014 1. Introductie 2. Vraagzijde van de markt 3. Aanbodzijde van de markt 4. Conclusies 2 Introductie Doel van de

Nadere informatie

Tankvaartonderzoek: Overzicht van de tankvloot en het probleem van de drijvende opslag

Tankvaartonderzoek: Overzicht van de tankvloot en het probleem van de drijvende opslag Tankvaartonderzoek: Overzicht van de tankvloot en het probleem van de drijvende opslag Edwin van Hassel BLN 14 Mei 2014 Probleemstelling (1) Laadcapaciteit tankvloot erg veel toegenomen(+94% vanaf 2000

Nadere informatie

Wet- en regelgeving voor internationaal zakendoen. DESCARTES - klantendag 22 januari 2015 Presentatie: Henk Wolthaus

Wet- en regelgeving voor internationaal zakendoen. DESCARTES - klantendag 22 januari 2015 Presentatie: Henk Wolthaus Wet- en regelgeving voor internationaal zakendoen DESCARTES - klantendag 22 januari 2015 Presentatie: Henk Wolthaus Inhoud presentatie Introductie Managen van fiscale risico s binnen de supply chain Risk

Nadere informatie

Beknopte analyse van de overslag in de Amsterdamse haven

Beknopte analyse van de overslag in de Amsterdamse haven CPB Notitie Datum : 23 juli 2003 Aan : Ministerie van Verkeer en Waterstaat (DGG, Van Bommel) Beknopte analyse van de overslag in de Amsterdamse haven Het ministerie van Ven W heeft het CPB om een beknopte

Nadere informatie

ING Economisch Bureau Binnentankvaart verliest koers. Met aanhoudende overcapaciteit maakt ondernemerschap ècht verschil

ING Economisch Bureau Binnentankvaart verliest koers. Met aanhoudende overcapaciteit maakt ondernemerschap ècht verschil ING Economisch Bureau Binnentankvaart verliest koers Met aanhoudende overcapaciteit maakt ondernemerschap ècht verschil Samenvatting Te grote vloot speelt de tankvaart parten De binnentankvaart is de afgelopen

Nadere informatie

Overzicht van de Europese binnenvaart Rapportage

Overzicht van de Europese binnenvaart Rapportage Overzicht van de Europese binnenvaart Rapportage Juli 2012 Drs. A.C.C. Hubens Oude Engelenseweg 25 5222 AB Den Bosch 073-6230120 06-17418733 www.ahadata.nl Inhoudsopgave LAND VAN REGISTRATIE... 1 SCHEEPSLENGTE...

Nadere informatie

De binnenvaartpool. Structuurverandering in het segment van de grote drogeladingbinnenvaartschepen

De binnenvaartpool. Structuurverandering in het segment van de grote drogeladingbinnenvaartschepen De binnenvaartpool Structuurverandering in het segment van de grote drogeladingbinnenvaartschepen Edwin van Hassel DLC Gorinchem 24-1-2014 Inhoud - Probleemstelling - Waarom pools? - Pools als onderdeel

Nadere informatie

Structuuronderzoek 23 Samenvatting. De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2005 2014

Structuuronderzoek 23 Samenvatting. De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2005 2014 Structuuronderzoek 23 Samenvatting De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2005 2014 1. Inleiding De Nederlandse Vereniging van Leveranciers van Bouwgrondstoffen "NVLB"

Nadere informatie

Watertransport Wegtransport Op- en Overslag VACL

Watertransport Wegtransport Op- en Overslag VACL Full Service Container Logistics Watertransport Wegtransport Op- en Overslag VACL 4-10-2013 Corporate presentatie 2 4-10-2013 Corporate presentatie 3 Watertransport Wegtransport Op- en Overslag VACL MCS.

Nadere informatie

BP Amsterdam Terminal

BP Amsterdam Terminal BP Amsterdam Terminal Distributie en Blending Terminal voor brandstoffen en componenten De BP Amsterdam Terminal (BAT) is gelegen aan de Hornweg in het Westelijk Havengebied van Amsterdam. De BAT is een

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Rabobank Cijfers & Trends Binnenvaart Visie Perspectief Branche-informatie Vooruitzicht 2016: gematigde groei in alle segmenten Het jaar 2015 is een goed jaar voor de binnenvaart. In alle vervoerscategorieën

Nadere informatie

< Straight into Europe >

< Straight into Europe > < Straight into Europe > Straight into Europe > Betrouwbaar Efficiënt Duurzaam Flexibel Eén ingang voor al uw vervoer tussen de zeehavens en de Europese markt. European Gateway Services (EGS) biedt u een

Nadere informatie

Structuuronderzoek 22 Samenvatting. De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2004 2013

Structuuronderzoek 22 Samenvatting. De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2004 2013 Structuuronderzoek 22 Samenvatting De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2004 2013 1. Inleiding De Nederlandse Vereniging van Leveranciers van Bouwgrondstoffen "NVLB"

Nadere informatie

Enquête: AIS in de binnenvaart

Enquête: AIS in de binnenvaart Enquête: AIS in de binnenvaart Pagina 1 Enquête: AIS in de binnenvaart A. Contactgegevens Naam... Voornaam... Geboortejaar... Geslacht M V Straat+ nummer+ bus... Postcode + gemeente... Telefoonnummer...

Nadere informatie

Licht op energie (2014 - februari)

Licht op energie (2014 - februari) Licht op energie (2014 - februari) Macro-economische ontwikkelingen Beleggers halen hun geld terug uit opkomende economieën nu het opkoopprogramma van schuldpapier in de Verenigde Staten verder wordt ingeperkt.

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE DUITSLAND

LANDEN ANALYSE DUITSLAND LANDEN ANALYSE DUITSLAND Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee7 de sector (cijferma@g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms@ge (2018) waarde van de consump@e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso,

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 22 mei 2013 Nieuwe omstandigheden op de wereldwijde energiemarkt

Nadere informatie

WE KUKELEN DE AFGROND IN

WE KUKELEN DE AFGROND IN Fietsers komen de pont af bij steiger De Ruyterkade, februari 1951 Foto Ben van Meerendonk/Algemeen Hollands Fotopersbureau, collectie IISG, Amsterdam Heeft u wel eens van EROEI gehoord? De meeste mensen

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Op ontdekkingstocht naar aardolie

Op ontdekkingstocht naar aardolie O p o n t d e k k i n g s t o c h t n a a r a a r d o l i e Op ontdekkingstocht naar aardolie Miljoenen jaren geleden De mens heeft in de loop van de tijd vele vormen van energie gebruikt: spierkracht,

Nadere informatie

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Persinformatie Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Mario Mehren: strategie Wintershall blijkt succesvol 2 juni 2015 Michael Sasse Tel. +49 561 301-3301

Nadere informatie

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Als er één plek is die duidelijk maakt waarom Nederland in de moderne tijd zo n belangrijk handelsland is, dan is het Rotterdam wel. De haven ligt in de delta van

Nadere informatie

Uniek systeem voor verduurzaming van opslag en vervoer van Vluchtige Organische Stoffen(VOS).

Uniek systeem voor verduurzaming van opslag en vervoer van Vluchtige Organische Stoffen(VOS). Pagina 1 van 5 Uniek systeem voor verduurzaming van opslag en vervoer van Vluchtige Organische Stoffen(VOS). Het VentoClean-System is een speciale machine voor het ontgassen en terugwinnen van resten Vluchtige

Nadere informatie

Varend ontgassen in kaart. Onderzoek in het kader van een mogelijk verbod in de provincies Noord-Holland, Utrecht, Gelderland en Zeeland

Varend ontgassen in kaart. Onderzoek in het kader van een mogelijk verbod in de provincies Noord-Holland, Utrecht, Gelderland en Zeeland Varend ontgassen in kaart Onderzoek in het kader van een mogelijk verbod in de provincies Noord-Holland, Utrecht, Gelderland en Zeeland Varend ontgassen in kaart Onderzoek in het kader van een mogelijk

Nadere informatie

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014 Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing Theo Olijve 27 maart 2014 Wake-up call! De Europese chemie staat voor een enorme uitdaging De chemie is een motor van de economie; die positie mogen

Nadere informatie

Haven Amsterdam Gateway to Europa

Haven Amsterdam Gateway to Europa IJ (voor 1850) Haven Amsterdam Gateway to Europa Jan Egbertsen 26 september 2011, Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Amsterdam Noordzeekanaalgebied (rond 1875) Overzicht

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE. Studie in opdracht van Fevia

INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE. Studie in opdracht van Fevia INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE Studie in opdracht van Fevia Inhoudstafel Algemene context transport voeding Enquête voedingsindustrie Directe

Nadere informatie

Sociaal Economische Trends 2013 De Nederlandse economie. Werkloosheid. Werkloosheidsduren op basis van de Enquête beroepsbevolking.

Sociaal Economische Trends 2013 De Nederlandse economie. Werkloosheid. Werkloosheidsduren op basis van de Enquête beroepsbevolking. Sociaal Economische Trends 2013 De Nederlandse economie Werkloosheid 2004-2011 Oliestromen in de Stromen Nederlandse en duren economie Werkloosheidsduren op basis van de Enquête beroepsbevolking 2016 02

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? De Rabobank verwacht een moeizaam derde kwartaal voor de Nederlandse varkenssector. Aan het einde

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - mei 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - mei 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - mei 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE SPANJE

LANDEN ANALYSE SPANJE LANDEN ANALYSE SPANJE Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee6 de sector (cijferma?g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms?ge (2018) waarde van de consump?e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Druk op varkensvleesmarkt blijft De vooruitzichten voor de Nederlandse varkenshouderij voor het tweede kwartaal 2015 blijven mager. Ondanks de seizoensmatige

Nadere informatie

Resultaten enquête: ICT in de binnenvaart

Resultaten enquête: ICT in de binnenvaart Resultaten enquête: ICT in de binnenvaart De binnenvaartondernemer Profiel Gebruik ICT ICT-maturiteit Nood aan online informatie RIS De bevrachter Profiel Gebruik ICT Nood aan online informatie RIS Conclusies

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

De Rotterdamse haven na 2030

De Rotterdamse haven na 2030 De Rotterdamse haven na 2030 B. Kuipers, zakelijk directeur Erasmus Rotterdam Onderzoek ministerie van V&W: Wat is het belang en de betekenis van de mainports in 2040 voor de Nederlandse economie? Onderzoek

Nadere informatie

LNG aan Rijn en Waal. Van het Euregio-project 2014 naar een Interreg Va projectaanvraag. Supported by

LNG aan Rijn en Waal. Van het Euregio-project 2014 naar een Interreg Va projectaanvraag. Supported by LNG aan Rijn en Waal Van het Euregio-project 2014 naar een Interreg Va projectaanvraag Supported by LNG aan Rijn en Waal Project binnen Interreg IVa programma van Euregio Rijn-Waal Projectduur: Februari

Nadere informatie

Binnenvaart Duurzaam, betaalbaar en op tijd! Philippe Govers COO BCTN Groep

Binnenvaart Duurzaam, betaalbaar en op tijd! Philippe Govers COO BCTN Groep Binnenvaart Duurzaam, betaalbaar en op tijd! Philippe Govers COO BCTN Groep Binnenvaart anno 2014 - Schepen / Varen - Inland terminals - Toegevoegde waarden Toekomstbeeld van transporten - Schaalvergroting

Nadere informatie

UITDAGINGEN BINNENVAART

UITDAGINGEN BINNENVAART UITDAGINGEN BINNENVAART PROMOTIE BINNENVAART VLAANDEREN 2012 09 18 WATERWEGEN West Europa heeft het dichtste waterwegennetwerk van de EU 90 miljoen inwoners EUR 910 miljard BBP 320 miljoen ton via Rijn

Nadere informatie

Feiten en cijfers rondom ontgassingen

Feiten en cijfers rondom ontgassingen Feiten en cijfers rondom ontgassingen Notitie Opgesteld voor: Provincie Zuid-Holland, Ingrid van Leeuwen Delft, mei 2014 Opgesteld door: A. (Ab) de Buck M.J.J. (Maarten) 't Hoen 2 Mei 2014 3.D20.1 - Feiten

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Marktsituatie voor groenten en fruit vier maanden na de afkondiging van de Russische boycot

Marktsituatie voor groenten en fruit vier maanden na de afkondiging van de Russische boycot Marktsituatie voor groenten en fruit vier maanden na de afkondiging van de Russische boycot Siemen van Berkum en Gerben Jukema, LEI Wageningen UR, 17 december 2014 Deze notitie geeft een beknopt overzicht

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

Transport houdt snelheid vast

Transport houdt snelheid vast Transport en Logistiek Vooruitzicht Transport houdt snelheid vast Volumegroei transport en logistiek houdt stand 3% 2015 2016 3% Vooral binnenlands actieve opdrachtgevers uit bouw en detailhandel stimuleren

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE FRANKRIJK

LANDEN ANALYSE FRANKRIJK LANDEN ANALYSE FRANKRIJK Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee9 de sector (cijfermabg) inzicht in de huidige (2013) en toekomsbge (2018) waarde van de consumpbe van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2010 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

FEDERATIE BELGISCHE BINNENVAART v.z.w. - FEDERATION BATELLERIE BELGE a.s.b.l. p/a Houtdok 25 A 2030 Antwerpen

FEDERATIE BELGISCHE BINNENVAART v.z.w. - FEDERATION BATELLERIE BELGE a.s.b.l. p/a Houtdok 25 A 2030 Antwerpen Werkgroep crisis Belgische Binnenvaart Agendapunt Problematiek Tankvaart Overleg 25 oktober 2013 1. Situering Als gevolg van acties gehouden in het voorjaar door (overwegend) Belgische binnenschippers

Nadere informatie

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins M200705 Werkgelegenheid bij startende bedrijven drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2007 2 Werkgelegenheid bij startende bedrijven Van startende bedrijven wordt verwacht dat zij bijdragen aan nieuwe werkgelegenheid.

Nadere informatie

Impact van. emissienormen op de. maritieme sector. Jaap Kolpa, beleidsmedewerker Ministerie van IenM, afd. Zeevaart

Impact van. emissienormen op de. maritieme sector. Jaap Kolpa, beleidsmedewerker Ministerie van IenM, afd. Zeevaart Impact van emissienormen op de maritieme sector Jaap Kolpa, beleidsmedewerker Ministerie van IenM, afd. Zeevaart Earnewald, 11 september 2013 Luchtemissies door zeeschepen: Kort overzicht van begrippen

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt. Kwartaalbericht Varkens Q1 2016

Rabobank Food & Agri. Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt. Kwartaalbericht Varkens Q1 2016 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q1 2016 Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt Na een teleurstellend vierde kwartaal in het vorige jaar, start

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE ITALIË

LANDEN ANALYSE ITALIË LANDEN ANALYSE ITALIË Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee7 de sector (cijferma@g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms@ge (2018) waarde van de consump@e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Invloed van klimaatveranderingen op bi n n en scheepvaart. Case studies. Jan Willem Mol Willem van Deursen

Invloed van klimaatveranderingen op bi n n en scheepvaart. Case studies. Jan Willem Mol Willem van Deursen CARTHAGO Invloed van klimaatveranderingen op bi n n en scheepvaart Case studies Jan Willem Mol Willem van Deursen Carthago Consultancy Ooostzeedijk Beneden 23a 362VK Rotterdam TIF -234 EMail: wvandeursencarthago.ni

Nadere informatie

Plenaire herfstzitting 2013 van de CCR

Plenaire herfstzitting 2013 van de CCR Ref: CC/CP (13) 13 Plenaire herfstzitting 2013 van de CCR Straatsburg, 09.12.13 Op 5 december jongstleden heeft in Straatsburg onder voorzitterschap van mevrouw Edwige Belliard, hoofd van de Franse delegatie,

Nadere informatie

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research Sectorupdate Export bloemen en planten Economisch Bureau, Sector & Commodity Research 25 juni 2012 Exportgroei ondanks crisis in de eurozone Rusland vierde exportbestemming door sterke toename van de export

Nadere informatie

Bronnenlijst Monitor Logistiek & Goederenvervoer

Bronnenlijst Monitor Logistiek & Goederenvervoer Bronnenlijst Monitor Logistiek & Goederenvervoer Bron Naam figuur / tabel publicatie Indicator Publicatiejaar (jaar van toegang) Link (indien mogelijk) A.1 CBS Vervoerd gewicht door beroeps- en eigen vervoer

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid M201207 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1987-2010 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid In de periode 1987-2010 is het aantal bedrijven per saldo

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE DENEMARKEN

LANDEN ANALYSE DENEMARKEN LANDEN ANALYSE DENEMARKEN Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee6 de sector (cijferma?g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms?ge (2018) waarde van de consump?e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II Opgave 1 Stoppen met roken!? In een land betalen rokers bij de aanschaf van tabaksproducten een flink bedrag aan indirecte belasting (tabaksbelasting)*. Dat vinden veel mensen terecht omdat de overheid

Nadere informatie

NEUTRALE OPLOSSING, GEMEENSCHAPPELIJK VOORDEEL

NEUTRALE OPLOSSING, GEMEENSCHAPPELIJK VOORDEEL NEUTRALE OPLOSSING, GEMEENSCHAPPELIJK VOORDEEL BARGE SERVICE CENTER HAALBAAR, BETAALBAAR EN STARTKLAAR VAN DRIE NAAR VIJF CONTAINERTERMINALS In 2014 versnippert de containerstroom in de Rotterdamse haven

Nadere informatie

Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011

Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011 Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011 1 Doel Havenvisie 2030 Richting geven aan de verdere ontwikkeling van de Rotterdamse mainport. Zekerheid en perspectief bieden aan klanten, burgers, overheden

Nadere informatie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens De Rotterdamse haven en het achterland Havenvisie 2030 en achterlandstrategie Ellen Naaykens Havenbedrijf Rotterdam N.V. Movares symposium 29 november 2011 Inhoud Profiel haven Rotterdam Ontwerp Havenvisie

Nadere informatie

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Rikkert de Kort Senior adviseur goederenvervoer 13 juni 2012 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen Telnr : 024 379

Nadere informatie

Introductie in Energie- & Industriesystemen

Introductie in Energie- & Industriesystemen Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E Hoorcollege 1 Introductie en systemen Dr. ir. Émile J. L. Chappin Challenge the future 1 Energie- & Industriesystemen Foto CC BY SA: Merrymoonmary Challenge

Nadere informatie

DIRECTE TOEGEVOEGDE WAARDE IN DE VLAAMSE HAVENS, HET LUIKSE HAVENCOMPLEX EN DE HAVEN VAN BRUSSEL

DIRECTE TOEGEVOEGDE WAARDE IN DE VLAAMSE HAVENS, HET LUIKSE HAVENCOMPLEX EN DE HAVEN VAN BRUSSEL 215-1-19 Het economische belang van de Belgische havens - flashraming 214 Om te voorzien in de behoefte aan snel beschikbare indicatoren over het verloop van de toegevoegde waarde en de werkgelegenheid

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... In rapporten en beleidsnotities wordt veelvuldig genoemd dat de aanwezigheid van een grote luchthaven én een grote zeehaven in één land of regio, voor de economie een bijzondere meerwaarde

Nadere informatie

KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN

KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN Dick van Damme Lector Logistiek Hogeschool van Amsterdam Terneuzen 3 september 2015 AGENDA 1. Ontwikkelingen lucht- en zeehaven 2. Uitdagingen en strategierichtingen

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Economische visie op 2015

Economische visie op 2015 //5 Economische visie op 5 Nieuwjaarsbijeenkomst VNO-NCW regio Zwolle Björn Giesbergen januari 5 Inhoud Visie op 5 Europa: toekomstige koploper of eeuwige achterblijver? (conjunctuur/financiële markten)

Nadere informatie

Prognoses en trends in 2015 Groeit u mee?

Prognoses en trends in 2015 Groeit u mee? Prognoses en trends in 2015 Groeit u mee? MKB Eindhoven & Rabobank Rabobank Nederland; Kaya Kocak, Véronique Bulthuis 5 februari 2015 Rabobank Sectormanagement Véronique Bulthuis Sectormanager Groothandel

Nadere informatie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie De Rotterdamse haven en het achterland Havenvisie 2030 en achterlandstrategie Ellen Naaykens Havenbedrijf Rotterdam N.V. ALV ELC, Venlo 30 november 2011 Inhoud Profiel haven Rotterdam Ontwerp Havenvisie

Nadere informatie

LNG IS MEER DAN EEN NIEUWE BRANDSTOF... HET IS PURE CONCURRENTIEKRACHT DE LNG SPECIALIST LNG LNG, DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST SOLUTIONS

LNG IS MEER DAN EEN NIEUWE BRANDSTOF... HET IS PURE CONCURRENTIEKRACHT DE LNG SPECIALIST LNG LNG, DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST SOLUTIONS DE LNG SPECIALIST LNG IS MEER DAN EEN NIEUWE BRANDSTOF... HET IS PURE CONCURRENTIEKRACHT LNG, DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST LNG SOLUTIONS DE TRANSPORTSECTOR STAPT OVER OP LNG... DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST

Nadere informatie

DE ZEESPIEGEL STIJGT HET KLIMAAT VERANDERT.. MIJN BOODSCHAP:

DE ZEESPIEGEL STIJGT HET KLIMAAT VERANDERT.. MIJN BOODSCHAP: DE ZEESPIEGEL STIJGT HET KLIMAAT VERANDERT.. MIJN BOODSCHAP: - IN DE WESTERSCHELDE ZAL OOIT EEN STORMVLOEDKERING MOETEN KOMEN - HOE KAN ANTWERPEN DAAROP ANTICIPEREN? - WIJ HEBBEN DAAROP HET ANTWOORD EN

Nadere informatie

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen -

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen - De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn l - Uitdagingen & oplossingen - DG Energie 22 juni 2011 ENERGIEVOORZIENING NOG AFHANKELIJKER VAN IMPORT Te verwachten scenario gebaseerd op cijfers in 2009 in % OLIE

Nadere informatie

Samenvatting ... ... Tabel 1 Kwalitatieve typering van de varianten

Samenvatting ... ... Tabel 1 Kwalitatieve typering van de varianten Samenvatting................. In juli 2008 heeft de Europese Commissie een strategie uitgebracht om de externe kosten in de vervoersmodaliteiten te internaliseren. 1 Op korte termijn wil de Europese Commissie

Nadere informatie

Les Crisis in de olie

Les Crisis in de olie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Crisis in de olie Werkblad Les Crisis in de olie Werkblad Op zondag 4 november 1973 bestonden er nog geen inline- skates. Hadden ze wel bestaan, dan had je die dag heerlijk

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf De markt voor de varkenshouderij in Nederland Structuur In Nederland worden op ongeveer 1. bedrijven varkens gehouden. Het aantal bedrijven met varkens is de afgelopen jaren duidelijk afgenomen (figuur

Nadere informatie

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuidwest-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuidwest-Nederland (*1. m²) 35.536 13.629 459 Overig Nederland In Zuidwest-Nederland ligt circa 29%

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Afval: een serieuze partner in de logistieke keten

Afval: een serieuze partner in de logistieke keten Barge en shortsea congres Transport/logistiek waste-products van weg naar water Tilburg, 4 februari 2016 Rick Martens, manager logistics Afval: een serieuze partner in de logistieke keten 1 Introductie

Nadere informatie

Kuwait Petroleum Europoort, Q8KPE

Kuwait Petroleum Europoort, Q8KPE SPREEKBEURT 1/8 Kuwait Petroleum Europoort, Q8KPE Q8KPE is gelegen in Rotterdam Europoort. De locatie Europoort heeft de grootste haven ter wereld waar veel producten worden gemaakt en verhandeld. Voor

Nadere informatie

Regionale prognoses 2016. Meppel

Regionale prognoses 2016. Meppel Regionale prognoses 2016 Meppel Hogere en breder gedragen groei Naar verwachting groeit de Nederlandse economie in 2016 met 2,7 procent. Hoewel de uitvoer nog steeds de grootste groeibijdrage levert, heeft

Nadere informatie

Makkelijker en efficiënter

Makkelijker en efficiënter l i w w w. u a b - o n n e. n Makkelijker en efficiënter vóóraanmelden via internet voor tankterminals, schippers en havenbedrijven l UAB-Online bespaart tijd en geld Eerder en beter inzicht in de te verwachten

Nadere informatie

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA 0 Lesschema 1 WAT IS PLANTAGELANDBOUW? 1.1 Bestudeer de afbeeldingen en satellietbeelden van plantages 1.2 Input, proces en output 2 WAAR DOET MEN AAN PLANTAGELANDBOUW?

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE NEDERLAND

LANDEN ANALYSE NEDERLAND LANDEN ANALYSE NEDERLAND Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee5 de sector (cijferma>g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms>ge (2018) waarde van de consump>e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf Januari 2016 Justin Jansen, Erasmus Universiteit Rotterdam Occo Roelofsen, McKinsey & Company Poll: Hoe gaat het met ondernemerschap in Nederland?

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Regionale prognoses 2015. Culemborg

Regionale prognoses 2015. Culemborg Regionale prognoses 2015 Culemborg Hogere en breder gedragen groei Naar verwachting groeit de Nederlandse economie in 2015 met 1,7 procent. Daarbij dragen consumenten dit jaar voor het eerst sinds 2008

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Basiskennis binnenvaart

Basiskennis binnenvaart Basiskennis binnenvaart Wat is ʻde binnenvaartʼ eigenlijk? De binnenvaart is het vervoeren van talrijke ladingsoorten over de Europese binnenwateren. Het is een van de vervoerswijze (ook wel modaliteit

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie