MONTAE WHITEPAPER PENSIOENFONDSEN VERMOGENSBEHEER KAN HET SIMPELER EN GOEDKOPER?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MONTAE WHITEPAPER PENSIOENFONDSEN VERMOGENSBEHEER KAN HET SIMPELER EN GOEDKOPER?"

Transcriptie

1 MONTAE WHITEPAPER PENSIOENFONDSEN VERMOGENSBEHEER KAN HET SIMPELER EN GOEDKOPER? Maart 2012

2 Inhoudsopgave 1. Montae whitepaper Pensioenfondsen Inleiding Heeft de financiële wereld beleggen niet onnodig complex gemaakt? Wordt de verantwoordelijkheid van het bestuur beperkt als de beleggingen zijn uitbesteed? Hoeveel diversificatie is nodig voor een simpele portefeuille? Doen kleine fondsen het minder goed dan grote fondsen? Wat is de impact en ontwikkeling van beheerkosten? Wat is effectieve allocatie? Kan het dus eenvoudiger en goedkoper? Voorgestelde portefeuille en structuur Voordelen van de voorgestelde structuur... 18

3 1. Montae whitepaper Pensioenfondsen management samenvatting In deze whitepaper pensioenfondsen gaan wij in op de vraag of het vermogensbeheer simpeler en goedkoper kan. Als dit kan, moet er dan iets voor worden opgeofferd? Wij komen tot de slotsom dat het vermogensbeheer inderdaad simpeler en goedkoper kan zonder dat dit ten koste hoeft te gaan van een goede netto-rendement/risico verhouding. Een goede organisatie van het fonds en het vermogensbeheer is daarvoor wel een absolute vereiste. Die biedt ook grote voordelen voor het risicobeheer. Wij pleiten voor het opzetten van gezamenlijke fondsen voor gemene rekening door meerdere pensioenfondsen. In combinatie met een simpele governance structuur en een gezamenlijke bestuursbureaufunctie biedt deze opzet een aantrekkelijk alternatief voor zowel kleine als grote pensioenfondsen die zelfstandig door willen gaan. 2. Inleiding De kredietcrisis heeft ons op een pijnlijke wijze geleerd dat de verwachte uitkomsten uit gebruikte modellen in de praktijk anders uitpakten. Dit heeft te maken met de modellen zelf, de gebruikte input maar vooral ook het waarheidsgehalte dat eraan gegeven werd. Risicomodellen gaan er meestal vanuit dat risico s normaal verdeeld zijn. Bij bepaalde beleggingscategorieën zoals hedgefunds ging en gaat dit bepaald niet op. De input van modellen is vaak gebaseerd op de historische volatiliteit van en historische correlatie tussen asset categorieën. Tijdens de crisis vloog de volatiliteit van aandelen omhoog van gemiddeld 20% naar 80%! (zie onderstaande grafiek) en bleken de veronderstelde diversificatievoordelen niet meer te werken. Correlaties tussen bijvoorbeeld aandelen en high yield/credits/emd schoten omhoog tot 80-90% (zie onderstaande grafiek). 3 / 19

4 Hierdoor gingen in 2008 ongeveer alle koersen (op staatsobligaties na) naar beneden. De Euro crisis leert ons overigens dat de algemene beleggingswaarheid dat staatsleningen risicovrij zijn niet altijd opgaat. Momenteel is er veel onzekerheid over de te verwachten rendementen. Veel pensioenfondsen hebben nu een veel zwaardere weging in vastrentende waarden. Het beleggen in aandelen heeft immers in de laatste paar decennia niet veel opgeleverd. Echter na de rentedaling van de laatste 20 jaar, kan de rente in absolute termen niet veel meer omlaag, tenzij men gelooft in een Japan-scenario voor de Westerse wereld. Dus in die zin is er op lange termijn weinig toegevoegde waarde te verwachten van vastrentende beleggingen. Wat is nu een goede veronderstelling van de verwachte rendementen op aandelen, of wat is de verwachte risicopremie ten opzichte van vastrentende waarden? Vooral het beantwoorden van deze vraag zal het grootste deel van het te realiseren rendement bepalen. Modellen blijken minder voorspellende waarden te hebben dan vaak werd verondersteld. Dit komt vooral door de te gebruiken onbetrouwbare en instabiele parameters en modeluitgangspunten. Daarbij is in de afgelopen decennia beleggen steeds complexer geworden, door onder andere nieuwe (alternatieve) beleggingsinstrumenten, complexe optimalisatiemodellen, ingewikkelde regelgeving, extreme resultaten. De beleggingskosten zijn met de introductie van nieuwe strategieën als hedge funds en de aanzienlijke ophoging van belangen in opkomende markten gemiddeld bijna verdubbeld. Er is veel discussie over de toegevoegde waarde van actief beleid, maar ook indexbeleggen heeft nadelen. En hoe te denken over hedgefondsen? En tenslotte: hoe pas je duurzaamheid toe in het beleid? Kan het ook simpeler en goedkoper? Of met de woorden van rapport Frijns: Is het mogelijk om een standaardaanpak te ontwikkelen die prudent en eenvoudig is en goed uitlegbaar aan deelnemers en overige belanghebbenden? 1 Wij proberen een antwoord te vinden en de discussie te stimuleren aan de hand van de volgende deelvragen: 1. Heeft de financiële wereld beleggen niet onnodig complex gemaakt? 2. Wordt de verantwoordelijkheid van het bestuur beperkt als de beleggingen zijn uitbesteed? 3. Hoeveel diversificatie is nodig? 4. Doen kleine fondsen het minder goed dan grote fondsen? 5. Wat is de impact en ontwikkeling van beheerkosten? 6. Wat is een effectieve allocatie? 7. Kan het eenvoudiger en goedkoper? 1 Zie ook commissie Frijns in Pensioen: Onzekere Zekerheid 4 / 19

5 3. Heeft de financiële wereld beleggen niet onnodig complex gemaakt? Wij denken van wel. Zo n 20 jaar geleden was het beleggingsbeleid voor veel pensioenfondsen en verzekeraars redelijk recht-toe-recht-aan. Het grootste deel (ca 70-80%) werd in vastrentende waarden belegd en de rest in aandelen (tot 20%) en vastgoed (ca 10%). Overigens was het beheer van deze portefeuilles op zichzelf niet minder eenvoudig dan nu. Op basis van grondige, fundamentele analyses werden beleggingen geselecteerd. Als een bedrijf niet voldeed aan de criteria werden de aandelen niet gekocht. Met de opkomst van risicomodellen en gebruik van indices/benchmarks veranderde de kijk op risico en daarmee veranderde het beleggen fundamenteel, waardoor beleggen onnodig complex is geworden: Beleggingsbeslissingen worden voornamelijk genomen in relatie tot een index: bedrijven die naar verwachting slecht gaan presteren worden onderwogen en andersom overwogen (zo waren er maar weinig portefeuilles waar Enron niet in zat voordat het bedrijf failliet ging). Om het risico van afwijkingen t.o.v. de benchmark niet te groot te laten worden zijn veel vermogensbeheerders verworden tot index huggers 2. De vraag is of zo n strategie een actieve fee waard is. De indices zijn strategische keuzes geworden voor besturen. In het verleden maakte een vermogensbeheerder zelf keuzes als het ging om small caps versus large caps, value versus growth, keuze van de regio s etc. Nu zijn deze (deels tactische) keuzes de verantwoordelijkheid geworden van pensioenfondsen als een strategische keuze. In plaats van een handvol beleggingscategorieën zijn er meer dan 30 verschillende categorieën waaruit gekozen kan worden! In sommige beleggingsportefeuilles is soms sprake van allocaties van 1% of lager: de vraag is of dit bijdraagt aan het totaalrendement? Vanzelfsprekend is het bestuur verantwoordelijk voor de keuze van de benchmarks. De verplichtingen vormen de enige juiste benchmark en die moet worden vertaald naar beleggingscategorieën met bijbehorende benchmarks. Uiteraard moet de governance in lijn zijn met de gekozen strategie. Als onderdeel van het balans- en risicomanagement zal het bestuur voortdurend moeten toetsen of het huidige beleggingsbeleid doet wat ervan wordt verwacht in het licht van de investment beliefs en de expliciete ambitie van het fonds. Het proces is hieronder grafisch weergegeven: 2 De AFM laat zich hier ook kritisch over uit in haar recente rapport over kosten vermogensbeheer 5 / 19

6 4. Wordt de verantwoordelijkheid van het bestuur beperkt als de beleggingen zijn uitbesteed? Het bestuur stelt heldere randvoorwaarden voor het beheer van de beleggingen vast, maar kan het beheer en de invulling van dit beleid vervolgens uitbesteden. De beleggingstechnische invulling van het mandaat kan en moet worden overgelaten aan beleggingsspecialisten die de markten volgen. De keuze tussen small caps en large caps, value of growth, wel of niet Japan overwegen is dus op een ander niveau dan het vaststellen van de strategische invulling van de beleggingsportefeuille. Dit vraagt om kennis, ervaring en inzicht. Maar het bestuur is en blijft eindverantwoordelijk ook als zij taken uitbesteden. Een aantal zaken zal het bestuur daarom altijd zelf moeten doen, zoals de strategie en randvoorwaarde vaststellen, uitvoerders selecteren en monitoren/managen van de resultaten en risico s. Hierbij hoort ook het bepalen van de beleggingsbeginselen. Voordat het beleggingsbeleid wordt vastgesteld is het belangrijk om eerst te bepalen wat de belangrijkste uitgangspunten zijn: de beleggingsbeginselen of investment beliefs. Dit moet het bestuur van het pensioenfonds zelf doen, hoewel zij zich kan laten bijstaan door een expert. Veelgebruikte beliefs zijn: Diversificatie is een free lunch, wel voordelen, geen nadelen; Beleggingsrisico s worden beloond (bijvoorbeeld aandelen hebben een premie boven obligaties en het verwachte rendement van opkomende landen is hoger); Het nemen van valutarisico voegt geen extra waarde toe; Financiële markten zijn niet allemaal even efficiënt; Illiquiditeit levert een premie op; Waarderingen gaan op lange termijn terug naar een gemiddelde (mean reversion); Kosten van beheer zijn relevant. Deze beliefs moeten verder worden uitgewerkt. Stuur je uitsluitend op kosten en geloof je in efficiëntie van de markt, dan kies je eerder voor index beleggen. Geloof je dat actief beleggen waarde toevoegt, dan moet de verwachte extra opbrengst in ieder geval meer zijn dan de extra beheerkosten. Beleggen is niet zonder risico, maar tegenover het hogere risico staat vaak een hoger verwacht rendement, wellicht niet op korte termijn maar dan wel op langere termijn. Daarom is het op lange termijn aantrekkelijk om ook in aandelen en vastgoed te beleggen. Omdat diversificatie een van de belangrijkste beliefs is, de basis voor het samenstellen van de portefeuille en belangrijke input voor het vinden van de antwoorden op de vragen, wijden wij hier een aparte paragraaf aan. 6 / 19

7 5. Hoeveel diversificatie is nodig voor een simpele portefeuille? Diversificatie is zoveel als de oude wijsheid: niet alle eieren in een mandje leggen. Hoewel de kans dat 1 ei uit een mandje valt niet kleiner is, is de kans dat alle eieren tegelijk vallen wel kleiner 3. Maximale spreiding ontstaat wanneer in alle bestaande assets belegd zou kunnen worden, maar dit is praktisch gezien onmogelijk. Volgens de theorie van het Capital Asset Pricing Model wordt maximale diversificatie bereikt door pro rata te beleggen in beschikbare assets op zodanige wijze dat iedere toegevoegde belegging het rendement/risicoprofiel van de portefeuille verbetert. Uit een Amerikaans onderzoek over een periode van 20 jaar ( ) met 10 gangbare asset classes 4 blijkt dat slechts in een paar gevallen een enkele asset class twee jaar op rij het best presteert. Dus het selecteren van een asset class die het historisch erg goed gedaan heeft, kan teleurstellen. De verschillen in resultaten tussen zogenaamde waarde- en groeiaandelen zijn groot, terwijl een gemengde portefeuille 5 een stabieler resultaat laat zien. Zo n 3000 jaar geleden werd er al gesproken over diversificatie: Bewaar je brood in zeven delen, zelfs in acht, want je weet niet welke ramp de aarde treffen zal. In het Engels is de link naar beleggen duidelijker: But divide your investments among many places, for you do not know what risks might lie ahead 6 3 Diversificatie betekent niet dat het risico op elk moment van de tijd minder is, maar dat op portefeuilleniveau het risico over een langere tijd genomen lager is, omdat niet alle risico s tegelijkertijd plaatsvinden. 4 Balanced: government, value, commodities, equities, aggregate bonds, growth, EAFE, S&P 500 en Russell 2000 (45% vastrentend en 55% aandelen). Zie ook 5 Een portefeuille met aandelen en obligaties 6 Prediker 11:2 7 / 19

8

9 Spreiding resulteert dus in een stabieler resultaat en een lager risico op de portefeuille. Dit geldt vooral voor de combinatie aandelen, vastgoed en obligaties. Te veel spreiden betekent dat je steeds meer naar een marktgemiddelde toe beweegt (terwijl de kosten van het beheer blijven toenemen). In onderstaande grafiek wordt dit nog eens geïllustreerd door aandelen en obligatie rendementen te vergelijken met een balanced portefeuille bestaande uit 40% aandelen en 60% obligaties. De reeks is bovendien langer namelijk vanaf 1976 en inclusief de crisis van Duidelijk is, dat de balanced portefeuille aanzienlijk minder volatiel is. 50,00% 40,00% 30,00% 20,00% 10,00% 0,00% -10,00% -20,00% -30,00% -40,00% -50,00% MSCI World Lehman US aggregate bonds mix 40% MSCI en 60% US aggregate De volgende grafiek 7 laat zien dat het portefeuillerisico het sterkst afneemt bij het uitbreiden tot zo n 30 verschillende titels. Daarna neemt het effect af (en de kosten toe). 7 Onderzoek Elton and Gruber (1977) o.b.v. random selectie uit 3290 aandelen 9 / 19

10 ratio 1,00 0,90 0,80 0,70 0,60 0,50 0,40 Ratio standaarddeviatie portefeuille en standaarddeviatie van afzonderlijke aandelen 0,30 aantal titels Is het verdelen van de wereld in regio s en markten en large caps en small caps, opkomende markten, aandelen in groei en waarde iets waar een bestuurder zich druk om moet maken? Of kan dit ook aan specialisten worden overgelaten? Onze overtuiging is dat je van een professionele vermogensbeheerder mag verwachten dat zij beter in staat is de juiste allocatiebeslissingen te nemen, gegeven het risicokader en de randvoorwaarden. Zij zal de afweging moeten maken in welke regio, welk soort aandelen of obligaties relatief de beste resultaten opleveren. Zo lang het bestuur maar de randvoorwaarden en risicokaders vaststelt. De allocatie over de hoofdcategorieën is hierbij van het allergrootste belang. Daarbinnen is op individuele titel niveau spreiding noodzakelijk maar - zoals de grafiek laat zien al bij een beperkt aantal titels voldoende. 10 / 19

11 6. Doen kleinere fondsen het minder goed dan grotere fondsen? De gemiddelde asset allocatie voor alle Nederlandse pensioenfondsen is per einde 2010 als volgt 8 : Asset allocatie Alle fondsen Kleine fondsen 9 Vastgoed 10,4% 3,9% Aandelen mature markets 26,8% 26,3% Emerging markets 5,7% 3,0% Private equity 3,6% 0,2% Staatsobligaties 24,9% 40,3% Hypotheken 4,4% 1,1% Credits 14,6% 17,0% Hedge funds 3,2% 0,8% Commodities 1,7% 0,4% Overigen/liquide 4,7% 6,8% 100,0% 100,0% Wat opvalt is dat kleine pensioenfondsen bijna niet in private equity beleggen, minder in vastgoed, maar wel gemiddeld een gelijke weging hebben in aandelen in ontwikkelde landen. De allocatie naar opkomende landen is significant lager. Aan de vastrentende kant valt vooral het hoge percentage staatsobligaties op. Het rendement van op portefeuilles van kleine en grote pensioenfondsen is als volgt: 8 Bron: DNB, vereenvoudigde versie beleggingen pensioenfondsen inclusief derivaten 9 Fondsen met een vermogen van mln 11 / 19

12 In deze grafiek 10 worden de rendementen van drie typen pensioenfondsen vergeleken: Kleine fondsen miljoen; Middelgrote fondsen miljoen; Grote fondsen > miljoen. De gekozen periode is te klein om iets over lange termijn resultaten te zeggen, maar wel duidelijk blijkt dat de grote fondsen veel harder door de crisis van 2008 geraakt zijn. Het gemiddeld rendement van de kleine fondsen ligt 2-3% boven dat van alle pensioenfondsen (vooral door de hoge allocatie in staatsobligaties en mogelijk gemiddeld hogere renteafdekking en minder zakelijke waarden risico). Klein en minder complex is dus niet vanzelfsprekend minder goed! Op lange termijn zouden grote fondsen theoretisch beter moeten presteren omdat zij beter kunnen diversifiëren en (kosten)schaalvoordelen hebben. Echter op kortere termijn en in neergaande markten, zoals we in het recente verleden gezien hebben, wordt dit om verschillende redenen niet bevestigd. 7. Wat is de impact en ontwikkeling van beheerkosten? Leveren duurdere beleggingen een beter rendement op? Beleggingskosten zijn belangrijk (zie rapport AFM 2011 over kosten vermogensbeheer). Volgens een veel gehanteerde vuistregel levert 1% extra rendement op lange termijn 30% meer pensioen op. Een besparing in de beleggingskosten leidt ook tot een zekere verhoging van het pensioen (waarbij mogelijk extra verwacht rendement wordt opgegeven). Volgens een recent onderzoek van Netspar/UvM/Yale 11 zijn de beleggingskosten sinds 1999 voortdurend gestegen. Dit komt onder andere dat er meer in alternatieve beleggingscategorieën wordt belegd. De duurste categorie is private equity met een gemiddeld prijskaartje van 280 bp per jaar (inclusief variabele beloning kan dit oplopen tot bp). Vastrentende waarden (staatsleningen) zijn het goedkoopst met bp. Volgens de CEM benchmark bedragen de kosten voor Nederlandse pensioenfondsen gemiddeld 42 bp 12. Voor kleinere fondsen liggen deze kosten over het algemeen beduidend hoger. 10 Bron: DNB, data bewerkt door Montae 11 Rotman International Centre for Pension Management, discussion forum mei CEM heeft zich sinds de oprichting in 1991 gespecialiseerd in de analyse van de resultaten en kosten van de beleggingsorganisaties van pensioenfondsen. Het gevonden percentage is op basis van portefeuilles over / 19

13 Ter illustratie de beleggingskosten van enkele asset classes uit de CEM database: Aandelen wereldwijd 17bp Global Vastrentend 7 bp High Yield 37 bp Commodities 110 bp Hedge Funds 157 bp Wat performance betreft, blijkt het selecteren van de juiste assets binnen iedere categorie een groot deel van het resultaat te bepalen. Hoewel grote fondsen beter presteren vanwege de schaalvoordelen in de minder liquide asset classes (zij kunnen meer mensen zetten op de selectie), presteren kleinere fondsen gemiddeld beter in aandelen dan grote fondsen. De wendbaarheid van kleine fondsen speelt hierbij een rol. Hogere kosten leiden doorgaans tot een lagere performance, dus de extra kosten wegen in veel gevallen niet op tegen het extra rendement. 8. Wat is een effectieve allocatie? Vermogensbeheerders gebruiken meestal eigen modellen om een optimale asset mix te bepalen. Afhankelijk van de gebruikte historische reeksen (performance en volatiliteit) en correlatie matrices kunnen de uitkomsten hiervan behoorlijk verschillen. Een steekproef onder een viertal grote vermogensbeheerders in 2010 liet zien dat bij een gelijk risicoprofiel het bruto verwachte rendement tussen de laagste en de hoogste uitkomsten maar liefst 1.6% verschilt! 13 Deels komt dit door de gebruikte reeksen en tabellen, maar ook door verschillen in randvoorwaarden (als bijvoorbeeld emerging markets debt niet gemaximeerd zou worden, zou de allocatie veel hoger zijn gezien de historisch aantrekkelijke risico/rendement verhouding). Zeer kleine wijzigingen in de input kunnen leiden tot significant andere allocaties. Optimalisatie modellen hebben dus belangrijke beperkingen! Ter illustratie is een vergelijking gemaakt 14 van een zeer simpel mandaat bestaande uit (wereldwijd gespreide) aandelen en Europese obligaties en een gediversifieerde portefeuille. 13 Dutch Pension Fund Management, Master thesis Lancaster University, Gerard Bergsma, juni Bron: SEI, analyse door Global Institutional Solutions, september / 19

14 Asset classes (equities/bonds) Undiversified portfolio (30%/70%) Diversified portfolio (30% /70%) Global equities Europe ex UK equities Pan European small cap US large cap equities US small cap equities UK equities Japan equities Pacific ex Japan equities Emerging markets equities Euro core fixed interest bonds US core fixed interest bonds US high yield bonds Emerging market debt Global fixed interest bonds Expected Return p.a. (geometric, inc alpha where applicable) 5.4% 6.5% Volatility 6.8% 7.7% In de veronderstelling dat de gediversifieerde portefeuille maximaal 10 bp duurder zal zijn, zijn beide portefeuilles over 5 jaar gemeten efficiënte keuzes. Bij de gediversifieerde portefeuille neemt het risico minder toe dan het verwachte rendement, waardoor deze een meer aantrekkelijke optie lijkt. Echter in tijden van marktstress met hogere correlaties, neemt het beschermende effect van de diversificatie af. De correlatie tussen obligaties en zakelijke waarden heeft echter op beleggingsportefeuille niveau zelfs in 2008 goed gewerkt (waarde van aandelen ging omlaag maar de waarde van staatsobligaties ging omhoog). Hoewel de niet-gediversifieerde portefeuille al als efficiënt mag worden gezien, is er meer toegevoegde waarde te verwachten door verdere diversificatie. Met name door toevoeging van emerging markets en high yield. 9. Kan het dus eenvoudiger en goedkoper? Wij hebben over de afgelopen vijf jaar geen sterk bewijs gevonden dat pensioenfondsen met eenvoudige portefeuilles minder goed zouden presteren. In tegendeel lijken de kleinere fondsen juist beter beschermd tegen scherpe koersdalingen in een crisissituatie. Diversificatie voegt veel waarde toe, maar heeft zijn grenzen: In de gebruikte modellen; Over-diversificatie werkt rendementsreducerend; Relatief hogere kosten; Correlaties die toenemen in tijden van stress. 14 / 19

15 De kosten van een zwaar gediversifieerde portefeuille zijn veel hoger, terwijl maar afgewacht moet worden of deze hogere kosten zich ook vertalen in een hoger rendement. Wij zijn van mening dat een eenvoudige, efficiënte portefeuille tegen relatief lage beheerskosten voor kleine (en grotere) pensioenfondsen een goed alternatief is. Het is te begrijpen en uit te leggen, de kosten zijn laag, de liquiditeit is hoog, de governance eromheen relatief simpel en effectief te beheren door het bestuur. 10. Voorgestelde portefeuille en structuur We stellen voor om een simpele, maar voldoende gediversifieerde portefeuille samen te stellen voor kleine tot middelgrote pensioenfondsen op basis van de volgende uitgangspunten: Diversificatie tussen aandelen, vastgoed en vastrentende waarden; Bij vastgoed vooralsnog in indirect beursgenoteerde vastgoedfondsen beleggen, vanwege liquiditeit en beheerskosten; Bij aandelenportefeuilles nadruk op gezonde balansverhoudingen en lage volatiliteit 15 ; Eventueel uit te breiden naar commodities; Zoeken naar lage beheerfees (nadruk op passieve mandaten 16 in efficiënte markten); Realiseren van schaalvoordelen door gebruik van FGR s 17 of andere gepoolde structuren met goede transparantie; Gebruiken van brede indices (zoals global equities en aggregate bonds) Waar mogelijk afdekken van valutarisico; Afdekken renterisico flexibel door middel van allocatie naar een voldoende aantal (circa 5) interest rate swaps en/of swaptions; Duurzaam beleggingsbeleid via engagement (uitbesteed uitoefenen van stemrecht) en waar noodzakelijk uitsluiting van bepaalde ondernemingen. 15 Uit onderzoeken blijkt dat over langere perioden het rendement op aandelen voor 70-90% uit dividenden bestaat. 16 Waarbij opgemerkt wordt dat er in academische literatuur steeds meer bewijs wordt aangevoerd dat marktgewogen indices niet optimaal zijn. Bijvoorbeeld groei-aandelen worden structureel overgewaardeerd en steeds bijgekocht nadat de weging in de index is toegenomen. Bij obligatie indices is de weging van bedrijven/landen met een hogere schuld zwaarder. 17 Een FGR is een fonds voor gemene rekening. Door met meerdere pensioenfondsen te participeren in specifieke FGR s kunnen de kosten van vermogensbeheer aanzienlijk dalen. Een soort huisfonds voor het uitvoeren van beleggingen. 15 / 19

16 Voorbeeld portefeuille: Vastgoed 10,0% Aandelen mature (passief) 30,0% Emerging markets (actief) 10.0% Staatsobligaties (passief) 30,0% Credits (actief) 15,0% Overige/liquiditeiten 5,0% 100,0% Wij verwachten dat deze simpele portefeuille een kostenstructuur zal hebben die mogelijk 25-50% lager is door het wegvallen van asset classes met relatief hoge fees en een stevige weging in passieve beleggingen. 18 Door deze allocatie in een viertal 19 FGR s (Fondsen voor Gemene Rekening) te laten plaatsvinden kan op een efficiënte wijze het beheer plaatsvinden door zorgvuldig geselecteerde vermogensbeheerders. Doordat meerdere fondsen kunnen participeren in deze FGR s kunnen de kosten van vermogensbeheer potentieel met 30-50% verlaagd worden door de schaalvoordelen. 20 Voor de individuele pensioenfondsen is het mogelijk om de allocatie aan de verschillende FGR s aan te passen op basis van het specifiek risicobudget en mate van rente- en inflatieafdekking. De structuur is dus geschikt voor de keuze van FTK1 of FTK2 onder het komende pensioenakkoord. In de laatste jaren is de belangstelling voor FGR s mede vanwege de schaalvoordelen, maar ook i.v.m. bronbelasting sterk toegenomen. Bron: DNB 18 Uit CEM onderzoeken blijkt dat de beleggingskosten in de afgelopen 10 jaar sterk zijn toegenomen (wereldwijd van 30 bp naar 50bp) onder andere door hogere allocaties in hedge fondsen, commodities en (externe) actieve mandaten die een veel hogere kostenstructuur kennen. 19 Aandelen, vastgoed, vastrentend en liquide middelen 20 De meeste vermogensbeheerders gebruiken staffels voor hun beheer fees. Deze kunnen nu worden toegepast op de FGR s. 16 / 19

17 De structuur wordt opgezet voor de pensioenfondsen, die ook kunnen participeren in de directie van de bewaarmaatschappij (de juridische eigenaar van de FGR s). De selectie van de managers kan uitbesteed worden aan een fiduciair beheerder, of andere partij die zich heeft gespecialiseerd in managerselectie. Onafhankelijkheid en transparantie zijn daarbij zeer relevant. Ook bij verandering van managers, blijven de FGR s gewoon in stand. Strategische vertaling naar de individuele portefeuilles kan gezamenlijk door de fiduciair beheerder en het pensioenbureau gedaan worden. Herbalanceren op bijvoorbeeld kwartaalbasis is hierbij transparant en goedkoop. Door de bestuursondersteuning te laten uitvoeren door een gezamenlijk bureau worden de besturen adequaat en professioneel ondersteund bij de vele uitvoerende taken en wordt er een hoge mate van efficiency bereikt. Hierdoor kunnen de kosten aanzienlijk lager worden dan met een eigen bestuursbureau van vergelijkbare kwaliteit. De beleggingsrapportage wordt verzorgd door het gezamenlijk bureau op basis van input van de custodian/fiduciair manager. Het bureau heeft hierbij de rol van oversight manager, die onder andere toeziet op de uitvoering van het mandaat, de ontwikkeling van de risico s en het gebruik van stuurinstrumenten. 17 / 19

18 11. Voordelen van de voorgestelde structuur Eenvoudige, maar robuuste portefeuille Simpele portefeuille; Simpele rapportage vanuit 4 FGR s door custodian; Overzichtelijk risicomanagement; Relatief betere bescherming in crisis situaties. Kostenbesparingen Vermogensbeheer: a. Kostenbesparing door schaal (kan oplopen tot een korting van 30-50% op de beheerfee bij vergelijkbare mandaten) en/of b. Kostenbesparing door eenvoud afhankelijk van portefeuille 25-50%. Simpeler governance en tijdsbesparing Bestuursleden kunnen focussen op wat belangrijk is: de strategie, het managen van het risico en waar nodig bijsturen; Organiseren van countervailing power veel eenvoudiger; Gezamenlijk bestuursbureau, met gezamenlijke jaarkalender en rapportage maakt bestuurders in control. Geschikt voor zowel FTK1 als FTK2 Flexibiliteit in rente- en inflatieafdekking; Flexibiliteit in allocatie naar verschillende FGR s. Wij gaan graag de discussie met u aan. Gerard Bergsma Nathalie Houwaart Montae Advies B.V. Verrijn Stuartlaan 1 F 2288 EK Rijswijk / 19

19 19 / 19

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Vastgoed in ALM context

Vastgoed in ALM context Vastgoed in ALM context april 2010 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Nieuw uitgevoerde ALM analyses... 4 2.1 Huidige economische basisset... 4 2.2 Direct OG in goed gespreide portefeuille... 5 2.3 Beursgenoteerd

Nadere informatie

STANDAARDPENSIOENFONDS

STANDAARDPENSIOENFONDS STANDAARDPENSIOENFONDS Alternatieve oplossing voor het continuïteitsvraagstuk 1 februari 2014 Toenemende druk bij pensioenfondsen FD 20-3-2013 2 Het continuïteitsvraagstuk Continuïteitvraagstuk pensioenfondsen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Op welke beleggingsstrategie baseert de beleggingsonderneming haar dienstverlening? Antwoord:

Op welke beleggingsstrategie baseert de beleggingsonderneming haar dienstverlening? Antwoord: Om beleggingsondernemingen goed met elkaar te vergelijken is o.a. inzicht in het beleggingsproces een belangrijke maatstaf. Door vragen te stellen over het beleggingsbeleid krijgt u een goed beeld van

Nadere informatie

Advies Commissie Parameters

Advies Commissie Parameters Advies Commissie Parameters Voorstel tot herziening van verwachte rendementen Sprenkels&Verschuren Maart 2014 Copyright 2014 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie van het document of een deel

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2013 Portfolio Management Ostrica BV Februari 2013 Rendementsverwachtingen Ostrica 2013 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Per 1 augustus 2016 voert de beheerder van de Aegon Funds, de AEAM Funds en de Aegon Paraplu 1 Funds, Aegon Investment

Nadere informatie

Beleggingsovertuigingen

Beleggingsovertuigingen Beleggingsovertuigingen Inhoudsopgave 1 Beleggingsovertuigingen bpfbouw 1.1 Inleiding 1.2 Beleggingsovertuigingen t.a.v. Financiële Markten 1.3 Beleggingsovertuigingen t.a.v. de portefeuille en instrumenten

Nadere informatie

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA Verklaring van Beleggingsbeginselen Joachim Aelvoet CBFA 17 maart 2011 Onderzoek 29 IBP's +/- 4,5 miljard euro vermogen +/- 100.000 aangeslotenen methode: eerste analyse individueel gesprek conclusies

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Portfolio Management Ostrica BV Januari 2014 Rendementsverwachtingen Ostrica 2014 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

Beleggingsbeginselen

Beleggingsbeginselen Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Versie april 2015 Deze Verklaring beleggingsbeginselen maakt onderdeel uit van het beleggingsbeleid van het pensioenfonds en is aangepast

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2010 www.ingim.com Agenda Huidig mandaat bij ING IM Performance, beleid en vooruitzichten

Nadere informatie

Portefeuillekeuze voor lange-termijn beleggers met liquiditeitsrisico's. Joost Driessen 26 maart 2013

Portefeuillekeuze voor lange-termijn beleggers met liquiditeitsrisico's. Joost Driessen 26 maart 2013 Portefeuillekeuze voor lange-termijn beleggers met liquiditeitsrisico's Joost Driessen 26 maart 2013 Illiquide assets voor lange-termijn beleggers? David Swensen, CIO Yale endowment: "Accepting illiquidity

Nadere informatie

Bouw uw eigen beleggingsportefeuille

Bouw uw eigen beleggingsportefeuille Bouw uw eigen beleggingsportefeuille Joost van Leenders, oktober 2013 Bouw uw eigen beleggigsportefeuille I oktober 2013 I 2 Agenda Strategisch versus tactisch beleggingsbeleid Spreiding, waarom ook alweer?

Nadere informatie

Workshop Riskmanagement & Governance van beleggen VIIP congres. Amstelveen, 17 april 2012

Workshop Riskmanagement & Governance van beleggen VIIP congres. Amstelveen, 17 april 2012 Workshop Riskmanagement & Governance van beleggen VIIP congres Amstelveen, 17 april 2012 Agenda 1. Ontwikkelingen risicobeheersing beleggingen 2. DNB bevindingen en toezichtthema s 2012 3. Maatregelen

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U?

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons

Nadere informatie

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Het strategisch beleggingsplan van ABP is stapsgewijs opgebouwd. De strategie is gebaseerd op vier pijlers: 1) de doelstelling van ABP 2) beleggingsovertuigingen

Nadere informatie

Essentiële Beleggersinformatie

Essentiële Beleggersinformatie Essentiële Beleggersinformatie Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven en is bedoeld

Nadere informatie

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies De Vries Investment Services is een onafhankelijk en objectief beleggingsadvieskantoor. Wij begeleiden beleggers bij het realiseren van hun financiële doelstellingen en bieden een service die banken niet

Nadere informatie

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak Gespecialiseerd team onderhoudt en ontwikkelt LCM WWW.INGIM.COM 2 ING INVESTMENT MANAGEMENT

Nadere informatie

1. Organisatie BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS ACHMEA. ABTN 2014 versie 21-3-2014 1. Stichting Pensioenfonds Achmea

1. Organisatie BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS ACHMEA. ABTN 2014 versie 21-3-2014 1. Stichting Pensioenfonds Achmea BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN Introductie Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van SPA.

Nadere informatie

Van ALM naar beleggingsbeleid

Van ALM naar beleggingsbeleid Van ALM naar beleggingsbeleid IIR Seminar Professioneel Risicomanagement voor Pensioenfondsen November 26, 2007 ORTEC bv P.O. Box 4074 3006 AB Rotterdam Tel. 010 498 6660 Fax. 010 498 6667 info@ortec.nl

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

1. De Consumentenbrief moet uiterlijk 1 juli aanstaande op uw website staan; en

1. De Consumentenbrief moet uiterlijk 1 juli aanstaande op uw website staan; en TOELICHTING VOORAF In dit stuk hebben wij geprobeerd de vragen de beantwoorden die volgens de Consumentenbrief door een potentiele cliënt gesteld zouden moeten worden aan zijn beoogde vermogensbeheerder.

Nadere informatie

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 1.1 Het beleggingsproces Het beleggingsproces vormt de randvoorwaarden

Nadere informatie

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Het strategisch beleggingsplan van ABP is stapsgewijs opgebouwd. De strategie is gebaseerd op vier pijlers: 1) de doelstelling van ABP 2) beleggingsovertuigingen

Nadere informatie

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Onderdeel van a.s.r. a.s.r. is de Nederlandse verzekeringsmaatschappij voor alle verzekeringen. Bij a.s.r. werken ruim 3.900 medewerkers

Nadere informatie

investment academy BNPP IP Campus Welkom bij de Investment Academy

investment academy BNPP IP Campus Welkom bij de Investment Academy investment academy Welkom bij de Investment Academy OpleIdIngen voor pensioenfondsbestuurders In 2013 investment academy Investment Academy Kennis en deskundigheid met u delen BNP Paribas Investment Partners

Nadere informatie

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES ONDERZOEK NAAR VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES NOVEMBER 2014 Met dank aan: Naar aanleiding van het besluit van BlackRock om per 31 december 2014 de Funds of ishares op te heffen

Nadere informatie

Doelbeleggen. Dirk van Ommeren, 5 maart 2015

Doelbeleggen. Dirk van Ommeren, 5 maart 2015 Doelbeleggen Dirk van Ommeren, 5 maart 2015 I 09/03/2015 I 2 Mijn financiële tijdslijn Doelbeleggen of doelsparen? 2025 2030 2035 EUR 15.000? EUR 25.000? EUR 35.000? I 09/03/2015 I 3 Doelbeleggen of doelsparen

Nadere informatie

ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen

ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen Vrijdag 22 april 2016 Wie geeft deze presentatie? Martijn Rozemuller Voormalig arbitrage handelaar bij Optiver Oprichter

Nadere informatie

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange Media Relations 27 januari 2016 Persbericht UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange UBS is hiermee gelijk goed voor 25% van het totale aantal ETF s genoteerd in Amsterdam

Nadere informatie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie S&V Reflector Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie Juni 2011 Sprenkels & Verschuren wil met dit document haar bijdrage leveren aan een verantwoord

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Anna Timmermans 27 september 2007 www.ingim.com Agenda Huidig Mandaat bij ING IM Performance, Beleid en Vooruitzichten 2 Huidig

Nadere informatie

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1 BELEGGINGSSTATUUT Stichting Fonds Oncologie Holland April 2015 30 april 2015, pag. 1 Inhoudsopgave I Beleid.... 3 Algemeen 4 Hefbomen 4 Restricties....4 II Middelenverdeling......5 Strategische asset allocatie

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017 Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Zuivel en aanverwante industrie (BPZ) Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft de uitgangspunten

Nadere informatie

1. Het pensioenfonds loopt beleggingsrisico. Dat betekent dat in het MVEV een bijdrage van 4% van de technische voorzieningen (TV) is opgenomen.

1. Het pensioenfonds loopt beleggingsrisico. Dat betekent dat in het MVEV een bijdrage van 4% van de technische voorzieningen (TV) is opgenomen. Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen 1 BIJLAGE: VASTSTELLING MVEV EN VEV Vaststelling minimaal vereist eigen vermogen Op grond van artikel 126 van de Wet verplichte beroepspensioenregeling dient

Nadere informatie

Theta Legends Fund Unieke toegang tot legendarische beleggingsfondsen

Theta Legends Fund Unieke toegang tot legendarische beleggingsfondsen Theta Legends Fund Unieke toegang tot legendarische beleggingsfondsen Theta Legends Fund Theta Legends Fund is een fund of hedge funds met de volgende kenmerken: Toegang. Theta Capital geeft toegang tot

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds 1818 tot nut van het algemeen

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds 1818 tot nut van het algemeen BELEGGINGSSTATUUT Stichting Fonds 1818 tot nut van het algemeen A. ALGEMENE DOELSTELLINGEN 1. Doelstelling van Fonds 1818 Stichting Fonds 1818 tot nut van het algemeen heeft als doel het verhogen van de

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Tactische Asset Allocatie

Tactische Asset Allocatie Tactische Asset Allocatie Enno Veerman Volendam, 2 maart 2012 Tactische Asset Allocatie (TAA) Strategische Asset Allocatie (SAA): portefeuille samenstellen op basis van lange-termijn voorspellingen TAA:

Nadere informatie

32.0039.15. Stichting Pensioenfonds voor de Woningcorporaties. Beleggingsbeginselen SPW

32.0039.15. Stichting Pensioenfonds voor de Woningcorporaties. Beleggingsbeginselen SPW 32.0039.15 Stichting Pensioenfonds voor de Woningcorporaties Beleggingsbeginselen SPW 28 juni 2016 Inleiding Beleggingsbeginselen zijn de belangrijkste overtuigingen die ten grondslag liggen aan de strategie,

Nadere informatie

10 jaar. 3 jaar. 5 jaar

10 jaar. 3 jaar. 5 jaar Legg Mason Global Funds plc Gegevens per 0 september 202 en Vastrentende Compartimenten De weergegeven Klasse is de Klasse A Uitkeringsdeelbewijzen, uitgezonderd voor Legg Mason Western Asset US Adjustable

Nadere informatie

Alternatives vanuit een ALM perspectief

Alternatives vanuit een ALM perspectief Alternatives vanuit een ALM perspectief Inleiding Het doel van een ALM studie is om tot een integraal premie-, indexatie- en beleggingsbeleid te komen. Onder beleggingsbeleid werd, tot een aantal jaren

Nadere informatie

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Deelnemersbrochure Mijn Pensioen 2014 Stichting Pensioenfonds Gasunie Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Een unieke pensioenoplossing: Pensioenopbouw op maat; Altijd online inzage in uw vermogensopbouw.

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid Beleggingsbeleid Ardanta Het beleggingsbeleid van Ardanta is uitbesteed aan de afdeling Financial Markets van ASR Nederland. Jaarlijks stellen wij het beleid in samenspraak met deze afdeling vast, waarna

Nadere informatie

Bericht 3 e kwartaal September 2014

Bericht 3 e kwartaal September 2014 Bericht 3 e kwartaal September 2014 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van vermogensbeheer

Nadere informatie

1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt

1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt Investment Beliefs Bpf MITT Missie en doelstellingen. 1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt Bij het nemen van

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

Programma Leergang Besturen van een Pensioenfonds

Programma Leergang Besturen van een Pensioenfonds Programma Leergang Besturen van een Pensioenfonds Locatie: Woudschoten Conferentiecentrum te Zeist Module 1 Wetgeving en beleid Dag 1: donderdag 3 april 2014 09.00 09.30 uur Ontvangst 09.30 10.00 uur Inleiding

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID: EEN WELOVERWOGEN KEUZE

ONS BELEGGINGSBELEID: EEN WELOVERWOGEN KEUZE ONS BELEGGINGSBELEID: EEN WELOVERWOGEN KEUZE Ons beleggingsbeleid vertelt u welke overtuigingen wij hebben ten aanzien van beleggen en welke keuzes wij maken in ons beleggingsproces. In principe is het

Nadere informatie

Eenvoudig beleggen met trackers

Eenvoudig beleggen met trackers Eenvoudig beleggen met trackers Rabobank Rijn en Veenstromen 14 Oktober 2010 Gertjan Dorrepaal Directoraat Private Banking Beleggingscompetence Agenda 1. Wat zijn Trackers? Explosieve groei Geschiedenis

Nadere informatie

Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s. Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten

Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s. Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten 8 oktober 2015 Wie geeft deze presentatie? Martijn Rozemuller Oprichter

Nadere informatie

Yong Lin FactSet Portfolio Analytics Specialist

Yong Lin FactSet Portfolio Analytics Specialist Yong Lin FactSet Portfolio Analytics Specialist Wat is attributie? Performance attribution Absolute Relative Portfolio Benchmark Contribution Sectors, Countries, Industries, etc. Factors such as fundamental,

Nadere informatie

MIJN HEINZ PENSIOEN Werking Beschikbare premie

MIJN HEINZ PENSIOEN Werking Beschikbare premie MIJN HEINZ PENSIOEN Werking Beschikbare premie Deze slides zijn in juni 2010 gepresenteerd aan deelnemers aan de informatiesessies. De inhoud heeft een puur informatief karakter. Aan de informatie in deze

Nadere informatie

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen ING Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen Zoekt u een aantrekkelijke manier voor vermogensopbouw zonder veel omkijken? Dan zijn de ING Fondsen wellicht iets voor u. ING Fondsen als een moderne,

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

Verklaring beleggingsbeginselen

Verklaring beleggingsbeginselen Verklaring beleggingsbeginselen Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft een samenvatting van de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van Stichting Pensioenfonds Hoogovens (het fonds). Deze

Nadere informatie

Alles over ETF s deel 2 Van strategie tot portefeuille

Alles over ETF s deel 2 Van strategie tot portefeuille Alles over ETF s deel 2 Van strategie tot portefeuille Dinsdag 10 november 2015 Wie geven deze presentatie? Tycho Schaaf Beleggingsspecialist LYNX Martijn Rozemuller Oprichter en Managing Director Think

Nadere informatie

Hedge Funds vs. Aandelen en Obligaties & Hoe te beleggen in Hedge Funds

Hedge Funds vs. Aandelen en Obligaties & Hoe te beleggen in Hedge Funds Hedge Funds vs. Aandelen en Obligaties & Hoe te beleggen in Hedge Funds Hedge Funds vs. Aandelen en Obligaties & Hoe te beleggen in Hedge Funds Auteur: Valeer van Mook, (Hedge) Fund Analist van De Veste.

Nadere informatie

Wijziging beleggingsmogelijkheden

Wijziging beleggingsmogelijkheden Wijziging beleggingsmogelijkheden Aanvullende PensioenRekening & Pre-pensioen Rekening (SPJNL) Ed Vermeulen Robeco Accountmanager Institutional Clients Leiden, mei 2010 1 Agenda Doelstelling Pensioenregeling

Nadere informatie

NN Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen

NN Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen NN Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen Zoekt u een aantrekkelijke manier voor vermogensopbouw zonder veel omkijken? Dan zijn de NN Fondsen wellicht iets voor u. NN Fondsen als een moderne, heldere

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014 Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten Vermogensbeheer SPMS 17 november 2014 Structuur SPMS (vermogensbeheer) Bestuur SPMS F&C (verantwoord beleggen) Ortec (ALM studie) Bestuursbureau Investment

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2008 www.ingim.com Agenda Huidig Mandaat bij ING IM Performance, Beleid en Vooruitzichten

Nadere informatie

Kosten van vermogensbeheer

Kosten van vermogensbeheer Kosten van vermogensbeheer Gerard Roelofs 4e dinsdag van september 2011 2011 Towers Watson. All rights reserved. Agenda Aanleiding en relevantie Case beschrijving gemiddeld Nederlands pensioenfonds Verscheidenheid

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid. van. LG Partners BV. De vragen èn antwoorden op een rijtje

Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid. van. LG Partners BV. De vragen èn antwoorden op een rijtje Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid van LG Partners BV De vragen èn antwoorden op een rijtje April 2015 Introductie. In 2014 is een groot aantal brancheorganisaties het initiatief genomen om een Consumentenbrief

Nadere informatie

Dinsdag 22 september 2015. Beleggen met ETF s Van theorie tot strategie

Dinsdag 22 september 2015. Beleggen met ETF s Van theorie tot strategie Dinsdag 22 september 2015 Beleggen met ETF s Van theorie tot strategie Wie geven deze presentatie? Tycho Schaaf Beleggingsspecialist LYNX Martijn Rozemuller Oprichter en directeur Think ETF s 1 De agenda

Nadere informatie

BI CARMIGNAC PATRIMOINE

BI CARMIGNAC PATRIMOINE BI CARMIGNAC PATRIMOINE Beleggingsdoelstelling Het compartiment belegt in het fonds Carmignac Patrimoine A (acc) EUR (ISIN: FR0010135103). Dit fonds behoort tot de categorie gediversifieerd en heeft als

Nadere informatie

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Deelnemersbrochure Mijn Pensioen 2014 Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Een unieke pensioenoplossing: Pensioenopbouw op maat; Zelf beleggen of uitbesteden aan professionals; In plaats van beleggen kunt

Nadere informatie

Beleggingsbeleid. Inhoudsopgave

Beleggingsbeleid. Inhoudsopgave Beleggingsbeleid Inhoudsopgave 1. Definitie beleggingsbeleid 2. Definitie beleggingsrisico 3. Beleggingsstrategie 4. Beleggingscategorieën 5. Verantwoord beleggen 6. Doelgroep van de Beleggingsonderneming

Nadere informatie

Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur

Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur Veel Nederlandse pensioenfondsen hebben in de afgelopen jaren hun vastgoedportefeuilles opnieuw

Nadere informatie

Informatie Care IS Beleggingsportefeuille

Informatie Care IS Beleggingsportefeuille Informatie Care IS Beleggingsportefeuille Onderstaande informatie is samengesteld op14 juni 2013 Inleiding Binnen de beleggingsportefeuilles van Care IS wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende beleggingscategorieën:

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

Dutch Round Table On Performance Measurement

Dutch Round Table On Performance Measurement Dutch Round Table On Performance Measurement 19 maart 2009 Dag programma Dutch Round Table 13:20 GIPS 2010 Mark van Eijk 13:30 Valutahedging Ido de Geus 14:00 Round Table Discussie 14:45 Koffie Break 15:15

Nadere informatie

DNB SEMINAR VERMOGENSBEHEER UITBESTEDING VERMOGENSBEHEER

DNB SEMINAR VERMOGENSBEHEER UITBESTEDING VERMOGENSBEHEER DNB SEMINAR UITBESTEDING Door: Oscar van Angeren I. Regulatory framework en II. Algemene contractuele aspecten 1 I. Regulatory framework Uitbestedingsregels pensioenfondsen: artikel 34 Pw en 12-14 BuPw.

Nadere informatie

Gevolgen voor pensioenfondsen van Advies Commissie

Gevolgen voor pensioenfondsen van Advies Commissie INVESTMENT SOLUTIONS & RESEARCH UPDATE 31 maart 2014 Voor professionele adviseursbeleggers Gevolgen voor pensioenfondsen van Advies Commissie Jaap Hoek en Roderick Molenaar Portfolio Strategy Parameters

Nadere informatie

De zoektocht naar rendement: een hernieuwde opleving van alternatives?

De zoektocht naar rendement: een hernieuwde opleving van alternatives? De zoektocht naar rendement: een hernieuwde opleving van alternatives? Nu de rente op obligaties volledig opgedroogd lijkt te zijn, staatsleningen en ook zelfs sommige bedrijfsleningen een negatieve rente

Nadere informatie

De Verklaring wordt aan een deelnemer verstrekt als deze er om vraagt.

De Verklaring wordt aan een deelnemer verstrekt als deze er om vraagt. BIJLAGE C VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN 1. Inleiding 1.1 Achtergrond en doelstelling Artikel 145 van de Pensioenwet schrijft voor dat een pensioenfonds een actuariële en bedrijfstechnische nota (ABTN)

Nadere informatie

NN Investment Partners Voorheen ING Investment Management

NN Investment Partners Voorheen ING Investment Management NN Investment Partners Voorheen ING Investment Management Onderdeel van NN Group N.V. Hoofdkantoor: Den Haag AuM: EUR 184 miljard (per 30 juni 2015) 1.100 medewerkers Actief in 16 landen in Europa, het

Nadere informatie

ALLEEN VOOR BELEGGERS IN NEDERLAND OVER INKOMSTEN GESPROKEN DEEL 1 KENNISMAKING MET INKOMSTENBELEGGEN

ALLEEN VOOR BELEGGERS IN NEDERLAND OVER INKOMSTEN GESPROKEN DEEL 1 KENNISMAKING MET INKOMSTENBELEGGEN ALLEEN VOOR BELEGGERS IN NEDERLAND OVER INKOMSTEN GESPROKEN DEEL 1 KENNISMAKING MET INKOMSTENBELEGGEN Kennismaking met inkomstenbeleggen Een rente die lager is dan de inflatie en beleggingen die minder

Nadere informatie

BI CARMIGNAC PATRIMOINE A EUR ACC

BI CARMIGNAC PATRIMOINE A EUR ACC BI CARMIGNAC PATRIMOINE A EUR ACC Beleggingsdoelstelling Het interne beleggingsfonds belegt in het fonds Carmignac Patrimoine A EUR acc (ISIN: FR0010135103). Dit fonds behoort tot de categorie gediversifieerd

Nadere informatie

Werknemers Pensioen Mixfondsen. beleggingspropositie per 01-01-2016

Werknemers Pensioen Mixfondsen. beleggingspropositie per 01-01-2016 Werknemers Pensioen Mixfondsen beleggingspropositie per 01-01-2016 Onderdeel van a.s.r. a.s.r. is de Nederlandse verzekeringsmaatschappij voor alle verzekeringen. Bij a.s.r. werken ruim 3.900 medewerkers

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten Zeist, 4 maart 2014 1. Inleiding De verklaring inzake beleggingsbeginselen beschrijft de uitgangspunten van het beleggingsbeleid

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 3 Tweede kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten Volgens recente signalen vertoont de mondiale economie tekenen van verzwakking. Tegelijkertijd nemen de risico

Nadere informatie

Risico Management. Pensioenakkoord en Integraal Balansmanagement. Marton Bloemer Risk Manager

Risico Management. Pensioenakkoord en Integraal Balansmanagement. Marton Bloemer Risk Manager Risico Management Pensioenakkoord en Integraal Balansmanagement Marton Bloemer Risk Manager Introductie 1. Pensioenakkoord 2. Risicomanagement (Integraal Balansmanagement) 3. Samengevat Pagina 1 Pensioenakkoord

Nadere informatie

Van Stuiver tot Miljardair

Van Stuiver tot Miljardair Van Stuiver tot Miljardair Slim beleggen met een hefboom Rob Stuiver 29 september Programma Het ver-1000 voudigen van uw vermogen in 20 jaar Bouwen van de portefeuille Bouwstenen: Aandelen, Alternatives,

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie