Mark van Doesburgh over de crisisbestendigheid van het ASN-Novib Fonds. Minder kinderarbeid door ASN Méérsparen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Mark van Doesburgh over de crisisbestendigheid van het ASN-Novib Fonds. Minder kinderarbeid door ASN Méérsparen"

Transcriptie

1 Nieuwsberichten voor spaarders van de ASN Bank, juli 2009 Mark van Doesburgh over de crisisbestendigheid van het ASN-Novib Fonds Minder kinderarbeid door ASN Méérsparen

2 ASN SERVICE ASN Bank Postbus GM Den Haag telefoon fax ASN Informatielijn (gratis) ASN Overboeklijn (lokaal tarief) Foto: Josje Deekens COLUMN Betrokkenheid Half april mochten wij ruim duizend klanten ontvangen bij de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de ASN Beleggingsfondsen alweer meer dan het jaar ervoor. Na het slechte beursjaar 2008 zou je verwachten dat zij kwamen om kritische opmerkingen te maken over het rendement van de fondsen. Maar in plaats daarvan vroegen zij geïnteresseerd naar zaken als de drinkwatertanks in Afrika waarin het ASN-Novib Fonds investeert, de duurzaamheid van staatsobligaties en woningbouwcorporaties en de terugverdientijd van warmte-koude-installaties. Uit al die vragen spreekt een enorme betrokkenheid bij wat de ASN Bank wil helpen bouwen: een leefbare wereld voor iedereen, nu en in de toekomst. Onze klanten streven niet naar een zo hoog mogelijk rendement ten koste van kwetsbare bevolkingsgroepen en het klimaat. Zij laten hun betrokkenheid bij de wereld en haar bewoners bepalen hoe zij hun geldzaken regelen. Die betrokkenheid kenmerkt ook de medewerkers van onze bank. We zijn er allemaal trots op dat we hier werken, juist vanwege de idealen waar de ASN Bank voor staat. Onlangs zijn wij met alle ASN-medewerkers naar de film Taking Root van Wangari Maathai geweest, die draaide op het filmfestival Movies that Matter. Zo n activiteit organiseer ik graag. Niet alleen omdat de ASN Bank het festival ondersteunt. Maar ook omdat we er op zo n moment met zijn allen bij stilstaan hoe belangrijk de strijd voor mensenrechten is. Daar willen we ons met grote betrokkenheid voor blijven inzetten. Ewoud Goudswaard De column wordt afwisselend geschreven door algemeen directeur Ewoud Goudswaard en directeur Jeroen Jansen. De ASN Bank wil de duurzaamheid van de samenleving bevorderen en laat zich in haar economisch handelen daardoor leiden. COLOFON Spaarmotief is een uitgave voor de klanten van de ASN Bank en verschijnt vijf keer per jaar. Deze editie is voor spaarders van de ASN Bank. Redactie ASN Bank: Marianne Bodenstaff Journalistieke productie: Lucy Alijk - ASN Bank, Maters & Hermsen Journalistiek, Leiden Ontwerp/opmaak: Katja Visser, Den Haag Foto cover: Josje Deekens, Den Haag Druk: Drukkerij Artoos, Rijswijk Juli ASN Bank Materiaal: Cocoon 2 juli 2009

3 PRIMA RENTE ALS U OF MÉÉR SPAART ONLINE SPAREN GRATIS ASN SPAARBANKPAS Minder kinderarbeid door ASN Méérsparen Bij een saldo van of méér 3,50%* rente over uw gehele tegoed Zonder beperkingen storten en opnemen Steun aan projecten tegen kinderarbeid Wilt u een behoorlijk bedrag sparen tegen een hoge rente, maar uw spaargeld wel onbeperkt kunnen opnemen? Dat kan met ASN Méérsparen. Wanneer uw saldo minstens is, ontvangt u een hoge rente over het hele tegoed. Bovendien helpt u in de strijd tegen de kinderarbeid die 180 miljoen kinderen wereldwijd nog steeds verrichten. Jaarlijks ontvangen Cordaid Kinderstem, Oxfam Novib en Plan Nederland een percentage van de inleg op ASN Méérsparen voor projecten tegen kinderarbeid. Deze steun komt overigens niet ten laste van het rendement op uw rekening. Op pagina 14 en 15 leest u meer over deze projecten in Peru, India en Ghana. ASN MÉÉRSPAREN IN HET KORT: Méér rente als u of meer spaart. Geen minimuminleg. Tegoed onbeperkt opneembaar. Sparen per post, telefoon of internet. Actueel rekeningoverzicht na elke transactie. Desgewenst gratis ASN Spaarbankpas met extra opname mogelijkheden. Tot 1 september fotoboek cadeau bij een eerste inleg van minimaal Fotoboek cadeau Fotograaf Peter de Ruiter reisde de hele wereld over om kinderen te fotograferen voor zijn boek Een wereld voor kinderen opgroeien zonder kinderarbeid. Hij legde de armoedige omstandigheden vast waarin zij aan het werk zijn. En het plezier dat zij hebben wanneer ze de kans krijgen om naar school te gaan en te spelen. Sprekende beelden, begeleid door een informatieve tekst. Als u vóór 1 september a.s. een rekening EEN WERELD VOOR KINDEREN GAAT INTERNATIONAAL In 2008 publiceerde fotograaf Peter de Ruiter het fotoboek Een wereld voor kinderen dat werd gesponsord door de ASN Bank. Het is nu ook in het Engels verschenen. Op 12 juni 2009 de Werelddag tegen Kinderarbeid werd de Engelse versie aangeboden aan de Europese Unie in Brussel, de International Labour Organization in Genève en de Verenigde Naties in New York. De Engelse uitgave is mogelijk gemaakt door een brede groep Nederlandse organisaties en bedrijven. Meer informatie: ASN Méérsparen opent en daar direct (of meer) op inlegt, krijgt u dit indrukwekkende fotoboek cadeau. Wij verstrekken na uw inleg maximaal één boek per rekeninghouder of combinatie van rekeninghouders (bij een en/of rekening ). Meer weten over de projecten, kijk op pagina * Rente per 30 mei 2009; wijzigingen voorbehouden LEES VERDER U kunt direct een rekening ASN Méérsparen openen via > Sparen > Spaarvormen. Daar vindt u ook alle informatie. Of gebruikt u het aanmeldingsformulier in het hart van Spaarmotief. juli

4 ASN-klanten beleggen klimaatvriendelijker Heeft u geld ingelegd in een van de drie ASN-fondsen die in aandelen belegt? Dan hebben uw beleggingen een veel grotere bijdrage aan het milieu dan die van veel andere beleggers. Wij hebben de impact van deze fondsen op de productie van koolstofdioxide opnieuw laten meten en vergeleken met de fondsen opgenomen in de MSCI All World Developed Index. De CO 2 -impact van onze fondsen was fors minder dan die van de index. Opmerkelijk is het resultaat van het ASN Milieu & Waterfonds. Dit scoorde ruim beter dan de index, ondanks de energieintensiteit van de ondernemingen in dit fonds. Dit resultaat bereikten wij door bewust meer te beleggen in duurzame energie, vooral zonne-energie. Ook verwijderden we bedrijven met een relatief hoge CO 2 -uitstoot uit de beleggingsportefeuilles. Deze uitkomsten tonen aan dat ons klimaatbeleid een duidelijk positief effect heeft op onze beleggingsfondsen. En dat u veel klimaatvriendelijker belegt dan de gemiddelde belegger. Fonds CO 2 - uitstoot in tonnen per 1 miljoen % beter dan index Verbetering 2008 ASN Aandelenfonds % +57% ASN Small & Midcap Fonds % +27% ASN Milieu & Waterfonds % +38% MCSI All World Developed Index % ASN NIEUWS Uw mening gevraagd over Wanneer u momenteel onze website bezoekt, is de kans groot dat u het verzoek krijgt een enquête over de site in te vullen. Wilt u daar misschien even tijd voor vrijmaken? Omdat de ASN Bank geen kantoren heeft, is onze website een belangrijk middel om met u te communiceren. Bovendien gaan steeds meer klanten online bankieren. Wij streven er dus naar de site zo toegankelijk, duidelijk en praktisch mogelijk te maken. Daarom vinden wij het belangrijk te weten wat u positief vindt aan de site én wat niet. Hoe meer commentaar wij krijgen, des te beter kunnen we inspelen op uw wensen. Wij stellen uw deelname aan het onderzoek zeer op prijs. Meer weten over onze duurzaamheidscriteria? De bijzondere beleggingscriteria van de ASN Bank zijn het uitgangspunt van al onze beleggingen en investeringen. Ze geven aan hoe wij ondernemingen, instellingen en overheden beoordelen als het gaat om kwesties als mensenrechten, kinderarbeid, dierenleed, klimaat en milieu. Maar hoe passen we die criteria toe in de praktijk? Dat heeft de afdeling ASN Duurzaamheidsbeleid uitgewerkt in issuepapers. Twee issuepapers behandelen onze centrale thema s, klimaat en mensenrechten. De overige issuepapers werken deze thema s uit voor de verschillende sectoren. LEES VERDER U vindt alle issuepapers op > Beleggen > Beleggingsbeleid. Daar kunt u de pdf s van de issue papers downloaden. 4 juli 2009

5 Veranderingen voor beleggers Wie een nieuwe beleggingsrekening bij de ASN Bank wil openen, komt voortaan uit bij de ASN Optimaalrekening. Per 1 juli is de ASN Beleggingsrekening niet meer te openen voor nieuwe beleggers. Uiteraard blijven de bestaande ASN Beleggingsrekeningen gehandhaafd. De ASN Opti - maalrekening maakt het mogeijk dat u via één rekening spaart en als u dat wilt belegt in de ASN Beleggingsfondsen van uw keuze. U kunt gemakkelijk switchen tussen sparen en beleggen én tussen de verschillende ASN Beleggings fondsen. Als u eventuele koerswinsten veilig stelt door beleggingen te verkopen, profiteert u direct van de prima rente van ASN Optimaalsparen. Aandeelhoudersvergadering druk bezocht Uit het hele land kwamen geïnteresseerde beleggers op vrijdag 17 april 2009 naar de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de ASN Beleggingsfondsen. Naast zakelijke onderwerpen stonden er inspirerende sprekers op de agenda: Godwin Ehigiamusoe van de Lift Above Poverty Organisation (LAPO), Mirjam de Rijk van Stichting Natuur en Milieu, Henk Crietee van Stichting Solar Cooking Nederland en Dorine Putman van de ASN Bank. De Beurs van Berlage was afgeladen: Als deze trend doorzet, gaan we straks naar de RAI! merkte voorzitter Jan Verheij op. Elke vergadering werd afgesloten met een geanimeerde vragenronde. Daaruit bleek eens te meer hoe belangrijk de ASN-klanten het duurzame karakter van de fondsen vinden. De deelnemers aan de vergaderingen ontvangen op verzoek de notulen. Foto s: Nancy Ostermann LEES VERDER Een uitgebreid verslag vindt u op > Over de ASN Bank > Nieuws en publicaties > Actueel juli

6 Wil de laatste vis het licht uitdoen? Foto: Goos van der Veen / Hollandse Hoogte In de rubriek Issues zoomen we in op actuele discussies op het gebied van duurzaamheid. ISSUES et vaker vis, adviseert het Voedingscen- Maar visconsumptie heeft óók een Etrum. keerzijde. Wereldwijd vangen we veel te veel vis. Gaan we zo door, dan zijn over vijftien jaar de oceanen leeggevist volgens marinebiologen. Omdat de zee alsmaar leger raakt, zijn steeds grovere vangstmethoden nodig. Met bodemsleepnetten halen megatrawlers de oceaanbodem overhoop op zoek naar vissen. Drijfnetten, kilometers lang, hangen verticaal aan boeien in zee. De vissen zwemmen tegen het net, raken verstrikt en worden zo gevangen. Maar niet alleen zij: ook veel andere dieren. Vissers gooien die daarna weer in zee, stervend of al dood. Het Wereld Natuur Fonds schat dat veertig procent van de visvangst bestaat uit deze bijvangst. Het ecosysteem raakt hierdoor onherstelbaar verwoest. Vissen kunnen zich onvoldoende voortplanten. De overbevissing heeft ook sociale gevolgen. Bevolkingsgroepen die traditioneel van visvangst leven, komen in de problemen. Visquota kunnen de overbevissing aan banden leggen, maar in de praktijk handhaven lang niet alle landen de voorschriften. Van iedere vijf geconsumeerde vissen zijn er twee illegaal gevangen. Zelfs in Europees verband lukt het nauwelijks om quota vast te stellen, laat staan te handhaven. Moeten we misschien overstappen op kweekvis? Dertig procent van de Nederlandse vis consumptie komt al uit aquacultuur. Vooral zalm en tilapia doen het goed in kwekerijen. Ze liggen steeds vaker bij de supermarkten. Die streven er met ingang van dit jaar naar om geen bedreigde vissoorten te verkopen. Toch heeft ook kweekvis nadelen. Hun voer bestaat vaak uit vismeel, gemaakt van minder gewilde vissen, zoals sprot en zand spiering. Er is drie pond van deze visjes nodig om één pond zalm te kweken. Vis met de laagste milieubelasting is duurzaam gevangen vis met het MSC-keurmerk. Maar ook hierop is kritiek, omdat de certificeringsmethode onbetaalbaar zou zijn voor kleine vissers. Er bestaat ook biologisch of milieuvriendelijk gekweekte vis met een buitenlands label of EKO-keurmerk, maar deze is beperkt verkrijgbaar. Wat vindt de ASN Bank? De visvangst staat enorm onder druk. Steeds meer soorten belanden op de rode lijst van de viswijzer (www.goedevis.nl), omdat de populaties onder een levensvatbare grens komen. Visquota kunnen een oplossing bieden, maar Europa zorgt er met zijn subsidiebeleid voor dat er alleen maar méér wordt gevist. Er is weinig politieke animo en moed om dit probleem aan te pakken. Kweekvis kan een goed alternatief zijn, maar onder voorwaarde dat het om een gesloten systeem gaat, zodat niets in het milieu komt. Ook moet het dierenwelzijn zijn gegarandeerd. Gezien de vele problemen waarmee de visserijsector kampt, kiest de ASN Bank ervoor alleen in deze sector te investeren als ze echt duurzaam is. Dat geldt ook voor de keten rondom de visserij, waaronder de visverwerkende industrie. De beste oplossing lijkt soms een moratorium: het volledig stopzetten van de visserij voor meerdere jaren. Daarna kan voorzichtig worden gewerkt met certificaten voor duurzame visserij en diervriendelijke viskweek. LEES VERDER Discussieer mee op: 6 juli 2009

7 Foto: Josje Deekens Nooit meer terug in de criminaliteit Online community stelt gebruikers in staat om duurzame initiatieven onder de aandacht te brengen. Dit keer: Feiko Jilderda. Hij zet zich in voor jongenstehuis Khayalethu in een sloppenwijk van Port Elizabeth in Zuid-Afrika. VOOR DE WERELD VAN MORGEN Eetzaal, studeerzaal, woonkamer. In het kleine Khayalethu jongenstehuis in het Zuid-Afrikaanse Port Elizabeth is maar één ruimte waar alles gebeurt. 27 Straatjongens, ongeveer tussen de zes en achttien jaar, die niet meer terug kunnen naar hun familie, wonen en studeren hier samen. Daarnaast sporten ze op de kleine binnenplaats en doen ze maatschappelijk werk in de Feiko Jilderda En helpen deed Feiko. Met allerlei acties en via vrienden, familie, de kerk, een lagere school en de volleybalvereniging in zijn woonplaats Surhuisterveen zamelde hij de afgelopen jaren flink wat geld in. Daarmee hielp hij het huis onder meer aan nieuwe meubels, kleding, schoolgeld en sportmateriaal. Ook was er geld voor voedselpakketten die de jongens meekrijgen als ze in de vakanties naar hun familie gaan. Dankzij voordewereldvanmorgen.nl kan Feiko zijn hulp nu professioneler aanpakken. De honderd euro die hij kreeg als weekwinnaar (zie kader) gebruikt hij om een stichting op te richten. Feiko: Dat kost een paar honderd euro. Ik wilde het geld dat mensen eerder gaven daar niet voor gebruiken; liever stuurde ik dat rechtstreeks naar Zuid-Afrika. Maar ik heb intussen ook nog een andere sponsor gevonden. Geld is de komende jaren zeer hard nodig: Port Elizabeth kent tussen de acht- en tienduizend straatjongens waarvan er zeker enkele honderden moeten worden opgevangen. Daarom de wens om uiteindelijk zes van dit soort huizen te openen. Feiko: De jongens werken keihard en we willen ze echt op hoog niveau terug de maatschappij in krijgen. Daarom houden we de huizen kleinschalig. Begin 2011 hopen we de financiën voor een tweede tehuis rond te hebben. Alle hulp is dus welkom. omgeving, zoals schoonmaken en het verzorgen van bejaarden. Allemaal hebben ze één doel: niet terugvallen in de criminaliteit. En die garantie krijgen ze dankzij het tehuis; als ze het verlaten, hebben ze een diploma, een huis en een baan. Feiko Jilderda en zijn vrouw kwamen vier jaar geleden tijdens een familiebezoek in aanraking met dit bijzondere project. Feiko: De lodge waar wij sliepen, was sponsor van dit tehuis. Wij bezochten Khayalethu en maakten kennis met de jongens en het hoofd, een gepromoveerde pedagoge. Ze werkte dag en nacht met de jongens en had moeite om financieel de eindjes aan elkaar te knopen. Ik besloot te helpen. LEES VERDER WEEKWINNAAR Op kan iedereen een goed idee voor de wereld van morgen lanceren. En u mag stemmen op de initiatieven. Het idee met de meeste stemmen wordt de weekwinnaar en ontvangt 100 euro van de ASN Bank. De actie loopt tot en met 30 oktober. Daarna gaan de vijf initiatieven met de meeste stemmen door naar de finale. Een deskundige jury wijst de winnaar van de ASN Bank Wereldprijs aan. De winnaar krijgt euro om zijn of haar initiatief te verwezenlijken. juli

8 Vorig jaar haalde het ASN-Novib Fonds een rendement van 4,6 procent. Dat doet bijna niemand ons na. Foto s: Josje Deekens 8 juli 2009

9 Mark van Doesburgh, directeur Triple Jump, over microkredieten: Meer veerkracht in ontwikkelingslanden Mark van Doesburgh (42) werkte jarenlang in de bankenwereld maar stoorde zich aan de eenzijdige focus op geld verdienen. In 2006 werd hij directeur van Triple Jump dat onder meer het ASN-Novib Fonds beheert. Dit fonds verstrekt microkredieten aan kleine boeren en ondernemers in 42 ontwikkelingslanden. En blijkt nog crisisbestendig ook... Wat doet Triple Jump precies en waarom die naam? Triple Jump is een maatschappelijke onderneming die investeringen in microkredieten mogelijk maakt. Aan de ene kant doen we het beheer van fondsen, zoals het ASN-Novib Fonds. Aan de andere kant geven we advies over micro financiering. We werken samen met financiële intermediairs in ontwikkelingslanden. Zij lenen de gelden daadwerkelijk uit. Hen willen we begeleiden bij de start, de groei en het volwassen worden. De drie sprongen van ontwikkelingsgeld naar commercieel geld. Vandaar onze naam Triple Jump. Waarom is investeren in microkredieten eigenlijk zo n goed idee? Ten eerste doet het fonds het gewoon heel goed. In 2008 hebben we bij beleggingsfondsen verliezen gezien van 30 tot 80 procent. Maar het ASN-Novib Fonds heeft 4,6 procent winst gemaakt. Als je daar nog het fiscale voordeel van maximaal 2,5 procent bij optelt, haal je dus een rendement van 7,1 procent. Over 2008 doet bijna niemand ons dat na. Verder vallen de risico s van microkredieten erg mee, in tegenstelling tot wat je misschien zou verwachten bij ontwikkelingslanden. Microkredieten zijn goed gespreid over verschillende sectoren en regio s en worden vrijwel altijd terugbetaald. De leningen zijn ook minder gevoelig voor negatieve ontwikkelingen in de financiële wereld, zoals de kredietcrisis. Maar mensen investeren toch ook uit idealisme? Natuurlijk. Met het beleggen in microkredieten ondersteun je kleine ondernemers die geen andere mogelijkheid hebben om zich te ontworstelen aan de armoede. En het mooie is dat ze gebaseerd zijn op gelijkwaardigheid en vertrouwen. Je geeft geen geld aan mensen omdat ze zielig zijn, je leent het aan ondernemers met solide plannen. Zij betalen het geld gewoon met rente terug. Ik weet dat het werkt, ik heb veel voorbeelden gezien van mensen die bij wijze van spreken begonnen met één geit en vijf jaar later vijfentwintig mensen in dienst hadden. Een typisch voorbeeld van het principe dat je mensen beter een hengel kunt geven dan vis. Is er voldoende geld beschikbaar voor de vraag naar leningen? Helaas niet. Naar schatting bedraagt de totale vraag naar microkredieten zo n 200 miljard euro. Ongeveer tien procent daarvan, 20 miljard dus, is ook daadwerkelijk vanuit de hele wereld uitgeleend. We zijn dus altijd op zoek naar nieuwe beleggers. Maar de trend is dat beleggers de voorkeur geven aan sparen. Daardoor stagneert de hoeveelheid kredieten die we mogelijk kunnen maken. Het is wrang dat landen en ondernemers die er niets mee te maken hadden, nu toch schade ondervinden van de kredietcrisis. Stel: ik beleg honderd euro in het ASN-Novib Fonds. Hoeveel van dat geld komt bij een boer uit Kenia of een marktkoopman in Vietnam terecht? Honderd procent gaat naar de microfinancieringsinstellingen, die het vervolgens uitlenen. Er zijn natuurlijk wel kosten, maar die worden betaald uit de renteopbrengsten die het ASN-Novib Fonds van de instellingen ontvangt. > juli

10 De ASN Bank brengt 0,7 procent in rekening voor kostenposten zoals marketing, administratie en bewaarloon. Triple Jump vraagt 2 procent beheervergoeding. We hebben natuurlijk heel veel kleine contracten en zijn in 42 landen actief, dus dat beheer is nogal arbeidsintensief. Hoeveel rente betalen kredietnemers? Die is vrij hoog, gemiddeld zo n 25 tot 30 procent. Dat heeft ten eerste te maken met de inflatie, oftewel de geldontwaarding in die landen. Die was afgelopen jaar in een aantal landen al 20 procent. Ten tweede gaat het vaak om kleine leningen, waarvoor allerlei kosten gemaakt moeten worden. Iemand moet bijvoorbeeld wekelijks op zijn brommertje naar de boer om de aflossing op te halen. Overigens houden de instellingen wel rekening met wat een lener kan opbrengen. Het is natuurlijk niet de bedoeling ze in de problemen te brengen met het microkrediet. Wat is het profiel van een gemiddelde microlener? Ongeveer 70 procent van de leningen gaat naar vrouwen. Zij zitten vaak in een achterstandspositie en hebben moeilijker toegang tot normale banken. Vrouwen zijn trouwens ook betere terugbetalers dan mannen. Qua spreiding over de wereld gaat 46 procent van het geld naar Latijns-Amerika, 34 procent naar Azië, 16 procent naar Oost-Europa en 4 procent naar Afrika. KOMT MIJN GELD WEL GOED TERECHT? Omdat het gaat om leningen in plaats van giften, en het geld dus terugbetaald moet worden, zijn microkredieten minder gevoelig voor fraude dan klassieke ontwikkelingshulp. Om na te gaan of alles volgens de regels gaat, heeft Triple Jump eigen kantoren in Peru, Costa Rica en Macedonië. De organisatie heeft ook elf investment officers die de microfinancieringsinstellingen in de ontwikkelinglanden opzoeken. Voordat Triple Jump de samenwerking aangaat, wordt er eerst een grondig boekenonderzoek gedaan. Zitten de organisatie, de systemen en de procedures wel goed in elkaar en is de financiële controle wel waterdicht? Verder beoordeelt Triple Jump de opbouw en kwaliteit van de portefeuille en de manier waarop de instelling omgaat met haar eigen klanten, bij wie de microkredieten uiteindelijk terechtkomen. De instellingen zijn daarnaast verplicht maandelijks financieel te rapporteren aan Triple Jump. Jaarlijks wordt bijgehouden hoe de leningnemers zich economisch ontwikkelen. Voldoet de samenwerking niet aan de eisen, dan verlengt Triple Jump de leningen niet of vraagt ze terug. Welke ondernemers hebben de meeste indruk op je gemaakt? Een dame in Cambodja, die haar frisdrankkraampje op de markt in Phnom-Penh tot een luxe restaurant heeft omgetoverd en daar haar vijf kinderen mee onderhoudt. Wat mij altijd opvalt, is dat mensen in ontwikkelingslanden veel beter met tegenslag en onzekerheid kunnen omgaan dan wij westerlingen. Nog niet zo lang geleden waren er politieke onlusten in Kenia. Er ontstond een soort stammenstrijd, waarbij hele dorpen werden geplunderd en platgebrand. De vluchtelingenkampen stroomden vol. Ik ontmoette er een vrouw uit zo n dorp, die ongetwijfeld familie en vrienden was verloren. Toch richtte zij op de dag van aankomst voor haar tent alweer een handeltje op in zeep, sigaretten en suiker. Wat een veerkracht! Zie ook het artikel op pagina 20 en 21 over het ASN-Novib Fonds. 10 juli 2009

11 Artist impressions: Architectenbureau Paul de Ruiter bv In het TNT Green Office werkt de pc op frituurvet Het meest duurzame kantoorgebouw van Europa staat vanaf eind 2010 in Hoofddorp: het TNT Green Office. De combinatie van autonome energievoorziening, optimaal daglichtgebruik en psychologische vernuftigheden is ongekend in Nederland. Als je het nieuwe hoofdkantoor van TNT straks binnenloopt, word je uitgenodigd door een brede, ruimtelijke trap die recht voor je neus ligt. En waarop je zo ontspannen naar de derde verdieping wandelt dat de lift niet eens in je gedachten opkomt. Want die is juist in een hoekje verstopt. Het is maar een van de vele energiebesparende slimmigheden waarmee architect Paul de Ruijter het TNT Green Office volstopte. De architect, die al sinds 1994 aan de weg timmert als duurzaamheidspionier, heeft er bijvoorbeeld alles aan gedaan om zoveel mogelijk daglicht binnen te laten. Onder andere door het gebouw de optimale noord-zuid-oriëntatie te geven. De noordgevel is geheel van glas, de zuidgevel is half dicht om te voorkomen dat het te warm wordt. Maar via de lamellen kan ook hier het daglicht om een hoekje ver naar binnen dringen. Een atrium zorgt ervoor dat werkvertrekken ook van binnenuit daglicht krijgen. Dat scheelt niet alleen energie: daglicht en een open gebouw maken mensen blijer, dus werken ze beter. Ook het mooie uitzicht over de door UNESCO beschermde dijk helpt daarbij. Net zoals het aangrenzende park en de weggewerkte, ondergrondse parkeergarage. Of veel TNT ers met de auto zullen komen, is trouwens de vraag met een grote fietsenstalling en een treinstation vlakbij. Een ander slimmigheidje: de modules in het gebouw zijn precies zo breed dat de vloeren ze in één keer kunnen overspannen. Dat zorgt voor flexibiliteit bij de indeling en spaart beton uit voor steunbalken en -kolommen. Want ook de materiaalkeuze is duurzaam. Er zijn alleen 20% tot 80% recyclebare materialen toegepast, zoals betongranulaat, grotendeels gerecycled aluminium en glas. Frituurvet De belangrijkste troef ziet de toekomstige gebruiker niet eens. Dat is de eigen energievoorziening die het gebouw CO 2 -neutraal > PROJECT: TNT Green Office, het nieuwe, energiezuinige hoofdkantoor van TNT in Hoofddorp KLANT: OVG Projectontwikkeling FINANCIERINGS- BEDRAG: 2 miljoen euro juli

12 ASN BANK FINANCIERT Energielabel A++, een Greencalcscore van meer dan duizend punten, een Platinum-score in de LEED-certificering: geheimtaal voor de mededeling dat het nieuwe hoofdkantoor van TNT zéér energiezuinig is. Meer dan dat: het wordt energieneutraal; per saldo verbruikt het niet meer energie uit het gas- en elektriciteitsnet dan het zelf opwekt uit duurzame bronnen. Daardoor is het ook volledig CO 2 -emissievrij. De groene maatregelen in het ontwerp zijn grotendeels gefinancierd uit het ASN Groenprojectenfonds. Het gaat om 2 miljoen euro, die we tegen een lagere rente kunnen aanbieden dan reguliere banken, vertelt Jort Bakker, hoofd Duurzame Financieringen van de ASN Bank. Onder de groenregeling krijgen beleggers in duurzame projecten een belastingvoordeel van maximaal 2,5% op hun inleg. Daardoor hoeft het fonds minder rendement te maken. Dit voordeel kunnen wij doorberekenen aan duurzame projecten. Bij deze lening werkt het ASN Groenprojectenfonds samen met SNS Property Finance, een van de drie grootste vastgoedfinanciers van Nederland. Bakker: Dankzij deze samenwerking profiteren we optimaal van elkaars expertise. Projectontwikkelaar Cees van der Spek Foto: David Rozing maakt, vertelt projectontwikkelaar Cees van der Spek van OVG, specialist in duurzaam bouwen. Regenwater hergebruiken wat we in dit gebouw trouwens ook doen of bouwen met bamboe is leuk, maar levert slechts kleine winstpunten. De grootste klap maak je met je energiehuishouding: zo min mogelijk gebruiken en wát je gebruikt duurzaam opwekken. Dat laatste gebeurt met warmte- en koudeopslag in de grond, die in de helft van de benodigde energie voorziet. s Zomers houd je warmteenergie over, die sla je op in de grond, s winters haal je die er met een warmtepomp weer uit. Aan de energie die dan nog nodig is, komt geen nutsbedrijf te pas, vertelt Van der Spek. Die wekt het gebouw zelf op met een bio-warmtekrachtkoppeling. Niet op palmolie, die helemaal hierheen moet worden gevlogen of gevaren en dus minder duurzaam is, maar bijvoorbeeld op gebruikt frituurvet. Daarmee wordt dit het eerste Nederlandse kantoorpand van deze grootte dat volledig selfsupporting is. Oké, er 12 juli 2009

13 ZES DUURZAME SNUFJES DIE HET GEBOUW (NOG) NIET HAALDEN...maar in de toekomst waarschijnlijk wél toepasbaar worden in Nederland. Steam cell power unit: energie uit waterstof. Heeft zich nog niet voldoende in de praktijk bewezen, maar verschillende universiteiten onderzoeken de mogelijkheden. Extern windmolenpark: bij het gebouw is er geen plek voor, op zee zou te ver weg zijn om nog echt duurzaam te zijn (transportkosten). Op het dak kon wél, maar dat zou de constructie van het gebouw zwaarder maken. Niet rendabel voor de 2% van de alternatieve energie die het zou opleveren. komt wel een kabeltje naar het normale energienet. Maar alleen als back-up voor als het misgaat. Computervloer Zo n uitgekookt gebouw is peperduur, zou je denken. Dat valt mee, stelt van der Spek. Als je het, zoals TNT, over een periode van tien tot vijftien jaar bekijkt en de energie kosten in die periode meerekent, ben je uiteindelijk zelfs tien procent goedkoper uit. Waarom wil niet elk bedrijf dan een duurzaam kantoor? Niet alle huurders kunnen zich op zo n lange termijn richten. En veel bedrijven willen zaken als een materiaalintensieve computervloer voor ict en bedrading, die niet kunnen als je écht duurzaam wilt zijn. Duurzaam is soms dus minder flexibel. Toch zien steeds meer bedrijven de langetermijnwinst wel. Naast TNT, waarmee wij een contract hebben voor zes CO 2 -emissievrije gebouwen, spreken we nu meerdere grote Nederlandse bedrijven over vergelijkbare duurzame kantoren. Zo n warmtekoudeopslag zie ik snel een must worden, als je ziet hoeveel het aan energiereductie oplevert. LED-verlichting: gaat het consortium nog wel testen, maar is nog lastig toepasbaar bij licht dat reageert op bewegingsdetectoren. Fitness als energiebron: wordt voor het TNT-gebouw mogelijk alsnog rendabel wanneer er meer duurzame bedrijfspanden in het park af zijn. Een gezamenlijke fitnessvoorziening aan een generator behoort tot de mogelijkheden. Windvlieger van Wubbo Ockels: kost bij weinig wind nu nog meer energie dan hij oplevert, maar wordt mogelijk in de toekomst wel rendabel. Photovoltage (PV) cellen: zonne-energie is nog niet rendabel genoeg over een looptijd van tien jaar, maar een plug&play mogelijkheid om later aan het gebouw toe te kunnen voegen wordt nog onderzocht. juli

14 PRIMA RENTE ALS U OF MÉÉR SPAART ONLINE SPAREN GRATIS ASN SPAARBANKPAS Toekomst voor kinderen dankzij ASN Méérsparen Wanneer u spaart via ASN Méérsparen maakt u concrete projecten mogelijk voor kinderen in Peru, India en Ghana biedt u hun méér kansen op scholing en dus op een betere toekomst. Een jaar geleden introduceerden wij ASN Méérsparen. De combinatie van een prima rente en onbeperkte opnamemogelijkheden trok veel spaarders aan. Dat was goed nieuws voor onze partners die wij via ASN Méérsparen helpen bij hun strijd tegen kinderarbeid: Cordaid Kinderstem, Oxfam Novib en Plan Nederland. Begin 2009 ontvingen zij uit de eigen portemonnee van de ASN Bank een percentage van het totale spaarsaldo van ASN Méér sparen. Bovendien kozen veel spaarders ervoor de rente op ASN Méérsparen (deels) te schenken aan een van deze drie organisaties. Al deze schenkingen gaan naar drie projecten voor kinderen in Peru, India en Ghana. Lees meer over ASN Méérsparen op pagina 3. Cordaid Kinderstem: Peru De hele dag bakstenen sjouwen of op vuilnis - belten zoeken naar verkoopbare materialen. Dat doen dagelijks honderden kinderen in Lima, de hoofdstad van Peru. Zij doen dit gevaarlijke, zware werk om een bijdrage te leveren aan het gezinsinkomen. Maar zo lopen zij scholing mis en daarmee de kans op een betere toekomst. Met hulp van Cordaid Kinderstem pakt Centro de Estudios Sociales y Publicaciones (CESIP) dit probleem aan. Door de gezinnen te ondersteunen probeert CESIP de kinderen weer naar school te krijgen. Medewerkers geven voorlichting over het belang van scholing voor de toekomst van kinderen. Ook stimuleert CESIP de samenwerking van dienstverleners in hun werkgebied Huachipa, zoals gezonds- heidscentra, scholen en gemeenten. In het district Comás heeft CESIP bovendien een project dat is gericht op seksueel misbruik. Het verzorgt onder meer een training aan hulpverleners om hun kennis hierover te verbeteren. Per februari jl. rapporteerde CESIP onder meer de volgende resultaten. Bijna honderd kinderen zijn uit de bakstenen - pro duc tie of afvalverwerking gehaald of gehouden. Meer dan 150 kinderen doen actief mee aan de activiteiten van CESIP. Ze krijgen huiswerk begeleiding, hun gezondheid wordt regelmatig gecontroleerd en ze doen mee aan sport en spel. Vijftig oudere kinderen ontvangen begeleiding om ze voor te bereiden op hun toekomst; enkelen van hen volgen zelfs een beroepsopleiding tot verpleegster of grafisch ontwerper. Lees meer op en 14 juli 2009

15 Oxfam Novib: India De schoolopleiding in India schiet schromelijk tekort. Daardoor kunnen veel Indiase kinderen en volwassenen niet of nauwelijks lezen. Oxfam Novib steunt de Indiase onderwijs organisatie Pratham, die actief is in ongeveer de helft van het land. Dankzij de leerkrachten en onderwijskundige ondersteuning van Pratham leren elk jaar zo n Indiase kinderen op het platteland en in krottenwijk lezen en schrijven. Pratham heeft gerichte programma s om kinderen weer bij het onderwijs te betrekken. Vooral voor meisjes is dat belangrijk. Ook heeft Pratham een apart programma voor kinderen die het slachtoffer zijn van kinder arbeid. Zij krijgen een beroeps opleiding die aansluit bij hun leeftijd en leren lezen en schrijven. Een van vrijwilligers vertelt in The Times of India van 13 januari 2009: In een dorp in de deelstaat Uttar Pradesh vroegen we aan alle ouders of hun kinderen op school zaten. Kinderen lieten we een stukje voorlezen en een makkelijke som maken. De uitkomst was niet best. Zeventig van de 75 kinderen zaten wel op school, maar slechts 35 konden lezen en sommen maken. We gingen met het rapport naar het dorpshoofd. Hij zei dat de cijfers fout waren. Het kan niet kloppen, hoe kan het dat kinderen op school zitten en niet kunnen lezen? Daarop ging hij zelf het dorp in en vroeg elk kind dat hij tegenkwam iets te lezen. Na de tiende was hij overtuigd: Dit is een erekwestie. Het is tijd hier iets aan te gaan doen! Lees meer op en Plan Nederland: Ghana Met een hongerige maag is opletten in de klas moeilijk. Voor veel kinderen in Ghana is dat echter de dagelijkse realiteit. Daarom wil de Ghanese overheid alle leerlingen dagelijks van één schoolmaaltijd voorzien. Omdat dit project te ambitieus is voor de Ghanese overheid, springt het Schoolfeeding Initiative Ghana Netherlands (SIGN) bij. Plan Nederland participeert in SIGN. Het steunt een zusterorganisatie die een omvangrijk plattelandsontwikkelingsprogramma uitvoert in het arme noorden van Ghana, het Sissala District. Het project werpt letterlijk en figuurlijk al vruchten af. Zo heeft de school in Kupulima inmiddels een schooltuin, die wordt gebruikt voor praktische lessen in de verbouw van groenten, graan, knollen en fruit. Dankzij acht nieuwe dammen kon tilapiavis worden uitgezet, die kinderen voorziet van de broodnodige eiwitten. Bovendien leveren de dammen water voor de verbouw van diverse gewassen. De schoolmaaltijden worden om beurten bereid door vrouwen die lid zijn van de Village Savings and Loans Associations (VS&LA). Op het menu staan gerechten op basis van ingrediënten die lokaal beschikbaar zijn. Inmiddels is het aantal inschrijvingen op de school toegenomen, evenals het aantal kinderen dat naar school komt. Plan Ghana verwacht dat de schoolmaaltijden en de extra aandacht aan hygiëne een positieve invloed hebben de gezondheid van de kinderen in Kupulima. Zij zijn minder ondervoed en minder vaak ziek, zodat het verzuim afneemt en zij beter kunnen leren. Lees meer op en LEES VERDER Op > sparen > ASN Méérsparen > Projecten tegen kinderarbeid vindt u uitgebreidere informatie over deze projecten. juli

16 ASN Bank, Het Gesprek en Ode maken optimistische televisie Presentator Max Christern: Verhalen brengen die mensen willen doorvertellen Een succesvolle bladformule vertalen naar televisie? Het kan, als de tijd er rijp voor is. En dat lijkt het geval voor Ode, het maandblad voor intelligente optimisten. In samenwerking met omroep Het Gesprek en de ASN Bank ging begin juni de eerste tv-productie VoorDeWereldVanMorgen van start. ideeën geen gebrek, dat is ons luxeprobleem. Max Christern, Aan hoofdredacteur van de Nederlandse tak van het tijdschrift Ode, prijst zich rijk met de inspirerende omgeving waarin hij werkt. Niet alleen het karakteristieke pand aan de Rotterdamse Veerhaven, ook het maatschappelijke veld waarin hij zich nu dagelijks begeeft, ademt bezieling. Sinds begin juni draagt de hoofdredacteur die bezieling uit naar een nog breder publiek, als presentator van VoorDeWereldVan- MorgenTV. Christern werkte twaalf jaar lang op de economieredactie van NRC Handelsblad. Hij leerde het vak onder andere van zijn toenmalige chef Jurriaan Kamp. Die kreeg zo n vijftien jaar geleden het idee dat later uitmondde in Ode: een kwalitatief hoogstaand magazine, met nieuws dat nu eens niet alleen de negatieve kant van het onderwerp belicht, maar tegelijkertijd oplossingen aandraagt. Een maandblad voor intelligente optimisten, een kroniek van de onderstroom. Met onderwerpen op het snijvlak van duurzaam ondernemen, fairtrade, groen wonen en bouwen, ethisch beleggen en een tikkeltje spiritualiteit. VOORDEWERELDVANMORGEN TV wordt sinds begin juni uitgezonden op Het Gesprek op dinsdagavond van tot uur. Voor de zomerstop zijn er vijf uitzendingen, vanaf september wordt het programma weer vervolgd. Wie een uitzending heeft gemist kan de herhaling bekijken via Het Gesprek zendt 24 uur per dag digitaal uit via kanaal 25 en analoog van tot uur via de kabel. Ook is de zender te volgen via Thema s die tegenwoordig niet meer in het verdomhoekje zitten, maar zelfs hun weg hebben gevonden naar de traditionele media. Slow journalism Dat Christern zich inmiddels al tweeënhalf jaar op zijn plek voelt als hoofdredacteur van het optimistische Ode wil echter niet zeggen dat hij het NRC heeft afgezworen. Nog steeds vindt hij het de beste krant van Nederland. Ook pleit hij er niet voor dat programma s als Pauw & Witteman en De Wereld Draait Door van de buis moeten. Maar volgens de rasjournalist is de berichtgeving in de traditionele journalistiek sterk uit balans. De gevestigde media stellen steeds de vraag: Wat is er mis?. Ze zoeken naar menselijk falen. Ode wil juist inspireren. Natuurlijk kunnen dingen vaak beter of anders, maar daar moet je niet steeds het accent op leggen. Wij melden wel wat er misgaat, maar dragen dan meteen oplossingen aan. Wij bedrijven slow journalism, gericht op echte inhoud. Dat sluit aan bij de visie van de ASN Bank en bij het tijdsbeeld op dit moment. In de beginjaren is Jurriaan wel eens weggezet door de traditionele media, zegt Christern. Ode werd afgedaan als een beetje zweverig, te optimistisch. Het was echt angst voor het onbekende. Jurriaan durfde het aan om de kudde te verlaten en vertrouwde erop dat die later wel weer zou aansluiten. Oud-collega s van de krant schrijven nu regelmatig verhalen voor ons. Wij zijn iets meer mainstream geworden, maar mainstream komt ook onze kant op. San Francisco Niet vreemd dus dat Ode de stap zet naar tv. Want alles wijst er op dat kijkers daar wel op zitten te wachten. In het programma 16 juli 2009

17 Foto: Josje Deekens Max Christern VoorDeWereldVanMorgenTV, uitgezonden op Het Gesprek, staat een gast centraal die actief is op het gebied van duurzaamheid. Dat kunnen mensen zijn als architect Paul de Ruiter, Mirjam de Rijk van Natuur en Milieu of oud-minister Pieter Winsemius. Onderbroken door filmpjes en korte items gaat Christern als presentator met de gast de diepte in. We kijken naar geslaagde projecten van de site waar mensen hun wereldidee kunnen lanceren. In het programma zoeken we innovatieve ondernemers op. Met nieuwe uitvindingen en producten zetten zij vaak de belangrijke eerste stappen naar een duurzamer samenleving. Ook leggen we wekelijks contact met San Francisco, de plek in de wereld waar veel veranderingen beginnen. Jurriaan Kamp woont en werkt daar aan Ode s internationale editie. Voordat de ASN Bank en het tijdschrift met elkaar om tafel gingen voor VoorDeWereldVanMorgenTV was er al sprake van samenwerking. Ode leverde redactionele ondersteuning voor Andersom denkt de bank nu mee over de redactionele inhoud van VoorDe- WereldVanMorgenTV. Ook Het Gesprek en Ode waren al bekenden van elkaar. Christern: Toen omroep Het Gesprek anderhalf jaar geleden van start ging, zocht Ruud Hendriks, een van de initiatiefnemers, journalisten die programma s op de nieuwe zender konden presenteren. Ik was een van de mensen die hij daarvoor uitnodigde. Ik vond de omroep meteen goed bij Ode passen. Het Gesprek onderscheidt zich in toon, inhoud en vooral tempo van reguliere televisiezenders. Er is tijd om dieper op onderwerpen in te gaan. Met relatief bescheiden middelen wordt er goede televisie gemaakt. Dat past bij ons en bij de ASN Bank. Met deze drie partijen proberen we nu zoveel mogelijk bereik te vinden. We willen verhalen brengen die mensen graag aan elkaar doorvertellen. Dat is waar wij als Ode voor staan. We blijven dus wel bij onze leest. KENNISMAKEN MET ODE? SPECIAAL AANBOD VOOR ASN-KLANTEN Maak nu, geheel vrijblijvend, kennis met Ode. U ontvangt 5x Ode voor maar 15,-. Met de antwoordkaart in het hart van Spaarmotief kunt u gebruikmaken van dit mooie aanbod, speciaal voor ASN-klanten. juli

18 3 x (h)eerlijk eten! Of je het nou (h)eerlijk, duurzaam of gewoon lekker noemt: steeds meer mensen letten bewust op wat ze eten en drinken. Drie eetprofessionals vertellen welke keuzes zij maken en waarom. Mét: hun favoriete recept. 1. Geen dierenleed Patricia Beekelaar wil eerlijk én lekker eten. Dat is nog niet makkelijk, want sinds ze bij Varkens in Nood werkt, weet ze steeds meer over (de productie van) vlees en andere voedingsmiddelen. k kijk altijd op verpakkingen waar iets vandaan Ikomt, want ik wil bijvoorbeeld geen asperges uit Peru eten. Pas had ik toch een keer zonder goed te kijken frambozen gekocht die uit Tanzania bleken te komen. Ik heb ze wel opgegeten weggooien is helemaal zonde maar met schuldgevoel. Ik ben sinds mijn zeventiende vegetariër en door mijn werk bij Varkens in Nood lees ik veel over voeding en de productie ervan. Ik weet inmiddels zoveel dat het soms bijna onmogelijk is om boodschappen te doen. Ik kies ervoor om met mijn eetpatroon niet bij te dragen aan oneerlijke handel, uitbuiting, dierenleed en milieuvervuiling. Dat is ook het leuke aan werken bij Varkens in Nood: duidelijk maken dat mensen een keuze hebben. Kijk, iedereen wil wel de honger in de wereld oplossen, maar dat is ingewikkeld. Kiezen wat je eet, is eenvoudig en je kunt er vandaag mee beginnen. Kijk voor meer informatie over de (varkens)- vleesindustrie op 18 juli 2009 Pasta met gegrilde groenten - tagliatelle - biologische (Hollandse) courgette & gele paprika - (half) zongedroogde tomaatjes - groene aspergetips (van die hele dunne) - stukje biologische zachte geitenkaas - walnoten - verse basilicum - peper & zout - olijfolie Courgette in de lengte in dunne plakken snijden en dun insmeren met olijfolie. Paprika en asperges dun insmeren met olijfolie en groenten grillen in grillpan. Groenten kunnen eventueel ook in de oven worden gegrild. Tagliatelle volgens gebruiksaanwijzing bereiden. Gegrilde courgette, paprika en asperges mengen met zongedroogde tomaatjes, geitenkaas, walnoten, basilicum, peper en zout en serveren met de tagliatelle. Voor een veganistische variant geitenkaas vervangen door basilicum- of walnotenpesto. Lekker met frisse groene salade!

19 Frisse groene salade (4 personen) 300 gram Blue Stilton 8 plakjes mager gerookt spek 3 handjes rucola 3 handjes Hollandse spinazie 1 handje walnoten 2 peren, geschild en in blokjes gesneden 4 lente-uitjes, in ringetjes gesneden 4 eetlepels sinaasappelrozemarijndressing Bak het spek in een koekenpan aan beide kanten knapperig. Leg het vervolgens op een stukje keukenpapier om uit te lekken. Doe de rucola en spinazie in een grote kom. Voeg een klein scheutje sinaasappel-rozemarijndressing toe en meng het geheel voorzichtig door elkaar. Verdeel de salade over vier borden en brokkel hierover de Blue Stilton. Voeg vervolgens de peer, walnoten en het spek aan de salade toe. Garneer de salade met de dressing en de lenteui. Tip: lekker met meergranenstokbrood 2. Boodschappen van de marqt Hij zag dat (kleine) producenten van oorspronkelijke producten het steeds moeilijker kregen om consumenten te bereiken. Dat moest anders kunnen, besloot Quirijn Bolle, en richtte Marqt op. k werkte vijf jaar bij een supermarktbedrijf, Inationaal en internationaal. Wereldwijd zie je dat supermarkten steeds dominanter worden. Ook 3. Alleen Nederlandse appels Simone Kroon schreef met Sándor Schiferli het boek Raapsteeltje, (H)eerlijk eten in Nederland. Verkozen tot het beste Nederlandstalige kookboek van lak voor mijn afstuderen aan de VDesign Academy volgde ik een workshop over duurzaam design. Het ging ook over eten, bijvoorbeeld het bestaan van paarse en witte wortels. Ik raakte zo gefascineerd dat ik me ben gaan verdiepen in Hollands eten. Ik ging bij boeren langs, vroeg wat ze verbouwden, hoe ze iets maakten. Dat beschrijf ik in Raapsteeltje. In de periode dat ik het boek schreef, at ik heel fanatiek biologisch en duurzaam. Nu is dat iets minder, maar nog altijd eet ik zoveel mogelijk seizoensproducten. Ik koop geen kant-en-klaar maaltijden en haal bijvoorbeeld alleen maar Nederlandse appels. Meer informatie over Raapsteeltje en Simone Kroon staat op in Nederland is er een steeds kleiner aantal supermarkten met meer inkoopkracht. Mij viel op dat iedereen die écht produceert en dan bedoel ik oorspronkelijke, niet gemanipuleerde producten zijn spullen niet meer bij de consument krijgt. Supermarkten zoeken niet naar betere producten, alleen goed kopere. Die wilde ik niet meer eten. Sterker nog, ik dacht: Die willen we als maatschappij niet eten. Het is niet goed voor mensen, dieren en milieu. Daarom heb ik Marqt opgezet: een marktplaats waar je direct van de producent je dagelijkse boodschappen koopt. Niet per se biologisch, maar wel zo oorspronkelijk mogelijk, zonder onnodige toevoegingen en met respect voor dier, mens en milieu. En vers: de biologische melk uit de Weerribben ligt binnen 24 uur na het melken bij ons in het schap. Meer over Marqt (en ook bovenstaand recept) vind je op juli

20 IN ,6%* RENDEMENT 2,5% BELASTINGVOORDEEL TOT 1 SEPTEMBER GÉÉN AANKOOPKOSTEN ASN-Novib Fonds: investeren in ondernemers én watertanks Via het ASN-Novib Fonds belegt u in microkredietinstellingen. Zij verschaffen leningen aan kleine ondernemers in ontwikkelingslanden. En stellen zo bijvoorbeeld Keniaanse gezinnen in staat om watertanks te kopen voor schoon drinkwater. Wie in een ontwikkelingsland een bedrijfje wil starten of uitbreiden, loopt vaak tegen een geldprobleem aan. Reguliere banken verschaffen kleine ondernemers meestal geen krediet. Dat geldt zeker voor vrouwen; zij vormen in de praktijk het grootste deel van de kleine ondernemers. Wél kunnen zij terecht bij microkredietinstellingen (MFI s). Die verschaffen kleine leningen, vaak van minder dan 100 dollar, om bijvoorbeeld een naaiatelier of timmerwerkplaats te starten, een marktkraam of dorpswinkeltje op te zetten, zaaigoed of een koe te kopen. Zo n bedrijfje is een prima manier om uit de armoedeval te raken. En dat niet alleen. Het levert ook de belegger iets op. Het ASN-Novib Fonds, dat belegt in deze MFI s, behaalde in 2008 een rendement van maar liefst 4,6%*. Daar bovenop profiteert u als belegger in het fonds van een belastingvoordeel tot 2,5% (zie kader). Bovendien is het risico van beleggen in het ASN-Novib Fonds beperkt. Nog geen enkele microkredietinstelling in het fonds is in gebreke gebleven bij het betalen van de rente of het terugbetalen van de lening. En dat terwijl banken wereldwijd onbetrouwbare kredieten hebben uitstaan. Actief in Afrika De meeste MFI s in de portefeuille van het ASN-Novib Fonds zijn actief in Zuid-Amerika, Azië en Oost-Europa. Maar het investeert ook in inmiddels vijf Afrikaanse landen. Dat is mede mogelijk door BRAC, een van oorsprong Bengalese MFI zonder winstdoelstelling. De missie van BRAC is armoede te bestrijden op Schoon drinkwater dankzij watertanks gekocht met microkrediet. een duurzame manier. Het wil vooral de mogelijkheden van vrouwen in ontwikkelingslanden versterken. BRAC maakt het andere instellingen mogelijk met een beperkter risico te investeren in hoogrisicolanden. In 2006 startte BRAC met activiteiten in drie landen in Afrika: Zuid-Soedan, Tanzania en Oeganda. In juni 2008 bereikte het zo n vrouwelijke ondernemers met een gemiddelde lening van 110 dollar. BRAC wil de activiteiten in Oost-Afrika en Zuid-Soedan verder uitbreiden. Om dat te financieren heeft BRAC het Africa Loan Fund opgezet. Daarvoor heeft het 62 miljoen Amerikaanse dollars opgehaald bij sociale investeerders, waaronder het ASN-Novib Fonds. Dat stelt BRAC in staat microkredieten te verstrekken aan meer dan ondernemers in Oost-Afrika. Schoon drinkwater Een andere MFI waarin het ASN-Novib Fonds investeert, is Kenya Women Finance Trust (KWFT). KWFT is sinds de oprichting in 1981 zo hard gegroeid, dat het nu tot de top drie van MFI s in Kenia behoort. KWFT verstrekt alleen leningen aan vrouwen en heeft klanten. Het ASN-Novib Fonds investeert momenteel 2 miljoen euro in KWFT. Een van de doelstellingen van KWFT is om de last van het huishouden voor vrouwen te verlichten. Zo hebben zij meer tijd voor hun werk of bedrijf. Daarom startte KWFT in 2006 met leningen waarmee vrouwen watertanks kunnen aanschaffen voor huishoudelijk gebruik. Daarmee pakt het 20 juli 2009

Ik kies voor lage maandlasten, met de Opstap Hypotheek

Ik kies voor lage maandlasten, met de Opstap Hypotheek Opstap Hypotheek 2 Hypotheken 2 Naam product Opstap Hypotheek 3 Ik kies voor lage maandlasten, met de Opstap Hypotheek Een huis kopen. Een spannend avontuur. Daarbij gaat u niet over één nacht ijs. Bij

Nadere informatie

Beleggen op uw manier

Beleggen op uw manier Beleggen op uw manier 2 Professioneel beleggen U wilt uw vermogen snel laten groeien; sneller dan op een spaarrekening. U durft daarbij risico te lopen, maar u houdt wel graag zelf de controle over uw

Nadere informatie

Doen wat bij je past

Doen wat bij je past Beleggen Doen wat bij je past Beleggen U bent op zoek naar een hoger rendement dan op een spaarrekening. Zoals in elke tak van sport heb je ook in de beleggingswereld amateurs en professionals. Wilt u

Nadere informatie

Groen beleggen. Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu. >> Als het gaat om milieu en leefomgeving

Groen beleggen. Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu. >> Als het gaat om milieu en leefomgeving Groen beleggen Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu >> Als het gaat om milieu en leefomgeving Goed voor u, Goed voor natuur en milieu Een goed rendement én een belastingvoordeel.

Nadere informatie

Rabo Groen Obligaties. Rabobank. Een bank met ideeën.

Rabo Groen Obligaties. Rabobank. Een bank met ideeën. Rabo Groen Obligaties Rabobank. Een bank met ideeën. Groenbeleggen met de Rabobank Zuinig zijn op het milieu. We beseffen allemaal hoe belangrijk dat is. Zeker tegenwoordig. Natuurlijk kunnen we zelf actief

Nadere informatie

Vermogen opbouwen voor later

Vermogen opbouwen voor later BeleggingsRekening U wilt geld opzij zetten voor later en een vermogen opbouwen. Omdat uw kinderen nog gaan studeren, u graag die verre reis wilt maken, een tweede huis wilt kopen, eerder wilt stoppen

Nadere informatie

Vrienden van dorcas. www.dorcas.nl

Vrienden van dorcas. www.dorcas.nl Vrienden van dorcas www.dorcas.nl Dit is dorcas 2 3 Dorcas komt in actie voor mensen in nood en diepe armoede, ongeacht hun religie, ras, geslacht of politieke overtuiging. Dorcas werkt al 35 jaar aan

Nadere informatie

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Donderdag 22 maart 2012 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Wereldwaterdag - Basisschool Heiende, Lokeren Geachte directeur en leerkrachten, Geachte burgemeester

Nadere informatie

Beleggen. Omdat u op tijd de juiste zet wilt doen

Beleggen. Omdat u op tijd de juiste zet wilt doen Beleggen Omdat u op tijd de juiste zet wilt doen 225517_1213.indd 1 29-10-13 11:21 Bankier op uw manier Gemak en deskundigheid vormen samen de kern van onze dienstverlening. U beslist hoe en wanneer u

Nadere informatie

Uw optimale mix van verzekeren en beleggen

Uw optimale mix van verzekeren en beleggen Uw optimale mix van verzekeren en beleggen 2 Het voordeel van beleggen Wilt u graag geld achter de hand hebben om bijvoorbeeld een reis te maken of als aanvulling op het pensioen? Dan kunt u natuurlijk

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

Groenbeleggen met de Rabobank

Groenbeleggen met de Rabobank Groenbeleggen met de Rabobank Zuinig zijn op het milieu. We weten allemaal hoe belangrijk dat is. Zeker tegenwoordig. Natuurlijk kunnen we zelf actief zorgen voor een betere leefomgeving. Alleen: vaak

Nadere informatie

Vrij Vermogen Verzekering

Vrij Vermogen Verzekering Vrij Vermogen Verzekering 2 Meer mogelijkheden met de Vrij Vermogen Verzekering U wilt geld opzij zetten voor later. Om straks te kunnen doen waar u nu van droomt. Een jaar ertussenuit bijvoorbeeld en

Nadere informatie

Ontbijt Frittata. Bereidingswijze. Ingrediënten

Ontbijt Frittata. Bereidingswijze. Ingrediënten Recepten 2.1 Ontbijt Soms is het niet een kwestie van nieuwe recepten bij de hand hebben voor het ontbijt, maar gewoon net even anders tegen het ontbijt aan kijken. Wij zijn als Nederlanders gewend om

Nadere informatie

Ondersteun ondernemers in opkomende markten. Goed voor u, goed voor hen.

Ondersteun ondernemers in opkomende markten. Goed voor u, goed voor hen. Dutch Microfund Brochure oktober 2010 Dutch Microfund is een initiatief van Annexum Ondersteun ondernemers in opkomende markten. Goed voor u, goed voor hen. 2 Huib Boissevain, directeur van Annexum heeft

Nadere informatie

Hoe meer, hoe beter 2

Hoe meer, hoe beter 2 Sparen 2 Hoe meer, hoe beter Sparen Statistieken tonen elke keer weer aan dat Nederlanders voorop lopen in de wereld als het gaat om de hoogte van hun spaargeld. En terecht. Want wie wil er nu niet voorbereid

Nadere informatie

Sparen. Omdat het nu groeit en u straks de vruchten plukt

Sparen. Omdat het nu groeit en u straks de vruchten plukt Sparen Omdat het nu groeit en u straks de vruchten plukt Bankier op uw manier Gemak en deskundigheid vormen samen de kern van onze dienstverlening. U beslist hoe en wanneer u uw bankzaken regelt: via het

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant,

Beste KOOK-OOK klant, Beste KOOK-OOK klant, Groenten zijn gezond, ze zitten namelijk boordevol voedingsstoffen, maar bevatten weinig calorieën. De enorme hoeveelheden mineralen en vitaminen geven je lichaam alle bouwstenen

Nadere informatie

10-Jarige Minasayesh uit Ethiopië kan weer kind zijn. Indiase Angel (14 jaar) komt op voor kinderen met problemen

10-Jarige Minasayesh uit Ethiopië kan weer kind zijn. Indiase Angel (14 jaar) komt op voor kinderen met problemen NIEUWS NUMMER 16 Ι JAARGANG 8 Ι augustus 2012 10-Jarige Minasayesh uit Ethiopië kan weer kind zijn Indiase Angel (14 jaar) komt op voor kinderen met problemen Uw gift goed besteed Cordaid Kinderstem is

Nadere informatie

Triodos Bank Private Banking. Meer over duurzaam beleggen met Triodos Fondsadvies.

Triodos Bank Private Banking. Meer over duurzaam beleggen met Triodos Fondsadvies. Triodos Bank Private Banking. Meer over duurzaam beleggen met Triodos Fondsadvies. Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail

Nadere informatie

Sparen. Voor de actuele spaarrentes verwijzen wij u naar snsregiobank.nl. Snelsparen

Sparen. Voor de actuele spaarrentes verwijzen wij u naar snsregiobank.nl. Snelsparen Sparen Hoe meer, hoe beter Sparen Statistieken tonen elke keer weer aan dat Nederlanders voorop lopen in de wereld als het gaat om de hoogte van hun spaargeld. En terecht. Want wie wil er nu niet voorbereid

Nadere informatie

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek EigenWoningRekening U heeft een inkomen en een eigen woning. En u wilt in de toekomst de hypotheek helemaal of voor een groot gedeelte aflossen, zodat u in uw eigen woning kunt blijven wonen. Vermogen

Nadere informatie

Welkom. Datum: 25 april 2014

Welkom. Datum: 25 april 2014 Welkom Datum: 25 april 2014 Even voorstellen Ronald Stoel Directeur Personal Banking Ingrid van Doremalen Financial Planner ING Private Banking 2 Uw geldzaken op orde voor nu en later, dát is Financieel

Nadere informatie

5 Daags Afvalprogramma

5 Daags Afvalprogramma 5 Daags Afvalprogramma Dag 1 Dieetsnel.nl De eerste dag van mijn dieet is aangebroken, het zal je vast meevallen wat er vandaag op het menu staat! s Morgens 2 crackers met melk, s middags 2 boterhammen

Nadere informatie

Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals

Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals Clean Meals 21 DAGEn CHALLENGE 3 WEKEN SUPER GEZOND ETEN, GEEN HONGER EN TOCH VET VERBRANDEN. Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals met andere

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Eindexamen m&o havo 2009 - II

Eindexamen m&o havo 2009 - II Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 8. Beleggingsvereniging De Toekomst heeft als doel door middel van scholing, advies en het uitwisselen van ervaringen er toe bij te dragen

Nadere informatie

Kinderen. Uitbreiding van uw gezin. Uw kind op school. Een gezonde f inanciële toekomst.

Kinderen. Uitbreiding van uw gezin. Uw kind op school. Een gezonde f inanciële toekomst. Kinderen Uitbreiding van uw gezin. Uw kind op school. Een gezonde f inanciële toekomst. Een goede financiële start Kinderen. Voor u t weet, zijn ze groot en leiden ze hun eigen leven. Maar voor het zover

Nadere informatie

Studiefinanciering? of sparen voor de studie van uw kinderen

Studiefinanciering? of sparen voor de studie van uw kinderen Studiefinanciering? of sparen voor de studie van uw kinderen De studiefinanciering gaat in september 2015 drastisch veranderen. Het zogenaamde leenstelsel wordt geïntroduceerd. Dat heeft heel veel financiële

Nadere informatie

Rabo Cultuur Obligaties. Rabobank. Een bank met ideeën.

Rabo Cultuur Obligaties. Rabobank. Een bank met ideeën. Rabo Cultuur Obligaties Rabobank. Een bank met ideeën. Beleggen in cultuur met de Rabobank Cultuur: het bindmiddel van een samenleving. Hoe te zorgen dat die cultuur levend blijft? We kunnen dit bereiken

Nadere informatie

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek EigenWoningRekening U heeft een inkomen en een eigen woning. En u wilt in de toekomst de hypotheek helemaal of voor een groot gedeelte aflossen, zodat u in uw eigen woning kunt blijven wonen. Vermogen

Nadere informatie

Bijlage HAVO. management & organisatie management & organisatie. tijdvak 2. Informatieboekje. tevens oud programma.

Bijlage HAVO. management & organisatie management & organisatie. tijdvak 2. Informatieboekje. tevens oud programma. Bijlage HAVO 2009 tijdvak 2 tevens oud programma management & organisatie management & organisatie Informatieboekje 947-0251-a-HA-2-b Formuleblad Voor de beantwoording van de vragen 5, 22, 23, 26 en 27

Nadere informatie

De kortste weg naar uw (spaar)doel

De kortste weg naar uw (spaar)doel De kortste weg naar uw (spaar)doel Veel van de leuke dingen in het leven hebben een ding met elkaar gemeen: ze kosten geld. En hoe groter uw persoonlijke wensenlijst, hoe meer geld u nodig heeft. Optimaal

Nadere informatie

Via Rabobank Foundation ondersteunt Rabobank. Financieringen met positieve maatschappelijke impact 214,5mln. Enschede-Haaksbergen

Via Rabobank Foundation ondersteunt Rabobank. Financieringen met positieve maatschappelijke impact 214,5mln. Enschede-Haaksbergen Onze maatschappelijke impact Een aandeel in duurzame ontwikkeling 1 Bankieren voor Nederland stimuleren welvaart en welzijn in Nederland 2 Banking for Food stimuleren duurzame voedselvoorziening wereldwijd

Nadere informatie

Groen Beleggen jaarcijfers 2008

Groen Beleggen jaarcijfers 2008 Groen Beleggen jaarcijfers 2008 Informatie over Groen Beleggen regeling Groen Beleggen is een gezamenlijke activiteit van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, het

Nadere informatie

Zo heerlijk makkelijk en gezond!

Zo heerlijk makkelijk en gezond! Zo heerlijk makkelijk en gezond! 4616_P_NL_Broch 1 13/02/12 09:46 Geniet van je favoriete groenten het hele jaar door! De maximale tijd tussen het oogsten van een groente en het verwerken ervan is vijf

Nadere informatie

AEGON Rendementplan. Je wilt meer dan sparen

AEGON Rendementplan. Je wilt meer dan sparen AEGON Rendementplan Je wilt meer dan sparen Ieder mens heeft wel een droom. Een wens. Een ambitie. Ieder mens heeft een wil. Nadenken over wat je echt wilt. Iedereen doet dat van tijd tot tijd. Even stilstaan

Nadere informatie

bonus Nieuw bonus bonus

bonus Nieuw bonus bonus Nieuw Maandelijkse inleg vanaf 50,- Géén verplichte minimum looptijd Spreiding over de 25 populairste hoofdfondsen Minder gevoelig voor de risico s van koersschommelingen Gratis tot 10% oplopende Wat gaat

Nadere informatie

Pensioen plan. ZZP Pensioenplan. Je pensioen in eigen handen

Pensioen plan. ZZP Pensioenplan. Je pensioen in eigen handen ZZP Pensioen plan ZZP Pensioenplan Je pensioen in eigen handen Opbouw van vermogen is een gestage klim omhoog: Met het ZZP Pensioenplan bent u veilig aangelijnd. Inhoudsopgave ZZP Pensioen plan Pagina

Nadere informatie

AEGON Rendementplan voor uw kind. Je gunt je kind een mooie toekomst

AEGON Rendementplan voor uw kind. Je gunt je kind een mooie toekomst AEGON Rendementplan voor uw kind Je gunt je kind een mooie toekomst Ieder mens heeft wel een droom. Een wens. Een ambitie. Ieder mens heeft een wil. Ook uw kind heeft een eigen wil. De wil om iemand te

Nadere informatie

Alles over microkrediet Informatie voor een spreekbeurt of klassenproject op de basisschool

Alles over microkrediet Informatie voor een spreekbeurt of klassenproject op de basisschool Alles over microkrediet Informatie voor een spreekbeurt of klassenproject op de basisschool Microkrediet voor Moeders, januari 2015 1 Inhoudsopgave Vragen & antwoorden... 3 Wat is microkrediet?... 3 Waarom

Nadere informatie

E-levensloop. Voor de werknemer INHOUD. De levensloopregeling 1. De regels van de levensloopregeling op een rij 2

E-levensloop. Voor de werknemer INHOUD. De levensloopregeling 1. De regels van de levensloopregeling op een rij 2 E-levensloop INHOUD De levensloopregeling 1 De regels van de levensloopregeling op een rij 2 Voordelen van Delta Lloyd E-Levensloop 2 Voor de werknemer Delta Lloyd E-Levensloop 2 Hoe werkt het? 2 Voordelen

Nadere informatie

Groepsdiscussie met stellingen

Groepsdiscussie met stellingen Groepsdiscussie met stellingen Wilt u met uw klas discussiëren over het belang van kinderrechten? Dan komen de prikkelende stellingen op www.kidsrights.nl ongetwijfeld van pas. Ze vormen een uitstekende

Nadere informatie

Elke dag een uur voor uzelf

Elke dag een uur voor uzelf Elke dag een uur voor uzelf AEGON LevensloopRekening Elke dag een uur voor uzelf Eerder stoppen met werken? Een paar maanden er helemaal tussenuit? Of een tijdje minder werken? Dit is allemaal een stuk

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

AanvullendPensioenRekening

AanvullendPensioenRekening AanvullendPensioenRekening Na uw pensionering wilt u net zo comfortabel blijven leven als u nu doet. U heeft een pensioen opgebouwd, maar dat betekent doorgaans een verlaging van uw inkomen in de toekomst.

Nadere informatie

Triodos Bank Private Banking Meer over duurzaam beleggen met Triodos Advies op Maat

Triodos Bank Private Banking Meer over duurzaam beleggen met Triodos Advies op Maat Triodos Bank Private Banking Meer over duurzaam beleggen met Triodos Advies op Maat Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail

Nadere informatie

Variatie in je sla! Eet smakelijk, Mirjam Zwemmer Bieze

Variatie in je sla! Eet smakelijk, Mirjam Zwemmer Bieze RECEPTEN MET SLA! Variatie in je sla! Als lichte avondmaaltijd, snelle gezonde lunch of als bijgerecht. Salade is altijd goed! Iedereen heeft zijn eigen saladerecept, maar er zijn nog zo veel meer variaties

Nadere informatie

Nieuwe kansen in roerige tijden!

Nieuwe kansen in roerige tijden! Nieuwe kansen in roerige tijden! Nieuwe klanten? Omzet vergroten? Winstgevendheid vergroten? Samen de regio en het MKB versterken? Banken verstrekken steeds moeilijker werkkapitaal. Het risico van ondernemers

Nadere informatie

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid De Nieuwe Buren Zoals al eerder gezegd, wij zijn De Nieuwe Buren B.V. Wij doen het graag een beetje anders. Iedereen die bij ons werkt zit nog op school. In 2007 zijn wij opgericht door het Mediacollege

Nadere informatie

RegioBank Doelbeleggen

RegioBank Doelbeleggen RegioBank Doelbeleggen Denkt u erover om te beleggen? En wilt u hierbij gemak en niet meer risico lopen dan bij u past? Dan is Doelbeleggen de oplossing voor u. Met Doelbeleggen beleggen onze experts uw

Nadere informatie

Hypotheek? Wij zijn uw bank.

Hypotheek? Wij zijn uw bank. Hypotheek? Wij zijn uw bank. U wilt een huis kopen? Wij bezorgen u onbezorgd woonplezier. U wilt voor de eerste, tweede of misschien wel derde keer een huis kopen. Een gezellige stadswoning in het centrum,

Nadere informatie

Toelichting bij Rabo LevensloopSparen/Beleggen

Toelichting bij Rabo LevensloopSparen/Beleggen Toelichting bij Rabo LevensloopSparen/Beleggen Deze toelichting maakt integraal onderdeel uit van het aanvraag/opdracht- en wijzigingsformulier c.q. de overeenkomst Rabo LevensloopSparen/Beleggen. Bewaar

Nadere informatie

Oudedagsvoorzieningen. LeefVrij

Oudedagsvoorzieningen. LeefVrij Oudedagsvoorzieningen LeefVrij Oudedagsvoorzieningen LeefVrij Uw lijfrenteverzekering komt binnenkort tot uitkering. Daar heeft u jaren premies of een koopsom voor betaald. Nu is de tijd gekomen om ervan

Nadere informatie

Vermogensbeheerder particulier - Beleggingsproducten

Vermogensbeheerder particulier - Beleggingsproducten Vermogensbeheerder particulier - Beleggingsproducten Beschrijving De vermogensbeheerders van Van Tornhout & Partners bespreken allerlei producten met hun cliënten. Hierna volgen vijf situaties waarin verschillende

Nadere informatie

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten Gezonde recepten Gezonde recepten Vraag jij je ook wel eens af wat gezonde recepten zijn en wat nu gezond is en wat niet? Er zijn zoveel geluiden in voedingsland, dat je soms de weg kwijt kunt raken. Wat

Nadere informatie

Beleggingsmodel Fondsen

Beleggingsmodel Fondsen Beleggingsmodel Fondsen De meest comfortabele manier van beleggen Steeds afgestemd op het actuele beursklimaat Keuze uit verschillende risico s en rendementen Gecombineerde beleggingsexpertise van ABN

Nadere informatie

1. Wat is uw voornaamste beleggingsdoel? Punten

1. Wat is uw voornaamste beleggingsdoel? Punten NnL Wat is uw beleggersprofiel? Wat voor belegger bent u? Accepteert u risico's? Of speelt u liever op zeker? Door de onderstaande vragen te beantwoorden, brengt u uw risicoprofiel en uw beleggingshorizon

Nadere informatie

Maandbeleggen. Ook met een klein bedrag. Geen aankoopkosten. Betere spreiding. Flexibel. Van punt tot punt sneller naar je doel

Maandbeleggen. Ook met een klein bedrag. Geen aankoopkosten. Betere spreiding. Flexibel. Van punt tot punt sneller naar je doel Maandbeleggen Van punt tot punt sneller naar je doel Ook met een klein bedrag Geen aankoopkosten Betere spreiding Flexibel Elke maand dichter bij je doel Je legt geld opzij voor later. Om een onvergetelijke

Nadere informatie

VRAGEN EN ANTWOORDEN OVER HET ASN-NOVIB MICROKREDIETFONDS

VRAGEN EN ANTWOORDEN OVER HET ASN-NOVIB MICROKREDIETFONDS VRAGEN EN ANTWOORDEN OVER HET ASN-NOVIB MICROKREDIETFONDS 1. Rendement voor de belegger Het ASN-Novib Microkredietfonds behaalt goede rendementen. Hoe komt dat? De portefeuille is van uitstekende kwaliteit.

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE.

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE. MILLENNIUMDOEL 1 MINDER ARMOEDE kaart MINDER ARMOEDE. 1. Wat betekent de extreme armoedegrens? 2. In welk werelddeel liggen de meeste landen waar mensen onder de armoedegrens van 1,25 dollar per dag leven?

Nadere informatie

voor een gezond voedingspatroon met een gezonde leefstijl,

voor een gezond voedingspatroon met een gezonde leefstijl, Beste KOOK-OOK klant! Gezond eten en genoeg bewegen zorgen ervoor dat je lekker in je vel komt te zitten. Met deze tas vol gezond lekkers kom je dus al een heel eind. Iedereen kent wel iemand die met z

Nadere informatie

Crowdfunding, lenen van echte mensen

Crowdfunding, lenen van echte mensen Crowdfunding, lenen van echte mensen Stap voor stap. 1 Welkom bij Capital Circle Financiering krijgen zou makkelijk en snel moeten gaan, zodat u zich bezig kunt houden met de dingen waar het echt om gaat

Nadere informatie

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Annemarie van Gaal Ondernemer & financieel deskundige Bob Homan Manager ING Investment Office Amsterdam, 8 oktober 2013 Agenda 1. Wat is beleggen

Nadere informatie

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp.

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp. Verblijf van Tautvydas Rindzevicius in Kabaya/RWANDA in het kader van het bezoek aan wezen en kwetsbare kinderen gesponsord door de Jyambere stichting. Inleiding Tijdens de periode van juli-augustus 2015,

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

INVESTEER IN EEN BETERE WERELD EN BELEG VERSTANDIG MET INCOFIN CVSO COMMITTED BEYOND INVESTMENT

INVESTEER IN EEN BETERE WERELD EN BELEG VERSTANDIG MET INCOFIN CVSO COMMITTED BEYOND INVESTMENT INVESTEER IN EEN BETERE WERELD EN BELEG VERSTANDIG MET INCOFIN CVSO COMMITTED BEYOND INVESTMENT STIMULEREN VAN ONDERNEMERSCHAP IN HET ZUIDEN I ncofin cvso investeert in duurzame microfinancieringsinstellingen

Nadere informatie

Stichting Day for Change

Stichting Day for Change Day for Change Microfinanciering 'Microkrediet is geen panacee voor alles, er is veel meer nodig. Maar de gedachte die er aan ten grondslag ligt - niet geven maar lenen - moeten we veel breder verspreiden.

Nadere informatie

Kredietbehoefte in crisistijd

Kredietbehoefte in crisistijd Kredietbehoefte in crisistijd U kunt het verschil maken voor uw klanten. In goede én in slechte tijden. De wereld om ons heen is in de afgelopen vijf jaar in rap tempo veranderd: we zitten midden in een

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

Microfinancieringsbeleid

Microfinancieringsbeleid ASN Bank Issuepaper Microfinancieringsbeleid Door kleinschalige financieringen naar duurzame groei ASN Bank Issuepaper Microfinancieringsbeleid september 2013 2 A Inleiding In deze ASN Bank Issuepaper

Nadere informatie

SHEPHERD. Foto s gemaakt door: Cordaid- Karin Mol Tekst: Frank van Lierde

SHEPHERD. Foto s gemaakt door: Cordaid- Karin Mol Tekst: Frank van Lierde SHEPHERD Op deze factsheet ontmoet je een paar van de vrouwen en hun kinderen die door SHEPHERD worden gesteund. Cordaid Microkrediet is erg blij dat jullie je inzetten voor microkrediet en tegen armoede.

Nadere informatie

FBTO BELEGGINGSFONDSEN

FBTO BELEGGINGSFONDSEN FBTO BELEGGINGSFONDSEN BELEGGEN MET UITZICHT OP HOGE RENDEMENTEN Hogere rendementen mogelijk Keuze uit vijf fondsen Gespreide belegging zorgt voor beperkt risico Alle informatie vindt u ook op: www.fbto.nl

Nadere informatie

EEN DAG UIT HET BIKINI BODY PROGRAMMA

EEN DAG UIT HET BIKINI BODY PROGRAMMA EEN DAG UIT HET BIKINI BODY PROGRAMMA De hoeveelheden in dit menu zijn voor 1 persoon ONTBIJT Roerei (zie recept) Kop koffie of thee Voedingssupplementen (zie toelichting) SNACK 1 roze grapefruit en 1

Nadere informatie

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Verbeter de aarde Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Lees hoe je door eenvoudige acties kunt meewerken aan het welzijn van de aarde. Bekijk de aardevriendelijke producten en campagnes

Nadere informatie

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen Samenvatting Er bestaan al jaren de zogeheten Richtlijnen voor goede voeding, die beschrijven wat een gezonde voeding inhoudt. Maar in hoeverre is een gezonde voeding ook duurzaam? Daarover gaat dit advies.

Nadere informatie

Toekomst van uw biologische boerderijwinkel.

Toekomst van uw biologische boerderijwinkel. Toekomst van uw biologische boerderijwinkel. Naam: William Ton (1604410) Docent: Rob van den Idsert Specialisatie: Concept Periode: 2015-D Datum: 27-05-2015 Toekomst van uw biologische boerderijwinkel.

Nadere informatie

U geniet van goede en eerlijke producten. U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong

U geniet van goede en eerlijke producten. U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong U geniet van goede en eerlijke producten U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong Voor mens en milieu Steeds meer organisaties willen in de bedrijfsvoering een balans vinden tussen planet, people

Nadere informatie

AEGON PensioenEffect. Beleggings- Wijzer

AEGON PensioenEffect. Beleggings- Wijzer AEGON PensioenEffect Beleggings- Wijzer BeleggingsWijzer AEGON PensioenEffect Beleggen met AEGON PensioenEffect is heel eenvoudig. Eerst bepaalt u wat voor belegger u bent. Dat doet u met de vragenlijst

Nadere informatie

RECEPTEN HUMPHREY FRIDT

RECEPTEN HUMPHREY FRIDT 10 KOOLHYDRAATARME RECEPTEN HUMPHREY FRIDT 1. BIEFSTUK MET SALADE > 120 gram biefstuk > 3 handjes ijsbergsla > 1 handje rucola sla > 2 radijsjes > 1 bosui > 1 eetlepel magere yoghurt > 1 theelepel tuinkruiden

Nadere informatie

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015 Duurzame systemen Comfortabel genieten, maximale energiebesparing 01-10 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Onbezorgde luxe, duurzaam leven! Energiezuinig dankzij bodem-, lucht- en zonnewarmte

Nadere informatie

SNS Beleggingsrekening Hypotheek

SNS Beleggingsrekening Hypotheek Advieswijzer Hypotheken Uitsluitend bestemd voor adviseurs SNS Beleggingsrekening Hypotheek De SNS Beleggingsrekening Hypotheek is een combinatie van een aflossingsvrije hypotheek en een beleggingsrekening.

Nadere informatie

SUGARCHALLENGE! LARGE programma. Voor een suikervrije, gezonde JIJ! Basismenu s. Dag 27+28

SUGARCHALLENGE! LARGE programma. Voor een suikervrije, gezonde JIJ! Basismenu s. Dag 27+28 SUGARCHALLENGE! LARGE programma Voor een suikervrije, gezonde JIJ! Basismenu s Dag 27+28 Dag 27 Ontbijt: broodje geitenkaas 1 portie roggebrood, crackers of zuurdesembrood (of glutenvrij; kastanjecrackers

Nadere informatie

Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Loop geen onnodig risico. Verstandig beleggen

Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Loop geen onnodig risico. Verstandig beleggen Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten Loop geen onnodig risico Verstandig beleggen Voor wie is deze folder? Deze folder is voor iedereen die wil beleggen. In Nederland zijn er 1,5

Nadere informatie

Stichting SQPN Jaarverslag voor 2010

Stichting SQPN Jaarverslag voor 2010 Stichting SQPN Jaarverslag voor 2010 Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Activiteiten... 4 Publiciteit... 5 Externe Contacten... 5 Interne Organisatie... 5 Conclusies en aanbevelingen... 6 Stichting SQPN - Jaarverslag

Nadere informatie

GROEI NAAR VERMOGEN. Gouden Handdruk HOOG RENDEMENT LAGE KOSTEN INFLATIEBESTENDIG

GROEI NAAR VERMOGEN. Gouden Handdruk HOOG RENDEMENT LAGE KOSTEN INFLATIEBESTENDIG GROEI NAAR VERMOGEN Gouden Handdruk HOOG RENDEMENT LAGE KOSTEN INFLATIEBESTENDIG Maak optimaal gebruik van uw ontslagvergoeding U heeft bij uw ontslag een financiële vergoeding gekregen van uw werkgever

Nadere informatie

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp!

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Haring! Verse haring! Wie maakt me los! Ik heb verse haring! Ha... ja, nou heb ik jullie aandacht, hè? Sorry, ik ben uitverkocht. Vandaag geen haring

Nadere informatie

Zencap de innovatieve online marktplaats voor bedrijfsfinanciering

Zencap de innovatieve online marktplaats voor bedrijfsfinanciering Persmap 2015 Zencap de innovatieve online marktplaats voor bedrijfsfinanciering Onze missie Succesvolle ondernemers hebben mensen nodig die in hen geloven en die hen de benodigde mielen ter beschikking

Nadere informatie

AEGON Levensverzekering N.V. Postbus 23001 8900 MB Leeuwarden www.aegon.nl

AEGON Levensverzekering N.V. Postbus 23001 8900 MB Leeuwarden www.aegon.nl Op een dag... Brandweerman. Fotomodel. Piloot. Dierenarts. Voetballer. Of popster. Uw kind zal u de komende jaren ongetwijfeld verrassen met boeiende plannen voor zijn of haar eigen toekomst. Ooit komt

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

De voordelen van de BeleggingsSelect Hypotheek op een rijtje.

De voordelen van de BeleggingsSelect Hypotheek op een rijtje. 018-01-101-BRO 12-09-2001 09:49 Pagina 1 De voordelen van de BeleggingsSelect Hypotheek op een rijtje. Mogelijkheid zelf uw maandlast te bepalen Extra lening tot maximaal 160% van het ingebrachte vermogen

Nadere informatie

Hypotheekvormen samengevat

Hypotheekvormen samengevat Hypotheekvormen samengevat Er bestaan in Nederland enkele honderden hypotheekvarianten. Dat lijkt heel veel, maar de meeste varianten zijn afgeleid van een aantal hoofdvormen. Uw eigen wensen en persoonlijke

Nadere informatie

Periodiek Inleggen. Iedere maand vast bedrag. Klein bedrag mogelijk. Spreiding instaprisico. Flexibel

Periodiek Inleggen. Iedere maand vast bedrag. Klein bedrag mogelijk. Spreiding instaprisico. Flexibel Periodiek Inleggen Met een klein maandelijks bedrag uw vermogen opbouwen 2 G emak staat centraal 3 Spreiding risico van het instapmoment Iedere maand vast bedrag Klein bedrag mogelijk Spreiding instaprisico

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Start 2016 goed met de 21 dagen Clean Meals Challenge. Met dagelijkse online coaching van celebribytrainer Guy van der Reijden.

Start 2016 goed met de 21 dagen Clean Meals Challenge. Met dagelijkse online coaching van celebribytrainer Guy van der Reijden. Start 2016 goed met de 21 dagen Clean Meals Challenge. Clean Meals 21 DAGEn CHALLENGE Doe mee en start op: Maandag 11 januari OF Maandag 18 januari Met dagelijkse online coaching van celebribytrainer Guy

Nadere informatie