10e Guardian Group Fatum Pensioen- en Bedrijven dag FUTURE READINESS. Connecties maken. (historische lessen voor de toekomst van Curaçao?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "10e Guardian Group Fatum Pensioen- en Bedrijven dag FUTURE READINESS. Connecties maken. (historische lessen voor de toekomst van Curaçao?"

Transcriptie

1

2 10e Guardian Group Fatum Pensioen- en Bedrijven dag FUTURE READINESS Connecties maken (historische lessen voor de toekomst van Curaçao? S.M. de Sola 5 juni, 2015 Santa Barbara Resort Curaçao

3 We can almost say, without exaggerating, that our history consists of a single search for the perfect answer to the question: What do you do with an island that has been tagged as useless? Charles Gomes Casseres Uit: Roots of our future, Linda M. Rupert, 1999

4 Van 1499 tot 1648 Vóór 1499: Caiquetios: regionale handel met Aruba, Bonaire en Venezuela 1499: Spanjaarden ontdekken Curaçao (en Aruba en Bonaire) en vinden geen natuurlijke bronnen en metalen: Islas Inútiles ; Rond 1520 tot 1634: handelscentrum voor rode slaven en veehouderij met export van huiden, wol en kaas: een soort rancho. 1634: Nederlanders veroveren Curaçao op de Spanjaarden. Curaçao vooral als strategische militaire post tussen kolonies in Brazilië en oostkust van Noord Amerika. - WIC kreeg monopolie op alle Nederlandse handel en scheepvaart aan de Atlantische zijde en exclusieve verantwoordelijkheid voor Curaçao

5 Van 1648 tot : Einde 80-jarige oorlog. - Curaçao kreeg een belangrijke rol in de driehoekshandel. - Bloei WIC van 1690 tot 1719, m.n. in slavenhandel en daarna van in smokkel met Spaanse kolonies (kust Zuid-Amerika). - Onafhankelijke Nederlandse en Joodse handelaren die gebruik maakten van het eiland en hun eigen internationale (familie) netwerken, ook na opheffing WIC in : Curaçao verklaard tot vrijhaven (free port); - Economie Willemstad gebaseerd op handel (en niet een plantage economie ): opslag, overslag, scheepvaart: Handelskade! Curaçaosche onafhankelijke handelaren: creatief en flexibel gedurende de 18de eeuw: handel in goederen, wapens, suiker, cacao, tabak etc., afhankelijk van de marktvraag veelal met eigen schepen.

6

7 Van 1790 tot e eeuw: Vooral armoede en malaise Externe veranderingen en onrust: effect op Curaçao als handelscentrum - Emigratie van deel van de bevolking: in 1789 en maar in 1817 (- 28%!) - Eind 19e eeuw: opkomst stoomschepen -> lokale scheepvaart verdwijnt Interne veranderingen: - 1 juli 1863: afschaffing slavernij Connecties (intern) voor moderne tijd: : stadswallen Punda afgebroken & Waaigat gedempt & 1888 bruggen gebouwd: Punda-Scharloo & Otrobanda : eerste telefoonlijnen : onderzeesche telegraaf kabels : draadloze communicatietorens te Riffort

8 Van 1915 tot heden (1) 1915: Komst olieraffinaderij: groot economisch contrast met eerdere periode (disruptive force!) - Olie uit Venezuela, hier geraffineerd voor export: connecties! Grote interne veranderingen: - Werkgelegenheid, inkomen, koopkracht, deviezen en belasting - Bevolkingsgroei: in 1914 naar , ca nu - Nieuwe migranten: Ned; Regio; Port.; Leb.; Syr.; Ind.; Chi. - Groei haven door overslag en bunkering: overheid - Grote investeringen in telecommunicatie: overheid - Eerste vliegverbindingen (SCADTA) - Nieuwe bedrijvigheid door komst olie industrie: lokale handel, o.a. winkels, bank (1916 J ), (wegen)bouw, utiliteiten Private sector werd vooral intern gericht! GEVAAR voor de TOEKOMST?

9 Van 1915 tot heden (2) 1928: Radio telegrafie met NL en New York 1931: Opening Hato luchthaven! Pan American & KLM (1934) 1964: Associatie met EEG/EU: export lokaal toegevoegde waarde naar EU -> had niet het verwachte effect! (waren wij al té intern gekeerd?) Gedurende 20e eeuw uitbreiding en upgrading van infrastructuur, luchthaven, Nieuwe haven (1954) en Dokmaatschappij Vanaf 1940: Nieuwe naar buiten gerichte sectoren: werkgelegenheid & deviezen 1. Internationale en financiële dienstverlening 2. Toerisme (vanaf jaren 60: internationale hotelketens): meer nadruk na vertrek Shell in 1985

10 Historische lessen Grootste economische groei tijdens periodes die wij naar buiten gericht waren met competitieve internationaal georiënteerde bedrijvigheid door de private sector! (WIC, onafhankelijke handelaren, Shell, offshore, hotels) De publieke sector heeft (vooral in de 20e eeuw) de rol op zich genomen om de benodigde infrastructuur te verzorgen. Belangrijkste economische sectoren waren (vgl. met de 11 sectoren van CINEX): 1. Internationale handel 2. Opslag en overslag via de haven(s) 3. Olie industrie 4. International en financiële dienstverlening 5. Toerisme

11 Conclusies Wat te doen met dit nutteloos eiland? Curaçao dient haar vroegere rol veel meer dan nu het geval is te (her)ontdekken met activiteiten gericht op het maken van connecties met het buitenland. Hierin is de cruciale rol weggelegd voor het (Curaçaosche) bedrijfsleven! De rol van de publieke sector is om beleid te bepalen (niet managen) voor de 3 meest essentiële facilitatoren voor het maken van die connecties: 1. Haven(s) en aanverwante diensten en industrieën; 2. Luchthaven en bijbehorende diensten 3. Telecommunicatie en digitalisatie We wonen op een eiland, maar mogen nimmer geïsoleerd denken en doen!

12 Dank u!

13

Driehoekshandel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Driehoekshandel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 22 July 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/61315 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Driehoekshandel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61315

Driehoekshandel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61315 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 15 december 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/61315 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Geschiedenis van Suriname : de slavenhandel

Geschiedenis van Suriname : de slavenhandel Geschiedenis van Suriname 1502-1808: de slavenhandel 1502: het begin van de Europese slavenhandel Na de ontdekking van Amerika werden er door de Spanjaarden en Portugezen al snel plantages aangelegd. Op

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 17 Ω Over Indië en Suriname Ω Les 1: Van Batavia tot Jakarta Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 17 Ω Over Indië en Suriname Ω Les 1: Van Batavia tot Jakarta Naam: Werkblad 7 Ω Over Indië en Suriname Ω Les : Van Batavia tot Jakarta VOC Schepen van de VOC varen naar Indië om specerijen te halen. Specerijen zijn bijvoorbeeld peper, kruidnagel en nootmuskaat. De reis

Nadere informatie

Caribisch Nederland in cijfers. Henk van de Velden

Caribisch Nederland in cijfers. Henk van de Velden Caribisch Nederland in cijfers Henk van de Velden Inhoud Algemeen Dataverzameling Ontwikkeling Bevolking Werkgelegenheid Inkomen / koopkracht Prijzen Economie Conclusie 2 Medewerkers statistieken CN Over

Nadere informatie

Docenteninformatie. Leerlingenmateriaal. Lesbrief. Caribisch Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten

Docenteninformatie. Leerlingenmateriaal. Lesbrief. Caribisch Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten 6 Lesbrief Caribisch Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten Docenteninformatie Inhoud In het najaar van 2013 bezochten koning Willem-Alexander en koningin Maxima verschillende gebieden in het Koninkrijk

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

Bevolkingssamenstelling in wijken op Bonaire, toen en nu Meredith Daantje-Cecilia 1 en Frank van der Linden 2

Bevolkingssamenstelling in wijken op Bonaire, toen en nu Meredith Daantje-Cecilia 1 en Frank van der Linden 2 Bevolkingssamenstelling in wijken op Bonaire, toen en nu Meredith Daantje-Cecilia 1 en Frank van der Linden 2 De afgelopen tien jaar is de bevolking van Bonaire met bijna 50 procent gegroeid. In de hieraan

Nadere informatie

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN Jaargang 2012 No. 11 Regeling van de Minister van Infrastructuur en Milieu, van 19 januari 2012, nr. IENM/BSK-2011/173620, houdende vaststelling tarieven havenstaatcontrole

Nadere informatie

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart.

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. Regenten en vorsten LES 2 HANDEL 1600 Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. 1700 JE LEERT waarom de moederhandel zo belangrijk is; hoe de VOC werkt; hoe de WIC werkt.

Nadere informatie

De wonderlijke wereld van Dubai

De wonderlijke wereld van Dubai Dubai Burj Khalifa De wonderlijke wereld van Dubai Verrassend vergelijkbaar met onze markt. De ogen van de wereld zijn op Dubai gericht, omdat het de snelst groeiende stad ter wereld is. Lees hier meer

Nadere informatie

De leerkracht zorgt ervoor dat alle leerlingen een gatentekst en een ontdekkaart hebben.

De leerkracht zorgt ervoor dat alle leerlingen een gatentekst en een ontdekkaart hebben. Thema/ onderwerp: Ontdekkaart 1.1 Slavenkralen Korte samenvatting van de leeractiviteit: De leerlingen vullen de woorden op de goede plek in in de gatentekst. De leerlingen bevragen de kralen en maken

Nadere informatie

VOORWOORD. Curashaun 2

VOORWOORD. Curashaun 2 VOORWOORD Mijn naam is Shaun Girigori. ik ben 18 jaar en ik studeer Communicatie Multimedia en Design aan de Hogeschool van Rotterdam. Dit is mijn tijdschrift. Ik ga verschillende hoogtepunten van mijn

Nadere informatie

ZO GAAT DAT IN RUSLAND PDF

ZO GAAT DAT IN RUSLAND PDF ZO GAAT DAT IN RUSLAND PDF ==> Download: ZO GAAT DAT IN RUSLAND PDF ZO GAAT DAT IN RUSLAND PDF - Are you searching for Zo Gaat Dat In Rusland Books? Now, you will be happy that at this time Zo Gaat Dat

Nadere informatie

TEN GELEIDE Henk den Heijer

TEN GELEIDE Henk den Heijer TEN GELEIDE Henk den Heijer De geschiedenis van zeevarend Nederland is een populair thema. Dat bleek wel in 2002, toen op tal van plaatsten werd herdacht dat de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC)

Nadere informatie

Klas 2: Revoluties en Slavernij

Klas 2: Revoluties en Slavernij Auteurs Laatst gewijzigd Licentie Webadres Joyce Landman ; Hielke ter Veld; Jonne Lubbi; Joyce Landman 09 september 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62754 Dit lesmateriaal

Nadere informatie

Bestemming Bonaire. EmigratieBeurs februari 2017 Back2Bonaire & OCAN

Bestemming Bonaire. EmigratieBeurs februari 2017 Back2Bonaire & OCAN Bestemming Bonaire februari 2017 Back2Bonaire & OCAN 1 Caribisch Nederland Afstand: Amsterdam Milaan is 830 km Bonaire Statia is 817 km februari 2017 Back2Bonaire & OCAN 2 Caribisch Nederland 288 km2 21

Nadere informatie

Les 11 Van zeehelden/ontdekkingsreizigers tot kolonisators

Les 11 Van zeehelden/ontdekkingsreizigers tot kolonisators Les 11 Van zeehelden/ontdekkingsreizigers tot kolonisators gatentekst versie 1 Talrijk zijn de kinderliedjes die over varen gaan, over en havens en verre reizen over. Generaties Nederlanders groeiden op

Nadere informatie

Week 8. Economie in de 18e eeuw Cursus vroegmoderne tijd 2011 d.c.vanderlinden@uu.nl http://vanderlinden.weebly.com

Week 8. Economie in de 18e eeuw Cursus vroegmoderne tijd 2011 d.c.vanderlinden@uu.nl http://vanderlinden.weebly.com Week 8. Economie in de 18e eeuw Cursus vroegmoderne tijd 2011 d.c.vanderlinden@uu.nl http://vanderlinden.weebly.com Inhoud college Bespreking essay Bespreking opdracht 1 Pauze Bespreking opdracht 2 Voorbereiding

Nadere informatie

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam Werken bij Havenbedrijf Amsterdam De Amsterdamse haven Als vierde haven van West-Europa speelt de Amsterdamse haven een belangrijke rol in de regionale en nationale economie. Door de strategische ligging

Nadere informatie

Samenvatting Gouden Eeuw ABC

Samenvatting Gouden Eeuw ABC Samenvatting Gouden Eeuw ABC Week 1ABC: Gouden Eeuw algemeen Info: De Gouden Eeuw (1600-1700) De 17 e eeuw wordt de Gouden Eeuw genoemd, omdat er in Nederland veel geld werd verdiend. Vooral door de handel.

Nadere informatie

PROGRAMMA. Handelsmissie naar Curaçao en Bonaire 7 16 september 2005

PROGRAMMA. Handelsmissie naar Curaçao en Bonaire 7 16 september 2005 PROGRAMMA Vervoer van en naar Schiphol Op eigen gelegenheid. Handelsmissie naar Curaçao en Bonaire 7 16 september 2005 Vluchten Woensdag 7 september Amsterdam Curaçao (Hato) KL 735 13.05 16.40 uur Donderdag

Nadere informatie

Vrijheid, maar wat was de invulling eigenlijk? Wat was de oorzaak, of waren de oorzaken?

Vrijheid, maar wat was de invulling eigenlijk? Wat was de oorzaak, of waren de oorzaken? Tekst: Rudy Riedel Alles begon op 17 augustus 1795 op Landhuis Knip. Onder leiding van Tula weigerden ongeveer vijftig slaven nog voor Caspar Lodewijk te werken. Een moedige daad die hem als straf op vreselijke

Nadere informatie

Inhoud Hoofdstuk 1 Recht op Curaçao in de precolumbiaanse periode (tot 1499) 13 Hoofdstuk 2 Recht en bestuur in Spaans-Amerika vanaf 1492 24

Inhoud Hoofdstuk 1 Recht op Curaçao in de precolumbiaanse periode (tot 1499) 13 Hoofdstuk 2 Recht en bestuur in Spaans-Amerika vanaf 1492 24 Inhoud Hoofdstuk 1 Recht op Curaçao in de precolumbiaanse periode (tot 1499) 13 1.1 De Caquetíos op Curaçao 13 1.2 Inleiding: het rechtssysteem van de inheemse bevolking van Curaçao 14 1.3 De Caquetíos

Nadere informatie

Collectievormingsprofiel (CVP) Geschiedenis

Collectievormingsprofiel (CVP) Geschiedenis Collectievormingsprofiel (CVP) Geschiedenis Actuele relatie met O&O De geschiedenis collectie is vooral bedoeld ter ondersteuning van onderzoek en onderwijs in het Instituut voor Geschiedenis. Het Instituut

Nadere informatie

De West indische Compagnie - van kolonisatie naar handel

De West indische Compagnie - van kolonisatie naar handel De West indische Compagnie - van kolonisatie naar handel Na een roerig bestaan van 171 jaar kwam in december 1791 een roemloos einde aan de Westindische Compagnie (WIC), wier oprigting zooveel hartstogten

Nadere informatie

Geschiedenis van Suriname : Suriname van Engelse naar Nederlandse landbouwkolonie

Geschiedenis van Suriname : Suriname van Engelse naar Nederlandse landbouwkolonie Geschiedenis van Suriname 1667-1683: Suriname van Engelse naar Nederlandse landbouwkolonie 581-1795: De Republiek In de 17e en 18e eeuw spraken we nog niet van één Nederland maar, van de Republiek der

Nadere informatie

Schooljaar: 2013/2014. Groep: 7a. Makers: Jesse m, Lucas, Nikki, Näara, Nancy en Sem

Schooljaar: 2013/2014. Groep: 7a. Makers: Jesse m, Lucas, Nikki, Näara, Nancy en Sem De slavernij Schooljaar: 2013/2014 Groep: 7a Makers: Jesse m, Lucas, Nikki, Näara, Nancy en Sem Inhoud Inleiding... Nederland en Slavenhandel... Zeeland en Slavenhandel... slaven handel in cijfers... Driehoeks

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen en gevolgen voor de haven Havendebat, 2 november 2017, Coby van der Linde

Alternatieve energiebronnen en gevolgen voor de haven Havendebat, 2 november 2017, Coby van der Linde Alternatieve energiebronnen en gevolgen voor de haven Havendebat, 2 november 2017, Coby van der Linde Plan De veranderingen in de internationale oliemarkten Gevolgen voor ARA, rol van energiehub Energietransitie,

Nadere informatie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens?

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? 8.1 Waarom handel met het buitenland? Importeren = het kopen van goederen en diensten uit het buitenland. Waarom? -Goedkoper of van betere kwaliteit -Bepaalde

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

Handleiding leerkrachten

Handleiding leerkrachten Handleiding leerkrachten basisonderwijs Groep 7 en 8 Oriëntatie op jezelf en de wereld Kunstzinnige oriëntatie: muziek en dans Beste leerkracht... Dit lespakket gaat over een belangrijk onderdeel van de

Nadere informatie

Antwoorden oefenopgaven HC Rep. Der Nederlanden

Antwoorden oefenopgaven HC Rep. Der Nederlanden Antwoorden oefenopgaven HC Rep. Der Nederlanden 5H Opgave 1 De Hollandse steden in het midden van de zestiende eeuw waren voor hun bevolkingsgroei afhankelijk van de invoer van graan uit het Oostzeegebied.

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Klas 2: Revoluties en Slavernij

Klas 2: Revoluties en Slavernij Auteurs Laatst gewijzigd Licentie Webadres Joyce Landman ; ; 09 September 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62754 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

NEDERLAND EN DE ZES CARIBISCHE EILANDEN

NEDERLAND EN DE ZES CARIBISCHE EILANDEN NEDERLAND EN DE ZES CARIBISCHE EILANDEN KORTE OMSCHRIJVING WERKVORM Deze les hoort bij de website tijdlijn.200jaarkoninkrijk.nl Deze website is een digitale tijdlijn over de geschiedenis van de Nederlandse

Nadere informatie

Amsterdam 9 mei 2017 Guy Konings, Joulz

Amsterdam 9 mei 2017 Guy Konings, Joulz RAI PTM - bijeenkomst Amsterdam 9 mei 2017 Guy Konings, Joulz 1 Stedin Netbeheer is verantwoordelijk voor het transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: duurzame energie voor iedereen

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo I

Eindexamen geschiedenis havo I Dynamiek en stagnatie in de Republiek Tussen het ontstaan van de moedernegotie en de opkomst van de gecommercialiseerde landbouw in Holland bestond een verband. 3p 1 Licht dit verband toe door: een omschrijving

Nadere informatie

De trans-atlantische slavenhandel

De trans-atlantische slavenhandel De trans-atlantische slavenhandel Slaven op weg naar de kust D e trans-atlantische slavenhandel is een gevoelig onderwerp. Tijdens de eeuwen dat de handel duurde, waren zowel Europeanen als Afrikanen betrokken

Nadere informatie

SUPERPROMOTIE ARUBA THE WESTIN RESORT ***** 5-STERREN LUXE OP HET PRACHTIGE ARUBAANSE STRAND, NU MET SUPERKORTING!

SUPERPROMOTIE ARUBA THE WESTIN RESORT ***** 5-STERREN LUXE OP HET PRACHTIGE ARUBAANSE STRAND, NU MET SUPERKORTING! SUPERPROMOTIE ARUBA THE WESTIN RESORT ***** 5-STERREN LUXE OP HET PRACHTIGE ARUBAANSE STRAND, NU MET SUPERKORTING! VERTREKKEN TUSSEN NU EN 14/12* SUPPL. VAN 12 PP/PN VOOR DE NACHTEN VAN 10/10, 11/10, 18/10

Nadere informatie

!"#$%&'&(%)*#+&,-#./##

!#$%&'&(%)*#+&,-#./## Brandaan samenvatting groep 6 Mijn Malmberg!"$%&'&(%)*+&,-./ :%$)-%330); (%)*+&0)&1$23.*%$!"$%&%'%"()%"$%%%*++%,$-%$%,./"$%%",)01%"2%./"3,)014/"$%.5./"$6785(%,$/8+/54%( 9%"(,*8'/"$%4/"$%.67.'/"/:;11%"1>>?.)%$%"*)($%4%.%+%,%.$"//,$%&%5(/$6

Nadere informatie

Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost-Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen?

Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost-Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost-Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

migratie en de multiculturele samenleving: SLAVERNIJ M4 aardrijkskunde

migratie en de multiculturele samenleving: SLAVERNIJ M4 aardrijkskunde migratie en de multiculturele samenleving: SLAVERNIJ M4 aardrijkskunde Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Wat is slavernij? blz 3 Hoofdstuk 2 Waar kwam slavernij voor? blz 4 2.1 Grieken en Romeinen blz 4 2.2 Israël

Nadere informatie

Datum 10 oktober 2016 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over de convenanten met KLM en TUI ter voorkoming van recidive van drugskoeriers

Datum 10 oktober 2016 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over de convenanten met KLM en TUI ter voorkoming van recidive van drugskoeriers 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

huidige naam Spanish Town, aan de Rio Cobre in het zuidelijk deel van het eiland. De Spaanse steden overzee zijn vermoedelijk gebouwd naar het model

huidige naam Spanish Town, aan de Rio Cobre in het zuidelijk deel van het eiland. De Spaanse steden overzee zijn vermoedelijk gebouwd naar het model De architectuur schiedenis huidige naam Spanish Town, aan de Rio Cobre in het zuidelijk deel van het eiland. De Spaanse steden overzee zijn vermoedelijk gebouwd naar het model van de vestingstad Santa

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

DE HAVENBEWEGING VAN HET EILAND CURACAO

DE HAVENBEWEGING VAN HET EILAND CURACAO DE HAVENBEWEGING VAN HET EILAND CURACAO DOOR W. R. MENKMAN Toen de benoemde Gouverneur van Cura9ao kort voor zijn vertrek derwaarts door Kees van Hoek voor het dagblad De Tijd werd geinterviewd, maakte

Nadere informatie

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen Welk Woord Weg Dynamiek en Stagnatie Aanloop 1. commerciële landbouw moedernegotie malthusiaanse spanning - nijverheid 2. waterschappen feodaliteit gilden - Hanze 3. stapelmarkt nijverheid Nederlanden

Nadere informatie

Programmering Leerstof & Toetsing Ciclo Basico

Programmering Leerstof & Toetsing Ciclo Basico onderdeel toetsvorm toetstijd 33 34 35 36 WIE BEN IK? Start, Mijn eigen omgeving Tekst: 1. Mijn omgeving 2.De weg wijzen 3. Kaarten KW1 t/m KW4 4. Zoeken op een kaart Extra kaart opdrachten THEMA 1,Blok

Nadere informatie

Intra-Aziatische handel

Intra-Aziatische handel Intra-Aziatische handel Discours J.P. Coen 1.04.02 inv. nr. 4788 Brief van Jan Pieterszoon Coen aan de Heren XVII uit 1614. In deze brief geeft Coen zijn visie op een VOC-imperium in Azië. Op het moment

Nadere informatie

Het land, oude kolonie van Nederlands Koninkrijk wordt al 8000 jaar bewoond.

Het land, oude kolonie van Nederlands Koninkrijk wordt al 8000 jaar bewoond. INFORMATIE BIJ REIZEN MET Enkele wetenswaardigheden Het land, oude kolonie van Nederlands Koninkrijk wordt al 8000 jaar bewoond. Vanaf 1651 is er sprake van slavernij op de plantages, daarvoor woonden

Nadere informatie

DE WERELD VAN DE GROTE STAD

DE WERELD VAN DE GROTE STAD DE WERELD VAN DE GROTE STAD VIER KENMERKEN VAN HET BEGRIP STAD Een bepaalde omvang, per land verschillend Een hoge bebouwingsdichtheid in vergelijking met het omringende gebied Een beroepsbevolking die

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

De haven van Oostende, energie haven

De haven van Oostende, energie haven De haven van Oostende, energie haven Evy Copejans Vlaams Instituut voor de Zee De haven van Oostende is een kleine maritieme haven, gelegen in één van de grootste en belangrijkste havengebieden ter wereld,

Nadere informatie

EM7680 Firmware Update by OTA

EM7680 Firmware Update by OTA EM7680 Firmware Update by OTA 2 NEDERLANDS/ENGLISH EM7680 Firmware update by OTA Table of contents 1.0 (NL) Introductie... 3 2.0 (NL) Firmware installeren... 3 3.0 (NL) Release notes:... 3 4.0 (NL) Overige

Nadere informatie

EM7580 Firmware Update by Micro SD card

EM7580 Firmware Update by Micro SD card EM7580 Firmware Update by Micro SD card 2 NEDERLANDS/ENGLISH EM7580 Firmware update by Micro SD card Table of contents 1.0 (NL) Introductie... 3 2.0 (NL) Firmware installeren... 3 3.0 (NL) Opmerking...

Nadere informatie

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis C Deze les bestaat uit 16 vragen over de zeescheepvaart. De meeste vragen hebben ook met aardrijkskunde en geschiedenis te maken. Als je deze les af hebt, weet je alles over de scheepvaart! eerkeuzevragen

Nadere informatie

[Kies de datum] REDACTIETEAM 3 SLAVERNIJ. Slavernij Redactieteam 3

[Kies de datum] REDACTIETEAM 3 SLAVERNIJ. Slavernij Redactieteam 3 [Kies de datum] REDACTIETEAM 3 SLAVERNIJ Slavernij Redactieteam 3 Inhoud 1. Nederland en slavenhandel 2. Zeeland en slavenhandel 3. Slavenhandel in cijfers 4. Excursie Middelburg 5. Driehoeksreizen 6.

Nadere informatie

Leerstoflijnen. Periode 3. Klas 3 Theoretisch. Van 07 november t/m 02 december

Leerstoflijnen. Periode 3. Klas 3 Theoretisch. Van 07 november t/m 02 december Leerstoflijnen Periode Klas Theoretisch Van 07 november 0 december Vak: Ne Niveau: T Klas A 1 Grammatica zinsdelen hoofdstuk. Evt. extra opdracht(-en). Toets samenvatting 6-10 5 1-11 5-11 7 8-11 0-1 Grammatica

Nadere informatie

Verslag van de president

Verslag van de president Verslag van de president De matige groei van de wereldeconomie zette zich voort in het tweede kwartaal van 2016 als gevolg van een groeivertraging in de hoogontwikkelde landen. In de opkomende economieën

Nadere informatie

PRAKTISCHE INFORMATIE

PRAKTISCHE INFORMATIE PROGRAMMA FAN PRAKTISCHE INFORMATIE REISDOCUMENTEN: Identiteitskaart. TIJDZONE: In Spanje geldt dezelfde tijdzone als in België. VALUTA: In Spanje wordt betaald met de Euro. KLIMAAT: Vigo heeft een gematigd

Nadere informatie

Tekst: Jeannette van Ditzhuijzen

Tekst: Jeannette van Ditzhuijzen Het marinefregat Boreas voor Elmina in 1771. De afbeelding toont het officiële bezoek aan het hoofdkwartier van de WIC in Guinee, Elmina, op 15 juni 1771, op het moment dat kapitein Van den Velden en enkele

Nadere informatie

Onderzoek naar Chinese bedrijven sinds 2007

Onderzoek naar Chinese bedrijven sinds 2007 Bijlage 2 Onderzoek naar Chinese bedrijven sinds 2007 In opdracht van: WestHolland Foreign Investment Agency 11-11-2013 1. Opdrachtformulering en totstandkoming opdracht ScoutOut is door WFIA benaderd

Nadere informatie

DE REPUBLIEK VERKENT WEST-INDIË 1600-1700 Veroveringen in het Caribische gebied

DE REPUBLIEK VERKENT WEST-INDIË 1600-1700 Veroveringen in het Caribische gebied DE REPUBLIEK VERKENT WEST-INDIË 1600-1700 Veroveringen in het Caribische gebied Figuur 1: Fort Oranje op Bonaire anno 2009 Tijd van Regenten en Vorsten De Republiek verkent West-Indië is een onderdeel

Nadere informatie

Week 4. Overzeese expansie Cursus vroegmoderne tijd 2011 d.c.vanderlinden@uu.nl http://vanderlinden.weebly.com

Week 4. Overzeese expansie Cursus vroegmoderne tijd 2011 d.c.vanderlinden@uu.nl http://vanderlinden.weebly.com Week 4. Overzeese expansie Cursus vroegmoderne tijd 2011 d.c.vanderlinden@uu.nl http://vanderlinden.weebly.com Inhoud college Bespreking opdracht 1 Pauze Bespreking opdracht 2 Opdracht 1 Studenten kunnen

Nadere informatie

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Woordkennis 1 Bestuderen Hoe leer je 2000 woorden? Als je een nieuwe taal wilt spreken en schrijven, heb je vooral veel nieuwe woorden nodig. Je

Nadere informatie

Waterbouwdag 2011. Sluizen in de wereld. Han Vos

Waterbouwdag 2011. Sluizen in de wereld. Han Vos Sluizen in de wereld Han Vos Recente sluisprojecten voor Waterbouwdag 2011 de zeevaart In de laatste jaren zijn en worden er plannen gemaakt voor grote zeesluizen waarvan de capaciteit aansluit bij de

Nadere informatie

EM7580 Firmware Update by OTA

EM7580 Firmware Update by OTA EM7580 Firmware Update by OTA 2 NEDERLANDS/ENGLISH EM7580 Firmware update by OTA Table of contents 1.0 (NL) Introductie... 3 2.0 (NL) Firmware installeren... 3 3.0 (NL) Release notes:... 4 4.0 (NL) Overige

Nadere informatie

De Digitale Transformatie en de impact op IT. Capgemini Edwin Leinse

De Digitale Transformatie en de impact op IT. Capgemini Edwin Leinse De Digitale Transformatie en de impact op IT Capgemini Edwin Leinse 40+ countries and 120+ nationalities (As of December 31, 2015) North America 16 034 Latin America 9 363 Europe 62 301 Middle-East & Africa

Nadere informatie

Columbus ontdekkingsreiziger

Columbus ontdekkingsreiziger Columbus ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus was een ontdekkingsreiziger die op 12 oktober 1492 voet aan wal zette op een nieuw ontdekt continent, Amerika. Columbus werd waarschijnlijk in 1451 geboren.

Nadere informatie

Ruimte voor ontwikkeling

Ruimte voor ontwikkeling Ruimte voor ontwikkeling Bestuursopdracht haven - De Kop Werkt! 13 januari 2015 Contactgegevens NV Port of Den Helder Den Helder Airport Gemeente Den Helder Michel Bakelaar Conny van den Hoff Saskia de

Nadere informatie

Vrijwel allen hier aanwezig hebben daar een bijdrage groot of klein aan geleverd. Daarom aan iedereen: Veel dank!

Vrijwel allen hier aanwezig hebben daar een bijdrage groot of klein aan geleverd. Daarom aan iedereen: Veel dank! - LET OP: ALLEEN HET GESPROKEN WOORD GELDT - Openingswoord Locoburgemeester Gehrels bij de ondertekening verzelfstandiging Haven Amsterdam op donderdag 21 maart 2013 Dames en heren, Excellentie, Het is

Nadere informatie

Publieke perceptie en wetgeving

Publieke perceptie en wetgeving Publieke perceptie en wetgeving Erik Lysen Utrecht Centrum voor Energie-onderzoek (UCE) Nationaal Symposium Schoon Fossiel Den Haag, 23 november 2005 Inhoud Internationale verdragen Publieke acceptatie

Nadere informatie

EENIGE AANVULLINGEN OP DE ENCYCLOPAEDIE VAN NEDERLANDSCH WEST-INDIË. III (S/(rf)

EENIGE AANVULLINGEN OP DE ENCYCLOPAEDIE VAN NEDERLANDSCH WEST-INDIË. III (S/(rf) EENIGE AANVULLINGEN OP DE ENCYCLOPAEDIE VAN NEDERLANDSCH WEST-INDIË DE BELASTINGEN IN CURASAO DOOR C. R. WEYTINGH III (S/(rf) Van de betaling van het loodsgeld zijn vrijgesteld vaartuigen in gouvernementsdienst

Nadere informatie

make a smart move+ Goodman Boom Logistics Centre m² om de wereld te veroveren Attractieve huurprijzen Strategische locatie As Antwerpen-Brussel

make a smart move+ Goodman Boom Logistics Centre m² om de wereld te veroveren Attractieve huurprijzen Strategische locatie As Antwerpen-Brussel make a smart move+ 28.000 m² om de wereld te veroveren Goodman Boom Logistics Centre Van 7.155 m² tot 28.000 m² strategisch gelegen logistieke magazijnen, nieuwbouw. Strategische locatie As Antwerpen-Brussel

Nadere informatie

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2011-2012 CiTG, minor Mining and Resource Engineering College 1: Inleiding en Overzicht Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema Energy & Industry Group December 12,

Nadere informatie

Naam: VERENIGDE STATEN Indianen en slavernij

Naam: VERENIGDE STATEN Indianen en slavernij Naam: VERENIGDE STATEN Indianen en slavernij De Verenigde Staten van Amerika worden meestal gewoon VS of Amerika genoemd. Amerika is een enorm groot land. Je doet er zeker vijf dagen over om van oost naar

Nadere informatie

Travel Survey Questionnaires

Travel Survey Questionnaires Travel Survey Questionnaires Prot of Rotterdam and TU Delft, 16 June, 2009 Introduction To improve the accessibility to the Rotterdam Port and the efficiency of the public transport systems at the Rotterdam

Nadere informatie

INHOUD. Hoofdstukken

INHOUD. Hoofdstukken INHOUD Hoofdstukken 1 Onzichtbaar... 2-3 2 Kinderen op slavenschepen... 4-5 3 Ontvoerd of geruild... 6-7 4 Opgroeien in slavernij... 8-9 5 Je werk, je waarde... 10-11 6 Te koop... 12-13 7 Verliefd... 14-15

Nadere informatie

Mijn werkstuk gaat over MEXICO

Mijn werkstuk gaat over MEXICO Mijn werkstuk gaat over MEXICO blz 1 Luca Dhanis groep 7 LBB de meerpaal INHOUDSOPGAVE Titel pagina blz 1 Inhoudsopgave blz 2 Inleiding blz 3 Welk land blz 4 Geschiedenis blz 5 Bevolking blz 6 Cultuur

Nadere informatie

Economische ontwikkelingen in 2014 en vooruitzichten voor 2015

Economische ontwikkelingen in 2014 en vooruitzichten voor 2015 Economische ontwikkelingen in 2014 en vooruitzichten voor 2015 Curaçao De economie van Curaçao is in 2014 naar verwachting met 0,5% % gekrompen ten opzichte van 2013. De krimp is daarmee iets kleiner dan

Nadere informatie

MYANMAR. Op blote voeten door het gouden land

MYANMAR. Op blote voeten door het gouden land MYANMAR Op blote voeten door het gouden land Inhoud Inleiding Myanmar en EU? Enkele feiten en cijfers Demografie en economie Geschiedenis Politieke situatie Kort reisverslag met foto s (ca. 30) Myanmar

Nadere informatie

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Tijd van Pruiken en Revoluties 1700-1800 Vroegmoderne Tijd Kenmerkende aspecten Uitbouw van de Europese overheersing,

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2008-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2008-II Beoordelingsmodel Vraag Antwoord Scores Migratie en vervoer Opgave 1 Segregatie en integratie 1 maximumscore 2 Uit de beschrijving moet blijken dat: op nationale schaal er een concentratie in het westen

Nadere informatie

De Rotterdamse haven na 2030

De Rotterdamse haven na 2030 De Rotterdamse haven na 2030 B. Kuipers, zakelijk directeur Erasmus Rotterdam Onderzoek ministerie van V&W: Wat is het belang en de betekenis van de mainports in 2040 voor de Nederlandse economie? Onderzoek

Nadere informatie

Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers Thema 6.2 Regenten en vorsten Thema 6.3 Pruiken en revoluties Thema 6.4 Burgers en stoommachines

Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers Thema 6.2 Regenten en vorsten Thema 6.3 Pruiken en revoluties Thema 6.4 Burgers en stoommachines Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers 3 Thema 6.2 Regenten en vorsten 6 Thema 6.3 Pruiken en revoluties 9 Thema 6.4 Burgers en stoommachines 11 Eigentijds Eigentijds 6.1 Ontdekkers en hervormers 1.

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders Vroege Middeleeuwen. Tijd van jagers en boeren Prehistorie. - 3000 v C 500-1000

Tijd van monniken en ridders Vroege Middeleeuwen. Tijd van jagers en boeren Prehistorie. - 3000 v C 500-1000 jagers en boeren Prehistorie - 3000 v C monniken en ridders Vroege Middeleeuwen 500-1000 Grieken en Romeinen Oudheid -3000 v C - 500 n C steden en staten - Hoge en Late Middeleeuwen 1000 1500 ontdekkers

Nadere informatie

Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan.

Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan. Antwoordkernen Instap en Ontdekkingsreizen Eureka 2M volledig herziene 5 e druk, 2015-2016 Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord

Nadere informatie

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij.

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. Werkblad Introductie 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 2. PETJE OP, PETJE AF: WAAR OF NIET? Zijn de volgende zinnen

Nadere informatie

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Logistiek Netwerk. Partnerforum Gent 18 oktober 2016

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Logistiek Netwerk. Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Logistiek Netwerk Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Ruimtebeslag in Vlaanderen 33% Prognose VITO: kan oplopen tot 50% in 2050 Ruimtebeslag = Ruimte ingenomen door

Nadere informatie

Paul Christiaan Flu, de eerste Surinaamse hoogleraar in Nederland.

Paul Christiaan Flu, de eerste Surinaamse hoogleraar in Nederland. Paul Christiaan Flu, de eerste Surinaamse hoogleraar in Nederland. In de Leidse universiteitsbibliotheek is een informatieve tentoonstelling te zien over Suriname, met de binnenkomende en uitgaande migratiestromen

Nadere informatie

Handleiding DigiForms Einddeclaratie Buitenlandse Dienstreis en voorschot Versie 4.0

Handleiding DigiForms Einddeclaratie Buitenlandse Dienstreis en voorschot Versie 4.0 Handleiding DigiForms Einddeclaratie Buitenlandse Dienstreis en voorschot Versie 4.0 Van: noreply@tudelft.nl [mailto:noreply@tudelft.nl] Verzonden: vrijdag 21 januari 2011 0:02 Aan: M. van Edewerker Onderwerp:

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Instructie onderdeel kennis: Hieronder staan 22 vragen over tijdvak 6 en 7. Probeer de vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Omcirkel met

Nadere informatie

Geschiedenis van Suriname e eeuw: de plantage-economie

Geschiedenis van Suriname e eeuw: de plantage-economie Geschiedenis van Suriname 1651-20e eeuw: de plantage-economie 1500: het ontstaan van de plantageeconomie Toen de eerste Europeanen rond 1500 in Amerika aankwamen bleek dit nieuwe werelddeel geschikt te

Nadere informatie

BBP per hoofd in prijzen 2000, SRD 2000. jaartal

BBP per hoofd in prijzen 2000, SRD 2000. jaartal 1954 1958 1962 1966 1970 1974 1978 1982 1986 1990 1994 1998 2002 2006 2010 2014 Suriname Nederland 1975-2015 Bijdrage Door Dr. Marein van Schaaijk aan conferentie 25 oktober in het Tropenmuseum (Amsterdam)

Nadere informatie

De erfenis van Rutte en financieel-economische alternatieven investeren voor een sociale economie

De erfenis van Rutte en financieel-economische alternatieven investeren voor een sociale economie De erfenis van Rutte en financieel-economische alternatieven investeren voor een sociale economie Bastiaan van Apeldoorn Partijraad 24/09/16, Amersfoort 30 jaar neoliberalisme: 30 jaar scheefgroei 1. Uit

Nadere informatie

Een jaar geleden, op 10 oktober 2010, ontstond

Een jaar geleden, op 10 oktober 2010, ontstond Feestvolk Een jaar geleden, op 10 oktober 2010, ontstond in de Caribische zee een nieuw land. Op het Brionplein in Willemstad werd in aanwezigheid van prins Willem-Alexander en prinses Máxima de Antilliaanse

Nadere informatie

Suriname in de kijker

Suriname in de kijker 44 2012 Suriname in de kijker Dit boekje brengt jullie naar een land, ver hier vandaan. Een vliegtuig doet er ongeveer 9 uur over om van Schiphol (in Nederland) naar de hoofdstad Paramaribo te vliegen.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de Coalitieoorlogen voerde de Franse regering de dienstplicht in. 2p 1 Leg uit dat zij hiermee de betrokkenheid van Franse

Nadere informatie