Toepassingsvoorbeelden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Toepassingsvoorbeelden"

Transcriptie

1 140 DE BEDRIJFSVOORHEFFING EEN OVERZICHT VAN DE VRIJSTELLINGEN onder belastbare inkomsten moeten de belastbare bezoldigingen die zijn betaald of toegekend aan het gekwalificeerd personeel en voldoen aan de gestelde voorwaarden worden aangegeven; in het vak verschuldigde bedrijfsvoorheffing dient de werkgever een negatief bedrag te vermelden, dat naargelang de referentieperiode 80%, 75%, 65%, 50% of 25% van de ingehouden bedrijfsvoorheffing op de bedoelde belastbare bezoldigingen bedraagt. De opmaak en verwerking van deze zogenaamde negatieve aangiften in de bedrijfsvoorheffing dienen nauwkeurig en per categorie zorgvuldig te worden opgemaakt. Het kan bijgevolg mogelijk zijn dat eenzelfde onderneming twee of meerdere negatieve aangiften in de bedrijfsvoorheffing dient op te maken. Zo zal een onderneming in de privésector die kenniswerkers in dienst heeft die onderzoeksactiviteiten verrichten conform de bepalingen van artikel 275³ WIB 92 bijvoorbeeld drie negatieve aangiften moeten indienen indien zij zowel doctors of burgerlijk ingenieurs (code 32) als masters of gelijkwaardig (code 33) in dienst heeft en samenwerkingsverbanden met een universitaire of wetenschappelijke instelling (code 09) heeft afgesloten. Een cumulatie van vrijstellingen inzake onderzoek en ontwikkeling in hoofde van eenzelfde werknemer is evenwel uitgesloten Rulings AFDELING 4 Toepassingsvoorbeelden A. Voorafgaande beslissing nr d.d. 11 augustus 2009 Definitie onderzoek en ontwikkeling, toepassingsvoorwaarden, Masters De aanvraag strekt ertoe bevestiging te verkrijgen dat de toepassing van de vrijstelling van doorstorting van bedrijfsvoorheffing voor de werknemers van de NV X die in onderzoeks- of ontwikkelingsprogramma s tewerkgesteld zijn binnen de vermelde departementen en over het vereiste diploma beschikken, voldoet aan de voorwaarden vooropgesteld door artikel 275³, 1, 3 de lid, 3 van het Wetboek van de Inkomstenbelastingen 1992 (WIB 92). De NV X heeft binnen de wereldwijde groep een dubbele functie, namelijk: productie-, logistiek en administratief centrum van de groep; onderzoeks- en ontwikkelingscentrum voor producten. 218 Zie infra.

2 HOOFDSTUK III ONDERZOEK EN ONTWIKKELING 141 De aanvraag betreft specifiek de activiteiten die uitgeoefend worden als onderdeel van de tweede functie van de NV X. De NV X meent in aanmerking te komen voor de toepassing van de gedeeltelijke vrijstelling van doorstorting van bedrijfsvoorheffing op de bezoldigingen uitbetaald of toegekend aan onderzoekers die zijn tewerkgesteld in de onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s binnen de onderneming bij toepassing van artikel 275³, 1, 3 de lid, 3 WIB 92. Het gaat hier om ongeveer n werknemers (op een totaal van meer dan n werknemers) die aan onderzoek en ontwikkeling doen en over de vereiste diploma s beschikken. Wat het onderzoek naar en de ontwikkeling van producten betreft, heeft de groep immers vastgesteld dat de behoeften van de gebruikers verschillen tussen de regio s. Om deze redenen heeft de groep een belangrijke onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteit ontwikkeld binnen de NV X, die als taak heeft: het onderzoeken en bepalen van nodige aanpassingen aan bestaande producten en processen of nodige ontwikkeling van nieuwe producten en processen om op deze wijzigingen en evoluties op proactieve wijze in te spelen; het onderzoek van de technische aspecten van de nodige aanpassingen of nieuwe ontwikkelingen; de ontwikkeling van de aangepaste of nieuwe producten en processen. De onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteit binnen de NV X staat of valt met een voortdurende en zeer nauwe samenwerking tussen verschillende departementen van de onderneming. Hiervan zijn sommige departementen of personen exclusief bezig met onderzoek en/of ontwikkeling terwijl dit voor andere departementen of personen slechts een deel van hun activiteit uitmaakt. Deze onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten betreffen zowel nieuwe producten, materialen, processen als systemen maar gebeuren telkens voorafgaand aan een eventuele commerciële productie of de ingebruikneming van nieuwe of aangepaste processen en systemen. De onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteit is een deel van de bedrijfscultuur. Om dezelfde reden legt de onderneming ook veel nadruk op de opleiding van haar medewerkers. Alleen door een gedegen kennis van de nieuwe of aangepaste producten die voortkomen uit de onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s, kunnen de commerciële mogelijkheden hiervan volop worden benut. Uit de aanvraag blijkt nog dat het proces van de onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteit binnen de NV X als volgt kan worden samengevat: onderzoek van de technische, juridische en marktontwikkelingen teneinde de nodige kennis en informatie te verzamelen om te detecteren welke

3 142 DE BEDRIJFSVOORHEFFING EEN OVERZICHT VAN DE VRIJSTELLINGEN nieuwe producten, processen of systemen of belangrijke aanpassingen aan bestaande producten, processen en systemen dienen ontwikkeld te worden; de effectieve ontwikkeling van nieuwe producten en productieprocessen of aanpassingen aan bestaande producten en productieprocessen wordt geleid door de medewerkers van bepaalde afdelingen. Gelet op de feitelijke omstandigheden werd beslist dat voor de betrokken medewerkers de vrijstelling van doorstorting van bedrijfsvoorheffing als bedoeld in artikel 275 3, 1, 3 de lid, 3 WIB 92, kan worden verleend mits de modaliteiten als bedoeld in de bijlage IIIter bij het KB/WIB 92 worden nageleefd. B. Voorafgaande beslissing nr d.d. 11 augustus 2009 Young Innovative Company, coördinerende activiteiten De vennootschap A, een Young Innovative Company, wenst gebruik te maken van de gedeeltelijke vrijstelling van storting van de bedrijfsvoorheffing overeenkomstig artikel 275 3, 1, 3 de lid, 2 WIB 92. Mevrouw Z kan gelet op haar functieomschrijving aangemerkt worden als wetenschappelijk personeel in de zin van artikel 275 3, 1, 6 de lid, 3 de streepje WIB 92. De functie van mevrouw Z kan als volgt omschreven worden: coördinatie, organisatie en uitvoering van industriële dienstverleningsprojecten, met betrekking tot de wetenschappelijke evaluatie; verwerking, statistische analyse en rapportering van de resultaten van bovenvernoemde dienstverleningsprojecten; opzetten, coördineren en uitvoeren van onderzoekslijnen, met betrekking tot de interne ontwikkeling van de projecten; verwerking, statistische analyse en rapportering van de resultaten van bovenvernoemde onderzoekslijnen. De aanvrager bevestigt dat de functieomschrijving van mevrouw Z identiek is aan deze van mevrouw X. Mevrouw X is licentiate in de biomedische wetenschappen. Gelet op (i) de wetenschappelijke activiteiten die zij dagdagelijks uitoefent, (ii) de wetenschappelijke kennis die zij vergaard heeft gedurende vele jaren bij andere werkgevers en (iii) het feit dat zij dezelfde functie uitoefent als een licentiaat in de biomedische wetenschappen, kan in casu mevrouw Z aangemerkt worden als wetenschappelijk personeel in de zin van artikel 275 3, 1, 6 de lid, 3 de streepje WIB 92.

4 HOOFDSTUK III ONDERZOEK EN ONTWIKKELING 143 Onderzoekers in Young Innovative Companies dienen gelet op de formulering van punt III, e, tweede lid van de bijlage IIIter bij het KB/WIB 92, strikt genomen, niet aan een diplomavereiste te voldoen 219. C. Voorafgaande beslissing nr d.d. 15 september 2009 Commerciële ontwikkeling, specifiek, klanten, masters De aanvraag strekt ertoe bevestiging te verkrijgen dat de BVBA X overeenkomstig artikel 275, 1, 3 de lid, 3 WIB 92 gedeeltelijk is vrijgesteld van storting van bedrijfsvoorheffing ingehouden op de bezoldigingen van haar werknemers die zijn tewerkgesteld in onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s en die over het vereiste diploma beschikken. De BVBA X is binnen de wereldwijde groep Y een hoofdzakelijk technologisch gedreven vennootschap die zich vooral concentreert op het ontwikkelen van producten die specifiek worden ontwikkeld op vraag van individuele cliënten en die slechts voor specifieke doeleinden worden gebruikt en in beperktere mate op de (verdere) ontwikkeling van standaardproducten. De BVBA X ontwikkelt haar producten niet voor goederen die in massaconsumptie worden gebruikt, maar ontwikkelt steeds producten die slechts voor specifieke doeleinden in specifieke sectoren kunnen worden gebruikt. De BVBA X meent dat sommige van haar divisies exclusief bezig zijn met onderzoek en/of ontwikkeling terwijl dit voor andere divisies geenszins het geval is. Deze onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten betreffen hoofdzakelijk nieuwe producten, processen en systemen. Het effectief fabriceren van producten gebeurt door derden, entiteiten die niet tot de groep Y behoren. Uit de bij de aanvraag gevoegde lijst van medewerkers die tewerkgesteld zijn in de vermelde divisies blijkt dat de (in principe in aanmerking komende) medewerkers voor 100% actief zijn binnen de onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s binnen de BVBA X. De aanvrager bevestigt dat hij de gedeeltelijke vrijstelling van storting van de bedrijfsvoorheffing pro rata zal toepassen indien mocht blijken dat in de toekomst een bestaande of nieuwe werknemer slechts gedeeltelijk tewerkgesteld zou zijn in O&O-programma s. Overeenkomstig artikel 275³, 1, 3 de lid, 3 WIB 92 kan de gedeeltelijke vrijstelling van storting van bedrijfsvoorheffing ingehouden op de bezoldigingen 219 Zie supra Young Innovative Companies.

5 144 DE BEDRIJFSVOORHEFFING EEN OVERZICHT VAN DE VRIJSTELLINGEN van werknemers (onderzoekers) die tewerkgesteld zijn in onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s binnen de BVBA X en die een in artikel 275³, 2 WIB 92 vermeld diploma hebben, worden verleend. D. Voorafgaande beslissing nr d.d. 17 november 2009 Klinisch onderzoek, doctors, masters De aanvraag strekt ertoe bevestiging te verkrijgen dat de NV X overeenkomstig artikel 275, 1, 3 de lid, 3 WIB 92 gedeeltelijk is vrijgesteld van storting van bedrijfsvoorheffing ingehouden op de bezoldigingen van haar werknemers die zijn tewerkgesteld in onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s en die over het vereiste diploma beschikken. De NV X doet klinisch onderzoek m.b.t. geneesmiddelen. De NV X zet geen medewerkers in in de preklinische fase, voornamelijk in laboratoria toegepast, en op proefdieren. Overeenkomstig richtlijn 1.12 voor Good Clinical Practice (ICH-GCP) wordt onder klinisch(e) proef/onderzoek verstaan: Any investigation in human subjects intended to discover or verify the clinical, pharmacological, and/or other pharmacodynamic effects of an investigational product(s), and/or to identify any adverse reactions to an investigational product(s), and/or to study absorption, distribution, metabolism, and excretion of an investigational product(s) with the object of ascertaining its safety and/or efficacy. Deze definitie werd overgenomen in artikel 2, 7 van de wet van 7 mei 2004 inzake experimenten op de menselijke persoon (BS 18 mei 2004, 2 de editie) waarbij onder klinische proef moet worden verstaan: elk onderzoek bij de menselijke persoon dat bedoeld is om de klinische, farmacologische en/of andere farmacodynamische effecten van één of meerdere geneesmiddelen voor onderzoek vast te stellen of te bevestigen, en/of eventuele bijwerkingen van één of meer geneesmiddelen voor onderzoek te signaleren en/of de resorptie, de distributie, het metabolisme en de uitscheiding van één of meer geneesmiddelen voor onderzoek te bestuderen, teneinde de veiligheid en/of de werkzaamheid van deze geneesmiddelen vast te stellen. Uit de memorie van toelichting bij voormelde wet van 7 mei 2004 (Kamer, DOC /001, p. 16 en 17) blijkt dat men in een experiment op menselijke personen in de praktijk vier fases onderscheidt: fase I: heeft tot doel, de tolerantie te evalueren naargelang van de dosis en aldus de eerste farmocokinetische studies bij de mens te realiseren. Deze proeven omvatten een klein aantal gezonde vrijwilligers die kort aan de geteste substantie worden blootgesteld;

6 HOOFDSTUK III ONDERZOEK EN ONTWIKKELING 145 fase II: gebeurt op een klein aantal zieken, zo mogelijk een homogene groep en de doeleinden van deze fase kan men als volgt samenvatten: de therapeutische doeltreffendheid doen uitkomen, de posologie vaststellen, de aandacht vestigen op de factoren die de kinetiek kunnen wijzigen, de ongewenste bijwerkingen op korte termijn onderstrepen; fase III: vereist een groter aantal zieken. Het zal dus over een multicentrisch experiment gaan en de deelnemersgroepen zijn niet meer homogeen samengesteld. Deze fase is erop gericht de resultaten betreffende de doeltreffendheid en de gebruiksveiligheid te bevestigen en uit te breiden. Anderzijds, kunnen doorheen fase III de doeltreffendheid en veiligheidsbalans op lange en middellange termijn getest worden, de meest voorkomende ongewenste bijwerkingen bestudeerd en de eigen karakteristieken van het geneesmiddel waargenomen worden; fase IV: gebeurt na vergunning voor het op de markt te brengen, binnen de indicaties die in diezelfde vergunning bepaald worden. Deze fase verloopt dus onder de gewone gebruiksvoorwaarden en streeft ernaar de kennis van het product te verfijnen, de aandacht te vestigen op de zeldzame ongewenste bijwerkingen, de kennis van de frequentie van de ongewenste bijwerkingen aan te scherpen, de behandelingsstrategie te evalueren en de posologie in bepaalde specifieke gevallen aan te passen. De NV X stelt enkel werknemers tewerk in fasen I, II en III van het klinisch onderzoek. De NV X is geenszins betrokken bij fase IV van het onderzoek. Alle projecten waarin medewerkers van de NV X worden tewerkgesteld, voldoen aan de hogervermelde ICH-Richtlijn. De gedeeltelijke vrijstelling van storting van bedrijfsvoorheffing ingehouden op de bezoldigingen van bepaalde werknemers van de NV X die tewerkgesteld zijn in fasen I, II of III van het klinisch onderzoek, kan worden verleend mits de modaliteiten vermeld in bijlage IIIter van het KB/WIB 92 worden nageleefd. E. Voorafgaande beslissing nr d.d. 1 juni 2010 Secundaire onderzoeksactiviteiten, informatie verzamelen, kwaliteitscontrole De aanvraag strekt ertoe de bevestiging te verkrijgen dat de BVBA X overeenkomstig artikel 275³, 1, 3 de lid, 3 WIB 92 gedeeltelijk is vrijgesteld van storting van bedrijfsvoorheffing ingehouden op de bezoldigingen van haar werknemers die zijn tewerkgesteld in onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s bij de klanten van de BVBA X en die over het vereiste diploma beschikken.

7 146 DE BEDRIJFSVOORHEFFING EEN OVERZICHT VAN DE VRIJSTELLINGEN De BVBA X zet haar medewerkers enkel in de preklinische of non-clinical fase in. Gelet op de activiteiten van de betrokken werknemers werd in de beslissing onder meer verwezen naar de definities gehanteerd door Frascati dewelke secundaire onderzoeksactiviteiten onder bepaalde voorwaarden als onderzoeksactiviteiten kwalificeren. De Frascati-Handleiding (OESO Engelstalige versie 2002, randnr. 70) stelt verder nog: The specialised activities of collecting, coding, recording, classifying, disseminating, translating, analysing and evaluating by scientific and technical personnel are to be excluded, except when conducted solely or primarily for the purpose of R&D support (e.g. the preparation of the original report of R&D findings should be included in R&D). De Frascati-Handleiding (OESO Engelstalige versie 2002, randnr. 85) bepaalt: One aspect of these criteria is that a particular project may be R&D if undertaken for one reason, but not if carried out for another, as shown in the following examples: in the field of medicine, routine autopsy on the causes of death is the practice of medical care and is not R&D; special investigation of a particular mortality to establish the side effects of certain cancer treatments is R&D. Similarly, routine tests such as blood and bacteriological tests carried out for doctors are not R&D, whereas a special programme of blood tests in connection with the introduction of a new drug is R&D. De Frascati-Handleiding (OESO Engelstalige versie 2002, randnrs. 102 en 103) bepaalt: Institutions or units of institutions and firms whose principal activity is R&D often have secondary, non R&D activities (e.g. scientific and technical information, testing, quality control, analysis). Insofar as a secondary activity is undertaken primarily in the interests of R&D, it should be included in R&D activities. Institutions whose main purpose is an R&D related scientific activity often undertake some research in connection with this activity. Such research should be isolated an included when measuring R&D. The activities of a scientific and technical information service or of a research laboratory library, maintained predominantly for the benefit of the research workers in the laboratory, should be included in R&D. General-purpose data collection is particularly important to social science research, since without it many aspects of this research would not be feasible. However, unless it is collected primarily for research purposes, it should not be classified as a research activity.

8 HOOFDSTUK III ONDERZOEK EN ONTWIKKELING 147 Overeenkomstig artikel 275³, 1, 3 de lid, 3 WIB 92 kan de gedeeltelijke vrijstelling van storting van bedrijfsvoorheffing ingehouden op de bezoldigingen van werknemers (onderzoekers) die door de NV X tewerkgesteld worden in onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s en die een in artikel 275³, 2 WIB 92 vermeld diploma hebben, worden verleend. F. Voorafgaande beslissing nr d.d. 3 mei 2011 Klinisch onderzoek, masters De aanvraag strekt ertoe bevestiging te verkrijgen dat de NV X overeenkomstig artikel 275, 1, 3 de lid, 3 WIB 92 gedeeltelijk is vrijgesteld van storting van bedrijfsvoorheffing ingehouden op de bezoldigingen van haar werknemers die zijn tewerkgesteld in onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s en die over het vereiste diploma beschikken. De NV X doet klinisch onderzoek m.b.t. geneesmiddelen. The International Conference on Harmonisation of Technical Requirements for Registration of Pharmaceuticals for Human Use (ICH) is een uniek project waarbij de autoriteiten van Europa, Japan en de Verenigde Staten en experten van de farmaceutische industrie de wetenschappelijke en technische aspecten van productregistratie bespreken. Overeenkomstig richtlijn 1.12 voor Good Clinical Practice (ICH-GCP) wordt onder klinisch(e) proef/onderzoek verstaan: Any investigation in human subjects intended to discover or verify the clinical, pharmacological, and/or other pharmacodynamic effects of an investigational product(s), and/or to identify any adverse reactions to an investigational product(s), and/or to study absorption, distribution, metabolism, and excretion of an investigational product(s) with the object of ascertaining its safety and/or efficacy. Deze definitie werd overgenomen in artikel 2, 7 van de wet van 7 mei 2004 inzake experimenten op de menselijke persoon (BS 18 mei 2004, 2 de editie) waarbij onder klinische proef moet worden verstaan: elk onderzoek bij de menselijke persoon dat bedoeld is om de klinische, farmacologische en/of andere farmacodynamische effecten van één of meerdere geneesmiddelen voor onderzoek vast te stellen of te bevestigen, en/of eventuele bijwerkingen van één of meer geneesmiddelen voor onderzoek te signaleren en/of de resorptie, de distributie, het metabolisme en de uitscheiding van één of meer geneesmiddelen voor onderzoek te bestuderen, teneinde de veiligheid en/of de werkzaamheid van deze geneesmiddelen vast te stellen.

9 148 DE BEDRIJFSVOORHEFFING EEN OVERZICHT VAN DE VRIJSTELLINGEN Uit de memorie van toelichting bij voormelde wet van 7 mei 2004 (Kamer, DOC /001, p. 16 en 17) blijkt dat men in een experiment op menselijke personen in de praktijk vier fases onderscheidt: fase I: heeft tot doel, de tolerantie te evalueren naargelang van de dosis en aldus de eerste farmocokinetische studies bij de mens te realiseren. Deze proeven omvatten een klein aantal gezonde vrijwilligers die kort aan de geteste substantie worden blootgesteld; fase II: gebeurt op een klein aantal zieken, zo mogelijk een homogene groep en de doeleinden van deze fase kan men als volgt samenvatten: de therapeutische doeltreffendheid doen uitkomen, de posologie vaststellen, de aandacht vestigen op de factoren die de kinetiek kunnen wijzigen, de ongewenste bijwerkingen op korte termijn onderstrepen; fase III: vereist een groter aantal zieken. Het zal dus over een multicentrisch experiment gaan en de deelnemersgroepen zijn niet meer homogeen samengesteld. Deze fase is erop gericht de resultaten betreffende de doeltreffendheid en de gebruiksveiligheid te bevestigen en uit te breiden. Anderzijds, kunnen doorheen fase III de doeltreffendheid en veiligheidsbalans op lange en middellange termijn getest worden, de meest voorkomende ongewenste bijwerkingen bestudeerd en de eigen karakteristieken van het geneesmiddel waargenomen worden; fase IV: gebeurt na vergunning voor het op de markt te brengen, binnen de indicaties die in diezelfde vergunning bepaald worden. Deze fase verloopt dus onder de gewone gebruiksvoorwaarden en streeft ernaar de kennis van het product te verfijnen, de aandacht te vestigen op de zeldzame ongewenste bijwerkingen, de kennis van de frequentie van de ongewenste bijwerkingen aan te scherpen, de behandelingsstrategie te evalueren en de posologie in bepaalde specifieke gevallen aan te passen. De NV X stelt enkel werknemers tewerk in fasen I tot IV van het klinisch onderzoek. De NV X is geenszins betrokken bij commerciële of marketingactiviteiten. Alle projecten waarin medewerkers van de NV X worden tewerkgesteld, voldoen aan de ICH GCP-Richtlijnen. Verder stelt de Frascati-Handleiding (OESO Engelstalige versie 2002, randnr. 130): Before new drugs, vaccines or treatments can be introduced on the market, they must be tested systematically on human volunteers to ensure that they are both safe and effective. These clinical trials are divided into four standard phases, three of which take place before permission to manufacture is accorded. For the purposes of international comparison, by convention, clinical trial phases 1, 2 and 3 can be treated as R&D. Phase 4 clinical trials, which continue testing the drug or treatment after approval and manufacture, should only be treated as R&D if they bring about a further scientific or technological advance. Moreover, not all activities undertaken prior to permission to manufacture are considered

10 HOOFDSTUK III ONDERZOEK EN ONTWIKKELING 149 to be R&D, especially when there is a significant wait after the completion of phase 3 trials, during which marketing an process development activities may be started. De gedeeltelijke vrijstelling van storting van bedrijfsvoorheffing ingehouden op de bezoldigingen van bepaalde werknemers van de NV X die tewerkgesteld zijn in fasen I tot IV van het klinisch onderzoek, kan worden verleend mits de modaliteiten vermeld in bijlage IIIter van het KB/WIB 92 worden nageleefd. G. Voorafgaande beslissing nr d.d. 20 september 2011 Softwareontwikkeling, samenwerking, opleiding, IWT, IBBT De aanvraag strekt ertoe bevestiging te verkrijgen dat de NV X overeenkomstig artikel 275, 1, 3 de lid, 3 WIB 92 gedeeltelijk is vrijgesteld van storting van bedrijfsvoorheffing ingehouden op de bezoldigingen van haar werknemers die zijn tewerkgesteld in onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s en die over het vereiste diploma beschikken. De NV X is actief in de ontwikkeling van bepaalde softwareprogramma s. Een innovatieproject van de NV X werd goedgekeurd door het agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie (IWT). Om samenwerking en uitwisseling mogelijk te maken werkt de NV X actief aan het uitbouwen van een netwerk met universiteiten en afdelingen die de bepaalde systemen gebruiken. Op die manier wil de NV X dat de noden op het vlak gekend zijn zodat onderzoek en opleidingen er kunnen worden op afgestemd. De NV X geniet ondersteuning van het Interdisciplinair Instituut voor Breedband Technologie (IBBT). De NV X werkt actief aan projecten die door Europa worden erkend als R&D-projecten. De NV X werkt samen met universiteiten of onderzoeksgroepen zoals het IBBT actief aan projecten en onderneemt initiatieven om nieuwe onderzoeksprojecten op te starten. De NV X stelt werknemers tewerk in onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s als vermeld in artikel 275, 1, 3 de lid, 3 WIB 92. De Frascati-Handleiding (OESO Engelstalige versie 2002,) stelt met betrekking tot de identificatie van R&D in de softwareontwikkeling het volgende: For a software development project to be classified as R&D, its completion must be dependent on a scientific and/or technological advance, and

11 150 DE BEDRIJFSVOORHEFFING EEN OVERZICHT VAN DE VRIJSTELLINGEN the aim of the project must be the systematic resolution of a scientific and/ or technological uncertainty. (randnr. 135) Software development is an integral part of many projects which in themselves have no element of R&D. The software development component of such projects, however, may be classified as R&D if it leads to an advance in the area of computer software. Such advances are generally incremental rather than revolutionary. Therefore, an upgrade, addition or change to an existing programme or system may be classified as R&D if it embodies scientific and/or technological advances that result in an increase in the stock of knowledge. Use of software for an new application or purpose, however, does not by itself constitute an advance. (randnr. 137) A scientific and/or technological advance in software may be achieved even if a project is not completed, because a failure can increase knowledge of the technology of computer software by showing, for example, that a particular approach will not succeed. (randnr. 138) The following examples illustrate the concept of R&D in software. Shoud be included in R&D: (randnr. 140) R&D producing new theorems and algorithms in the field of theoretical computer science; development of information technology at the level of operating systems, programming languages, data management, communications software and software development tools; development of internet technology; research into methods of designing, developing, deploying or maintaining software; software development that produces advances in generic approaches for capturing, transmitting storing, retrieving, manipulating or displaying information; experimental development aimed at filling technology knowledge gaps as necessary to develop a software programme or system; R&D on software tools or technologies in specialised areas of computing (image processing, geographic data presentation, character recognition, artificial intelligence and other areas). Software-related activities of a routine nature which do not involve scientific and/or technological advances or resolution of technological uncertainties are not to be included in R&D. Examples are: (randnr. 141) business application software and information system development using known methods and existing software tools; support for existing systems; converting and/or translating computer languages; adding user functionality to application programmes; debugging of systems; adaptation of existing software; preparation of user documentation.

12 HOOFDSTUK III ONDERZOEK EN ONTWIKKELING 151 In the systems software area, individual projects may not be considered as R&D but their aggregation into a larger project may qualify for inclusion. For example, changes in file structure and user interfaces in a fourth-generation language processor may be made necessary by the introduction of relational technology. The individual changes may not be considered R&D if viewed in their own right, but the entire modification project may result in the resolution of scientific and/or technological uncertainty and thus be classified as R&D. (randnr. 142) The following are among the criteria that can help to identify the presence of R&D in service activities: (randnr. 149) links with public research laboratories; the involvement of staff with PhDs, or PhD students; the publication of research findings in scientific journals, organisation of scientific conferences or involvement in scientific reviews; the construction of prototypes or pilot plants. In antwoord op de parlementaire vraag nr. 244 gesteld door volksvertegenwoordiger Jan Jambon op 5 januari 2010 (Kamer, Vr. en Antw., 52 92, p. 72 en 73) stelt de minister het volgende: Of de verdere ontwikkeling van een bestaand softwareprogramma als een onderzoeksproject kan worden aangemerkt, hangt af van het antwoord op de vraag of er daarbij al dan niet sprake is van wetenschappelijke en/of technische vooruitgang die resulteert in een toename van de hoeveelheid kennis. Wanneer er bij de verbetering, uitbreiding of verandering van een bestaand programma bevestigend op die vraag moet worden geantwoord dan kadert deze ontwikkeling inderdaad in een onderzoeksproject. H. Voorafgaande beslissing nr d.d. 20 december 2011 Samenwerkingsverbanden, onderzoekers, masters De aanvraag strekt er toe de bevestiging te verkrijgen dat X BVBA: in overeenstemming met artikel 275³, 1, 3 van het Wetboek van de Inkomstenbelastingen 1992 (hierna WIB 92) kan genieten van de gedeeltelijke vrijstelling van bedrijfsvoorheffing op de bezoldigingen die zij betaalt aan werknemers die in de zin van voornoemd artikel als onderzoekers zijn tewerkgesteld in onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s en het vereiste diploma hebben; en, in overeenstemming met artikel 275³, 1, 1 WIB 92 kan genieten van de gedeeltelijke vrijstelling van bedrijfsvoorheffing op de bezoldigingen die zij betaalt aan werknemers die op onderzoeksprojecten werken ter uitvoering van samenwerkingsovereenkomsten afgesloten met universiteiten of erkende wetenschappelijke instellingen.

13 152 DE BEDRIJFSVOORHEFFING EEN OVERZICHT VAN DE VRIJSTELLINGEN De X groep is de grootste leverancier van technologie A. De X groep levert vooruitstrevende, geïntegreerde en langdurige oplossingen. X BVBA is, samen met X LLC, de belangrijkste operationele vennootschap van de groep. X BVBA heeft de volgende departementen: R&D-divisie, Sales & Marketing-divisie, Operations-divisie, Design & Engineering-divisie, Quality-divisie, HR-divisie, Compliance & Legal-divisie, Special Projects-divisie en Safety & Health-divisie. Onderzoek en ontwikkeling zijn essentieel voor de X-groep in het algemeen en X BVBA in het bijzonder gelet op de sector waarin zij actief is. Een belangrijk gedeelte van de activiteiten van X BVBA is dan ook toegespitst op onderzoek en ontwikkeling. Er wordt met name in de volgende 4 departementen exclusief of in belangrijke mate aan onderzoek en ontwikkeling gedaan: (i) de R&D-divisie, (ii) de Design & Engineering-divisie, (iii) de Sales & Marketing-divisie, en (iv) de Industrialisatie-divisie (t.w. een onderdeel van de Operations-divisie). a. Gedeeltelijke vrijstelling voor gediplomeerde werknemers De beschreven activiteiten van de werknemers van de R&D-divisie dienen als kwalificerende onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten te worden beschouwd, met uitzondering van de volgende twee activiteiten: (i) het geven van support aan andere divisies voor zover zulke support niet leidt tot bijkomende/nieuwe onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten, en (ii) voor zover dit in de toekomst mocht voorkomen, het volgen van algemene opleidingen die niet kunnen worden gelinkt aan een onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma. De beschreven activiteiten van de werknemers van de Design & Engineeringdivisie dienen als kwalificerende onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten te worden beschouwd, met uitzondering van (i) het uittekenen en (ii) het schrijven of ontwikkelen van welbepaalde zaken. Sommige activiteiten van de werknemers van de Sales & Marketing-divisie dienen als kwalificerende onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten te worden beschouwd, met uitzondering van het opmaken van de product manual en de product leaflets zodat deze werknemers van de Sales & Marketing-divisie kwalificeren als onderzoekers die deeltijds werken op kwalificerende onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s. De beschreven activiteiten van de werknemers van de Industrialisatie-divisie dienen als kwalificerende onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten te worden beschouwd zodat deze werknemers van de Industrialisatie-divisie kwalificeren als onderzoekers die deeltijds werken op kwalificerende onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s. In de mate dat de activiteiten van de werknemers van de R&D-divisie, de Design & Engineering-divisie en eventueel de Sales & Marketing-divisie uitgevoerd in

14 HOOFDSTUK III ONDERZOEK EN ONTWIKKELING 153 het kader van de samenwerkingsovereenkomsten met universiteiten, niet kwalificeren als onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s dan kunnen deze evenmin als kwalificerende onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten worden beschouwd. b. Gedeeltelijke vrijstelling voor werknemers die werken op onderzoeksprojecten in het kader van samenwerkingsovereenkomsten afgesloten met universiteiten en wetenschappelijke instellingen Overeenkomstig de bepalingen van artikel 275 3, 1, 3 de lid, 1 WIB 92 wordt dezelfde vrijstelling van storting van de bedrijfsvoorheffing ten belope van 75% van die bedrijfsvoorheffing ook toegekend aan ondernemingen die bezoldigingen uitbetalen of toekennen aan onderzoekers die aan onderzoeksprojecten werken ter uitvoering van samenwerkingsovereenkomsten afgesloten met in het eerste en tweede lid bedoelde universiteiten of hogescholen, gevestigd in de Europese Economische Ruimte, of erkende wetenschappelijke instellingen. Die vrijstelling geldt enkel voor de bedrijfsvoorheffing op de bezoldigingen die in het kader van het onderzoeksproject uitbetaald zijn tijdens de duurtijd van dat project voor zover die betrekking hebben op een effectieve tewerkstelling in het onderzoeksproject. Sommige werknemers van de R&D-divisie, de Design & Engineering-divisie en van de Sales & Marketing-divisie werken in beperkte mate ook op onderzoeksprojecten in het kader van samenwerkingsovereenkomsten afgesloten met universiteiten. Op dit moment heeft X BVBA enkel een samenwerkingsovereenkomst afgesloten met één universiteit. Het zijn momenteel enkel de werknemers van de R&Ddivisie die gedurende een beperkt gedeelte van hun tijd actief op het onderzoeksproject werken. Deze activiteiten vallen op dit moment ook onder de voormelde regeling van artikel 275³, 1, 3 WIB 92. Het betreft met name onderzoek in het kader van een onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma. De werknemers bespreken en vergelijken dan de uitkomst van hun onderzoek met de uitkomst van het onderzoek van de medewerkers van de universiteit. I. Voorafgaande beslissing nr d.d. 3 april 2012 Young Innovative Company, onderzoekskosten De aanvraag strekt ertoe de bevestiging te verkrijgen dat de BVBA X overeenkomstig artikel 275 3, 1, 3 de lid, 2 WIB 92 valt onder de definitie van Young Innovative Company en bijgevolg gedeeltelijk is vrijgesteld van storting van bedrijfsvoorheffing ingehouden op de bezoldigingen van haar werknemers die zij als wetenschappelijk personeel tewerkstelt in de door haar uitgevoerde onderzoeksprojecten.

15 154 DE BEDRIJFSVOORHEFFING EEN OVERZICHT VAN DE VRIJSTELLINGEN De BVBA X is een jong bedrijf met als hoofdactiviteiten: onderzoek en ontwikkeling van en prototypering van innovatieve concepten ter vervanging van traditionele starre constructies; vervaardiging van producten in recycleerbare en innovatieve materialen en volgens de eigen ontwikkelde innovatieve concepten. Daartoe werkt de BVBA X samen met universiteiten en hogescholen, organisaties en beroepsfederaties. De BVBA X heeft tijdens het boekjaar Y uitgaven gedaan voor onderzoek en ontwikkeling op het vlak van: personeel; handelsgoederen; algemene kosten, zoals water, gas, elektriciteit, deelname aan seminaries, computerkosten, software, onderhoud en herstelling machines, materieel, klein materieel, werkkleding, beheerskosten sociaal secretariaat, verzekeringen, erelonen, consultancy fee, accountantkosten, uitzendkrachten ter ondersteuning van de werkzaamheden, enz.; afschrijvingen; investeringen; interesten m.b.t. de investeringen. De Frascati-Handleiding (OESO Engelstalige versie 2002, randnr. 101) vermeldt: Only personal education carried out specifically for a research project should be considered as an R&D activity. Overeenkomstig deze bepaling worden de kosten voor deelname aan seminaries die niet kunnen worden gelinkt aan een onderzoeksproject niet als uitgaven voor O&O aangemerkt. Alle andere kosten worden slechts als uitgaven voor O&O aangemerkt in zoverre ze kaderen binnen een onderzoeksproject en/of aanleiding geven tot bijkomende of nieuwe onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten. De BVBA X valt onder de definitie van Young Innovative Company in de zin van artikel 275 3, 1, 3 de lid, 2 WIB 92, voor zover: de BVBA X onderzoeksprojecten uitvoert; de BVBA X werknemers tewerkstelt die als wetenschappelijk personeel in de zin van artikel 275³, 1, 5 de lid WIB 92 moeten worden aangemerkt en bijgevolg de gedeeltelijke vrijstelling van storting van bedrijfsvoorheffing, ingehouden op de bezoldigingen van die werknemers, kan worden verleend.

16 HOOFDSTUK III ONDERZOEK EN ONTWIKKELING 155 J. Voorafgaande beslissing nr d.d. 26 juni 2012 Onderzoeksprogramma s, individuele studie, master Overeenkomstig artikel 275 3, 1, 3 de lid, 3 WIB 92 kan de gedeeltelijke vrijstelling van storting van bedrijfsvoorheffing ingehouden op de bezoldigingen van werknemers die door de NV X tewerkgesteld worden in onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma s en die een in artikel 275 3, 2 WIB 92 vermeld diploma hebben, worden verleend. en beslissing De activiteiten van de werknemer waarvoor de gedeeltelijke vrijstelling van storting van bedrijfsvoorheffing wordt gevraagd, dienen als kwalificerende onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten te worden beschouwd, met uitzondering van de activiteiten m.b.t. de ondersteuning van de sales & marketing-afdelingen (het leveren van wetenschappelijke bewijzen ter ondersteuning van bepaalde publicaties, slogans, het geven van advies, het volgen van algemene opleiding, training van het sales & marketing-personeel, vertegenwoordigen van de NV X op nationale en internationale congressen, controle van interne en externe communicaties/informatie omtrent de producten, ). De activiteiten m.b.t. de individuele studie (de individuele studie van academisch personeel) van de werknemer die enkel gevolgd wordt in het kader van een specifiek onderzoeks- of ontwikkelingsproject, kwalificeren eveneens als onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten. Met betrekking tot de individuele studie van academisch personeel stelt de Frascati-Handleiding (OESO Engelstalige versie 2002) het volgende: This activity covers time spent on activities such as continued professional learning ( own reading ), attendance at conferences and seminars, etc. (randnr. 99) In distinguishing R&D from related activities, the question of whether own reading should be included as part of R&D activities is often raised. It is certainly part of the general professional development of research staff and, in the long term, the knowledge and experience gained are incorporated into the researcher s thinking about, if not into the actual implementation of, R&D. Own reading, in fact, constitutes a cumulative process, and when the information gained from this activity is translated into research activity, it will be measured as R&D. (randnr. 100) Only personal education carried out specifically for a research project should be considered as an R&D activity. (randnr. 101)

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 2009/13 De boekhoudkundige verwerking van het stelsel tot gedeeltelijke vrijstelling van betaling van de bedrijfsvoorheffing, zoals geregeld door artikel

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie

Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie Symposium ter gelegenheid afscheid Ad van Dooren Zelfredzaamheid van patiënten bij gebruik van veilige medicatie. Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie Rudolf van Olden, arts Medisch Directeur

Nadere informatie

DECLARATION FOR GAD approval

DECLARATION FOR GAD approval Version 1.2 DECLARATION FOR GAD approval Declare that for the following central heating boilers Intergas Calderas de Calefacción S. L. Kombi Kompakt R 24, 28/24, 36/30 and Prestige The installation and

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek?

Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek? Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek? Jos Kraus, senior inspecteur Inspectie voor de gezondheidszorg Baarn, 7 oktober 009. Wat is klinisch onderzoek Introductie Definities De weg door de wet

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Tilburg University. Huisvuilscheidingsproeven in Nederland Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Beswa-Revue. Publication date: 1985

Tilburg University. Huisvuilscheidingsproeven in Nederland Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Beswa-Revue. Publication date: 1985 Tilburg University Huisvuilscheidingsproeven in Nederland Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Beswa-Revue Publication date: 1985 Link to publication Citation for published version (APA): Pieters,

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Tilburg University. Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing. Publication date: 1999

Tilburg University. Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing. Publication date: 1999 Tilburg University Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1999 Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke.vanderScheer@utwente.nl Lieke van der Scheer ISOQOL 14-11-2014 1 De stem van patiënten Elisa Garcia Simone van der Burg (Nijmegen) Lieke van der Scheer

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R.

Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R. Tilburg University Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R. Published in: Bedrijfskunde: Tijdschrift voor Modern Management Publication date: 1991 Link to publication Citation

Nadere informatie

Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P.

Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P. Tilburg University Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1987 Link to publication Citation

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Begrip image kent in wetenschap allerlei uiteenlopende definities Verhallen, T.M.M.

Begrip image kent in wetenschap allerlei uiteenlopende definities Verhallen, T.M.M. Tilburg University Begrip image kent in wetenschap allerlei uiteenlopende definities Verhallen, T.M.M. Published in: Adformatie Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Tilburg University. Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten

Tilburg University. Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten Tilburg University Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten Publication date: 1980 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1982 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Wetswijziging op komst voor vrijstelling doorstorting bedrijfsvoorheffing voor wetenschappelijk onderzoek

Wetswijziging op komst voor vrijstelling doorstorting bedrijfsvoorheffing voor wetenschappelijk onderzoek Wetswijziging op komst voor vrijstelling doorstorting bedrijfsvoorheffing voor wetenschappelijk onderzoek In het relanceplan van 2012 van de regering Di-Rupo, werd al aangekondigd om bijkomende inspanningen

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

Procrustes analyse (1) Steenkamp, J.E.B.M.; van Trijp, J.C.M.; Verhallen, T.M.M.

Procrustes analyse (1) Steenkamp, J.E.B.M.; van Trijp, J.C.M.; Verhallen, T.M.M. Tilburg University Procrustes analyse (1) Steenkamp, J.E.B.M.; van Trijp, J.C.M.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1989 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS opleider

EXIN WORKFORCE READINESS opleider EXIN WORKFORCE READINESS opleider DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever EXIN WORKFORCE READINESS werkgever DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Tilburg University. Energiebesparing door gedragsverandering van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Psychologie. Publication date: 1982

Tilburg University. Energiebesparing door gedragsverandering van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Psychologie. Publication date: 1982 Tilburg University Energiebesparing door gedragsverandering van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Psychologie Publication date: 1982 Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 2 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 2 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Technieken van kwalitatief onderzoek 2 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1983 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS AGENDA q Skilledin introductie q Zin & Onzin van On-line process analyzers q Samenvatting TRAIN TO RETAIN TRAIN TO RETAIN -TRAINING Development

Nadere informatie

Tilburg University Het voorkomen van merkverwarring General rights Take down policy

Tilburg University Het voorkomen van merkverwarring General rights Take down policy Tilburg University Het voorkomen van merkverwarring Hacker, T.W.F.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Overheidssteun voor innovatie. Vermindering doorstorting bedrijfsvoorheffing voor wetenschappelijk onderzoek & ontwikkeling

Overheidssteun voor innovatie. Vermindering doorstorting bedrijfsvoorheffing voor wetenschappelijk onderzoek & ontwikkeling Overheidssteun voor innovatie Vermindering doorstorting bedrijfsvoorheffing voor wetenschappelijk onderzoek & ontwikkeling 2 Inhoudsopgave Gedeeltelijke vrijstelling doorstorting van bedrijfsvoorheffing

Nadere informatie

Dutch. English to Dutch sample translation. Adverse Effects of Non-steroidal Anti-inflammatory Drugs in the Dog and Cat. Original English article

Dutch. English to Dutch sample translation. Adverse Effects of Non-steroidal Anti-inflammatory Drugs in the Dog and Cat. Original English article Original English article CLINICAL REVIEW Adverse Effects of Non-steroidal Anti-inflammatory Drugs in the Dog and Cat Josephine P. Isaacs School of Veterinary Science The University of Queensland 4072 ABSTRACT

Nadere informatie

Seminar 360 on Renewable Energy

Seminar 360 on Renewable Energy Seminar 360 on Renewable Energy Financieren van duurzame energie initiatieven ING Lease (Nederland) B.V. Roderik Wuite - Corporate Asset Specialist - Agenda I 1. Introductie 2. Financiering van duurzame

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

Tilburg University. Hoe psychologisch is marktonderzoek? Verhallen, T.M.M.; Poiesz, Theo. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1988

Tilburg University. Hoe psychologisch is marktonderzoek? Verhallen, T.M.M.; Poiesz, Theo. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1988 Tilburg University Hoe psychologisch is marktonderzoek? Verhallen, T.M.M.; Poiesz, Theo Published in: De Psycholoog Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version (APA): Verhallen,

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010

NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010 NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010 Op basis van het nieuwe artikel 365, lid 4 (NCTS) en het nieuwe artikel 455bis, lid 4 (NCTS-TIR) van het Communautair Toepassingswetboek inzake douane 1

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Handleiding Installatie ADS

Handleiding Installatie ADS Handleiding Installatie ADS Versie: 1.0 Versiedatum: 19-03-2014 Inleiding Deze handleiding helpt u met de installatie van Advantage Database Server. Zorg ervoor dat u bij de aanvang van de installatie

Nadere informatie

Tilburg University. Canonische analyse in markt- en marketingonderzoek Kuylen, A.A. A.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Canonische analyse in markt- en marketingonderzoek Kuylen, A.A. A.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Canonische analyse in markt- en marketingonderzoek Kuylen, A.A. A.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1980 Link to publication Citation for

Nadere informatie

It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus

It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus Inhoud Compliance vakgebied en organisatie CMMI software en systems engineering

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Technologie als nieuwe wetenschap Lezing voor KIVI-NIRIA sectie Filosofie en technologie

Technologie als nieuwe wetenschap Lezing voor KIVI-NIRIA sectie Filosofie en technologie Technologie als nieuwe wetenschap Lezing voor KIVI-NIRIA sectie Filosofie en technologie Barend van van der der Meulen 11 KiviNiria Rathenaulezingen Rathenau Institute: Introductie Missie Improve public

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking Kenmerken van ADHD en de Theory of Mind 1 De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking The Influence of Characteristics of ADHD on Theory

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Over dit formulier About this form Waarom dit formulier? Dit formulier is bestemd

Nadere informatie

Een business case voor de implementatie van SNOMED CT. Dr. Ir. Ronald Cornet Dr. Nicolette de Keizer Klinische Informatiekunde AMC

Een business case voor de implementatie van SNOMED CT. Dr. Ir. Ronald Cornet Dr. Nicolette de Keizer Klinische Informatiekunde AMC Een business case voor de implementatie van SNOMED CT Dr. Ir. Ronald Cornet Dr. Nicolette de Keizer Klinische Informatiekunde AMC Stelling 1 Ik vind dat zorgverleners te veel tijd kwijt zijn aan administratie

Nadere informatie

Themasessie vluchtelingen. Frans van Hoek Marieke Hanekamp

Themasessie vluchtelingen. Frans van Hoek Marieke Hanekamp Themasessie vluchtelingen Frans van Hoek Marieke Hanekamp Wat in deze sessie? Strategisch Kader Terugkoppeling sessie in Brussel Brainstormen in subgroepen Strategisch Kader EU-beleid en doelstellingen

Nadere informatie

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015 Resultaten Derde Kwartaal 2015 27 oktober 2015 Kernpunten derde kwartaal 2015 2 Groeiend aantal klanten 3 Stijgende klanttevredenheid Bron: TNS NIPO. Consumenten Thuis (alle merken), Consumenten Mobiel

Nadere informatie

Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen

Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen Froombosch Frans N. Stokman frans.stokman@grunnegerpower.nl 28 mei 2013 Hoe realiseren wij duurzaamheid? Decentrale duurzame

Nadere informatie

HIRLAM Plans for academic research models. Tilly Driesenaar Scientific secretary HIRLAM

HIRLAM Plans for academic research models. Tilly Driesenaar Scientific secretary HIRLAM HIRLAM Plans for academic research models Tilly Driesenaar Scientific secretary HIRLAM Contents Introduction sci-sec tasks Introduction HARMONIE HARMONIE for Universities Sci-sec HIRLAM tasks HIRLAM.org

Nadere informatie

Intermax backup exclusion files

Intermax backup exclusion files Intermax backup exclusion files Document type: Referentienummer: Versienummer : Documentatie 1.0 Datum publicatie: Datum laatste wijziging: Auteur: 24-2-2011 24-2-2011 Anton van der Linden Onderwerp: Documentclassificatie:

Nadere informatie

Seminar Hernieuwbare energie voor bedrijven

Seminar Hernieuwbare energie voor bedrijven Seminar Hernieuwbare energie voor bedrijven Financieren van duurzame energie initiatieven ING Auke de Boer- manager ING Groenbank N.V. Agenda I 1. Introductie 2. Financiering duurzame energie initiatieven

Nadere informatie