Ekonomiese en Bestuurswetenskappe

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ekonomiese en Bestuurswetenskappe"

Transcriptie

1 62 Ekonomiese en Bestuurswetenskappe 17. Behoeftes en begeertes Ons het reeds in gr. 4 geleer van behoeftes en begeertes. Jy weet reeds dat: n Behoefte iets is wat jy so nodig het dat jy nie daarsonder kan klaarkom nie n Begeerte iets is wat jy graag wil hê, al kan jy daarsonder klaarkom. Behoeftes is onder meer: skuiling. Dit is vir n mens baie moeilik om aan enigiets anders te dink as jy honger of dors is, of koud kry omdat jy nie n huis of goeie klere het nie. 2. Veiligheidsbehoeftes Die behoefte om veilig te voel en beskerm te word, word gesien as die tweede belangrikste behoefte. 3. Mens-tot-mens of sosiale behoeftes Hieronder val n mens se behoefte aan liefde en aanvaarding, om iewers te behoort of in n groep aanvaar te word. 4. Behoefte aan waardering Elke mens wil graag dinge bereik wat goed is in ander mense se oë en waarop hyself ook trots kan wees. 5. Behoefte om jou heel beste moontlikhede te bereik Mense wat uit hulle eie werk en altyd hulle heel beste lewer. Soms is hierdie mense ook welgesteld (omdat hulle hard gewerk het) en kan hulle lekker ontspan met luukse vermaak (begeertes). As Christene moet ons onthou dat ons behoeftes altyd in diens van die Here moet staan. As ons deur n Christelike bril na hierdie lys behoeftes kyk, kan ons die volgende sê: Ons weet dat die Here vir ons basiese behoeftes (soos voedsel en klere) sorg. Die Bybel leer ons dat selfs hierdie basiese behoeftes vir ons nie belangriker as God en sy woord mag wees nie. Die Here Jesus self het vir ons n voorbeeld gestel toe die duiwel Hom wou versoek toe Hy honger in die woestyn was en Hy vir die duiwel gesê het dat die Woord belangriker as voedsel is. Ons weet dat die Here ons ook beskerm en liefhet. Hy verwag ook van ons om Hom en ons medemens lief te hê. Dit word vir ons geleer in die liefdesgebod, wat n opsomming van die Tien Gebooie is. As Christene dink ons nie eerste aan onsself nie, maar eerste aan God en ons medemens. Dit is goed om goeie werke te doen en jou beste te lewer, maar dit moet altyd

2 om die regte redes gedoen word, naamlik tot eer van die Here. As jou eie eer die belangrikste word, word jy jou eie afgod en dien jy jouself in plaas van die Here. Die Here ken ons behoeftes en gee ook in die Bybel erkenning daaraan dat sommige behoeftes vir ons, sondige mense, dringender as ander is. Daarom leer Hy ons ook dat dit nie sal help om vir arm mense te sê: Word gevoed, word warm nie. Ons moet iets doen om hulle in hulle nood te help. Dit is interessant om te sien hoe die advertensiewêreld hierdie verskillende soorte behoeftes gebruik om hulle produkte te bemark. Advertensies wat ons lus maak vir n smaaklike hamburger of n yskoue koeldrank, is waarin gepraat word van die bril se beskerming teen ultravioletbestraling, is weer op die veiligheidsbehoefte gemik. Sosiale of mens-tot-mens behoeftes word aangespreek deur advertensies wat jou laat dink dat almal van jou sal hou as jy hierdie produk koop, soos spuitgoed wat dames of mans lekker laat ruik. Sommige deftige klere word so geadverteer dat mense voel hulle sal selfrespek hê (en respek van ander kry) as hulle dit aantrek. Dan is daar advertensies wat n mens laat dink dat net die suksesvolste en die rykste mense n sekere produk sal gebruik, soos baie duur parfuum of n sekere soort sigaret. Jy het seker al agtergekom dat die advertensiemense slim genoeg is om mense se behoeftes in begeertes te laat verander. As jy honger is, maak n hamburgeradvertensie jou Sigarette veroorsaak dodelike kanker en verswak jou longe darem baie lus daarvoor, maar eintlik sou n gewone toebroodjie sekerlik ook jou honger gestil het. As n mens jou produk wil verkoop, moet jy dink aan jou kopers se behoeftes, anders sal jy nie suksesvol wees nie. Vir die Christen-entrepreneur is die volgende belangrik: Terwyl n oulike en slim advertensie mense lus maak om jou produk te koop, moet alles wat jy daarin skryf die waarheid wees en die mense nie mislei nie. 63

3 n Christen behoort nie n advertensie so te maak dat dit bots met dit wat hy as gelowige glo nie. n Christen is altyd eerbaar, kom sy beloftes na en sorg dat sy pryse billik, sy produk van die beste en sy diens baie goed is. Goeie werk (tot eer van die Here) is beter as die slimste advertensie. Ons word lus vir die koekies en koop bakpoeier om ons eie koekies mee te bak Ons wil almal beskerm word teen n gejeuk en gebrand. Hierdie advertensie is gemik op ons behoefte om lekker te voel 64

4 18. Die ekonomiese siklus en die regering se rol daarin 18.1 Wat is die ekonomiese siklus? n Siklus is iets wat al in die rondte loop en elke keer weer begin. Die waterkringloop is n voorbeeld van n siklus uit die natuur. So kry ons in die ekonomie ook n siklus, wat oral gesien kan word waar met geld gewerk word. Dit lyk so: Eers maak jy n produk of lewer n diens (produksie). Jy kry geld as jy die produk of diens verkoop (inkomste). Dan gee jy weer die geld uit wat jy verdien het (besteding). Voor jou geld heeltemal opraak, moet jy natuurlik weer n nuwe produk of diens lewer en dan begin alles weer van voor. Produksie (Maak n produk om te verkoop of lewer n diens vir geld) Besteding Gee die geld uit Inkomste Kry geld Kom ons kyk na n eenvoudige voorbeeld: Dewald was elke week sy pa se motor ( n diens) om sakgeld te verdien. Sy pa betaal hom R20 wanneer hy die motor was (inkomste). Dewald gebruik hierdie geld om vir hom lekkers te koop (besteding). Omdat sy geld op is, moet hy weer sy pa se motor was vir n inkomste. Hierdie siklus kan jy ook sien in julle huis waar jou ma en pa elke maand hard werk (produksie) en n salaris verdien (inkomste). Dan moet hulle kos koop, die huis, water en elektrisiteit, ensovoorts, betaal (besteding). 65

5 n Land se ekonomie kan net gesond wees as die ekonomiese siklus goed werk Wat moet die regering van n land doen om die land se ekonomiese siklus oral goed te laat werk? Wet en orde Die regering moet sorg dat daar goeie wette in die land is en dat die polisie en ander veiligheidsmagte die orde handhaaf. Die regering moet ook sorg dat daar n regverdige regstelsel is. Misdaad en korrupsie kan n siklus vernietig. Ekonomiese reëls Die regering maak reëls wat sorg dat besighede aan sekere vereistes moet voldoen. Fabrieke en besighede wat met voedsel werk, moet skoon en higiënies wees. Die regering sorg ook dat daar altyd gesonde mededinging tussen ondernemings is sodat pryse nie onnodig hoog word nie. n Rustige land en omgewing Die regering moet so regeer dat daar vrede en rus in die land is. In lande waar politieke onrus of oorlog is, verswak die ekonomie dadelik, geld en noodsaaklike middele word skaars en almal kry swaar. Voorbeelde hiervan is goeie paaie en watervoorsiening. As sulke dienste swak is, sal die hele ekonomie ook verswak, want besighede sal nie goeie diens kan lewer nie. 66

6 Subsidies en pensioene Die regering help om sekere produkte, byvoorbeeld brood, goedkoper te maak sodat arm mense dit kan bekostig. Bakkerye moet geld kry van die staat om dit moontlik te maak. Hierdie geld noem ons n subsidie. Mense wat te oud of sieklik is om te werk, kan by die staat pensioen kry. Dit help hulle om aan die lewe te bly Belasting Wat is belasting? Belasting is geld wat die inwoners van n land aan die regering moet betaal. Waarom is belasting nodig? Die regering van n land moet die inwoners op allerhande maniere tot diens wees. Van hierdie dienste is die volgende: Sosiale dienste soos onderwys, gesondheid en behuising. Beskermingsdienste soos polisie en gevangenisdienste. Ekonomiese dienste soos brandstof en energie, vervoer en kommunikasie, watervoorsiening en nywerheidsgebiede, water en landbou. n Land se mense kan nie sonder hierdie dienste klaarkom nie, maar dit kos geld om hierdie dienste aan die gang te hou. Die regering kry n groot deel van die geld wat hy vir hierdie dienste nodig het, uit belasting Soorte belasting Daar is baie soorte belasting maar ons gaan in gr. 5 net leer van drie soorte: BTW, inkomstebelasting en eiendomsbelasting. BTW BTW is n soort belasting wat almal betaal sonder dat ons dit besef. BTW is n afkorting wat beteken belasting op toegevoegde waarde. Dit is 14% van die prys van enigiets wat jy koop, is BTW en moet aan die regering oorbetaal word. As jy n trui van R100 koop, is die ware prys van die trui dus eintlik R86, maar R14 67

7 word by die prys gevoeg sodat jy R100 betaal. Daardie R14 is nie die winkel s n nie. Die winkel moet dit aan die regering oorbetaal. Sommige basiese voedselsoorte, soos groente en brood, is vrygestel van BTW sodat dit vir arm mense n bietjie goedkoper kan wees. Inkomstebelasting Enigiemand wat werk en geld verdien, moet n deel van sy geld aan die regering gee. Dit geld vir werkers maar ook vir maatskappye. Ons praat van persoonlike inkomstebelasting en maatskappybelasting. Persoonlike inkomstebelasting Persoonlike inkomstebelasting is nie dieselfde vir almal nie. Hoe meer geld jy verdien, hoe meer inkomstebelasting moet jy betaal. Byvoorbeeld: Persoon A verdien R per jaar en moet 30% van sy inkomste aan belasting betaal. Persoon B verdien R per jaar en hy moet 18% van sy inkomste betaal vir belasting. Mense wat baie min verdien, hoef glad nie inkomstebelasting te betaal nie, want anders sal hulle nie genoeg hê om van te lewe nie. Al word die inkomstebelasting elke maand direk van jou salaris afgetrek, kan jy tog weer later daarvan terugkry. As jy kan bewys watter onkoste jy moes aangaan om jou salaris te verdien, kan jy daardie onkoste van jou belasbare inkomste aftrek. So kan jy uitwerk hoeveel dit jou kos om vir die werk rond te ry en daardie reiskoste mag jy terugeis. Daar is ook nog ander dinge wat jy van die belastinggaarder mag terugeis, byvoorbeeld n gesin wat n gestremde kind het, mag die mediese koste van die gestremde kind van hulle belasbare inkomste aftrek. Elke jaar moet n mens belastingvorms invul om al hierdie somme te maak. Dit is glad nie so maklik nie en die meeste mense vra kenners se hulp om hierdie vorms op die regte manier in te vul. As n mens kul, kan jy n groot boete kry of selfs in die tronk beland. 68

8 Maatskappybelasting Alle maatskappye moet n vasgestelde persentasie van hulle wins aan die staat betaal. Hierdie soort belasting word anders bereken as persoonlike inkomstebelasting. Groot maatskappye wat baie geld verdien, betaal dieselfde persentasie belasting as klein maatskappye wat minder verdien. Baie klein ondernemings betaal minder. Eiendomsbelasting n Mens moet belasting betaal op elke eiendom (soos n huis of n erf) wat jy besit. Hoe meer jou eiendom werd is, hoe meer belasting moet jy betaal. n Persoon wat n groot en deftige huis in n baie goeie woonbuurt het, moet dus meer belasting op sy eiendom betaal as n persoon wat n klein huisie in n swak woondeel besit. Die Christen en belasting As jy n Christen is, maar die regering is nie Christelik nie en doen dinge waarmee jy nie saamstem nie, moet jy dan belasting betaal? Die antwoord is: Ja! Die dissipels het dieselfde vraag vir die Here Jesus gevra. Die Romeinse regering was n heidense regering en het die Christene laat swaarkry. Maar Jesus het n muntstuk geneem en vir sy dissipels gevra: Wie se beeld is op hierdie muntstuk? Toe hulle antwoord: Die keiser s n, het Hy gesê: Betaal aan die keiser wat die keiser toekom en aan God wat Hom toekom. Ons moet dus ons belasting getrou en eerlik betaal, omdat die Here dit van ons eis. Hy het die regering oor ons aangestel en ons moet ons pligte nakom. 69

9 19. Die ontwikkeling van ons land se ekonomie 19.1 Ontwikkelde en ontwikkelende lande Alle lande in die wêreld se ekonomieë is nie ewe goed ontwikkel nie. Ons praat van ontwikkelde lande en ontwikkelende lande. Ontwikkelde lande is lande soos die VSA en baie Europese lande. Dit is ryk lande met goeie ekonomieë, met baie fabrieke en lande is lande waar die land en sy mense arm is, eenvoudig lewe en sukkel om n bestaan te maak. Baie Afrikalande is ontwikkelende lande. Ons land word dikwels nog beskou as n ontwikkelende land omdat hier baie arm mense is. Tog is ons darem nie so sleg af as baie arm lande nie, want ons het groot stede met goeie fabrieke, myne en besighede en baie mense in ons land leef net so 19.2 Fases van ontwikkeling in ons land se ekonomie Landbou is die belangrikste: van jagter-versamelaars tot bestaansboerdery en kommersiële boerdery. Die heel eerste gemeenskappe in ons land (die San en die swartmense) het nie geld gebruik nie. Die San was jagter-versamelaars wat vir hulself gesorg het met dit wat hulle in die natuur kon vind. Die swartmense was bestaansboere wat net genoeg vee, graan en groente gehad het om hulself te versorg. Ruilhandel het wel al van vroeg af bestaan. Ons het Boerdery Rotstekening van jagters reeds geleer hoe Jan van Riebeeck vee van die plaaslike inwoners gekry het deur middel van ruilhandel. In die tyd van Jan van Riebeeck begin kommersiële boerdery in ons land toe die Vryburgers hul eie plasies kry en hul produkte aan die HOIK verkoop. 70 n Span osse trek n wa deur n drif

10 Mynbou Die ontdekking van diamante in die Noord-Kaap (1866) en goud aan die Witwatersrand (1886) het n groot inspuiting aan ons land se ekonomie gegee. Honderde immigrante het die land binnegestroom. Spoorlyne en beter paaie is gebou. Beter kommunikasiemiddels (posdiens, telegraaf en telefone) het noodsaaklik geword. Baie dorpe en stede word gestig. Vervaardigingsnywerhede Onder in n myn Tydens die Tweede Wêreldoorlog het Suid-Afrikaners as gevolg van die tekort aan vervaardigde goedere hul eie goedere begin produseer. Meer fabrieke is gebou en plaaslike produkte was gou goed genoeg om uit te voer. Een voorbeeld is die Ysteren Staalkorporasie van Suid-Afrika (Yskor) wat in 1928 in Pretoria gestig is. Tien jaar later het sy produksie reeds verdubbel en is yster en staal vir wapens vervaardig. n Tweede aanleg is in 1950 in Vanderbijlpark langs die Vaalrivier geopen en in die jare sewentig is n derde aanleg by Newcastle in Natal gebou. Yskor is in 1990 geprivatiseer. Dit beteken dat dit nie meer deur die staat beheer word nie. Fabrieke moet binne bereik van grondstowwe, masjinerie, toerusting, verpakkingsmateriaal, arbeid, water en vervoermiddele soos paaie, spoorweë en hawens wees. Fabrieke lei dus tot nog meer nuwe ontwikkeling, wat goed is vir die ekonomie. Werk word aan die mense van die omgewing verskaf. Mense se lewens word ook vergemaklik as gevolg van produkte wat fabrieke maak. As ons land van ons fabrieke se goedere uitvoer, word die ekonomie deur hierdie inkomste versterk. Fabrieke kan egter, soos ons reeds geleer het, die omgewing op verskillende maniere besoedel en mense se gesondheid benadeel. Gietstukke 71

11 Drie sektore in ons ekonomie Vandag het ons n ekonomie waarin die primêre sektor (landbou en mynbou), die sekondêre sektor (vervaardiging en fabrieke) en die tersiêre sektor (dienslewering soos onderwys en mediese dienste) aldrie n belangrike rol speel. Tog nog baie probleme Selfs al het ons land se ekonomie al baie ontwikkel, is daar nog steeds veel werkloosheid en armoede, wat weer een van die redes is waarom ons misdaadsyfer so hoog is. 72 Tekens van n moderne ekonomie

12 20. Politiek, ekonomie en die omgewing 20.1 Wat beteken politiek? Die Verklarende Afrikaanse Woordeboek stel dat politiek beteken die kuns van regering. Almal wat te doen het met n land se regeringsbeleid is besig met politiek. Die mense wat nie met die land se regering saamstem nie, vorm hulle eie politieke partye. Hulle hoop dat hulle dalk eendag die land sal kan regeer en hul eie beleid kan volg. As dit nie moontlik is nie, probeer hulle stry teen dinge wat die regering na hulle mening nie goed genoeg doen nie Politiek en ekonomie Ons weet reeds dat die woord ekonomie te doen het met die land se geldsake. Die land se regering moet so regeer dat die land se ekonomie groei. Hoe kan die land se regering sorg dat die ekonomie groei? Daar is sommer baie dinge wat hulle kan doen. Hier is n paar: Daar moet meer fabrieke en myne kom sodat daar meer werksgeleenthede kom en meer inkomste verdien word en meer grondstowwe of produkte aan ander lande verkoop word. Dit moet goed gaan met die landbou sodat van ons landbouprodukte verkoop kan word en sodat die mense in die land genoeg kos kan hê. Mense moet aangemoedig word om besighede te begin sodat hulle vir hulself en hul gesinne kan sorg. Paaie en spoorlyne moet gebou word. Daar moet gesorg word dat mense goed opgelei word in skole om kommunikasie te bevorder sodat hulle later goeie werk kan doen en vir hul gesinne kan sorg Politiek, ekonomie en die omgewing Ongelukkig is dit so dat die ontwikkeling wat nodig is om n land se ekonomie te laat groei, skade aan die omgewing veroorsaak. Fabrieke kan die water of lug in die omgewing besoedel. By myne word natuurlike plantegroei vernietig en daar is reuse mynhope en ander afval. Om paaie, huise en besighede te bou moet groot stukke van die natuur beskadig word. n Mens kan skaars glo dat, waar al die stede in Gauteng vandag is, daar groot troppe wild gewei het. Hulle is lankal uitgeroei. Gelukkig begin regerings oral oor die wêreld besef dat hulle nie so kan voortgaan nie. As Christene weet ons ook dat God die mens die opdrag gegee het om die aarde nie net te bewerk nie, maar ook te bewaar. As ons dit nie doen nie, sal ons ons eie woonplek, die pragtige aarde wat God ons gegee het, onbewoonbaar maak. Ons het die omgewing en die gawes wat daarmee saamgaan soos water, diere, skoon lug en die natuur, baie nodig om gesond te kan lewe! Dit is soms vir n regering moeilik om te werk aan ekonomiese groei en terselfdertyd die omgewing te probeer bewaar. Tog is dit noodsaaklik! 73

13 21. Armoede en rykdom in dorpe en stede 21.1 Verskillende inkomstegroepe n Inkomste is n ander woord vir die geld of goedere wat jy inkry. Ons praat van drie inkomstegroepe: Die lae-inkomstegroep: Mense wat baie min geld kry. Hierdie mense is dikwels werkloos en kry net n werkloosheidsuitkering. Ander kan net sekere dae van die week vir geld werk of probeer aan die lewe bly deur byvoorbeeld ware op sypaadjies te verkoop. Hierdie mense is baie arm. Het jy geweet dat die meeste mense in ons land in hierdie groep val? Die middel-inkomstegroep: Mense wat gerieflik kan lewe omdat hulle werk en n vaste salaris verdien. Die hoë-inkomstegroep: Mense wat welgesteld is. Hulle besit gewoonlik hulle eie fabrieke, besighede, ensovoorts. Hulle kan werk verskaf aan ander mense Behuising en die verskillende inkomstegroepe Mense van die verskillende inkomstegroepe woon ook in verskillende soorte huise. Die lae-inkomstegroep verdien nie n vaste salaris om n formele huis te kan bekostig nie. Hulle moet gebruik maak van informele behuising. Ons praat gewoonlik van plakkerhutte. Informele behuising is waar mense allerhande soorte materiaal gebruik om n huis vir hulself te kan bou. Omdat die regering dikwels nie gebiede tot die plakkers se beskikking stel nie, verskaf hulle ook nie basiese dienste aan die plakkers nie. Daarom het die huisies nie riolering, elektrisiteit of lopende water nie. Dikwels gebruik hulle sommer die water van n besoedelde rivier, wat siektes soos cholera en maagkoors kan veroorsaak. Die middelinkomstegroep, wat meestal n vaste salaris verdien, kan gewoonlik n huis bekostig in n gebied met strate, poskantore, gesondheidsdienste, skole en munisipale dienste. Daar is min van die inwoners in die land in die hoë inkomstegroep. Hierdie mense woon gewoonlik in deftige woongebiede en hul huise is sommer baie geld werd. 74

14 21.3 Hoe dink die Christen oor armoede en rykdom? Die Here leer ons in die Bybel dat ons tevrede moet wees met wat ons het. In die Heidelbergse Kategismus antwoord 27 staan dat niks per toeval met ons gebeur nie, ook nie rykdom en armoede nie. Dit kom uit God se Vaderhand. Hy weet wat vir ons die beste is. In die tiende gebod staan ook dat ons nie dit wat aan ons naaste behoort, moet begeer nie. As ons altyd jaag na meer besittings, is ons materialisties en word geld en besittings vir ons n afgod. As ons in die middel- of hoë inkomstegroep is, mag ons nie dink ons is beter of belangriker as iemand wat minder as ons besit nie. Die gelykenis van die ryk man en Lasarus (Luk. 16:19-31) waarsku ons dat rykdom ons beslis nie salig sal maak nie! Wie in Christus glo, is ryk in God. As ons op ons besittings vertrou, is ons soos die ryk dwaas (Luk. 12:13-21) of soos die ryk jongman (Luk 18:18-30). Vir die Here is die paar sente van n arme net soveel werd as die honderde of duisende rande van n ryke. Daarvan lees ons in die gedeelte van die arm weduwee (Luk 21:1-4). Alle ryk mense is egter nie verlore net omdat hulle ryk is nie! As God aan iemand baie lewensmiddele voorsien, moet hy daarmee reg werk. In die Bybel lees ons dat Josef van Arimathea n ryk man was. Dit was hy wat gesorg het dat die liggaam van Jesus in doeke toegedraai word en in n graf kom. Ryk mense kan dus n belangrike rol in die koninkryk van God speel. Ons moet so lewe dat ons ander wat minder as ons het, kan help. In Galasiëers 6:10 staan daar: Laat ons dan, terwyl ons geleentheid het, aan almal goed doen, maar die meeste aan die huisgenote van die geloof. Ons moet dus begin by die mense of kinders van ons eie gemeente of kerk, dan ook by ander gelowiges, en dan moet ons ook ander mense help wat die Here op ons pad bring. As ons vir mense wil vertel dat God liefde is, moet ons aan hulle liefde bewys sodat hulle dit kan glo. 75

15 22. Ek en my lewenstandaard klere) te hê. Kan ek as kind al iets doen om te sorg dat hierdie drome van my waar word? Leer om die Here te vertrou vir dit wat jy nodig het Die eerste en belangrikste ding om te onthou, is dat alles wat jy het, gawes van God is. God sorg vir jou. Jy mag nooit gierig en materialisties wees nie. Deel dit wat jy het ook met hulle wat nie het nie. Onthou ook dat die mens se planne soms nie uitwerk soos hy dit wil nie, maar wel soos God wil. Werk! Werk hard en getrou tot eer van die Here, ook al in die skool! Die Bybel leer ons dat die arbeider sy loon waardig is. As jy hard werk tot in matriek kry jy goeie punte. Goeie matriekuitslae kan jou help om in te skryf vir n goeie universiteitskursus. Goeie opleiding lei tot n goeie beroep waar jy n goeie salaris kan verdien. Leer van kleins af om tyd reg te benut Tyd is kosbaar. Die Here gee dit vir ons nie om te vermors nie, maar om reg te benut. Baie kinders maak n gewoonte daarvan om ure voor die televisie of rekenaar deur te bring. Dit is nie verkeerd om televisie te kyk of rekenaarspeletjies te speel nie, maar beperk jouself en gebruik jou tyd ook vir ander nuttige en noodsaaklike dinge. Leer verskillende soorte vaardighede aan Leer vaardighede (soos naaldwerk, houtwerk, sweiswerk) by jou ouers of ander mense. Leer tik en hoe n rekenaar werk. As jy n musiekinstrument kan leer bespeel, oefen getrou. Leer ook hoe om soos n entrepreneur te dink. Al hierdie vaardighede kan jou eendag baie help in die grootmenswêreld. Gebruik geld spaarsaam Goeie gewoontes kom al van kleins af. Oefen om jou geld spaarsaam te gebruik en nie sommer dadelik op onnodige dinge soos lekkers en swak kwaliteit speelgoed uit te mors nie. Onthou om altyd n deel van jou geld vir die Here af te sonder. Dit is jou verantwoordelikheid om die liggaam wat die Here jou gegee het, gesond te hou deur die regte kos te eet en genoeg oefening te doen. Daar is baie mense wat skatryk is, maar hul liggame verniel deur drank en dwelms te gebruik en ongesond te lewe. Dan is hul rykdom vir hulle nutteloos. 76

20. Biodiversiteit: die biome van die planeet Aarde

20. Biodiversiteit: die biome van die planeet Aarde SW Aardrykskunde 20. Biodiversiteit: die biome van die planeet Aarde Aktiwiteite 1. Kyk na die volgende foto s. Watter van hierdie organismes speel na jou oordeel die belangrikste rol in die voedselketting.

Nadere informatie

12. Almal is welkom Handelinge 10:1 11:18

12. Almal is welkom Handelinge 10:1 11:18 12. Almal is welkom Handelinge 10:1 11:18 Tema Die Heilige Gees maak die poorte oop vir Jesus se volgelinge om die grense na alle mense met die evangelie oor te steek. Agtergrond en interpretasie BA Müller

Nadere informatie

Roep Die Wagters. 24/7 Gebed Riglyne en gebedsmodelle

Roep Die Wagters. 24/7 Gebed Riglyne en gebedsmodelle Roep Die Wagters 24/7 Gebed Riglyne en gebedsmodelle 1 Afdeling 1 - Verhale en modelle van 24/7 gebedswake...4 1.1 Ou Testament...5 1.2 Esseners...5 1.3 Vroeë Christelike kerk...5 1.4 Die Egiptiese woestyn...5

Nadere informatie

Wie sal ingaan in die koninkryk van God? - Die honderdguldenprent van Rembrandt

Wie sal ingaan in die koninkryk van God? - Die honderdguldenprent van Rembrandt Wie sal ingaan in die koninkryk van God? - Die honderdguldenprent van Rembrandt Selfs by mense wat nie n interesse in kuns het sal die naam Rembrandt n klokkie lui. Saam met kunstenaars soos Da Vinci,

Nadere informatie

Sing vooraf staande: Ps 15:1, 5 (p. 57)

Sing vooraf staande: Ps 15:1, 5 (p. 57) Sing vooraf staande: Ps 15:1, 5 (p. 57) 1 Wie styg so hoog in heil en eer, dat hy met U, die grote Koning, met U, die allerhoogste HEER, / kan op u heil'ge berg verkeer / en intrek in u heil'ge woning?

Nadere informatie

Natuurwetenskap Vraestel 1 Graad 7 Junie 2013 TYD: 1½ UUR TOTAAL: 100 Eksaminator: S Roos Moderator: JG Roos

Natuurwetenskap Vraestel 1 Graad 7 Junie 2013 TYD: 1½ UUR TOTAAL: 100 Eksaminator: S Roos Moderator: JG Roos Natuurwetenskap Vraestel 1 Graad 7 Junie 2013 TYD: 1½ UUR TOTAAL: 100 Eksaminator: S Roos Moderator: JG Roos Instruksies: 1. Hierdie vraestel bestaan uit twee afdelings en 10 bladsye: 1.1 Afdeling A: Kortvrae

Nadere informatie

WISKUNDIGE GELETTERDHEID

WISKUNDIGE GELETTERDHEID TOTAAL: 150 TYD: 3 uur WISKUNDIGE GELETTERDHEID VRAESTEL 1/2 GRAAD 12 JUNIE-EKSAMEN 2014 HIERDIE VRAESTEL BESTAAN UIT 12 BLADSYE Bladsy 1 van 12 WISKUNDIGE GELETTERDHEID VRAESTEL 1/2 GRAAD 12 JUNIE-EKSAMEN

Nadere informatie

Hoofstuk 12 INTESTATE ERFOPVOLGING

Hoofstuk 12 INTESTATE ERFOPVOLGING Hoofstuk 12 INTESTATE ERFOPVOLGING Wet op Intestate Erfopvolging 81 van 1987 1 Oogmerk van die wet 1 2 Basiese beginsels 2 2.1 Die gade as enigste erfgenaam 2 2.2 (e) as enigste erfgenaam(e) 3 2.3 Gade

Nadere informatie

Gids tot studente- behuising in Potchefstroom

Gids tot studente- behuising in Potchefstroom Gids tot studente- behuising in Potchefstroom Alles wat beleggers en ouers behoort te weet... Waarna om te kyk wanneer jy koop Waar die gewildste komplekse lê Hoe om te besluit of jy moet koop of huur?

Nadere informatie

Die vrae uit ou vraestelle, toetsvraestelle, en modelvraestelle is individueel gekies en uitgehaal vir

Die vrae uit ou vraestelle, toetsvraestelle, en modelvraestelle is individueel gekies en uitgehaal vir Die vrae uit ou vraestelle, toetsvraestelle, en modelvraestelle is individueel gekies en uitgehaal vir Kategorisering Dieselfde vraag kan by meer as een afdeling van die sillabus voorkom, of meer as een

Nadere informatie

Samevatting van die boekie vir. ABSA/SAFEFE GET Ekonomie Olimpiade. geskryf deur Arnold Wentzel

Samevatting van die boekie vir. ABSA/SAFEFE GET Ekonomie Olimpiade. geskryf deur Arnold Wentzel Samevatting van die boekie vir ABSA/SAFEFE GET Ekonomie Olimpiade geskryf deur Arnold Wentzel 1 EKONOMIE EN DIE EKONOMIE Ons probleem is dat ons nie genoeg bronne het nie; en dit is die probleem van "nie

Nadere informatie

As die skoen jou pas...

As die skoen jou pas... TOETS 1 Datum: Tyd: Begrip totaal: 20 Taal totaal: 30 2 = l5 Stelwerk totaal: l5 + l5 Jou totaal: Jou totaal: 2 = Jou totaal: + Jou groottotaal Lees die teks aandagtig en beantwoord die vrae wat daarop

Nadere informatie

VAN STADEN. Kronieke van my van Staden geslag. Trekboere. Deur HA van Staden

VAN STADEN. Kronieke van my van Staden geslag. Trekboere. Deur HA van Staden 1 VAN STADEN Kronieke van my van Staden geslag. Trekboere Deur HA van Staden 2 Voorwoord Die onderstaande artikel het in die Brandwag van Vrydag 11 Junie 1965 verskyn. Dit lees as volg: ALTYD PROMINENT

Nadere informatie

Bart Nel, de opstandeling

Bart Nel, de opstandeling Bart Nel, de opstandeling Johannes van Melle bron. Wereldbibliotheek N.V., Amsterdam 1936 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/mell003bart01_01/colofon.htm 2006 dbnl / erven Johannes van

Nadere informatie

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 WISKUNDIGE GELETTERDHEID NOVEMBER 2006 PUNTE: 150 TYD: 3 uur Hierdie vraestel bestaan uit 14 bladsye. Wiskundige Geletterdheid 2 INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. 2. 3.

Nadere informatie

Volg My! Dissipelskap: Ontwikkel jou geloofsvertroue Ds Willem Louw: NG Kerk Miederpark

Volg My! Dissipelskap: Ontwikkel jou geloofsvertroue Ds Willem Louw: NG Kerk Miederpark Skrif:Mk.2:13-17 Volg My! Dissipelskap: Ontwikkel jou geloofsvertroue Ds Willem Louw: NG Kerk Miederpark Om Jesus te volg beteken ʼn gewilligheid om Hom volkome te vertrou met alle aspekte van jou lewe.

Nadere informatie

DIE BOEK OPENBARING Hoofstuk 13

DIE BOEK OPENBARING Hoofstuk 13 Inleiding DIE BOEK OPENBARING Hoofstuk 13 Hierdie hoofstuk openbaar verder hoe die satan teen God en sy kerk veg. Die satan gebruik allerhande aardse magte en middele as instrumente om die gelowiges te

Nadere informatie

INHOUDSOPGAWE. Allerliefste, ek stuur vir jou 'n rooiborsduif. Behoefte aan ongunstige weers- en ander. Cloete, T.T. omstandighede

INHOUDSOPGAWE. Allerliefste, ek stuur vir jou 'n rooiborsduif. Behoefte aan ongunstige weers- en ander. Cloete, T.T. omstandighede INHOUDSOPGAWE 27-Apr-94 Oliphant, Vincent last grave at dimbaza Olivier, Fanie Allerliefste, ek stuur vir jou 'n rooiborsduif Breytenbach, Breyten Antropologie Malan, Lucas Apocrypha XLI Walters, M.M.

Nadere informatie

DIE HEIDELBERGSE KATEGISMUS VAN 1563

DIE HEIDELBERGSE KATEGISMUS VAN 1563 DIE HEIDELBERGSE KATEGISMUS VAN 1563 Nadat Luther in 1517 sy 95 stellings aan die kerkdeure in Wittenberg vasgespyker het, het dinge vinnig begin gebeur en het die Kerkhervorming op verskillende plekke

Nadere informatie

KLASTOETS GRAAD 11. LEWENSWETENSKAPPE: HOOFSTUK 8 EN 9 Toets 4: Plantdiversiteit in Suid-Afrika

KLASTOETS GRAAD 11. LEWENSWETENSKAPPE: HOOFSTUK 8 EN 9 Toets 4: Plantdiversiteit in Suid-Afrika KLASTOETS GRAAD 11 LEWENSWETENSKAPPE: HOOFSTUK 8 EN 9 Toets 4: Plantdiversiteit in PUNTE: 45 TYD: 1 uur INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Beantwoord AL die vrae. 2. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel

Nadere informatie

Die ontwikkeling van taalbeheersing en skryfvaardigheidsonderwys in Suid-Afrika

Die ontwikkeling van taalbeheersing en skryfvaardigheidsonderwys in Suid-Afrika LEON DE STADLER EN ERINA BASSON Die ontwikkeling van taalbeheersing en skryfvaardigheidsonderwys in Suid-Afrika 1. Inleiding* Die afgelope paar jaar was daar in Suid- Samenvatting Afrika besondere ontwikkelinge

Nadere informatie

Die pakkette bestaan uit die volgende eenhede:

Die pakkette bestaan uit die volgende eenhede: Reeds meer as 80 skole het die afgelope paar jaar met groot sukses die Afrikaans sonder tref-en-trap pakkette gebruik. Hierdie onderwysers kan daarvan getuig dat die pakkette onderwyser -, ouer- en kind

Nadere informatie

Goud en oorlog. Hoofstuk Agt. Die verhaal van goud

Goud en oorlog. Hoofstuk Agt. Die verhaal van goud Hoofstuk Agt Goud en oorlog Die verhaal van goud Die goudrif, waarvan George Harrison n deel op die plaas Langlaagte aan die Witwatersrand ontdek het, het Suid-Afrika vir ewig verander. Die ontdekking

Nadere informatie

BEWONERS BULLETIN. www.meerpaal.co.za Vierendertigste Jaargang no 11 November 2013 DOOR BEWONERS VOOR BEWONERS

BEWONERS BULLETIN. www.meerpaal.co.za Vierendertigste Jaargang no 11 November 2013 DOOR BEWONERS VOOR BEWONERS BEWONERS BULLETIN Postbus 75048 Lynnwoodrif 0040 meerpaal@worldonline.co.za www.meerpaal.co.za Vierendertigste Jaargang no 11 November 2013 Van het Bestuur Beste Bewoners Onze laatste vergadering was kort

Nadere informatie

EKONOMIE MEMORANDUM MODELVRAESTEL

EKONOMIE MEMORANDUM MODELVRAESTEL EKONOMIE MEMORANDUM MODELVRAESTEL GRAAD 11 2007 TYD: 3 ure Hierdie memorandum bestaan uit 27 bladsye. AFDELING A VRAAG 1 1.1 Dui die korrekte antwoord aan deur slegs die letter (A C) van die regte antwoord

Nadere informatie

Kleinfonteinnuus. Uitslag oor formalisering hopelik voor September K

Kleinfonteinnuus. Uitslag oor formalisering hopelik voor September K Junie 2012 L E I N F O N T E I N B O E R E B E LANGE OÖPERATIEF BP w w w. k l e i n f o n t e i n. n e t leinfonteinnuus Uitslag oor formalisering hopelik voor September leinfonteiners behoort hopelik

Nadere informatie

12.2 Yahshua was die eerste Hoëpriester wat n dier moes doodmaak om n offer vir sonde te doen.

12.2 Yahshua was die eerste Hoëpriester wat n dier moes doodmaak om n offer vir sonde te doen. LES 12: DIE VERANDERING VAN DIE PRIESTERSKAP Die Ou en Nuwe Testament bevat onderskeidelik die Ou en Nuwe Verbond. Vanuit die Skrif word bewys dat daar drie elemente in n verbondsverhouding is wat nooit

Nadere informatie

JAARLIKSE NASIONALE ASSESSERING 2013 GRAAD 5 WISKUNDE TOETS DISTRIK

JAARLIKSE NASIONALE ASSESSERING 2013 GRAAD 5 WISKUNDE TOETS DISTRIK PUNTE JRLIKSE NSIONLE SSESSERING 2013 GR 5 WISKUNE TOETS PUNTE: 60 TY: 1½ uur PROVINSIE STREEK ISTRIK NM VN SKOOL OIS-NOMMER (9 syfers) KLS (bv. 5) VN NM GESLG ( ) SEUN OGTER GEOORTETUM Y Y M M Hierdie

Nadere informatie

Nieuwsbrief nr. 5 december 2012

Nieuwsbrief nr. 5 december 2012 Nieuwsbrief nr. 5 december 2012 Nog eventjes en dit jaar gaat over in een nieuw jaar. Voor ons een moment om dankbaar terug te kijken op 2012 en verwachtingsvol uit te zien naar 2013. In deze nieuwsbrief

Nadere informatie

8 Bestaan er schapen met vijf poten?

8 Bestaan er schapen met vijf poten? 8 Bestaan er schapen met vijf poten? Schapen in Zuid-Afrika Vandaag zijn we op bezoek bij Jacob Stevens de Vries. Jacob woont in Namaqualand op dertig kilometer van Springbok. Springbok ligt in een smalle

Nadere informatie

Desember 2011 Dagsê al die belangstellendes in die geskiedenis van ou Pretoria,

Desember 2011 Dagsê al die belangstellendes in die geskiedenis van ou Pretoria, Desember 2011 Dagsê al die belangstellendes in die geskiedenis van ou Pretoria, Dit is nou nege jaar gelede wat ek die eerste Pretoria Brief geskryf het. Dit is n baie lang tyd en ek kan my nie meer n

Nadere informatie

Geïntegreerde jaarverslag 2012 insluitende kennisgewing van algemene jaarvergadering

Geïntegreerde jaarverslag 2012 insluitende kennisgewing van algemene jaarvergadering Geïntegreerde jaarverslag 2012 insluitende kennisgewing van algemene jaarvergadering Inhoud Die Naspers-groep 1 Omvang van die verslag en gerusstelling 2 Verklaring deur die direksie oor die geïntegreerde

Nadere informatie

Graad 3 Graadhandleiding vir alle vakke

Graad 3 Graadhandleiding vir alle vakke Graad 3 Graadhandleiding vir alle vakke Doel van die dokument Die doel met hierdie dokument is om 'n ouer/onderwyseres leiding te gee om 'n graad 3 kind te begelei met al die werk wat in graad 3 gedoen

Nadere informatie

DIE NEDERLANDSE GELOOFSBELYDENIS

DIE NEDERLANDSE GELOOFSBELYDENIS DIE NEDERLANDSE GELOOFSBELYDENIS Die regsinnige Christelike belydenis van die Nederlandse kerke wat die hoofinhoud van die leer in verband met God en die ewige saligheid van siele insluit. (In 'n tyd van

Nadere informatie

Deur Christus Alleen

Deur Christus Alleen Gepubliseer op: Deur Christus Alleen Tuisblad van dr. A.H. Bogaards www.enigstetroos.org KINDERDOOP GROOTDOOP HERDOOP Prof. L. Floor Uitgegee deur die Deputate vir Evangelisasielektuur van die Gereformeerde

Nadere informatie

Geschiedenis en ontwikkeling van het Afrikaans

Geschiedenis en ontwikkeling van het Afrikaans TitleGeschiedenis en ontwikkeling van he Author(s) Kawasaki, Yasushi Citation ドイツ 文 學 研 究 (2013), 58: 109-117 Issue Date 2013-03-25 URL http://hdl.handle.net/2433/172341 Right Type Departmental Bulletin

Nadere informatie

DIE STAATSTEORIE VAN JEAN CALVIN IN VERBAND MET DIE WETENSKAP EN STAATSPRAKTYK VAN SY TYD

DIE STAATSTEORIE VAN JEAN CALVIN IN VERBAND MET DIE WETENSKAP EN STAATSPRAKTYK VAN SY TYD DIE STAATSTEORIE VAN JEAN CALVIN IN VERBAND MET DIE WETENSKAP EN STAATSPRAKTYK VAN SY TYD DEUR L. J. DU PLESSIS, M. A., B. EcoN., POTCHEFSTROOM. lil. (Slot.) INHOUD: 5. Hoofstuk I1I: Staatspraktyk van

Nadere informatie

Sewe Bybelstudiestukke... 32. MARKUS: Jesus is die Seun van God!... 6 Wie was Markus?... 6 Markus: die Evangelie aan die heidene...

Sewe Bybelstudiestukke... 32. MARKUS: Jesus is die Seun van God!... 6 Wie was Markus?... 6 Markus: die Evangelie aan die heidene... INHOUDSOPGAWE Voëlvlug deur die Bybelboeke (Nuwe Testament)... 3 MATTEUS: Die beloofde Messias is hier... 3 Vier Evangelies... 3 Matteus: tollenaar, Jood en ooggetuie... 3 Matteus: Tematiese rangskikking...

Nadere informatie

en kry elke skooldag n bord gekookte kos berei in n moderne kombuis.. Verder gee KarooCare se medewerkers ook studiebeurse aan behoeftige studente

en kry elke skooldag n bord gekookte kos berei in n moderne kombuis.. Verder gee KarooCare se medewerkers ook studiebeurse aan behoeftige studente SPECIAL DUTCH EDITION Ons lig ons hoed hoog Met hierdie Kudu bring ons graag dankbare hulde aan die bestuur en vriende van KarooCare Stigting in Hilversum wat van dag een die ideaal om n nuwe toekoms vir

Nadere informatie

MEMORANDUM VAN HUURKONTRAK

MEMORANDUM VAN HUURKONTRAK MEMORANDUM VAN HUURKONTRAK AANGEGAAN DEUR EN TUSSEN LUTZ TRUST (Trust Nr IT4694/95) (hierin verteenwoordig deur DANIEL JAKOBUS LUTZ, in sy hoedanigheid as Trustee (hierna die Verhuurder genoem) en Volle

Nadere informatie

HANDLEIDING AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 10

HANDLEIDING AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 10 HANDLEIDING AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 10 n Publikasie van Impak Onderwysdiens (Edms) Bpk Kopiereg voorbehou. Afgesien van enige billike gebruik vir die doel van navorsing, kritiek of resensie

Nadere informatie

Wiskunde Gids Graad 2

Wiskunde Gids Graad 2 Wiskunde Gids Graad 2 Naam: Graad 2 Onderwyser: Inhoudsopgawe 1. 200 kaart 2. Getalkombinasies 3. Tafels 4. Getalname 5. Wiskunde getalbegrip 6. Getalbewerkings 7. Geld 8. Meting Tyd 8.1 Dae van die week

Nadere informatie

Die Stigting van die Kaapkolonie in die Nederlandse Geskiedskrywing

Die Stigting van die Kaapkolonie in die Nederlandse Geskiedskrywing Historia 54,2, November 2009, pp 178-196 Die Stigting van die Kaapkolonie in die Nederlandse Geskiedskrywing Pieter de Klerk * Inleiding Gedurende die sestiende en sewentiende eeu, het vyf Europese moondhede

Nadere informatie

As die antwoord ja is - wonderlik! Maar as dit nee is, sal jou maandelikse skuldbetalings aan jou inkomste vreet.

As die antwoord ja is - wonderlik! Maar as dit nee is, sal jou maandelikse skuldbetalings aan jou inkomste vreet. 1 ANNUïTEITSOPSIES BY AFTREDE Jou aftrede is net om die draai Dis tyd vir finansiële beplanning! Inleiding Jou aftrede kruip al hoe nader. Dis tyd dat jy jouself bewapen met al die voor-aftrede inligting

Nadere informatie

Congresbundel. Calvijns visie op politiek, arbeid, economie en recht. Referaten en debatbijdragen

Congresbundel. Calvijns visie op politiek, arbeid, economie en recht. Referaten en debatbijdragen Congresbundel Drs. K. van Bekkum Dr. H. van den Belt Drs. M.J.C. Blok MA Prof. dr. R.M. Britz Prof. dr. A.L.Th. de Bruijne Prof. dr. J.J. Graafland Drs. E. van den Hemel Mr. drs. B.D. Hengstmengel Dr.

Nadere informatie

Vertalen uit het Afrikaans wat zijn de voetangels en klemmen?

Vertalen uit het Afrikaans wat zijn de voetangels en klemmen? Rob van der Veer Vertalen uit het Afrikaans wat zijn de voetangels en klemmen? Rob van der Veer is al sinds het begin van de jaren tachtig actief als vertaler van voornamelijk literair werk. Hij heeft

Nadere informatie

Kleine Jantje kreeg een vlieger. Oor die ontwikkeling van die Nederlandse en die Afrikaanse smartlap Carel Jansen en Marijke Meijer Drees

Kleine Jantje kreeg een vlieger. Oor die ontwikkeling van die Nederlandse en die Afrikaanse smartlap Carel Jansen en Marijke Meijer Drees Jansen, C. & Meijer Drees, M. (2006). Kleine Jantje kreeg een vlieger. Oor die ontwikkeling van die Nederlandse en die Afrikaanse smartlap. Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans, 13 (2), p. 112-128. 1 Kleine

Nadere informatie

FASILITEERDERSGIDS AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 10

FASILITEERDERSGIDS AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 10 FASILITEERDERSGIDS AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 10 n Publikasie van Impak Onderwysdiens (Edms) Bpk Kopiereg voorbehou. Afgesien van enige billike gebruik vir die doel van navorsing, kritiek

Nadere informatie

Congresbundel. Calvijn op scherp. Calvijns visie op politiek, arbeid, economie en recht. Referaten en debatbijdragen van:

Congresbundel. Calvijn op scherp. Calvijns visie op politiek, arbeid, economie en recht. Referaten en debatbijdragen van: Congresbundel Calvijn op scherp Calvijns visie op politiek, arbeid, economie en recht Referaten en debatbijdragen van: Drs. K. van Bekkum Dr. H. van den Belt Drs. M.J.C. Blok MA Prof. dr. R.M. Britz Prof.

Nadere informatie

11. godsdienstige gelooj. Dit is geloof van die onderskeie godsdienste (Festschrift, pag. 161). * * * Ons meen dat dit nie bevorderlik vir die Gerefor

11. godsdienstige gelooj. Dit is geloof van die onderskeie godsdienste (Festschrift, pag. 161). * * * Ons meen dat dit nie bevorderlik vir die Gerefor DISKUSSIE n Algemene geloof? In die feesbundel wat verskyn het by die sestigste verjaarsdag van prof. De Vleeschauwer (Universiteit van Suid-Afrika) vind ons ook n artikel van prof. Stoker Een en ander

Nadere informatie

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 11

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 11 NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD WISKUNDE V MODEL 0 PUNTE: 50 TYD: uur Hierdie vraestel bestaan uit bladsye en diagramvelle. Wiskunde/V DBE/0 NSS Graad Model INSTRUKSIES EN INLIGTING Lees die volgende

Nadere informatie

TEGNOLOGIE. Graad 7. Boek 2 KABV. Leerderboek

TEGNOLOGIE. Graad 7. Boek 2 KABV. Leerderboek TEGNOLOGIE Graad 7 Boek 2 KABV Leerderboek Ontwikkel en gefinansier as n voortgesette projek van die Sasol Inzalo Stigting, in samewerking met die Ukuqonda Instituut. Gepubliseer deur The Ukuqonda Institute

Nadere informatie

SKEP N VOORBLAD VIR JOU VISUELE KUNSTE SKRIF

SKEP N VOORBLAD VIR JOU VISUELE KUNSTE SKRIF SKEP N VOORBLAD VIR JOU VISUELE KUNSTE SKRIF Die doel van hierdie opdrag is om n voorblad te ontwerp vir jou visuele kunste skrif. Beeld jouself uit as n superheld. Die volgende inligting moet deel wees

Nadere informatie

Sanlam Belastingvrye Beleggings

Sanlam Belastingvrye Beleggings Vir tussengangers Maart 2015 Sanlam Belastingvrye Beleggings Sanlam Belastingvrye Beleggings, n Sanlam Lewens produk, bied kliënte die geleentheid om belastingvrye opbrengs op hul belegging te verdien.

Nadere informatie

WWW.ARTTODAY.BE SOUTH-AFRICA POETRY SPECIAL

WWW.ARTTODAY.BE SOUTH-AFRICA POETRY SPECIAL WWW.ARTTODAY.BE SOUTH-AFRICA POETRY SPECIAL INGRID JONKER IK HERHAAL JE Gedichten Vertaling Gerrit Komrij Biografie Henk van Woerden Uitgev. Podium ISBN 978 90 5759 437 3 Selectie gedichten: Ontvlugting

Nadere informatie

die Wat is n verbruiker? Die meeste van ons is verbruikers. Onthou dat, indien u produkte of dienste koop, huur, verkry of gebruik, u n verbruiker is.

die Wat is n verbruiker? Die meeste van ons is verbruikers. Onthou dat, indien u produkte of dienste koop, huur, verkry of gebruik, u n verbruiker is. die INGELIGTE VERBRUIKER Kantoor van die Verbruikersbeskermer Wat is n verbruiker? Die meeste van ons is verbruikers. Onthou dat, indien u produkte of dienste koop, huur, verkry of gebruik, u n verbruiker

Nadere informatie

DIE STEENKAMPS VAN SUIDELIKE-AFRIKA

DIE STEENKAMPS VAN SUIDELIKE-AFRIKA DIE STEENKAMPS VAN SUIDELIKE-AFRIKA BLADWYSER. Bladsy. Inleiding 1-11 Noemenswaardige Stukkies en Brokkies 1-11 Nageslag van b.7 12-54 Nageslag van b.8 55-104 Nageslag van b.10 105-140 Nageslag van b.11

Nadere informatie

Moment, of monument voor Jan Gebaseerd op een eerdere dienst Lang zullen we leven : Gebed van de Ute (een Noord-Amerikaanse Indianenstam)

Moment, of monument voor Jan Gebaseerd op een eerdere dienst Lang zullen we leven : Gebed van de Ute (een Noord-Amerikaanse Indianenstam) Moment, of monument voor Jan Gebaseerd op een eerdere dienst Lang zullen we leven : Het verval van het lichaam is niet iets waar we graag aan denken. Ieder mens hoopt dat een lijdensweg hem bespaart blijft.

Nadere informatie

TEGNOLOGIE. Graad 8. Leerder Onderwyser. Stelsels en Beheer (Meganismes) Hoërskool Gerrit Maritz Distrik D15

TEGNOLOGIE. Graad 8. Leerder Onderwyser. Stelsels en Beheer (Meganismes) Hoërskool Gerrit Maritz Distrik D15 TEGNOLOGIE Stelsels en Beheer (Meganismes) Hoërskool Gerrit Maritz Distrik D15 2009 Graad 8 Leerder Onderwyser BEKWAAMHEIDSTAAK In hierdie module gaan jy n meganisme maak om n gestremde hekwag te help

Nadere informatie

DE OVERVAL : AANSLAG OP SUID-AFRIKAANSE BIBLIOTEEK IN AMSTERDAM

DE OVERVAL : AANSLAG OP SUID-AFRIKAANSE BIBLIOTEEK IN AMSTERDAM DE OVERVAL : AANSLAG OP SUID-AFRIKAANSE BIBLIOTEEK IN AMSTERDAM HO Terblanche 1 Abstract The South African Institute (SAI) on Keizersgracht 141, Amsterdam, was seen as the most important library on the

Nadere informatie

Itemkode, prys en illustrasie

Itemkode, prys en illustrasie Volledige Afriklok-brosjure: Let op dat alle pryse BTW uitsluit Itemkode, prys en illustrasie AF1: R3200 elk Beskrywing Afriklok Standaard Vaste klok Hierdie is ons mees populêre model, ontwerp om vandalisme

Nadere informatie

EKONOMIE (Opdateer Oktober 2015)

EKONOMIE (Opdateer Oktober 2015) 9/1 EKONOMIE (Opdateer Oktober 015) Hierdie dokument moet saam met die IEB-handleiding vir die Moderering van Skoolgebaseerde Assessering (opdateer September 015) gelees word. A. TIPES ASSESSERING Eksamen

Nadere informatie

Vroeë Afrikaanse woordelyste

Vroeë Afrikaanse woordelyste Vroeë Afrikaanse woordelyste H.J.J.M. van der Merwe bron. J.L. van Schaik, Pretoria 1971 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/merw002vroe01_01/colofon.htm 2006 dbnl / erven H.J.J.M. van der

Nadere informatie

My geliefde broeders en susters,

My geliefde broeders en susters, EERSTE PRESIDENTSKAP BOODSKAP, MEI 2014 Liefde die Essensie van die Evangelie Ons kan nie waarlik lief wees vir God as ons nie ons mede reisegers in dié menslike rys lief het nie. My geliefde broeders

Nadere informatie

ALGEMENE ASSESSERINGSRIGLYNE VIR VRAESTEL 3

ALGEMENE ASSESSERINGSRIGLYNE VIR VRAESTEL 3 ALGEMENE ASSESSERINGSRIGLYNE VIR VRAESTEL 3 1. Bestudeer en bespreek die rubriek baie deeglik. Beplanning en redigering is by die rubriek ingesluit. 2. As skryfstukke heeltemal uit die vraestel saamgeflans

Nadere informatie

SUID-AFRIKAANSE POLISIEDIENS

SUID-AFRIKAANSE POLISIEDIENS SAPD (a) SUIDAFRIKAANSE POLISIEDIENS AANSOEK OM DIE HERNUWING VAN N VUURWAPENLISENSIE, PERMIT, SERTIFIKAAT OF MAGTIGING Artikel,, en 6 van die Wet op Beheer van Vuurwapens, 000 (W et No 60 van 000) AMPTELIKE

Nadere informatie

Amsterdam as ʼn anti-apartheidstad

Amsterdam as ʼn anti-apartheidstad Historia 57. 2. November Terblanche 2012, - Amsterdam pp 150-181 as n anti-apartheidstad Inleiding Amsterdam as ʼn anti-apartheidstad H.O. Terblanche * Amsterdam is in 1986 uitgeroep as ʼn anti-apartheidstad

Nadere informatie

Lees is lekker. Naam: Remediëring:

Lees is lekker. Naam: Remediëring: 1 Naam: Remediëring: Gebruik hierdie werkboek om leerder wat sukkel met lees en spel te help. Leerders vanaf Graad 4 tot Graad 12 kan gebruik maak van hierdie werkboek. Lees is lekker. 2 Sukkel jy met

Nadere informatie

Voorwoord. Willie Rovers Voorzitter

Voorwoord. Willie Rovers Voorzitter Jaarverslag 2005 Voorwoord In dit eerste jaarverslag kijken we terug naar het afgelopen half jaar dat de Stichting Kinderen van Viljoenskroon bestaat. Rondreizend door Zuid-Afrika zie je naast alle prachtige

Nadere informatie

DIENSOOREENKOMS. AANGEGAAN TUSSEN (Hierna genoem "die werkgewer") Adres: (Identiteitsnr: ) (Hierna genoem "die plaaswerker")

DIENSOOREENKOMS. AANGEGAAN TUSSEN (Hierna genoem die werkgewer) Adres: (Identiteitsnr: ) (Hierna genoem die plaaswerker) DIENSOOREENKOMS AANGEGAAN TUSSEN (Hierna genoem "die werkgewer") Adres: en (Identiteitsnr: ) (Hierna genoem "die plaaswerker") 1 AANVANGSDATUM: 2 POSBENAMING: 3 WERKSPLEK: 4 WERKSBESKRYWING: Bogenoemde

Nadere informatie

JOHANNESBURG EAST DISTRICT

JOHANNESBURG EAST DISTRICT JOHANNESBURG EAST DISTRICT DISTRIK-EKSAMEN GRAAD 12 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL VRAESTEL 2 Junie 2013 PUNTE: 70 TYD: 2 UUR Hierdie VRAESTEL bestaan uit 36 bladsye. Bladsy 1 van 36 INSTRUKSIES EN

Nadere informatie

DIE BOEK OPENBARING. Hoofstuk 4. Die Troon in die hemel: Openbaring 4:1-11

DIE BOEK OPENBARING. Hoofstuk 4. Die Troon in die hemel: Openbaring 4:1-11 DIE BOEK OPENBARING Hoofstuk 4 Die Troon in die hemel: Openbaring 4:1-11 Om die res van die boek Openbaring te verstaan is dit nodig om nou eers n skematiese voorstelling te gee van (ten minste) hoe die

Nadere informatie

Zoals vermeld in onze vorige nieuwsbrief bezorgen wij U het Zuidafrikaanse verslag van het Jongerenproject 2007 opgesteld door Rentia Bartlett.

Zoals vermeld in onze vorige nieuwsbrief bezorgen wij U het Zuidafrikaanse verslag van het Jongerenproject 2007 opgesteld door Rentia Bartlett. oktober 2007 Ten geleide Zoals vermeld in onze vorige nieuwsbrief bezorgen wij U het Zuidafrikaanse verslag van het Jongerenproject 2007 opgesteld door Rentia Bartlett. Dat de laureaten laaiend enthousiast

Nadere informatie

HOËRSKOOL TYGERBERG OUERLEIDING

HOËRSKOOL TYGERBERG OUERLEIDING HOËRSKOOL TYGERBERG OUERLEIDING SAAMGESTEL DEUR ME R. FOURIE IN SAMEWERKING MET RAPE WISE 1 BESKERM JOU KIND TEEN SOSIALE NETWERK GEVARE Dit is baie belangrik dat ouers betrokke sal wees by hul kinders

Nadere informatie

Syllabusontwikkeling: Afrikaans voor Nederlandstaligen

Syllabusontwikkeling: Afrikaans voor Nederlandstaligen ISSN 0776-3859 ANTWERP PAPERS IN LINGUISTICS 93 Syllabusontwikkeling: Afrikaans voor Nederlandstaligen Rolf Nys Centrum voor taal en spraak (UA-UIA) 1998 Universiteit Antwerpen Universitaire Instelling

Nadere informatie

BATES. Bates is items met ekonomiese waarde. Bates word besit deur n individu of besigheid. Bates kan in drie groepe gedeel word:

BATES. Bates is items met ekonomiese waarde. Bates word besit deur n individu of besigheid. Bates kan in drie groepe gedeel word: BATES Bates is items met ekonomiese waarde. Bates word besit deur n individu of besigheid. Bates kan in drie groepe gedeel word: Besittings (Hierdie is nie verbruikbare items wat vervang moet word nie)

Nadere informatie

JUNIE-EKSAMEN 2014 AFRIKAANS HUISTAAL 2/3 MEMORANDUM GRAAD 12

JUNIE-EKSAMEN 2014 AFRIKAANS HUISTAAL 2/3 MEMORANDUM GRAAD 12 JUNIE-EKSAMEN 2014 AFRIKAANS HUISTAAL 2/3 MEMORANDUM GRAAD 12 Stuur na : Impak Onderwysdiens (Edms) Bpk Posbus 15132 Lyttelton 0140 E-pos : assessment@impak.co.za Tel. nr. : 087 150 2233 Faks : 086 556

Nadere informatie

Graf of oond? Die vraagstuk van verassing

Graf of oond? Die vraagstuk van verassing Graf of oond? Die vraagstuk van verassing Heelwat Christene dink dat verassing en begrafnis om't ewe is - jy kan kies wat jy wil. Begrafnisondernemers ondersteun hierdie gedagte (sien Doves se Q&A about

Nadere informatie

Eksklusief: Onderhoud met Juan Boucher

Eksklusief: Onderhoud met Juan Boucher Uitgawe 1 April 2015 Huis & tuin wenke Ontmoet die Harts-Gevoel Span Harts-Gevoel Toer deur MPUMALANGA Lip-Lekker Resepte Onderhoud Met: Tersia Venter Hollywood In my huis -Film Irene-Louise Van Wyk 1

Nadere informatie

Wiskunde. Leeruitkomste Assesseringstake Leerder aktiwiteite Datum Voltooi Aktiwiteit Assesserings metodes FAT 1

Wiskunde. Leeruitkomste Assesseringstake Leerder aktiwiteite Datum Voltooi Aktiwiteit Assesserings metodes FAT 1 LU 1 AS 1.2 0-100 Leerder tel in 1's, 2's, 5'e en tiene van 0-100 12/2 Tel in veelvoude van 1,2,5 en 10 vorentoe en agtertoe. Prakties Holistiese LU 1 AS 3 0-50 Skryf van getalname en getalsimbole 12/2

Nadere informatie

HANDLEIDING VIR OPVOEDERS/OUERS: Spookskip

HANDLEIDING VIR OPVOEDERS/OUERS: Spookskip HANDLEIDING VIR OPVOEDERS/OUERS: Spookskip Spookskip Deur Antoinette Diedericks Ilustrasies deur Astrid Castle HOE OM DIE HANDLEIDING TE GEBRUIK Hierdie gids bied jou hoofstuk-vir-hoofstuk antwoorde op

Nadere informatie

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT EKSAMEN GRAAD 12

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT EKSAMEN GRAAD 12 NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT EKSAMEN GRAAD 12 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAA L VRAESTEL 2: LETTERKUNDE MODEL 2009 MEMORANDUM UNTE: 70 Hierdie memorandum bestaan 30 bladsye. Afrikaans Eerste Addisionele

Nadere informatie

6.1.2 Ons kan tussen vyf soorte selfstandige naamwoorde onderskei. Soortname het altyd meervoudsvorme of verkleiningsvorme: kas, mens, skoen.

6.1.2 Ons kan tussen vyf soorte selfstandige naamwoorde onderskei. Soortname het altyd meervoudsvorme of verkleiningsvorme: kas, mens, skoen. 6. Woordsoorte Die studie en kennis van die verskillende woordsoorte is baie belangrik, veral ook met die oog op sinsontleding. Ons moet die verskillende woordsoorte in sinne maklik herken. n Woord se

Nadere informatie

Maart 2014. Verenigingsblad van de Veron afd. Schagen. Pech van een onhandige amateur

Maart 2014. Verenigingsblad van de Veron afd. Schagen. Pech van een onhandige amateur Maart 2014 SRA Bulletin Verenigingsblad van de Veron afd. Schagen. Pech van een onhandige amateur Redactieteam: Klaas Jan Kaan pa5kk@amsat.org Gerrit Dekker pa3ds@amsat.org Inleveren copy bij Gerrrit PA3DS

Nadere informatie

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 BESIGHEIDSTUDIES VOORBEREIDENDE EKSAMEN 2008 MEMORANDUM PUNTE: 300 Hierdie memorandum bestaan uit 23 bladsye. Besigheidstudies 2 NOTAS AAN MERKERS: 1. Neem asseblief

Nadere informatie

MEMORANDUM KWARTAAL 1

MEMORANDUM KWARTAAL 1 MEMORANDUM KWARTAAL 1 AFRIKAANS HUISTAAL GRAAD 12 TAAK 1: INFORMATIEWE LUISTERTOETS 15 Impak Onderwysdiens (Edms) Bpk 5 Impak Onderwysdiens (Edms) Bpk 6 TAAK 1: LUISTERTOETS Kandidate lees eers deur die

Nadere informatie

Friersdale Nuusbrief. Organisatie. 40 e EEMNESSER POLDERLOOP

Friersdale Nuusbrief. Organisatie. 40 e EEMNESSER POLDERLOOP Friersdale Nuusbrief Nieuwsbrief voor de vrienden van Friersdale maart 2015 40 e EEMNESSER POLDERLOOP Op zondag 29 maart a.s. organiseert de KPJ (Katholieke Plattelands Jongeren) afdeling Eemnes voor de

Nadere informatie

BEREKENING VAN BELASBARE INKOMSTE BRUTO INKOMSTE Min: Vrygestelde inkomste (XX)

BEREKENING VAN BELASBARE INKOMSTE BRUTO INKOMSTE Min: Vrygestelde inkomste (XX) 28. Kapitaalwinsbelasting Inleiding en omvang van KWB Vanaf 1 Okt 2001 Voor KWB - slegs belas op inkomstewinste Na KWB - ook op kapitaalwinstebelas Geen aparte KWB wet a 26A & Agste Bylae van IB wet Def

Nadere informatie

ANTI-APARTHEID ANTHOLOGIE. Een bloemlezing uit Afrikaanse gedichten uit de apartheidsperiode

ANTI-APARTHEID ANTHOLOGIE. Een bloemlezing uit Afrikaanse gedichten uit de apartheidsperiode ANTI-APARTHEID ANTHOLOGIE Een bloemlezing uit Afrikaanse gedichten uit de apartheidsperiode Tiny Kraan (cath.kraan@hotmail.com) Leiden, jan. 2013 1 Terms like 'Coloured' or 'Bushman' are fraught with the

Nadere informatie

Reize in de binnen-landen van Zuid-Africa

Reize in de binnen-landen van Zuid-Africa Reize in de binnen-landen van Zuid-Africa W.B.E. Paravicini di Capelli editie Willem Johannes de Kock bron (ed. Willem Johannes de Kock). Van Riebeeck-vereniging, Kaapstad 1965 Zie voor verantwoording:

Nadere informatie

MOOIWEI TRUST - PLIGSTAAT BESTUURDER GEWASPRODUKSIE HOOFTAAK

MOOIWEI TRUST - PLIGSTAAT BESTUURDER GEWASPRODUKSIE HOOFTAAK MOOIWEI TRUST - PLIGSTAAT BESTUURDER GEWASPRODUKSIE HOOFTAAK Die bestuurder van gewasproduksie is verantwoordelik vir die optimale produksie van alle gewasse tans is daar sowat 326Ha lande onder besproeiing

Nadere informatie

JOHANNESBURG EAST DISTRICT

JOHANNESBURG EAST DISTRICT JOHANNESBURG EAST DISTRICT DISTRIK-EKSAMEN GRAAD 11 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL JUNIE 2013 PUNTE: 80 TYD: 2 UUR Hierdie VRAESTEL bestaan uit 11 bladsye. Bladsy 1 van 11 INSTRUKSIES EN INLIGTING INSTRUKSIES:

Nadere informatie

GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN

GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN 2 GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN OCTOBER / NOVEMBER 2005 OKTOBER / NOVEMBER 2005 BEDRYFSEKONOMIE HG TYD: 3 uur PUNTE: 400 INSTRUKSIES: Hierdie vraestel bestaan uit DRIE afdelings:

Nadere informatie

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 NSIONLE SENIOR SERTIFIKT GRD 10 LEWENSWETENSKPPE V1 MODELVRESTEL - 2006 PUNTE: 150 TYD: 2 uur Hierdie vraestel bestaan uit 16 bladsye. Kopiereg voorbehou laai om asseblief 2 INSTRUKSIES EN INLIGTING Lees

Nadere informatie

Pastorale sorg aan oorlogsballinge: Petrus Postma se werk in Ceylon

Pastorale sorg aan oorlogsballinge: Petrus Postma se werk in Ceylon Pastorale sorg aan oorlogsballinge: Petrus Postma se werk in Ceylon Rikus Fick Skool vir Kerkwetenskappe en Antieke Tale, Fakulteit Teologie, Noordwes-Universiteit, Potchefstroom, Suid-Afrika Opsomming

Nadere informatie

Digitised by the University of Pretoria, Library Services

Digitised by the University of Pretoria, Library Services INHOUD 1. Van die redaksie... 2 2. Lewenskets Willem Henry Jacobus Punt - Willem J. Punt.... 3 3. Afkoms en kinderjare - A.C. de Villiers.....4 4. DrW.H.1. Punt -DrSMeiringNaude.... 9 5. DrWillem H.1.

Nadere informatie

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 LEWENSORIËNTERING ALGEMENE ASSESSERINGSTAAK 5 SEPTEMBER 2014 MEMORANDUM PUNTE: 80 Hierdie memorandum bestaan uit 19 bladsye. Lewensoriëntering

Nadere informatie

FINANSIëLE REKORDHOUDING VIR 'n BOERDERY. deur PHILIP THEUNISSEN

FINANSIëLE REKORDHOUDING VIR 'n BOERDERY. deur PHILIP THEUNISSEN FINANSIëLE REKORDHOUDING VIR 'n BOERDERY deur PHILIP THEUNISSEN Eerste uitgawe Opgestel en uitgegee deur Philip Theunissen Bethlehem Februarie 1995 Kopi reg voorbehou INHOUDSOPGAWE DEEL I: INLEIDEND 1.

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The version of the following full text has not yet been defined or was untraceable and may differ from the publisher's version. For

Nadere informatie

HOËRSKOOL KAMPSBAAI AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 9 JUNIE 2014 TYD: 2 UUR TOTAAL: 60

HOËRSKOOL KAMPSBAAI AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 9 JUNIE 2014 TYD: 2 UUR TOTAAL: 60 HOËRSKOOL KAMPSBAAI AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 9 JUNIE 2014 TYD: 2 UUR TOTAAL: 60 TAAK 3: VRAESTEL 2 OPSTELLER: R. TOYER INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Hierdie vraestel bestaan uit DRIE afdelings.

Nadere informatie