KUNST. voor groep 5 en 6 van het primair onderwijs

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "KUNST. voor groep 5 en 6 van het primair onderwijs"

Transcriptie

1 l e r a r e n h a n d l e i d i n g M U U R Z O E K T KUNST voor groep 5 en 6 van het primair onderwijs

2

3 M U U R Z O E K T K U N S T Tentoonstelling over het creatief proces van een kunstenaar Voor groep 5 en 6 van het primair onderwijs

4

5 inhoud inleiding 3 creatief proces 3 lesopzet 4 deel 1 vooraf 7 van idee tot kunst 9 verzamelen 12 aanpassen 12 deel 2 vooraf 15 idee en verzamelen 16 maken 18 aanpassen 20 bijlage werkblad 2

6 inleiding Creativiteit en kunst zijn nauw met elkaar verbonden. Kunstenaars kijken op een nieuwe manier naar de wereld om hen heen en geven daar uiting aan. Een creatief proces begint bij rondkijken, je laten inspireren. Bijna iedere kunstenaar is ook een verzamelaar. Foto s, teksten, voorwerpen, muziek, gedachten of dromen: bijna alles kan aanleiding zijn voor het maken van een kunstwerk. In de educatieve tentoonstelling Muur zoekt kunst maken leerlingen kennis met een stukje muur met inspiratiebronnen uit het atelier van kunstenaar Sabina Timmermans. In vier stappen ontdekken ze vervolgens wat er gebeurt in het hoofd van een kunstenaar en hoe een kunstwerk ontstaat. creatief proces In dit project verplaatsen leerlingen zich in een kunstenaar en maken ze kennis met een creatief proces. Dit proces verschilt per kunstenaar, maar er zijn vier stappen te herkennen: Idee Verzamelen Maken Aanpassen De kunstenaar krijgt inspiratie, een ingeving of heeft interesse in een specifiek onderwerp. Dit leidt tot een idee. Rondom dit idee verzamelt de kunstenaar allerlei voorwerpen, boeken, foto s, muziek; hij maakt er zelf tekeningen bij. De kunstenaar maakt, met alles wat hij heeft verzameld in zijn achterhoofd, een kunstwerk. In deze fase wordt nog steeds veel geëxperimenteerd en wordt vakkennis toegepast. De kunstenaar bepaalt bij iedere handeling tijdens de stap maken of deze handeling juist is en doet aanpassingen. 3

7 lesopzet In het klaslokaal komt een stukje muur van kunstenaar Sabina Timmermans te hangen in de vorm van een ophangdoek (nog zonder kunstwerk). In het eerste deel van de lesopzet bekijken de leerlingen een filmpje en bijbehorende inspiratiebronnen. Ze zien hoe een schilderij van Sabina Timmermans tot stand is gekomen. Dit kunstwerk krijgt vervolgens een centrale plaats in de muur. Nadat ze dit schilderij hebben bekeken doorlopen de leerlingen een aantal stappen van het creatief proces. Hiervoor zijn vijf verschillende kunstwerken beschikbaar die verdeeld worden over vijf groepjes. Leerlingen kiezen het bijbehorende inspiratiemateriaal zelf uit. In deel 2 maken de leerlingen een eigen, uniek kunstwerk. Na afloop van dit project heeft u een klas vol echte kunstenaars! DEEL 1 Kennismaking met het creatief proces: van idee tot kunst Kennismaking met het opdoen van inspiratie d.m.v. verzamelen Bespreken en aanpassen 30 min. 20 min. 15 min. DEEL 2 Een idee bedenken en een collage maken d.m.v. verzamelen Het maken van een eigen kunstwerk Bespreken en aanpassen 4 60 min. 60 min. 15 min.

8

9 Ik werk vanuit materiaal Lindsay Jane Mills, student Academie voor Beeldende Vorming Tilburg

10 deel 1 vooraf Inhoud Het creatief proces wordt geintroduceerd in de klas: klassikaal kijken naar de inspiratiemuur, het bijbehorende schilderij en een filmpje; in groepjes inspiratiemateriaal verzamelen bij een kunstwerk en het resultaat presenteren. Nodig inspiratiemuur (ophangdoek) schilderij van Sabina Timmermans; dvd met filmpje Sabina Timmermans; digitaal schoolbord of tv/dvd-speler; 5 kleden voor op de tafels; 5 overige kunstwerken; kistje met inspiratiemateriaal; 5 exemplaren van het werkblad (zie bijlage). 7 Sabina Timmermans Proposition for what you call a family 2 (trouble) Inspiratiemuur van Sabina Timmermans

11 Voorbereiding 1 Hang het doek met de inspiratiemuur op een centrale plek in de klas op, zodat de leerlingen verrast worden bij binnenkomst. Alle leerlingen moeten de muur goed kunnen zien. 2 Zet het schilderij van Sabina Timmermans klaar, zodat u het snel kunt pakken wanneer dit nodig is. Zorg er wel voor dat de leerlingen het kunstwerk nog niet zien! DEEL 1 3 Zet het filmpje over Sabina Timmermans klaar. 4 Verdeel de tafels en stoelen in vijf groepjes. Leg op alle tafels een blauw kleed. Dit zijn de werktafels voor de leerlingen. 5 Zet op een centrale plek in de klas een lege (grote) tafel. Op deze tafel komt het inspiratiemateriaal te liggen. 6 Kopieer voor ieder groepje het werkblad achterin deze handleiding. 8

12 van idee tot kunst Werkwijze Bij binnenkomst zien de leerlingen de inspiratiemuur. Laat ze eerst rustig voor de muur plaatsnemen en geef ze even de tijd om goed te kijken. Tijdens het kijken stelt u vragen aan de groep. Belangrijk: vertel aan de leerlingen dat bij een groot deel van de onderstaande vragen elk serieus antwoord dat leerlingen geven goed is. Bij de meeste vragen is geen fout antwoord mogelijk. Kijken Herken je zo n muur? Waarom hangen er plaatjes en voorwerpen op deze muur, denk je? Vertel de groep dat dit een stukje muur is uit het atelier van de kunstenaar Sabina Timmermans. Wat is een atelier? Wie is er wel eens in een atelier geweest? Vertel de leerlingen dat een kunstenaar vaak foto s, schetsen, teksten en voorwerpen verzamelt om inspiratie op te doen. Bijvoorbeeld de tekst van een liedje op de radio, een tekening tijdens een wandeling door de stad, een mooi plaatje uit een tijdschrift of kunstboek, een foto enzovoort. Wat zie je op de plaatjes van de inspiratiemuur? Zie je dingen die met elkaar te maken kunnen hebben? Wat hoort er in het witte vlak van deze muur te hangen, denk je? De muur dient als inspiratie voor een kunstwerk van Sabina. Laat nu de leerlingen nadenken over hoe dit kunstwerk eruit zou kunnen zien. 9

13 Wat voor kleuren zijn er gebruikt voor het kunstwerk, denk je? Wat zou er op kunnen staan? Waar zou het kunstwerk van gemaakt kunnen zijn? Tip Laat de leerlingen in maximaal 5 minuten een tekening maken van het beeld dat ze in gedachten hebben. Laat ze naar elkaars tekeningen kijken. Wat zien ze voor overeenkomsten of verschillen? Vergelijk later de tekeningen en het kunstwerk met elkaar. Nu is het tijd om het kunstwerk te onthullen. Hang het schilderij in de muur (aan het haakje). De leerlingen bekijken het schilderij. Iedere leerling heeft zijn of haar eigen associaties bij het werk. Vraag vervolgens: Wat is er te zien op dit kunstwerk? Zie je overeenkomsten tussen het kunstwerk en de plaatjes die Sabina Timmermans heeft verzameld? Hoe is het kunstwerk gemaakt? Wie kunnen de mensen op het schilderij zijn? Zijn het echte mensen? Wat zullen ze denken? Waarom zouden ze op die plek staan? Als jij een plek mocht kiezen in het schilderij, waar zou jij dan gaan staan? DEEL 1 10

14 Achtergrondinformatie voor de leraar De kunstenaar heeft zelf ook haar eigen associatie bij het kunstwerk. Hieronder vertelt ze daar over. U kunt haar tekst gebruiken als achtergrondinformatie bij het leergesprek, maar doe dat pas nadat de leerlingen zelf geassocieerd hebben. Sabina Timmermans - Proposition for what you call a family (trouble): Je ziet een anoniem familieportret. Wie het zijn is niet duidelijk. Een familieportret ziet er eigenlijk altijd hetzelfde uit: de mensen staan of zitten bij elkaar, in een mooi landschapje of mooie ruimte en ze lachen vrolijk. Maar lachen ze alleen maar voor de foto of zijn ze echt blij? Wat voor werkelijkheid schuilt er achter de portretten? Wat ik probeer te bereiken in mijn schilderijen is dat je je als kijker af gaat vragen: de werkelijkheid zoals die zich aan mij voordoet, is die ook wel echt zo? Laat de leerlingen (na het gesprek over het kunstwerk) kijken naar het filmpje van Sabina Timmermans. Wat zijn de ideeën die Sabina heeft? Laat de leerlingen een aantal onderwerpen noemen die Sabina gebruikt voor haar kunstwerk. Wat verzamelt ze zoal? Wat doet ze met al die beelden en dingen die ze heeft verzameld? Hoe maakt ze het kunstwerk? Welke materialen gebruikt ze? Past ze ook dingen aan terwijl ze bezig is? Wat doet ze dan? Slotvraag: Welke stappen neemt Sabina in het filmpje? (Belangrijk is om de stappen van het creatief proces samen met de leerlingen nog eens te bespreken.. Idee, verzamelen, maken en aanpassen.) 11

15 verzamelen Werkwijze Door goed te kijken naar de muur en er over te praten hebben de leerlingen geleerd te associëren met beelden. Nu gaan ze in vijf groepjes met vijf verschillende kunstwerken aan de slag. Ieder groepje krijgt een willekeurig kunstwerk dat midden op het blauwe tafelkleed wordt geplaatst. De leerlingen kunnen bij de centrale tafel inspiratiemateriaal kiezen dat ze bij hun kunstwerk vinden passen. Elk groepje legt het gekozen materiaal rondom het kunstwerk op tafel. Zo maken de leerlingen samen een inspiratiemuur bij elk kunstwerk. Kijken Stimuleer het kijken naar het kunstwerk en het associëren met behulp van onderstaande vragen. Deze vragen staan ook op het werkblad in deze handleiding. Geef elk groepje één werkblad en laat ze de vragen beantwoorden voordat ze inspiratiemateriaal gaan verzamelen om hun kleed in te vullen. Wat gebeurt er op het kunstwerk? Welke kleuren zijn er gebruikt? Waar moet je aan denken als je het kunstwerk ziet? Wat voor vormen zie je? Hoe is het kunstwerk gemaakt? Ieder groepje heeft nu een verzameling gemaakt rondom het kunstwerk op hun tafel. Bekijk alle verzamelingen klassikaal. Ieder groepje presenteert hun resultaat. Vraag eventueel: Waarom hebben jullie juist deze plaatjes gekozen? Zou iemand iets anders kiezen? Kan er ook iets aangepast worden? aanpassen 12

16

17 Ik verzamel herinneringen Caroline Puttenstein, student Academie voor Beeldende Vorming Tilburg

18 deel 2 vooraf Inhoud De verworven kennis over het creatief proces wordt toegepast in een praktische verwerkingsopdracht: Nodig tijdschriften; gekleurd / wit A3 papier; elke leerling bedenkt individueel één idee voor een kunstwerk. Rondom het idee worden beelden en teksten uit tijdschriften of kranten verzameld. Hier maken de leerlingen een collage van ( inspiratiemuur ); de collage is het uitgangspunt voor een uniek, persoonlijk kunstwerk. scharen; lijm; verf; kwasten; Voorbereiding 1 Het is aan te raden om dit onderdeel voor in twee aparte lessen in het handvaardig- heidlokaal uit te voeren. 2 Zorg voor voldoende tijdschriften en krantjes waarin geknipt en gescheurd mag worden. Deze kunnen de dag van te voren door de leerlingen van thuis worden meegebracht. potloden; gekleurd karton; eventueel pastelkrijt/houtskool; het inspiratiespel (dobbelsteen en inspiratiekaartjes). 15

19 idee en verzamelen Werkwijze Bij de introductie van de opdracht kunt u nogmaals verwijzen naar de stappen die Sabina Timmermans neemt om tot een kunstwerk te komen. Leg uit dat de leerlingen nu zelf aan de slag gaan. Laat de leerlingen de stappen van een creatief proces nog eens benoemen. Deze stappen gaan ze tijdens dit onderdeel zelf doorlopen. (idee, verzamelen, maken en aanpassen) Laat de leerlingen nadenken over een idee waarover ze een kunstwerk willen maken. Alle onderwerpen zijn goed! Suggesties: een dag uit je leven; jouw favouriete landschap; een voorwerp met mooie herinneringen. Met het gekozen idee in hun achterhoofd gaan de leerlingen afbeeldingen verzamelen die ze associeren met hun onderwerp. Hiervoor gebruiken ze tijdschriften en krantjes. Tip Laat de leerlingen niet alleen voor de hand liggend materiaal verzamelen dat concreet (letterlijk) aansluit bij het onderwerp, maar stimuleer hen om ook te kijken naar associaties omtrent kleur, vorm, gevoel enzovoort. Met het verzamelde materiaal maken de leerlingen een collage op A3 formaat papier. 16

20 Voorbeelden collages Tips Laat leerlingen nadenken over het onderblad. Welke vorm past het beste bij de collage en het onderwerp? Laat ze het blad helemaal vullen met plaatjes en teksten. Zit er veel witruimte tussen? Beelden mogen elkaar ook overlappen! Wat voor zinnen of woorden komen er bij de leerling op als hij denkt aan het onderwerp? Verwerk die in de collage! 17

21 maken Werkwijze Op basis van de collage maken leerlingen een 2-dimensionaal kunstwerk met materiaal naar keuze. Tips In de algemene lesmethodes beeldende vorming staan verschillende technieken en materialen uitgewerkt voor het 2-dimensionale ( platte ) vlak. Kopieer enkele geschikte werkwijzen. Stimuleer leerlingen om materiaal te combineren, bijvoorbeeld verf met pastelkrijt. Bij het maken worden leerlingen gestuurd door het inspiratiespel. Dit dobbelspel ondersteunt de leerlingen bij hun inspiratie over hoe het kunstwerk eruit zal gaan zien. Zo ontstaan unieke kunstwerken en wordt voorkomen dat leerlingen voor de hand liggende keuzes gaan maken. 1 De leerling gooit de dobbelsteen. Het geworpen getal verwijst naar een inspiratiekaartje waarop een opdracht is geformuleerd. 2 De leerling voert de opdracht uit met de eigen collage als basismateriaal. Bijvoorbeeld: Anna dobbelt het cijfer 2 met de dobbelsteen. Op kaartje 2 staat: Kies een voorwerp, dier of mens uit je collage en zet deze in een fantasieomgeving. Ze kiest uit haar collage een plaatje van een vis. Anna schildert een lucht en knipt een vis uit gekleurd karton. Ze laat de vis vliegen door de lucht. DEEL 2 Belangrijk: de opdracht op een kaartje is niet dwingend! Laat leerlingen kiezen of ze de inspiratie wel of niet gebruiken. 18

22 De opdrachten van het inspiratiespel zijn: Kleur Ruimte Compositie Ritme Vorm Ruimte Maak je kunstwerk met de twee meest voorkomende kleuren uit je collage. Kies een voorwerp, mens of dier uit je collage en zet deze in een fantasieomgeving. Maak een kunstwerk waarbij je twee plaatjes uit je collage combineert. Kies een voorwerp, mens of dier uit je collage en laat deze minimaal 5 x terugkomen in je kunstwerk. Kies een voorwerp, mens of dier uit je collage en trek de buitenvorm over en verwerk deze je kunstwerk. Kies een voorwerp, mens of dier uit je collage, maak deze vorm groter en kleiner en laat deze terugkomen in je collage. Tips Leerlingen van groep 5 en 6 zijn vaak geïnteresseerd in het maken van een realistische weergave van de werkelijkheid, maar ze missen hiervoor de vaardigheid en techniek. Ze zitten nog vaak vast aan zogenaamde beeldschema s (denk aan een vogel in de lucht getekend als een V ). Laat leerlingen die een onderwerp realistisch willen uitwerken, aandachtig kijken naar een afbeelding uit hun collage. Laat ze eventueel op een apart blaadje oefenen. Zo stimuleert u tekenen naar de waarneming, dat voor deze leeftijdsgroep belangrijk is. Stimuleer de leerlingen om bij iedere stap na te denken over de uitwerking van deze stap. Laat ze eventueel elementen aanpassen of veranderen indien ze niet tevreden zijn. 19

23 Werkwijze Verwijs tijdens het maken nog een keer naar het filmpje van Sabina Timmermans. In het filmpje is te zien dat de kunstenaar een schilderij verandert en aanpast. aanpassen Hebben de leerlingen zelf dingen aangepast tijdens hun maakproces? Ook zie je haar kijken naar haar eigen kunstwerken in een museum. Vraag aan de leerlingen: Is een kunstenaar altijd helemaal tevreden, denk je? Ter afsluiting worden de collages en de unieke kunstwerken van de leerlingen geëxposeerd in de klas of op een centrale locatie op school. In deze expositie kunnen de leerlingen reflecteren op het creatieve proces dat ze doorlopen hebben en het werk van anderen bekijken. Reflecteren is: nadenken en jezelf vragen stellen met als doel er iets van te leren om het in de toekomst beter te doen. Afsluitende vragen zijn: Waar ben je tevreden over en wat vind je minder geslaagd? Wat zou je een volgende keer anders doen of aanpassen? Is het idee dat je van tevoren in je hoofd had terug te zien je kunstwerk? Wat vond je van het maken van de collage? Kun je uitleggen welke stappen je hebt gezet? Welk ander kunstwerk spreekt je aan? Waarom? 20

24

25 Al mijn rondvliegende gedachten leg ik vast op papier Hilde Peters, student Academie voor Beeldende Vorming Tilburg

26 Werkblad Kijk met je groepje naar het kunstwerk dat op jullie tafel ligt en beantwoord deze vragen: Wat gebeurt er op het kunstwerk? Welke kleuren zijn er gebruikt? Waar moet je aan denken als je het kunstwerk ziet? Wat voor vormen zie je? Hoe is het kunstwerk gemaakt?

27 Colofon Concept, samenstelling en tekst Annelijn Smulders, Esther Leenders, consulent beeldende Kunstbalie Vormgeving Annelijn Smulders Eindredactie Laura van Campenhout Met dank aan Sabina Timmermans Quotes Lindsay Jane Mills Caroline Puttenstein Hilde Peters een uitgave van Kunstbalie

28

29

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Lesbrief met enkele suggesties voor creatieve verwerkings- lessen n.a.v. het bezoek aan de tentoonstelling Le Peintre de

Nadere informatie

Docentenhandleiding Rijksmuseum Groep 7-8

Docentenhandleiding Rijksmuseum Groep 7-8 Docentenhandleiding Rijksmuseum Groep 7-8 1 Inhoud Voorbereidende les Afsluitende les Aanvullend materiaal bij deze lessen staat op de website: Introductiefilmpje PowerPoint presentatie Werkbladen 2 Voorbereidende

Nadere informatie

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij?

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij? Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

Een tentoonstelling over de hedendaagse kunstenaar Demiak schilder, beeldhouwer, fotograaf en tekenaar

Een tentoonstelling over de hedendaagse kunstenaar Demiak schilder, beeldhouwer, fotograaf en tekenaar Een tentoonstelling over de hedendaagse kunstenaar Demiak schilder, beeldhouwer, fotograaf en tekenaar voor groep 5 t/m 8 van het primair onderwijs handleiding (On)bewoonbaar Een tentoonstelling over

Nadere informatie

Voorbereidend gesprek Vragen die de leerkracht kan stellen: Introductielessen Primair Onderwijs. 1.1- Introductieles 1: Schetsen voor het schoolplein

Voorbereidend gesprek Vragen die de leerkracht kan stellen: Introductielessen Primair Onderwijs. 1.1- Introductieles 1: Schetsen voor het schoolplein Introductielessen Primair Onderwijs 1.1- Introductieles 1: Schetsen voor het schoolplein - De leerlingen worden met kunst geconfronteerd - De leerlingen ontdekken dat kunst niet altijd in een museum staat

Nadere informatie

MUSEUMLES IN HET VAN ABBEMUSEUM Groep 7 en 8

MUSEUMLES IN HET VAN ABBEMUSEUM Groep 7 en 8 MUSEUMLES IN HET VAN ABBEMUSEUM Groep 7 en 8 Inleiding In groep 7 of 8 komen leerlingen vaak voor de tweede keer met hun klas naar het van Abbemuseum. Bij het eerste bezoek, in groep 5 of 6, hebben ze

Nadere informatie

NEDERLAND VIERT 100 JAAR DE STIJL DESTIJLUTRECHTAMERSFOORT.NL ONTDEK HET IN UTRECHT & AMERSFOORT! LESSUGGESTIES 100 JAAR DE STIJL GROEP 1 T/M 4

NEDERLAND VIERT 100 JAAR DE STIJL DESTIJLUTRECHTAMERSFOORT.NL ONTDEK HET IN UTRECHT & AMERSFOORT! LESSUGGESTIES 100 JAAR DE STIJL GROEP 1 T/M 4 NEDERLAND VIERT 100 JAAR DE STIJL ONTDEK HET IN UTRECHT & AMERSFOORT! LESSUGGESTIES 100 JAAR DE STIJL GROEP 1 T/M 4 1 HANDLEIDING LESSUGGESTIES MONDRIAAN TOT DUTCH KLEURENPALET De leerlingen kunnen de

Nadere informatie

Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij?

Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij? Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Studie en loopbaan Keuze- en Loopbaanvaardigheden 3-4 vmbo

Lesvoorbereiding Studie en loopbaan Keuze- en Loopbaanvaardigheden 3-4 vmbo Lesvoorbereiding Studie en loopbaan Keuze- en Loopbaanvaardigheden 3-4 vmbo Bespreek met vakdocenten mogelijkheden om leerlingen in de vaklessen feedback over zichzelf te laten vergaren. Deel Vaardigheid:

Nadere informatie

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de kerstperiode

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de kerstperiode Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de kerstperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Tumult Kunst!? CKV 3-4 vmbo

Lesvoorbereiding Tumult Kunst!? CKV 3-4 vmbo Lesvoorbereiding Tumult Kunst!? CKV 3-4 vmbo Hoofdstuk Vaardigheid: Leerdoel: Inleiding Reflecteren op de eigen ervaringen met kunst en cultuur. De leerling kan: uitleggen wat cultuur is; uitleggen wat

Nadere informatie

Museum De Buitenplaats Kijken is een kunst

Museum De Buitenplaats Kijken is een kunst Museum De Buitenplaats Kijken is een kunst Groep 5 Les 1 Ik en mijn selfie Les 1 Ik en mijn selfie Samenvatting van de les De kinderen kijken naar een selectie portretten waaronder selfies. Ze analyseren

Nadere informatie

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 Inhoud 1 > Uitgangspunten 9 2 > Kerndoelen 11 3 > Materialen 12 4 > Aan de slag 15 5 > Introductie van de manier van werken 22 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 7 > Waarom samenwerkend

Nadere informatie

De meeste jonge kinderen zijn dol op dieren en willen heel graag een eigen huisdier

De meeste jonge kinderen zijn dol op dieren en willen heel graag een eigen huisdier Marlies Huijzer verzorging wat wil jouw dier? De meeste jonge kinderen zijn dol op dieren en willen heel graag een eigen huisdier om te vertroetelen. Ze denken niet zo na over wat een dier zelf leuk vindt

Nadere informatie

China Pagina 1. - Wie nodig jij uit voor een Chinese maaltijd? -

China Pagina 1. - Wie nodig jij uit voor een Chinese maaltijd? - China Pagina 1 Colofon Uitnodiging voor maaltijd in Chinees Les voor groep 6-8 150-180 minuten Handvaardigheid Let op! In deze les opzet werken leerlingen in tweetallen, en maken samen 1 werkstuk, maar

Nadere informatie

Het Amsterdam Museum gaat over Amsterdam. In het museum hangen schilderijen.

Het Amsterdam Museum gaat over Amsterdam. In het museum hangen schilderijen. 2 INTRODUCTIE Het programma is gemaakt door het. Het gaat over Amsterdam. In het museum hangen schilderijen. Een schilderij is gemaakt door een schilder. In het museum zijn ook voorwerpen te zien. Het

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

lesprogramma PO activerende lessen over respect voor het primair onderwijs

lesprogramma PO activerende lessen over respect voor het primair onderwijs lesprogramma PO activerende lessen over respect voor het primair onderwijs Wordle van respect Duur Materialen een computer met internetverbinding Introductie Op 8 november is het de Dag van Respect. Deze

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

lesformulier en -planning

lesformulier en -planning lesformulier en -planning opleiding docent Beeldende Kunst en Vormgeving student(e) :.Danique Voorthuijzen stagecoach : meneer Arends studiejaar: : 1 2 3 4 (LiO) school : van Heemskerkschool RENN 4 VSO

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht...

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Les 4 De opdracht... Drents Museum Groep 3 Duur: naar eigen inzicht (evt. te verdelen over meerdere lessen) Lesvoorbereiding

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

Vincent-stripverhaal MAKEN VOELEN SAMENWERKEN KIJKEN. Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs www.expertisecentrum-kunsttheorie-po.

Vincent-stripverhaal MAKEN VOELEN SAMENWERKEN KIJKEN. Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs www.expertisecentrum-kunsttheorie-po. Vincent-stripverhaal Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs Vincent-stripverhaal Een opdracht voor groep 5 of 6 gericht op inleven en maken. Leerlingen maken samen een stripverhaal, gebaseerd

Nadere informatie

Optische illusie en gezichtsbedrog

Optische illusie en gezichtsbedrog Start Hoe gaan het doen Wat gaan klaarleggen Betekenis of Hoe vergroten hun Wat is rol bij deze Optische illusie en gezichtsbedrog We denken met de leerlingen na over optische illusie en gezichtsbedrog.

Nadere informatie

Sprekende Portretten

Sprekende Portretten Docentenhandleiding Sprekende Portretten Sprekende Portretten Jacob Cuyp, Michiel Pompe van Slingelandt, 1649 Primair Onderwijs Groep 4 t/m 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling programma..

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Striptekenen deel 3. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Striptekenen deel 3. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Striptekenen deel 3 wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Inleiding deel 3 kijkt terug op de lesstof

Nadere informatie

Museum De Buitenplaats Kijken is een kunst

Museum De Buitenplaats Kijken is een kunst Museum De Buitenplaats Kijken is een kunst Groep 5 Thema- overzicht Thema- overzicht Kijken is een kunst Groep 5 Museum De Buitenplaats Kern van het thema Mensen laten graag iets van zichzelf aan anderen

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Sinterklaas en Kerstmis. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Sinterklaas en Kerstmis. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Sinterklaas en Kerstmis wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Welk materiaal kun je het best gebruiken? Welk

Nadere informatie

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum.

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum. 2 INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het museum. In dit werkboekje

Nadere informatie

kunstbv beeldende vorming Afsluiting kunstbv 5 Havo / 6VWO afsluiting Naam:... Klas...

kunstbv beeldende vorming Afsluiting kunstbv 5 Havo / 6VWO afsluiting Naam:... Klas... Naam:... Klas... Afsluiting 5 Havo / 6VWO In periode 2, 3 en 4 gaan jullie werken aan een eigen thema om het vak af te sluiten. De volgende onderdelen zullen aan bod komen: - eigen werk rond thema + logboek

Nadere informatie

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht I Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen worden zich meer bewust van eigen talenten en eigenschappen en ontwikkelen een positief zelfbeeld. Kinderen kunnen

Nadere informatie

MUSEUMLES IN HET VAN ABBEMUSEUM Groep 5 en 6

MUSEUMLES IN HET VAN ABBEMUSEUM Groep 5 en 6 MUSEUMLES IN HET VAN ABBEMUSEUM Groep 5 en 6 Inleiding De museumles is onderdeel van een lessenreeks met receptieve, reflectieve en actieve onderdelen: - 2 voorbereidende lessen op school door eigen leerkracht

Nadere informatie

Activiteit Campagne voeren

Activiteit Campagne voeren Activiteit Campagne voeren Toelichting op de activiteit In het participatieproject binnen Meer Democratie mogen kinderen meedenken over een beslissing die hen aangaat of waar zij bij betrokken zijn (schoolreisje,

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Kijk je rijk. Primair Onderwijs groep 5 en 6

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Kijk je rijk. Primair Onderwijs groep 5 en 6 Docentenhandleiding Educatieprogramma Kijk je rijk Primair Onderwijs groep 5 en 6 Inhoud Het Dordrechts Museum p.3 Algemene doelstelling programma p.3 Aansluiting bij kerndoelen p.3 Programma Kijk je rijk

Nadere informatie

lesformulier en -planning

lesformulier en -planning lesformulier en -planning opleiding docent Beeldende Kunst en Vormgeving student(e) :.Danique Voorthuijzen en Anouk Wagendorp stagecoach : studiejaar: : 1 2 3 4 (LiO) school : klas : VMBO-T 3 datum : 18-01-2012

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8 Docentenhandleiding Educatieprogramma Schilderspraktijken Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851 Primair Onderwijs groep 7 en 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling

Nadere informatie

HANDLEIDING BLOK 1, WEEK 1, LES 1 GROEP 4

HANDLEIDING BLOK 1, WEEK 1, LES 1 GROEP 4 HANDLEIDING BLOK, WEEK, LES GROEP achtergrondinformatie Leesstrategie Waarom lees ik de tekst? (Leesdoel bepalen) Lesdoelen De kinderen kunnen: vertellen wat een tekst is; opnoemen welke teksten ze voor

Nadere informatie

1 e lesformulier en -planning opleiding docent Beeldende Kunst en Vormgeving

1 e lesformulier en -planning opleiding docent Beeldende Kunst en Vormgeving 1 e lesformulier en -planning opleiding docent Beeldende Kunst en Vormgeving student(e) :... stagecoach :... studiejaar: : 1 2 3 4 (LiO) school :... I Lesdoelstellingen en leerdoelen (in leerling-eindgedrag)

Nadere informatie

Gebruiken en begrijpen van de formele breuknotatie.

Gebruiken en begrijpen van de formele breuknotatie. Titel Vruchtentaart Groep / niveau Groep 5/6 Leerstofaspecten Benodigdheden Organisatie Bedoeling Voorwaardelijke vaardigheden Lesactiviteit Gebruiken en begrijpen van de formele breuknotatie. Leerkracht:

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Presenteren. Oriëntatie

Presenteren. Oriëntatie Oriëntatie Dit ga je doen Je gaat een stand (marktkraam) inrichten om te laten zien wat je gedaan hebt tijdens dit project en wat je eindresultaat is. Je probeert jullie stand zo te maken dat het aantrekkelijk

Nadere informatie

aartenbak tekenen Tekenlessen met: Kleurpotlood

aartenbak tekenen Tekenlessen met: Kleurpotlood K aartenbak tekenen Tekenlessen met: Kleurpotlood Ideeën verzameld door Demy van der Ham Bron: www.lesidee.nl FANTASIEDIER Opdracht voor groep 3 tot 5 Benodigdheden: - Wit papier op A4 formaat - Kleurpotloden

Nadere informatie

Sta in je recht. Lessen over (kinder)rechten voor PO

Sta in je recht. Lessen over (kinder)rechten voor PO Sta in je recht Lessen over (kinder)rechten voor Speed-date Wij hebben een rechtsysteem waar iedereen zich aan moet houden. Maar welke rechten zijn dat dan? Welke ken je en welke rechten lijken jou vanzelfsprekend?

Nadere informatie

- ontdekken dat stilte en rust helpen om een gepaste uitdrukking te vinden voor gevoelens.

- ontdekken dat stilte en rust helpen om een gepaste uitdrukking te vinden voor gevoelens. Tuin van Heden 2 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

Spelenderwijs rijmen. Linda Willemsen. www.klasvanjuflinda.nl. www.klasvanjuflinda.nl

Spelenderwijs rijmen. Linda Willemsen. www.klasvanjuflinda.nl. www.klasvanjuflinda.nl Spelenderwijs rijmen Linda Willemsen www.klasvanjuflinda.nl www.klasvanjuflinda.nl Spelenderwijs rijmen Spelenderwijs rijmen Tekst & vormgeving: Linda Willemsen 2014 www.klasvanjuflinda.nl Linda Willemsen

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Karakters tekenen. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Karakters tekenen. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Karakters tekenen wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Welk materiaal kun je het best gebruiken? Welk potlood

Nadere informatie

De Melkweg groep 3-4. Lesbeschrijving De Melkweg. Inleiding 15 minuten. 1 Bron: www.ruimtevaartindeklas.nl

De Melkweg groep 3-4. Lesbeschrijving De Melkweg. Inleiding 15 minuten. 1 Bron: www.ruimtevaartindeklas.nl De Melkweg groep 3-4 Als je naar de sterren kijkt, komen als vanzelf veel vragen op. Hoeveel sterren zijn er? Waar bestaan al die sterren uit? Hoe ver weg zijn ze? De sterren die wij vanaf de aarde zien,

Nadere informatie

Flevolandse Verhalen. Lesvorm: onderwijs-leergesprek en creatieve opdracht. Duur: gemiddeld zo n 2 uur per opdracht.

Flevolandse Verhalen. Lesvorm: onderwijs-leergesprek en creatieve opdracht. Duur: gemiddeld zo n 2 uur per opdracht. Flevolandse Verhalen Lesbrief met twee verwerkingslessen n.a.v. het bezoek aan de tentoonstelling SITUATIES / Laboratorium Flevoland in Museum De Paviljoens in Almere. Basisonderwijs bovenbouw groep 5-8

Nadere informatie

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen In groep 1 en 2 hebben de leerlingen binnen dit thema geleerd dat er in de natuur verschillende kleuren, vormen en texturen te vinden zijn. De leerlingen in groep 3 en 4 richten zich in dit thema op bomen.

Nadere informatie

Intakemiddag

Intakemiddag Intakemiddag 2017-2018 Welkom bij het IVKO, dé kunstschool van Amsterdam. Omdat kunst en creativiteit zo belangrijk zijn voor jou en voor ons, willen we graag uitgebreid met je kennismaken. Daar is dit

Nadere informatie

4 Vind me dan. Achtergrondinfo Planten en dieren hebben allerlei manieren om niet op te vallen. Deze kunnen onderverdeeld worden in:

4 Vind me dan. Achtergrondinfo Planten en dieren hebben allerlei manieren om niet op te vallen. Deze kunnen onderverdeeld worden in: 4 Vind me dan Er is altijd wel een verjaardag of een ander feestje om te vieren. En bij een feestje horen cadeautjes. Maar voor het zover is, wil je het cadeautje natuurlijk zo goed mogelijk verstoppen.

Nadere informatie

3-5 uur Techniek Houtbewerking, assemblage. Beeldende aspect Voorkennis

3-5 uur Techniek Houtbewerking, assemblage. Beeldende aspect Voorkennis Onderwerp van hout met assemblage 1 / 2 Opdracht De leerling maakt een houten fotolijst en maakt daar een persoonlijke assemblage in Deze les wordt u aangeboden door www.pro-kunst.nl Een lessendatabase

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

IK ZIE, IK ZIE... BENNER

IK ZIE, IK ZIE... BENNER IK ZIE, IK ZIE... BENNER onderwijsprogramma primair onderwijs groep 5 t/m 8 INLEIDING Gerrit Benner vond de gewone wereld lang niet altijd even leuk, dus die schilderde hij ook niet. Maar achter die gewone

Nadere informatie

Bijlagen Werkblad Sjabloonletters Werkblad Tweeling Detail Vuur toren

Bijlagen Werkblad Sjabloonletters Werkblad Tweeling Detail Vuur toren e e n t e n t o o n s t e l l i n g v o o r g r o e p 1 t / m 4 l e r a r e n h a n d l e i d i n g - 2 - i n h o u d s o p g a v e Inleiding 4 Opzet 5 Voorbereidende les 7 Kijk-luister-doe Tweeling 9

Nadere informatie

DOCENT. Thema: water DROOG NAAR DE OVERKANT. groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: water DROOG NAAR DE OVERKANT. groep 3 en 4. Stadshagen In groep 1 en 2 hebben de leerlingen ontdekt dat er veel water in is en hebben ze onderzocht welke dieren in en bij het water leven. In groep 3 en 4 verdiepen de leerlingen hun kennis over het water in

Nadere informatie

KiesWijzer. een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs

KiesWijzer. een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs KiesWijzer een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs Inleiding Met veel plezier presenteert Intermijn de les KiesWijzer. Uw leerlingen staan in het nieuwe schooljaar weer voor grote keuzes. Welk

Nadere informatie

Online Imago Fan of fantasie...?

Online Imago Fan of fantasie...? Online Imago Lesopzet: Toelichting voor docent op les: Deze les is opgedeeld in twee delen. Het eerste gedeelte kan zowel als voorbereidende les gegeven worden en als huiswerkopdracht meegeven worden.

Nadere informatie

aartenbak tekenen Tekenlessen met: Kleurpotlood Ideeën verzameld door Demy van der Ham

aartenbak tekenen Tekenlessen met: Kleurpotlood Ideeën verzameld door Demy van der Ham aartenbak tekenen Tekenlessen met: Kleurpotlood Ideeën verzameld door Demy van der Ham Bron: www.lesidee.nl FANTASIEDIER Opdracht voor groep 3 tot 5 Benodigdheden: - Wit papier op A4 formaat - Kleurpotloden

Nadere informatie

Vollenhove Wonen op een havezate

Vollenhove Wonen op een havezate D S T R K C N T Opdracht 1 Nodig: foto van jezelf als klein kind, fotoblad opdracht 1 In Vollenhove staat de havezate Oldruitenborgh. De havezate is al heel oud. Bijna 250 jaar geleden, rond 1770, woonden

Nadere informatie

Tentoonstelling Beeldende Kunst Middeleeuwen

Tentoonstelling Beeldende Kunst Middeleeuwen Tentoonstelling Beeldende Kunst Middeleeuwen De Middeleeuwen kennen verschillende stijlen en uitingsvormen van religieuze thema s Om de leerlingen hier een goed inzicht in te geven en zelf mee aan te slag

Nadere informatie

Teken een architect. Lees het volgende verhaal:

Teken een architect. Lees het volgende verhaal: Teken een architect Lees het volgende verhaal: Een architect heeft een hele dag nagedacht over een nieuwe brug die gebouwd moet worden. Via de brug moet het verkeer, ook zware vrachtwagens, over een brede

Nadere informatie

Middenbouw getallen onderzoeken

Middenbouw getallen onderzoeken 1 1 3,14 4 Middenbouw getallen onderzoeken Grote Rekendag 26 www.rekenweb.nl 45 1 1 3,14 4 46 www.rekenweb.nl Grote Rekendag 26 1 1 3,14 4 Middenbouw: getallen onderzoeken Voor de middenbouw (groepen 4,

Nadere informatie

RIETVELDS MEESTERWERK LEVE DE STIJL!

RIETVELDS MEESTERWERK LEVE DE STIJL! 2017 RIETVELDS MEESTERWERK LEVE DE STIJL! DOCENTENHANDLEIDING INFORMATIE + BEELDPAKKET VOORBEREIDENDE LES + VERWERKING Beste leerkracht, Voorafgaand aan het museumbezoek bij de tentoonstelling Rietvelds

Nadere informatie

Tip. In de herfst en winter is de maan vroeg in de ochtend goed te zien.

Tip. In de herfst en winter is de maan vroeg in de ochtend goed te zien. Reis naar de maan GROEP 3-4 22 20 & 50 minuten, verdeeld over twee lessen 1, 23, 46 en 54 De leerling: leert samenwerken leert bewegen op muziek leert luisteren naar ritme en muziek herkent vier fasen

Nadere informatie

Primair Onderwijs. 6 lessen

Primair Onderwijs. 6 lessen Maak je eigen land! Voor de docent Vak(gebied) Schooltype/afdeling Oriëntatie op jezelf en de wereld, Aardrijkskunde Primair Onderwijs Leerjaar Groep 3/4 Tijdsinvestering Vakinhoud Kerndoelen 6 lessen

Nadere informatie

- ontdekken dat stilte en rust helpen om een gepaste uitdrukking te vinden voor gevoelens.

- ontdekken dat stilte en rust helpen om een gepaste uitdrukking te vinden voor gevoelens. Tuin van Heden 1 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma

Docentenhandleiding Educatieprogramma Docentenhandleiding Educatieprogramma Hoe, wat & waar Primair Onderwijs groep 3 t/m 6 Inhoud Het Dordrechts Museum..p.3 Algemene doelstelling programma...p.3 Aansluiting bij kerndoelen. p.3,4 Programma:Hoe,

Nadere informatie

Wie ben jij? HANDLEIDING

Wie ben jij? HANDLEIDING HANDLEIDING Wie ben jij? Korte omschrijving lesactiviteit Iedereen legt vijf vingers op tafel. Om de beurt vertel je iets over jezelf, waarvan je denkt dat het uniek is. Als het inderdaad uniek is, dan

Nadere informatie

Gravin Elisabeth en de dieren

Gravin Elisabeth en de dieren 2017-2018 School en Cultuur Gravin Elisabeth en de dieren Erfgoed project voor groep 4 Ontwikkeling van het project: De Werkhoven Geschiedenis voor u Maart 2017. Copyright: Dit materiaal is bedoeld voor

Nadere informatie

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland week 2 9 januari 2012 Handleiding Schrijven niveau A Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland Inhoud Eenmalig afdrukken: Handleiding les 1 en 2 Hardopdenk-tekst Voor de leerlingen: Leerlingblad

Nadere informatie

Dieren deel 1 luisteren en noteren X Muziek noteren X Luisteren O Individueel X Duo 1. Inleiding: Oriëntatie: 3. Delen oefenen:

Dieren deel 1 luisteren en noteren X Muziek noteren X Luisteren O Individueel X Duo 1. Inleiding: Oriëntatie: 3. Delen oefenen: Dieren deel 1 luisteren en noteren Groep 3-6 Eindproduct Kinderen maken grafische notaties van muziek die over dieren gaat. Onderdeel O Zingen O Muziek maken X Muziek noteren X Luisteren O Bewegen Leerdoelen

Nadere informatie

opdrachten voor een vrijetijdsticker

opdrachten voor een vrijetijdsticker Opdracht 1 Bezoek een museum, galerie of atelier in Zeeland Ga naar een museum, galerie of atelier, met je ouders, opa, oma of met vriendjes. Deelnemers herken je aan de Kinderkunstweekposter en het deelnamebordje.

Nadere informatie

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren.

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren. Oriëntatie: Het doel van deze lessenserie is: bestaande foto s zoeken met een eigen verhaal erbij. Dan gaan jullie mensen deze fotoserie voorleggen en vragen welk verhaal zij erin zien. Tot slot gaan jullie

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken Docentenhandleiding Educatieprogramma Schilderspraktijken Ary Scheffer aan het werk in het grote atelier bij zijn woonhuis te Parijs Lamme, Ary Johannes 1851 Voortgezet Onderwijs Alle niveaus 1 Inhoud

Nadere informatie

Lesonderwerp: Hocus pocus circus: Een nieuw dier samenstellen a.d.h.v. verschillende materialen.

Lesonderwerp: Hocus pocus circus: Een nieuw dier samenstellen a.d.h.v. verschillende materialen. Vak: MUVO Lesonderwerp: Hocus pocus circus: Een nieuw dier samenstellen a.d.h.v. verschillende materialen. Doelen: Eindtermen: Muvo 1.2 De leerlingen kunnen door betasten en voelen (tactiel), door kijken

Nadere informatie

Eigen werk maken. Kunstwerk namaken. Lesformat onderzoekscyclus kunstles (OOL) Lisanne Vinke Verwonderen Introduceer het kunstwerk.

Eigen werk maken. Kunstwerk namaken. Lesformat onderzoekscyclus kunstles (OOL) Lisanne Vinke Verwonderen Introduceer het kunstwerk. Lesformat onderzoekscyclus kunstles (OOL) Kunstwerk namaken Eigen werk maken 1. Verwonderen Introduceer het kunstwerk. 1. Verwonderen Introduceer een idee/opdracht/probleem. 2. Verkennen Bespreek wat de

Nadere informatie

PROJECTBESCHRIJVING EVEN VOORSTELLEN

PROJECTBESCHRIJVING EVEN VOORSTELLEN PROJECTBESCHRIJVING EVEN VOORSTELLEN Leerlijn Beeldend Thema Identiteit Groep 7 en 8 6 oktober 2016 Cultuuronderwijs op zijn Haags Leerlijn Beeldend Thema Identiteit Groep 7 en 8 6 oktober 2016 Deze projectbeschrijving

Nadere informatie

WIE IS HET? Wie is het? KIJKEN SAMENWERKEN NADENKEN WETEN. Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs www.expertisecentrum-kunsttheorie-po.

WIE IS HET? Wie is het? KIJKEN SAMENWERKEN NADENKEN WETEN. Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs www.expertisecentrum-kunsttheorie-po. WIE IS HET? Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs Wie is het? Een opdracht voor groep 4 of 5 gericht op goed leren kijken Leerlingen werken in duo s samen en proberen door goed te kijken en gerichte

Nadere informatie

MOERASBOS IN STADSHAGEN. Thema: natuur

MOERASBOS IN STADSHAGEN. Thema: natuur DOCENT In het thema Natuur ontdekken de leerlingen van groep 7 en 8 dat er rond de jaartelling een bijzonder bos op de plek stond waar zij nu wonen. Dit moerasbos is in 2000 opgegraven door archeologen.

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub

Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub Leeftijd: 12-16 jaar Tijdsduur: 1 uur Doelen - De jongeren denken na over de betekenis van de muur tussen Israël en de Palestijnse gebieden in het dagelijks

Nadere informatie

Nederlands in Uitvoering

Nederlands in Uitvoering Leerjaar 2 Uitvinders Een informatieve tekst lezen Algemene modulegegevens Leerjaar: 2 Taaltaak: Een informatieve tekst lezen Thema: Uitvinders (sector Techniek) Leerstijlvariant: ERVAAR BEKIJK - DENK

Nadere informatie

Handleiding groepsproject Meer Duurzaamheid

Handleiding groepsproject Meer Duurzaamheid Handleiding groepsproject Meer Duurzaamheid Beschrijving van het groepsproject Dit project gaat om de toekomst, jullie toekomst. Hoe je je die voorstellen en welke bijdrage je daaraan kunt leveren. We

Nadere informatie

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt Instructie 1 De relatie met je cliënt Heb jij je voelsprieten uitstaan? Met behulp van dit werkblad onderzoek je of je je voelsprieten hebt uitstaan naar de cliënt. Kies een cliënt en vul met die cliënt

Nadere informatie

Mijn lichaam is goed! Doe-opdrachten rond lichaamsbeeld voor 5-6 BaO

Mijn lichaam is goed! Doe-opdrachten rond lichaamsbeeld voor 5-6 BaO Mijn lichaam is goed! Doe-opdrachten rond lichaamsbeeld voor 5-6 BaO Hieronder vind je een lesvoorbereiding voor twee lesuren rond lichaamsbeeld bij kinderen van 10 tot 12 jaar. Het bevat verschillende

Nadere informatie

SPEELGOED LESBRIEF VOOR DE GROEPEN 1 EN 2 VAN DE BASISSCHOOL EDUCATIEVE DIENST HISTORISCH MUSEUM DE BEVELANDEN GOES

SPEELGOED LESBRIEF VOOR DE GROEPEN 1 EN 2 VAN DE BASISSCHOOL EDUCATIEVE DIENST HISTORISCH MUSEUM DE BEVELANDEN GOES SPEELGOED LESBRIEF VOOR DE GROEPEN 1 EN 2 VAN DE BASISSCHOOL EDUCATIEVE DIENST HISTORISCH MUSEUM DE BEVELANDEN GOES INHOUDSOPGAVE DEEL I VOOR DE LEERKRACHT 1. Achtergrondinformatie voor de leerkracht blz.

Nadere informatie

Teken een architect. Lees het volgende verhaal:

Teken een architect. Lees het volgende verhaal: Teken een architect Lees het volgende verhaal: Een architect heeft een hele dag nagedacht over een nieuwe brug die gebouwd moet worden. Via de brug moet het verkeer, ook zware vrachtwagens, over een brede

Nadere informatie

Bodyclap. Make the Music with your body

Bodyclap. Make the Music with your body Bodyclap Make the Music with your body 1 Colofon Inhoud en samenstelling Patrick Couwenberg van 4XM www.workshopstartpagina.nl info@workshopstartpagina.nl 2 Bodyclap Inleiding In deze leuke en stoere workshop

Nadere informatie

OLYMPIASCHOOL. Schoolmaatplan Beeldend. Huidige situatie beeldend onderwijs

OLYMPIASCHOOL. Schoolmaatplan Beeldend. Huidige situatie beeldend onderwijs OLYMPIASCHOOL Schoolmaatplan Beeldend Beeldend onderwijs is goed vertegenwoordigd op de Olympischool. Bij de kleuters wordt er dagelijks beeldend gewerkt en van groep 3 tot en met 8 hebben de kinderen

Nadere informatie

WIJ BESLISSEN MEE: KINDEREN EN INSPRAAK

WIJ BESLISSEN MEE: KINDEREN EN INSPRAAK WIJ BESLISSEN MEE: KINDEREN EN INSPRAAK VOORBESPREKING Een kinderreglement Kinderen laten nadenken over de rechten van het kind. Verzamel samen met de kinderen materiaal uit de media waarin kinderen betrokken

Nadere informatie

Aangenaam kennismaken!

Aangenaam kennismaken! Aangenaam kennismaken! Dit programma is er op gericht dat de meiden en de leiding kennis maken met elkaar. Dit gebeurt door middel van verschillende werkvormen. Ook maken de meiden in het programma kennis

Nadere informatie

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam Museum. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het

Nadere informatie

Vooraf Voorafgaand aan deze museumles hebben de leerlingen de KunstKabinetles 4.8 Kunst uit mijn kamer klassikaal gekregen en uitgevoerd.

Vooraf Voorafgaand aan deze museumles hebben de leerlingen de KunstKabinetles 4.8 Kunst uit mijn kamer klassikaal gekregen en uitgevoerd. Verzamelingen Groep 4 Leerkrachtenblad Vooraf Voorafgaand aan deze museum hebben de leerlingen de KunstKabinet 4.8 Kunst uit mijn kamer klassikaal gekregen en uitgevoerd. Leerlingen hebben geleerd over

Nadere informatie

LESBRIEF LES 1 DE VOEDSELKETENLES SAMENVATTING LES 1 VOORBEREIDING BENODIGDHEDEN DUUR LESDOELEN LINK ZAAKVAKKENINHOUD. Wat is voedselverspilling?

LESBRIEF LES 1 DE VOEDSELKETENLES SAMENVATTING LES 1 VOORBEREIDING BENODIGDHEDEN DUUR LESDOELEN LINK ZAAKVAKKENINHOUD. Wat is voedselverspilling? SAMENVATTING In deze les wordt het begrip voedselverspilling geïntroduceerd. De leerlingen maken kennis met een voedselketen en ontdekken welke partijen daarbij betrokken zijn (de schakels in de voedselketen:

Nadere informatie

Lesbrief Kijken door het venster van de tijd Een beeldend project Beeldend

Lesbrief Kijken door het venster van de tijd Een beeldend project Beeldend Lesbrief Kijken door het venster van de tijd Een beeldend project Beeldend bovenbouw primair onderwijs Colofon Ontwikkeling en tekst: Vormgeving en Lay-out: i.o.v. Cultuurkust Marjo Potma & Alinde Hoeksma

Nadere informatie

Meetkunst. Les 2 Van kunst naar ruimte. Weergeven op schaal en in perspectief

Meetkunst. Les 2 Van kunst naar ruimte. Weergeven op schaal en in perspectief Meetkunst Les 2 Van kunst naar ruimte Weergeven op schaal en in perspectief Kunst laat vaak een interpretatie van de werkelijkheid om ons heen zien. Soms lijkt een schilderij heel echt ; sommige kunstenaars

Nadere informatie

GEVOELLIJNEN - FOR THE BIRDS GEVOELLIJNEN

GEVOELLIJNEN - FOR THE BIRDS GEVOELLIJNEN GEVOELLIJNEN - FOR THE BIRDS GEVOELLIJNEN Een opdracht voor groep 5 of 6 gericht op inleven Leerlingen identificeren zich met een van beide groepen - de grote vogel of de groep kleine vogels. Daarna wisselen

Nadere informatie