Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004"

Transcriptie

1 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004

2 2 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Organigram 3 Profiel 4 Kerngegevens 5 Leeswijzer 7 Voorwoord 8 Belangrijkste ontwikkelingen 10 Belangrijke resultaten 2004 en doelstellingen 2005 e.v. 12 Waarom maatschappelijk verantwoord ondernemen? 14 Hoe we MVO organiseren 17 Integratie MVO in alle onderdelen van ons bedrijf 24 Integratie MVO in onze reguliere dienstverlening 30 Nieuwe markten en onze duurzame dienstverlening 36 Bankieren in ontwikkelingslanden 45 In dialoog met onze stakeholders 50 Coöperatief dividend 57 Succes begint bij onze medewerkers 62 Integratie MVO in onze bedrijfsvoering 69 Economische prestaties 79 Assurance rapport KPMG Sustainability B.V. 82 Personalia RvB en RvC 84 Buitenlandse vestigingen 85 Dochters Rabobank Groep 86 GRI-indicatorenoverzicht Rabobank Groep 89 Tabellen personeelsgegevens 94 Colofon 99 Introductie Verslag raad van bestuur Aanvullende gegevens

3 3 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Organigram Rabobank Groep Organigram Rabobank Groep 9 miljoen klanten 1,46 miljoen leden 288 lokale banken Rabobank Nederland Wholesalebankbedrijf en internationaal retailbankbedrijf Corporate Clients Rabobank International Marktondersteuning binnenlands retailbankbedrijf Particulieren MKB Private Banking Groepsfuncties Coöperatie en Bestuurszaken Groep ICT Kredieten Shared Services & Facilities Overige staven en diensten Verzekeringen Pensioenen Bedrijfszorg Vermogensbeheer Beleggen Leasing Vastgoed Overige groepsonderdelen Interpolis Robeco Groep Schretlen & Co Effectenbank Stroeve Alex De Lage Landen Rabo Vastgoed FGH Bank Gilde Obvion

4 4 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Profiel Rabobank Groep Profiel Rabobank Groep De Rabobank Groep is een financiële dienstverlener op coöperatieve grondslag met een zeer breed aanbod van financiële producten en totaalconcepten. Zij vindt haar oorsprong in de lokale kredietcoöperaties die ruim honderd jaar geleden in Nederland werden opgericht door ondernemende mensen die nagenoeg geen toegang hadden tot de kapitaalmarkt. De lokale Rabobanken die hieruit zijn voortgekomen, hebben een lange traditie in de agrarische sector en het midden- en kleinbedrijf. Ambitie De Rabobank Groep wil in Nederland de grootste, beste en meest innovatieve Allfinanzdienstverlener zijn. Met hun coöperatieve structuur met inmiddels bijna 1,5 miljoen leden staan de lokale Rabobanken midden in de maatschappij. De Rabobank mag zich in Nederland met recht betrokken, dichtbij en toonaangevend noemen. Internationaal wil de Rabobank Groep de beste food & agribank zijn met een sterke aanwezigheid in de belangrijkste food & agrilanden in de wereld. Daarbij wordt de jarenlange ervaring op dit gebied in Nederland ingezet. De groep wil daarnaast mondiaal excelleren op het gebied van duurzaam ondernemen en bankieren, passend bij haar identiteit en maatschappelijke positie. De komende jaren zal maatschappelijk verantwoord ondernemen verder worden geïntegreerd in de kernactiviteiten. De Rabobank Groep bestaat uit 288 zelfstandige lokale coöperatieve Rabobanken in Nederland en hun centrale organisatie Rabobank Nederland met haar (internationale) dochterondernemingen. De Rabobank bedient ruim 9 miljoen particuliere en zakelijke klanten in Nederland en een groeiend aantal in het buitenland, heeft medewerkers en is vertegenwoordigd in 37 landen. De Rabobank Groep heeft de hoogste kwalificatie voor kredietwaardigheid (Triple A) van de bekende internationale ratinginstituten Moody s en Standard & Poor s. Gemeten naar kernvermogen behoort de organisatie tot de vijftien grootste financiële instellingen ter wereld. Onze waarden De Rabobank Groep biedt alle financiële diensten die voor deelname aan het economische verkeer in een moderne samenleving noodzakelijk zijn. De groep wil haar diensten op eigentijdse wijze vormgeven voor mensen en ondernemingen. Wij vinden dat een duurzame ontwikkeling van welvaart en welzijn een zorgvuldige omgang met natuur en leefmilieu vergt. Hieraan willen we met onze activiteiten bijdragen. We respecteren de cultuur en de gebruiken van het land van vestiging voorzover die niet strijdig zijn met onze doelstelling en waarden. De lokale Rabobanken en hun klanten vormen het coöperatieve kernbedrijf van de Rabobank Groep. De banken zijn lid en aandeelhouder van de overkoepelende coöperatie Rabobank Nederland. Deze adviseert en ondersteunt ze op haar beurt bij hun lokale dienstverlening. Daarnaast opereert Rabobank Nederland als (internationale) wholesalebank en als bankers bank van de groep. Rabobank Nederland fungeert tevens als houdstermaatschappij van een groot aantal gespecialiseerde dochterondernemingen. In ons handelen staat het belang van de klant voorop. Het creëren van klantwaarde realiseren we door: het bieden van de best mogelijke financiële diensten die klanten als passend ervaren; het bieden van continuïteit van onze dienstverlening, overeenkomstig het langetermijnbelang van de klant; betrokkenheid van de bank bij de klant en zijn omgeving, waardoor realisatie van ambities mede mogelijk wordt gemaakt. De Rabobank Groep combineert het beste van twee werelden: de lokale betrokkenheid en persoonlijke bediening van de lokale Rabobanken en de deskundigheid en schaalvoordelen van Rabobank Nederland en haar dochterondernemingen.

5 5 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Kerngegevens Kerngegevens zie pagina Omvang Dienstverlening (in miljoenen euro s) Balanstotaal Kredieten aan private sector Toevertrouwde middelen Beheerd vermogen Premieomzet verzekeringen Premieomzet bedrijfszorg en pensioenen Resultaatgegevens (in miljoenen euro s) Totaal baten 2, Bedrijfslasten Bedrijfsresultaat voor belastingen Nettowinst Belasting in Nederland Belasting buiten Nederland Financiële ratio s Tier 1-ratio 11,4 10,8 10,3 9,9 1 10,3 Rendement op eigen vermogen 10,1% 9,2% 9,9% 9,5% 10,1% Efficiencyratio 67% 69,2% 68,5% 71,1% 70,8% Marktaandelen Hypotheken 25% 26% 26% 23% 22% Sparen 39% 38% 40% 40% 40% MKB (totaal) 40% 39% 39% 37% 38% * eenmanszaken 36% 34% 37% 34% 35% * bedrijven met 2 tot 10 werkzame personen 43% 43% 41% 41% 41% * bedrijven met 10 tot 100 werkzame personen 37% 37% 36% 35% 35% Agrarische sector 84% 85% 83% 87% 87% Klantgegevens Aantal leden (x 1.000) Leden-klantenratio 4 16,7% 16% 13,2% 9,7% 6,1% Klanttevredenheid: * zakelijke klanten 7,5 7,4 7,1 7,4 7,4 * particuliere klanten 7,7 7,7 7,4 7,5 7,4 Fysieke aanwezigheid Lokale Rabobanken Vestigingen * kantoren * contactpunten Geldautomaten Chipknip-oplaadpunten Buitenlandse vestigingsplaatsen

6 6 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Kerngegevens zie pagina Personeelsgegevens Medewerkers: aantallen mensjaren Vrouwen in dienst 5 55,6% 55,5% 56,2% 56,8% 55,4% Vrouwen in hogere functies (> schaal 7) 5 17,8% 16,7% 15,6% 14,6% 13,1% Deeltijdwerkers 5 mannen 4,5% 5,9% 4,5% 4% 3,3% vrouwen 63,1% 61,1% 57,2% 52,7% 47,2% Ziekteverzuim 5 3,8% 4,1% 4,7% 5,1% 4,8% Personeelstevredenheid 7 85% 86% 84,3% 83,1% 82% WAO-instroom 6 0,7% 0,8% 1,1% 1,1% 1,2% Opleidingsinvesteringen in mln euro s 76,7 79,9 78,8 85,4 70 Opleidingsinvesteringen in euro s/fte Aantal gevolgde opleidingen Cursisten e-learning Specifiek op duurzaamheid gerichte producten en diensten (in miljoenen euro s) Rabo Groenobligaties (cumulatief) Robeco CDO Groen Obligatie 30 nvt nvt nvt nvt Groenfinanciering (cumulatief) Groene lease (EIA/VAMIL/MIA) (aantal nieuwe contracten) Rabo Innovatiekapitaalfonds (geïnvesteerd vermogen) 3,4 1,5 1,5 nvt nvt Robeco Duurzaam Aandelenfonds Robeco Sustainability Private Equity Fund of funds 5,3 nvt nvt nvt nvt Gilde Biotechnology and Nutrition Fund 37, Het Betere Werk en verzuimbeheersingsarrangement, premie-omzet 306,6 197,6 152,7 nvt nvt Milieuschadeverzekeringen, premie-omzet 7,1 7 7,4 5,2 1,6 Niet commerciële duurzame activiteiten Rabobank Foundation, leningen/donaties (in miljoenen euro s) 7,4 5 5,1 5,1 5,4 Projectenfonds, donaties (in miljoenen euro s) 1,6 2,8 1,8 1,62 2,25 Micro-insurance, premie-omzet (in euro s) nvt Bedrijfsvoering Elektriciteitsgebruik (kwh per fte) Aandeel groene stroom 10 25% 25% 31% - - Gasverbruik (in m 3 per m 2 brutovloeroppervlak) 8,1 9 10,6 8 11,4 12,4 - Papier (kg per fte) 46, Algemeen: Bij groepsonderdelen genoemde bedragen tellen vanwege consolidatie-effecten niet altijd op tot het totaal van de Rabobank Groep. Procentuele mutaties kunnen als gevolg van afrondingen afwijken. 1) Bij de stand van het vermogen en de berekening van de tier 1-ratio en de BIS-ratio per 31 december 2001 is rekening gehouden met de gevolgen van de per 1 januari 2002 doorgevoerde stelselwijzigingen pensioenen. 2) De cijfers zijn aangepast naar aanleiding van de stelselwijziging met betrekking tot de verantwoording van de Trust Preferred Securities. 3) De cijfers van 2003 zijn aangepast naar aanleiding van de stelselwijziging met betrekking tot de verantwoording van beleggingsresultaten van de verzekeringsactiviteiten. 4) Deze ratio is op basis van het aantal leden/natuurlijke personen gedeeld door alle volwassen klanten/natuurlijke personen. 5) Deze gegevens hebben betrekking op Rabobank Nederland, de lokale Rabobanken, De Lage Landen en Schretlen & Co. In 2004 is Alex hieraan toegevoegd. 6) Idem, maar zonder Alex. 7) Deze gegevens hebben betrekking op Rabobank Nederland en lokale banken. 8) Deze gegevens hebben betrekking op Rabobank Nederland, Interpolis, De Lage Landen, Robeco, Schretlen & Co, Effectenbank Stroeve en lokale banken. Dit geldt niet voor alle vestigingen van Interpolis en Robeco. 9) Deze gegevens hebben betrekking op Rabobank Nederland, lokale banken (95%), Interpolis, De Lage Landen, Robeco, Effectenbank Stroeve en FGH Bank. Dit geldt niet voor alle vestigingen van Interpolis, Robeco en FGH Bank. 10) Deze gegevens van de deelnemers aan de collectieve energie-inkoop: Rabobank Nederland, De Lage Landen, Interpolis, Robeco en lokale banken. 11) Deze gegevens hebben betrekking op Rabobank Nederland, lokale banken (voor wat betreft het gedeelte dat centraal wordt ingekocht), Interpolis, De Lage Landen, Gilde, Schretlen & Co en Effectenbank Stroeve. Dit geldt niet voor alle vestigingen van Interpolis en Robeco. 12) Deze gegevens hebben geen betrekking op Rabo Vastgoed, het gedeelte dat niet centraal wordt ingekocht door lokale banken en sommige vestigingen van Interpolis, Robeco en FGH Bank.

7 7 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Leeswijzer Leeswijzer Informatie op maat aanbieden Dit is de volledige op internet gepubliceerde versie van het maatschappelijk jaarverslag In dit internetverslag bepaalt de lezer zelf de omvang van de aangeboden tekst. Dat kan het volledige verslag zijn, een hoofdstuk of een specifieke passage. In dit dynamische verslag kan namelijk op trefwoord gezocht worden. Zo kan de lezer de voor hem of haar relevante passages snel naar voren halen. Bij gelegenheid van de publicatie van dit maatschappelijk jaarverslag 2004 op internet hebben wij een gedrukte uitgave uitgebracht. Hiermee komen we tegemoet aan wensen van verschillende stakeholders om een korte, meer thematische MVO-uitgave. De gedrukte publicatie geeft in hoofdlijnen de inhoud van dit verslag weer. Als appetizer wordt in het drukwerk een aantal specifieke dilemma s behandeld, waarvoor wij in de praktijk gesteld staan. Hiermee willen we meer inzicht geven in onze oordeelsvorming en ons handelen. De dilemma s staan ook apart op onze website. Overeenkomstig GRI-richtlijnen Dit maatschappelijk verslag hebben we opgesteld in accordance with de richtlijnen 2002 van de Global Reporting Initiative (GRI). Het verslag geeft een gebalanceerde en evenwichtige weergave van de economische, ecologische en sociale performance van onze organisatie. Zo willen we bijdragen aan de door de buitenwereld gevraagde transparantie en vergelijkbaarheid. Dit verslag is opgesteld voor iedereen, die zich betrokken voelt bij onze activiteiten of daar belang bij heeft. Met het oog op de leesbaarheid en de dynamiek van het verslag is niet de paragraafindeling van de GRI-richtlijnen overgenomen. Om de lezer tegemoet te komen, hebben we in dit verslag - en apart op - een GRI-indicatorentabel opgenomen. Hierin is aangegeven waar de informatie in het verslag of op internet te vinden is. Reikwijdte Het maatschappelijk jaarverslag 2004 van de Rabobank Groep borduurt voort op het maatschappelijk jaarverslag 2003 en is tevens een aanvulling op ons jaarverslag Alle onderdelen van de Rabobank Groep hebben informatie aangeleverd voor dit jaarverslag. In principe verstrekt het maatschappelijk jaarverslag dus informatie van alle groepsonderdelen. Wat betreft de volledigheid waarin alle relevante onderwerpen in het jaarverslag aan bod komen, zijn echter tussen de onderdelen nog grote verschillen waar te nemen. Over in 2004 overgenomen onderdelen raporteren we het jaar volgend op de acquisitie. Over afgestoten onderdelen rapporteren we niet meer vanaf het jaar van afstoten. Daar waar de verslaglegging minder ver reikt en zich beperkt tot slechts één of enkele groepsonderdelen binnen of buiten Nederland is dat expliciet aangegeven. De onderwerpen die onder de hoofdstukken medewerkers en bedrijfsvoering aan de orde komen hebben alleen betrekking op de situatie in Nederland. Vergelijkbaarheid met vorige verslagen Aan het begin van dit verslag staan de voornaamste gegevens die inzicht geven in de duurzaamheidsprestatie van de Rabobank Groep op sociaal, milieu en economisch gebied. Deze zijn samengevoegd in een overzicht (kerngegevens) en te vergelijken met de gegevens vanaf In elk hoofdstuk staan in een overzicht de resultaten van de MVOdoelstellingen van 2004 zoals geformuleerd in het maatschappelijk jaarverslag 2003 en nieuwe doelstellingen voor 2005 en verder. Aspecten die in 2004 niet zijn veranderd, maar wel relevant zijn voor het totaalbeeld van de prestatie van de Rabobank Groep op maatschappelijk verantwoord ondernemen zijn te vinden op onze website te vinden: Vooruitblik In hoofdstuk 1 geven aan waarom we veel belang hechten aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. In hoofdstuk 2 beschijven we de hoe het beleidsterrein bij de Rabobank Groep georganiseerd is. De nadruk in het maatschappelijk jaarverslag 2004 ligt op de integratie van MVO in de financiële dienstverleningsprocessen (kredietverlening, sparen, beleggen, verzekeren en leasen) en in de bedrijfsvoeringsprocessen (inkoop, energievoorziening, papiergebruik en afvalstromen en mobiliteit) groepsbreed. Zo is hoofdstuk 3 speciaal gewijd aan de integratie van het MVO-beleid bij de verschillende onderdelen van de Rabobank Groep, hoofdstuk 4 aan de integratie van MVO in de financiële dienstverlening en hoofdstuk 10 aan de integratie van MVO in de bedrijfsvoering. Het bewijs van maatschappelijk verantwoord ondernemen door de Rabobank Groep ligt met name in de core business; de financiële dienstverlening. Naast de integratie van MVO in de dienstverleningsprocessen beschrijft hoofdstuk 5 actuele maatschappelijke en duurzaamheidsaspecten op specifieke terreinen van de financiële dienstverlening. Nieuwe behoeften van klanten en maatschappij en de nieuwe markten en producten die hierdoor ontstaan, komen daarbij aan de orde. Hoofdstuk 9 gaat over ons gevoerd sociaal beleid (human resources-management) en hoofdstuk 11 over de economische prestaties. Hoofdstuk 6 en 8 hebben een typische Rabobankkarakter. In hoofdstuk 6 beschrijven we onze inspanningen in ontwikkelingslanden en in hoofdstuk 8 bespreken we onze maatschappelijke activiteiten die we overal in het land initiëren en ondersteunen. Dit duiden we aan met coöperatief dividend. Hoofdstuk 7 gaat over onze dialoog met diverse stakeholders. Ook daarover wordt ruim gerapporteerd.

8 8 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Voorwoord Voorwoord Tegen de achtergrond van een onmiskenbaar breed gedragen maatschappelijke trend staat duurzame ontwikkeling sinds het midden van de jaren 90 ook bij de Rabobank Groep hoog op de agenda. Destijds is er een begin gemaakt om de relevantie van duurzame ontwikkeling voor een financiële dienstverlener als de Rabobank Groep vast te stellen en te vertalen naar maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) met onze eigen signatuur. De raad van bestuur heeft in opeenvolgende besluiten de richting uitgezet waarin duurzame ontwikkeling - daar waar gewenst of noodzakelijk - wordt geïmplementeerd in onze bedrijfsprocessen, producten en diensten. Met andere woorden: wij hebben ervoor gekozen om duurzame ontwikkeling geleidelijk vanuit de periferie naar de kern van ons bedrijf te halen in de overtuiging dat dat ook in het belang is van onze performance als financiële dienstverlener met een triple-a rating. Vanuit deze visie zijn de grote lijnen getrokken voor het proces dat de afgelopen jaren binnen de Rabobank Groep in voor- en tegenspoed vorm heeft gekregen en dat we de komende jaren verder ontwikkelen. Een proces dat ons inziens alleen succesvol kan zijn als voldoende rekening wordt gehouden met de context waarin ons bedrijf beweegt. Naast de relevante, aan verandering onderhevige omgevingskenmerken zijn natuurlijk ook onze eigen coöperatieve bedrijfscultuur, structuur en managementstijl essentieel in het verdere verloop van dit proces. Dit leidt voortdurend tot keuzen van strategische aard. In de eerste jaren is zodoende vooral veel aandacht besteed aan de bewustwording op alle niveaus in het bedrijf en aan het mede vormgeven aan het maatschappelijke debat over MVO. Kenmerkend hiervoor is de interne oriëntatie op producten en diensten die direct de economische meerwaarde van maatschappelijk verantwoord ondernemen voor de Rabobank Groep aantonen. Zo is met veel energie gewerkt aan het opzetten en uitbouwen van groenfinancieringen, duurzaam beleggen, milieu-investeringen en aan de stimulering en financiering van toepassingen van verschillende sustainable technologies. Dit type projecten heeft ertoe geleid dat duurzaamheid nu breed in de Rabobank Groep herkend wordt als een onderwerp dat ook voor een financiële dienstverlener belangrijk is. Om de kansen en risico s van MVO met een vooruitziende blik te kunnen managen is het van belang dat ook herhaaldelijk wordt stilgestaan bij de essentie van MVO voor de Rabobank Groep en de gerealiseerde voortgang bij de verschillende groepsonderdelen. Daarmee zijn we de tweede fase ingegaan. In 2004 hebben we serieus werk gemaakt van het consequent doorvoeren van MVO in processen van onze bedrijfsvoering. Zo zal vanaf 2005 de ingekochte stroom vrijwel geheel groen zijn en gaan we bij Rabobank Nederland meer dan voorheen sturen op leaseauto s die minder het milieu belasten. In 2005 krijgt elke entiteit opdracht om minimaal 2 MVO-doelstellingen in zijn jaarplan op te nemen.

9 9 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Voorwoord Een weerbarstig punt is de vraag hoe we dienen om te gaan met MVO-aspecten in onze financiële kernprocessen, zoals kredietverlening, sparen, beleggen en verzekeren. Zo zijn veel zaken in de Europese Unie - anders dan in veel andere landen buiten de unie - al goed door de wet geregeld. Door maatschappelijke ontwikkelingen kunnen echter situaties ontstaan waarop wetgeving geen antwoord heeft, maar die vanuit MVO-perspectief wel eisen stellen aan het beoordelingsvermogen van onze medewerkers. Zij ervaren op zulke momenten dat het toetsen van de financiële dienstverlening op MVO-aspecten lastig kan zijn en ons voor dilemma s plaatst waarvoor we niet altijd een pasklaar antwoord hebben. Het voortdurend blijven aanbrengen van focus in dit brede veld blijkt een absolute noodzaak om prioriteiten te kunnen stellen. In deze publicatie hebben we de belangrijkste doelstellingen voor 2005 en verder op een rij gezet. Bij gelegenheid van de publicatie van dit maatschappelijk jaarverslag 2004 op internet hebben wij een gedrukte uitgave het licht doen zien. Hiermee komen we tegemoet aan wensen van verschillende stakeholders om een korte, meer thematische MVO-uitgave. De gedrukte publicatie geeft in hoofdlijnen de inhoud van dit verslag weer. Als appetizer worden enkele specifieke dilemma s behandeld, waarvoor wij in de praktijk gesteld staan. Daarmee willen we meer inzicht geven in onze oordeelsvorming en ons handelen. Dit maatschappelijk verslag hebben we opgesteld in accordance with de richtlijnen 2002 van de Global Reporting Initiative (GRI). Het verslag geeft een gebalanceerde en evenwichtige weergave van de economische, ecologische en sociale performance van onze organisatie. Zo willen we bijdragen aan de door de buitenwereld gevraagde transparantie en vergelijkbaarheid. We beschouwen het niet als eenmalige jaarlijkse rapportage, maar als een permanente uitnodiging om met ons in overleg te treden. Dit verslag is opgesteld voor iedereen die zich betrokken voelt bij onze activiteiten of daar belang bij heeft. Het kan zijn dat niet alle gewenste informatie in het verslag is opgenomen. Volledig kan een verslag nooit zijn. We staan daarom graag open voor relevante vragen die nog resteren. Per gaat dat het snelst: Hans ten Cate Lid raad van bestuur Rabobank Groep Portefeuillehouder MVO Bert Heemskerk Voorzitter raad van bestuur Rabobank Groep

10 10 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Belangrijke ontwikkelingen 2004 Belangrijke ontwikkelingen 2004 Management en beleid - In 2004 heeft de implementatie van MVO-criteria in de reguliere processen en diensten veel aandacht gekregen. Verdere integratie van MVO heeft onder meer plaatsgevonden in het bedrijfsmanagement, in de control- en auditactiviteiten, in de kernbusiness van de verschillende onderdelen en in de corporate branding. - Het verificatierapport in onze vroegere duurzaamheidsverslagen was gericht op het verschaffen van een beperkte mate van zekerheid. Dit keer zijn we een stap verder gegaan door in het verslag over 2004 een uitgebreider assurancerapport op te nemen dat ook commentaar geeft op basis van de bevindingen. Dit assurancerapport van KPMG Sustainability B.V. verschaft de lezer op deelgebieden meer zekerheid over de juiste weergave van de informatie in het verslag, hetgeen tot uitdrukking wordt gebracht middels een positieve bewoording van het oordeel over deze deelgebieden. - Mede door de continue prikkel van ons MVO-monitoringsysteem zijn alle onderdelen van de Rabobank Groep actief aan de slag gegaan met het oppakken en verankeren van MVO. De snelheid waarmee dit gebeurt, verschilt echter nog per onderdeel en per afdeling binnen de groep. Financiële dienstverlening - In 2004 heeft de Rabobank onderzocht welke mogelijkheden er zijn om in het kredietverleningsproces te gaan werken met een speciaal ontwikkelde MVO-tool. Het is de bedoeling dat de adviseurs aan de hand van enkele kwalitatieve vragen een MVO-profiel van een klant kunnen opstellen. In 2005 testen we deze MVO-tool uitvoerig in een pilot op bruikbaarheid en wenselijkheid. Op basis van de resultaten uit de pilot nemen we een definitieve beslissing over het al dan niet implementeren van dit instrument. - De verdere integratie van MVO in beleggingen heeft in 2004 veel aandacht binnen de Rabobank Groep gekregen. Belangrijke thema s waren engagement, actief stemrechtgebruik en de koerswijzigingen in de beleggingsstrategie van pensioen- en verzekeringspremies. Engagement is een vorm van actief aandeelhouderschap. Robeco gaat daarbij als institutioneel aandeelhouder een dialoog aan met beursgenoteerde ondernemingen waarin zij belegt over de kwaliteit van hun corporate governance en hun MVO-gedrag. In 2004 heeft Robeco de eerste ervaringen met engagement opgedaan. - Interpolis en Rabobank Pensioenfonds hebben de afgelopen jaren geen goede ervaringen opgedaan met duurzaam beleggen. Zo lag de performance van de duurzame aandelen van Interpolis bijvoorbeeld 9% onder het niveau van de benchmark. Als alternatief overweegt de verzekeraar nu om als een van de eerste verzekeraars in Nederland duurzaam te beleggen via de methodiek van engagement ofwel door het aangaan van een actieve dialoog met bedrijven waarin men belegt. - De Rabobank heeft in samenwerking met Robeco in 2004 de Robeco CDO Groen Obligatie op de markt gebracht. Bij dit product bestaat de onderliggende kredietportefeuille uit bedrijfsobligaties en bedrijfsleningen van duurzaam opererende ondernemingen. Ook hebben zij het eerste duurzame private equity fund of funds ter wereld ontwikkeld: Robeco Sustainable Private Equity Fund of Funds. - Voor onze klanten introduceerden we Climex, een elektronisch handelsplatform voor handel in CO 2 -emissierechten. - De brutoverstrekkingen van Rabo Groen Bank groeiden met zo n EUR 550 miljoen. Dit is ruim 25% meer dan in 2002 en Net voor het jaareinde overschreed het balanstotaal de grens van EUR 2 miljard. Maatschappelijke positionering - Lancering van het Rabobank Development Program waarvan de activiteiten er direct op gericht zijn om boeren, MKB-ondernemers en particulieren in ontwikkelingslanden toegang te verschaffen tot financiële dienstverlening. Onder het label Rabobank Development Program vallen 2 activiteiten: Rabo Financial Institutions Development B.V. en de buitenlandse activiteiten van de Rabobank Foundation. - Naast een commerciële insteek worden al onze sponsorprojecten ook sterk bepaald door onze maatschappelijke oriëntatie. Het sponsorbeleid van de Rabobank Groep is dan ook zowel sterk gericht op merkprofilering als op de ontwikkeling van talenten en educatie. De Rabobank kiest bij voorkeur voor partnerships met partijen, die iets blijvends tot stand brengen. Deze vermaatschappelijking is in 2004 uitgebreid door naast het al bestaande Wielerplan met de wielerbond ook een Talentenplan op te zetten met de hippische sportbond. Daarnaast is een educatieprogramma gestart in samenwerking met Van Gogh Museum.

11 11 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Belangrijke ontwikkelingen 2004 Bedrijfsvoering - Het personeelsbestand van de Rabobank Groep is in 2004 verder afgenomen. Bij lokale banken vervielen per saldo 935 arbeidsplaatsen, vooral als gevolg van automatisering, elektronisch bankieren en fusies. Het groter en professioneler worden van de lokale Rabobanken heeft ook consequenties voor de ondersteuning door Rabobank Nederland. Dit heeft geleid tot een herinrichting en een personeelsreductie van naar verwachting fte s. - De Rabobank wil haar marktaandeel onder allochtonen vergroten, ook als werkgever. Daarbij streven we niet naar een landelijke afspiegeling van de beroepsbevolking, maar naar een regionale afspiegeling per werkgebied. Daarvoor moet nog een lange weg afgelegd worden. - We willen naar 100% groene stroom. In 2004 hebben we een raamcontract afgesloten voor Nederlandse vestigingen van de Rabobank Groep. Hierdoor is naar schatting 93% van het totale gebruik duurzaam opgewekt vanaf 1 januari 2005 (in 2004: 25%). - De doelstelling om in % minder A4-papier te gebruiken ten opzichte van 2003 werd eind oktober zo goed als gehaald. Door extra commerciële acties in november en december naar zowel particulieren als bedrijven kwam het eindresultaat evenwel op een besparing van 7% uit. - De Rabobank Groep vindt het belangrijk om meer vrouwen in hogere functies te benoemen. Vrouwelijke kwaliteiten kunnen de samenwerking en het resultaat van de bank verbeteren. Het percentage vrouwen in hogere functies (schaal 8 en hoger) steeg in 2004 tot 17,8% (In 2003: 16,7%).

12 12 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Resultaten 2004 en doelstellingen 2005 e.v. Belangrijke resultaten 2004 en doelstellingen 2005 e.v. Doelstellingen 2004 Resultaten 2004 Doelstellingen 2005 en verder Management en beleid Groepsbrede deelname aan Alle groepsonderdelen nemen deel Start operationele audit MVO MVO-monitoring Lokale banken nemen deel aan MVO-monitoring 28% van de lokale banken nam deel aan MVO-monitoring 50% van de lokale banken neemt deel aan MVO-monitoring Interpolis: introductie Ethiek Commissie Ethiek Commissie is gestart Start workshops Ethiek en invoering van een eigen gedragscode voor alle medewerkers Opschoning van en toezicht op naleving van MVO-codes en -richtlijnen In uitvoering Opschoning van en toezicht organiseren op naleving van MVO-codes en richtlijnen Elke entiteit stelt minimaal twee MVO-doelstellingen op die via de reguliere kwartaalrapportages worden gemonitord MVO in het handboek Bedrijfsmanagement van lokale banken opnemen en naleving afdwingen Financiële dienstverlening MVO-tool in de beoordeling zakelijke kredietverlening In uitvoering Keuze voor al dan niet implementeren MVO-tool in de beoordeling MVO-criteria voor vastrentende portefeuille In uitvoering Keuze voor al dan niet toepassen MVO-criteria Groeps Treasury Robeco: actief gebruik stemrecht bij aandeelhoudersvergaderingen Robeco heeft meer dan keer gestemd op 368 vergaderingen Keuze voor al dan niet uitbreiden actieve dialoog met beursgenoteerde bedrijven (engagement) Start handelsplatform in CO 2 -rechten (Climex) Climex is medio 2004 geïntroduceerd Opbouwen van een positie in de handel in broeikasgassen Introductie Robeco Sustainable Private Dit fonds is geïntroduceerd Eerste closing tweede kwartaal 2005 Equity Fund of Funds Balanstotaal van Rabo Groen Bank bereikt grens van EUR 2 miljard Overschreiding grens van EUR 2 miljard Rabo Groen Bank: meer diversificatie in portefeuille groenprojecten Introductie Money Meets Ideas (MMI) 8 plannen gefinancierd Verdubbeling van het aantal gefinancierde plannen Vanaf 2006 jaarlijks circa 500 bodemsaneringen financieren, mits het ministerie van VROM de wetgeving handhaaft doelstelling niet verwezenlijkt doelstelling gedeeltelijk verwezenlijkt doelstelling geheel verwezenlijkt

13 13 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Resultaten 2004 en doelstellingen 2005 e.v. Doelstellingen 2004 Resultaten 2004 Doelstellingen 2005 en verder Maatschappelijke betrokkenheid Periodieke stakeholdersdialoog organiseren Interview stakeholders over dilemma s en enquête maatschappelijke verslaglegging Het werk van Rabobank Foundation Commercial en reizen over de Foundation neerzetten Om de twee jaar enquêtes houden om verwachtingen van stakeholders over maatschappelijk verslag te meten Uitrol van het Rabobank Development Program Leden raad van bestuur moedigen medewerkers actief aan voor het vervullen van onbezoldigde nevenfuncties Bedrijfsvoering Meer vrouwen in hogere functies Percentage vrouwen in hogere functies steeg in 2004 tot 17,8% 20% van de nieuwe benoemingen in het seniormanagement is vrouw 13 Meer diversiteit in personeelsbestand In uitvoering Verhogen aandeel allochtonen Realisatie afspraken in ARBO-convenant Deels nog in uitvoering Reïntegratie werknemers en verlagen werkdruk Contract voor inkoop 100% groene stroom in Nederland Ingekochte stroom vrijwel geheel groen per 1 januari % minder papiergebruik t.o.v % in plaats van 10% reductie 14 10% minder papiergebruik t.o.v Programma s van eisen duurzaam bouwen voor servicekantoren en bankwinkels Normen en eisen duurzaam bouwen geïntegreerd in programma s van eisen Opstellen programma van eisen voor hoofdkantoren Opstellen van beleid op het gebied van mobiliteit Conceptplan gereed Introductie mobiliteitsbeleid (o.a. vergroening autoleaseregeling). doelstelling niet verwezenlijkt doelstelling gedeeltelijk verwezenlijkt doelstelling geheel verwezenlijkt 13) Deze cijfers hebben betrekking op Rabobank Nederland, lokale banken, De Lage Landen en Schretlen & Co. 14) Deze cijfers hebben betrekking op Rabobank Nederland en lokale banken.

14 14 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Waarom maatschappelijk verantwoord ondernemen? Waarom maatschappelijk verantwoord ondernemen? Al meer dan 100 jaar zijn we gewend ons voor ons handelen te verantwoorden. Dat hoort tot de normale spelregels van een coöperatieve bank. De gespreksonderwerpen veranderden voortdurend, maar het principe van transparantie en het afleggen van verantwoording horenonlosmakelijk bij onze structuur en onze cultuur. Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) is daarom ook een sleutelbegrip in ons bedrijf. De coöperatieve Rabobank is ruim 100 jaar geleden opgericht als een bank van en voor mensen. De kleine kredietcoöperaties Rabobanken van toen zijn uitgegroeid tot brede klantencoöperaties en samen vormen zij een van de grootste financiële dienstverleners in Nederland. Door de directe invloed van klanten op het bestuur van de bank is de primaire oriëntatie op het belang van de klanten verzekerd. Deze bestuurlijke invloed van de klanten maakt de organisatie niet alleen sterk klantgericht, maar ook sterk maatschappijgericht. In dit hoofdstuk Wat MVO voor ons betekent > MVO in het huidige tijdsbeeld > De druk van stakeholders > Rol financiële sector bevordering duurzaamheid > Innovatie en risicobeheer > MVO voegt waarde toe aan de groep > Hoge MVO-maatstaven voor onszelf en anderen > MVO biedt zicht op trends en dilemma s > Ons maatschappelijk verantwoord ondernemen uitte zich in de begindagen vooral door grote sociale en economische betrokkenheid bij de eigen omgeving. Vandaag de dag is ons perspectief veel nadrukkelijker gericht op transparantie en op sociale en ecologische duurzaamheid van alle gemeenschappen waarin wij actief zijn. Wat verstaan we onder maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) is voor de Rabobank Groep het verlenen van uitstekende financiële producten en diensten aan leden en klanten met inachtneming van onze gedragscodes. Zodoende dragen we met onze bedrijfsactiviteiten bij aan het creëren van langetermijnwaarde voor mensen binnen en buiten de onderneming, voor het leefmilieu en voor de economie. In een open dialoog legt de Rabobank hierover verantwoording af aan groepen van belanghebbenden in de samenleving. Onze gedragscode is een uitwerking van de waarden van ons ambitiestatement. De uitgangspunten in de gedragscode vormen samen met onze coöperatieve achtergrond de basis voor ons maatschappelijk verantwoord ondernemen. Wat MVO voor ons betekent Bedrijven staan onder een toenemende druk om duurzaam te opereren en de daarbij gehanteerde waarden, principes en gerealiseerde prestaties te expliciteren. Duurzame ontwikkeling is voor het bedrijfsleven

15 15 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Waarom maatschappelijk verantwoord ondernemen? hanteerbaar gemaakt in het begrip maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Met MVO streeft de Rabobank Groep als bedrijf naar het evenwichtig ontwikkelen van de bedrijfsprestaties op 3 verschillende dimensies: sociaal, ecologisch en economisch. Dit is zowel voor vandaag belangrijk als voor morgen. Het bevorderen van sociale en ecologische duurzaamheid is sinds 7 jaar nadrukkelijk opgenomen in onze missie. Sinds 1999 hebben we elk jaar over ons MVO-beleid een jaarverslag uitgebracht. De belangrijkste uitdaging voor ons is en blijft het integreren van de voor ons relevante duurzaamheidsissues in de kern van onze bedrijfsprocessen. Dat leidt tot permanente vernieuwing; ook in waarden en gedrag. Dat vraagt om open oren en ogen voor eigentijdse wensen en opvattingen. Fragment uit ons ambitiestatement De Rabobank Groep vindt dat duurzame ontwikkeling van welvaart en welzijn een zorgvuldige omgang met natuur en leefmilieu vergt. Hieraan wil ze met haar activiteiten bijdragen... jaren steeds vaker en luider horen over de gevolgen van de globalisering voor mensenrechten, milieu en een eerlijke verdeling van welvaart. Ze spreken zowel de politiek als internationale bedrijven en banken daarop aan. Maar het zijn niet alleen de non-gouvernementele organisaties (NGO s), die bij bedrijven aan de bel trekken. In toenemende mate hanteren ook eigen medewerkers, klanten, ratingbureaus, (o.a. Sustainable Asset Management en Standard and Poor s), institutionele beleggers, wetenschappers en politici steeds hogere maatstaven voor de manier waarop bedrijven bestuurd worden, transparant zijn en in hun kernactiviteiten omgaan met duurzaamheid. Stakeholders willen invloed uitoefenen op wat de Rabobank Groep doet en welke consequenties dat heeft voor henzelf en voor de samenleving. We zijn bereid om een serieuze dialoog aan te gaan met alle deskundige en realistische belanghebbenden en belangstellenden en om ze antwoord te geven op hun vragen. Openheid en eerlijkheid in de contacten met klanten en andere stakeholders is wat we bieden, maar ook wat we van hen vragen om tot een succesvolle dialoog te kunnen komen. We denken dat een succesvolle dialoog de betrokkenheid van onze stakeholders bij onze organisatie vergroot en onze reputatie versterkt. MVO in het huidige tijdsbeeld Ondernemingen worden vandaag de dag steeds nadrukkelijker geconfronteerd met een groot aantal maatschappelijke ontwikkelingen die dwingen om meer transparant en meer maatschappelijk verantwoord te opereren. Voor de Rabobank Groep hadden met name 3 ontwikkelingen grote invloed op de manier waarop we omgaan met MVO. Allereerst: de globalisering en de daarmee gepaard gaande zoektocht naar nieuwe bestuurs- en controlestructuren. Zowel intern als extern is er een roep om te komen tot een heroverweging van de gevolgen van ons opereren voor onszelf en onze omgeving en om een daarbij passende interne organisatie. Ten tweede: de recente financiële schandalen bij grote ondernemingen. Verkeerd gebruik van macht door bestuurders van ondernemingen heeft het debat over goed ondernemingsbestuur wereldwijd aangewakkerd. Vertrouwen is niet meer vanzelfsprekend, maar moet steeds opnieuw verdiend worden. Ten derde: de toegenomen zichtbaarheid. Door de snelle groei van informatie- en communicatietechnologie staan alle activiteiten van de organisatie wereldwijd permanent in de schijnwerpers. Als gevolg daarvan wordt ook de Rabobank Groep nadrukkelijker en vaker gevolgd door stakeholders en dat leidt tot nieuwe verwachtingen, en tot eisen aan de duurzaamheidsnormen die we bij onze activiteiten hanteren. De druk van stakeholders In de global village die de wereld van vandaag is, is het streven naar een balans tussen economische, sociale en ecologische dimensies noodzakelijk. Belangengroepen in de samenleving, die zich sterk maken voor uiteenlopende maatschappelijke thema s, laten zich de laatste Rol financiële sector bevordering duurzaamheid Het is van groot belang om in het maatschappelijk jaarverslag van een brede financiële instelling als de Rabobank Groep kort stil te staan bij de specifieke rol die de financiële sector heeft bij het bevorderen van duurzame ontwikkeling. Deze rol heeft namelijk een wezenlijk ander karakter dan de rol van bijvoorbeeld een productiebedrijf. Bij een productiebedrijf is de directe impact van de productieprocessen en van de geproduceerde goederen en diensten op het milieu en de sociale leefomgeving doorgaans groot. De financiële sector neemt echter een wezenlijk andere positie in. Noch de eigen administratieve processen en productieprocessen die leiden tot de verkoop van producten en diensten, noch die producten en diensten zelf hebben een omvangrijke directe impact op ecologische en sociale randvoorwaarden. Zij kunnen wel een wezenlijke indirecte impact hebben door bij derden in verschillende mate MVO-activiteiten uit te lokken en te verbeteren. Dat indirecte effect kan plaatsvinden langs 2 te onderscheiden maar samenhangende wegen. Enerzijds kunnen financiële producten en diensten duurzame ontwikkeling in het handelen van klanten bevorderen. Te denken valt dan aan het leveren van groenfinancieringen of aan uitzettingen via het Rabo Innovatiekapitaalfonds. Beide maken de toepassing van duurzame technologie eerder én op grotere schaal mogelijk. We hebben met dit type producten en diensten in de afgelopen jaren een sterke reputatie opgebouwd. Anderzijds kunnen ín de reguliere financiële dienstverleningsprocessen risicobeheersingscriteria worden opgenomen die de MVO-performance van klanten kunnen stimuleren. Een voorbeeld hiervan vormt het opnemen van MVO-criteria in de reguliere kredietverleningsprocedures. We hebben in 2004 de mogelijkheden hiertoe in kaart gebracht en maken in 2005 een keuze of en zo ja hoe MVO-criteria in de krediet-

16 16 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Waarom maatschappelijk verantwoord ondernemen? beoordeling geïmplementeerd dienen te worden (zie p. 30). Het geïnvesteerde vermogen van een financiële instelling kan dus indirect het tempo en de richting van duurzame ontwikkeling in de samenleving sterk beïnvloeden. Innovatie en risicobeheer Onze nadrukkelijke keuze voor maatschappelijk verantwoord ondernemen dwingt ons tot heldere stellingnames. MVO moet passen in de strategie van de Rabobank Groep en gericht zijn op onze kernactiviteiten, zoals kredietverlening, sparen, beleggen, verzekeren en leasen. Concreet betekent dit dat MVO moet leiden tot een breder aanbod van duurzame producten en diensten, aangepast risicobeheer, een duurzamere bedrijfsvoering en versterking van onze identiteit. Maatschappelijk verantwoord ondernemen heeft zowel te maken met de cultuur als met de corebusiness van de organisatie. Ze beïnvloeden elkaar over en weer. Een sterk MVO-gerichte cultuur is ook sterk op innovatie gericht. Innovatie vereist een proactieve houding, het ontwikkelen van ideeën en het benutten van de kansen. Hier ligt een rol voor alle groepsonderdelen en alle medewerkers. In de praktijk komt dit tot uitdrukking in: - verduurzaming van bestaande producten en diensten (onder meer CDO Groen Obligatie, extra criteria voor kredietverlening); - ontwikkeling van specifiek op duurzaamheid gerichte producten en diensten (onder meer Rabo Innovatiekapitaalfonds, handel in emissierechten en bodemsanering); - verduurzaming van bedrijfsvoering en inkoop (onder meer afval- en papierreducties, inkoop groene stroom). Risicobeheer vraagt om nauwkeurige naleving van in- en externe gedragsregels, om een open oog en oor voor de opvattingen van stakeholders en zicht op de risico s die onze klanten en wijzelf lopen bij nietduurzaam opereren. Daarvoor is een goed gevoel nodig van wat de buitenwereld nu en straks van ons vraagt. Als coöperatieve bank vragen we daarom onze klanten langs meerdere wegen om hun mening, bijvoorbeeld in ledenvergaderingen, klankbordgroepen en klantenenquêtes. Daarnaast vragen we periodiek ook andere stakeholders om hun mening, onder meer over onze manier van verslaggeving en onze mate van openheid. Ook nodigen we periodiek deskundigen uit om ons op bepaalde terrein te adviseren of bij te praten, zoals in 2004 met betrekking tot genetische modificatie en ethiek. Door ons op de hoogte te blijven stellen van wat er speelt en aan gedachten leeft, verkleinen we het risico elementaire dingen over het hoofd te zien. MVO voegt waarde toe aan de groep We zijn ervan overtuigd dat onze sterke maatschappelijke reputatie en het steeds opnieuw verwerven van maatschappelijke legitimiteit nu en op de langere termijn onze vitaliteit verhoogt en aan de Rabobank Groep een hogere waarde toevoegt. Die waardetoevoeging kent verschillende verschijningsvormen. We signaleren bij voorbeeld: - een stevige positie in nieuwe op duurzaamheid gerichte markten; - grote aantrekkelijkheid voor de beleggers in Rabobankpapier; - versnelling van het innovatietempo bij de ontwikkeling van producten, diensten en processen; - efficiëntere bedrijfsvoering; - meer aantrekkingskracht op talent; - grote betrokkenheid van de eigen medewerkers. Er komen steeds meer overtuigende signalen dat er een directe en positieve relatie te leggen is tussen de economische prestaties van (beurs)genoteerde ondernemingen en hun MVO-performance 15. Bedrijven worden daarom niet langer alleen op hun financiële gezondheid gewaardeerd door de grote ratinginstituten, maar steeds vaker ook op de manier waarop zij weten om te gaan met sociale en ecologische duurzaamheid. Om die reden wil de Rabobank Groep niet alleen de Triple A-status voor financiële gezondheid, maar ook de Triple-P-status voor maatschappelijk verantwoord ondernemen verkrijgen. Hoge MVO-maatstaven voor onszelf en anderen De hoge duurzaamheidsmaatstaven die we (en onze stakeholders) onszelf opleggen en die onze stakeholders van ons verwachten, willen we ook toepassen bij de acceptatie van nieuwe klanten, in onze kredietverlening en in ons beleggingsbeleid. In onze kredietverlening zijn al veel zorgvuldigheidsoverwegingen geïntegreerd, maar daaraan worden allengs steeds meer specifieke MVO-criteria toegevoegd. We trachten ook onze eigen gedragscodes te hanteren in landen waar de wetgeving minder streng is dan de Nederlandse of Europese wetgeving. We zijn ons terdege bewust van het spanningsveld dat kan ontstaan tussen onze eigen hoge MVO-standaarden en de attitudes en regels in andere werelddelen. We willen onze normen niet actief aan anderen opdringen, maar onze eigen normen wel overal zelf kunnen naleven. MVO biedt zicht op trends en dilemma s Door sociale, ethische en ecologische aspecten in onze bedrijfsmatige overwegingen mee te nemen, hebben we steeds vaker en vroeger een goed oog voor maatschappelijke issues die de Rabobank Groep voor lastige dilemma s kunnen plaatsen. Sommige issues ervaren we als een uitdagend vraagstuk, andere worden aan ons als netelige kwesties voorgelegd door stakeholders. Het antwoord in zulke kwesties is nooit in één keer te geven en vraagt vaak veel in- en extern overleg. Door nieuwe visies op nieuwe vraagstukken te formuleren, boeken we belangrijke vooruitgang in de verduurzaming van onze bedrijfsvoering en onze dienstverlening. Onze Commissie Ethiek vervult een spilfunctie bij het bestuderen en beoordelen van dilemma s. Het keuzevraagstuk dat inherent is aan dilemma s en onze overwegingen bij het maken van een keuze willen we graag met onze omgeving delen. Onze overwegingen inzake 6 dilemma s hebben we in de vorm van een casestudie beschreven, zie: 15) Bron: studie Raising the bar WBCSD2004.

17 17 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Hoe we MVO organiseren Hoe we MVO organiseren MVO behoeft blijvend de aandacht van alle geledingen binnen de Rabobank Groep, omdat de onderwerpen die erbij van belang zijn, met de tijd veranderen. Om die blijvende aandacht zeker te stellen, hebben we MVO een vaste plaats gegeven in ons beleid en in onze organisatie. Zo blijft MVO niet alleen permanent op de agenda, maar kunnen we ook snel en adequaat inspelen op de veranderende wensen van de maatschappij. De identiteit van een onderneming stelt regels aan haar ondernemingsstructuur en beide zijn rechtstreeks van invloed op (1) haar maatschappelijke positionering, (2) op bepalende kwalitatieve eigenschappen van door haar gevoerde producten en diensten, (3) op de wijze van vermarkten van die producten en diensten en (4) op de relatie met zakelijke en particuliere klanten. In een coöperatie als de Rabobank vormen de zakelijke en particuliere leden en klanten het begin en het einde van de ondernemingscyclus. Zij zijn zowel medeschepper als medegebruiker van onze producten en diensten. In de huidige discussies over de effectiviteit van stakeholderdialogen in het MVO-beleid wordt onderscheid gemaakt tussen stakeholderraadpleging (de luisterende onderneming) en strategische stakeholderdialoog die gaat over de kernprocessen van de onderneming (de mede extern gestuurde onderneming). Deze laatste vorm van dialoog wordt gezien als essentieel voor het vormgeven aan een effectief en in de kern verankerd MVO-beleid van een onderneming. Met de coöperatieve structuur van de Rabobank is gegeven dat in onze In dit hoofdstuk contacten met leden en klanten sprake is van een dergelijke strategische stakeholderdialoog. Zij spreken en denken mee over de richting waarin de bank zich ontwikkelt en over gewenste kwaliteiten van door ons te ontwikkelen en reeds gevoerde producten en diensten. Wat in een shareholdergefundeerde onderneming als een moeilijk te realiseren vorm van invloed wordt gezien, blijkt al meer dan een eeuw een structuurkenmerk van een coöperatieve onderneming. Dit feit wint in het MVO-debat opnieuw aan actualiteit Maatschappelijk verantwoord ondernemen hebben we binnen de Rabobank Groep georganiseerd door: - ontwikkeling van MVO na te streven op 4 beleidsterreinen, inclusief de daaruit voortvloeiende jaarlijkse beleidsprioriteiten (zie p. 18); - voor de implementatie van het beleid een praktische organisatievorm vast te stellen met afgebakende taken en verantwoordelijkheden (zie p. 20); - voor het volgen van de voortgang en het sturen van het MVO-beleid gebruik te maken van een MVO-monitoringsysteem met indicatoren (zie p. 21); - de beheersing van reputatierisico s via compliance, hetgeen een belangrijke voorwaarde is voor een goede MVO-performance (zie p. 22). De focus van ons MVO-beleid > Corporate governance > Onze organisatie van MVO > Het sturen en verantwoorden van MVO > Beheersing van reputatierisico s > De focus van ons MVO-beleid Het integreren van MVO in zowel cultuur als structuur van de groep leidt tot goede resultaten. Dat mogen we afleiden uit de ook internationaal gezien hoge duurzaamheidsbeoordeling. In 2003 kreeg de Rabobank het predikaat duurzaamste bank van Europa toebedeeld van het in Zürich gevestigde onafhankelijke ratingbureau Sustainable Asset Management. In 2004 kreeg de bank een goede beoordeling van de duurzaamheidsanalisten van SNS Asset Management. We willen onze vooraanstaande

18 18 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Hoe we MVO organiseren positie op het gebied van MVO behouden en uitbouwen door consistent beleid te voeren. Dit houdt in dat we de rol van MVO in onze organisatie - van hoog naar laag - en in de bedrijfsprocessen moeten vergroten. Blijvende focus creëren we door beleidsmatige integratie van MVO op 4 beleidsterreinen, namelijk door: - MVO een vaste plaats te geven in het beleid van de groepsonderdelen (doorvertaling in hoofdstuk 3); - MVO-overwegingen te laten meespelen in bestaande en nieuwe producten en diensten (doorvertaling in hoofdstukken 4 en 5); - MVO een rol te laten spelen in keuzen omtrent onze maatschappelijke betrokkenheid (doorvertaling in hoofdstukken 7 en 8); - MVO te integreren in onze bedrijfsvoering (doorvertaling in hoofdstukken 9, 10 en 11). Goede beoordeling Rabobank door SiRi Sustainable Investment Research International (SiRi) is een onafhankelijke leverancier van duurzaam beleggingsonderzoek en -advies ten behoeve van institutionele investeerders en financiële professionals. Rabobank kreeg in 2004 van SiRi een Corporate Sustainability Score van 74,9 in de Industry Group Diversified Financials (hoogste score). De gemiddelde score in deze groep is 48,3. Volgens SiRi is de Rabobank met name sterk op het gebied van milieu, personeelsbeleid en haar bijdrage aan de samenleving. De rating die en het bedrijfsprofiel dat SiRi van Rabobank heeft opgesteld bevatten actuele informatie op het gebied van transparantie, beleid en management ten aanzien van bedrijfsethiek, samenleving, corporate governance, klanten, werknemers, milieu en toeleveranciers. SiRi gebruikte voor dit onderzoek openbare publicaties van Rabobank zelf, wereldwijde media en informatie van maatschappelijke organisaties zoals vakbonden en milieuorganisaties. Prioriteiten MVO-beleid In 2004 lag de prioriteit op de de verdere integratie van MVO in het bedrijfsmanagement (zoals inkoop van 100% groene energie p. 70), in de control- en auditactiviteiten (zie p. 21), in de kernbusiness van de verschillende onderdelen (zoals de introductie van een Ethiek Commissie bij Interpolis, p. 27), in de branding (bijvoorbeeld de commercial met Jochem de Bruin in Kameroen, p. 48) en in de opwaardering van het interne MVO-netwerk (groepsbreed benoemen van MVO-coördinatoren, p. 21). In 2005 zetten we verder in op een aantal prioriteiten die we in 2004 hebben geformuleerd. Beleid: - toezicht houden op naleving en opschoning van MVO-codes en -richtlijnen; - stakeholdersanalyse van maatschappelijk jaarverslag en MVO-beleid; - opstellen van minimaal 2 MVO-doelstellingen in het jaarplan 2006 door elke entiteit, die via de reguliere kwartaalrapportages worden gemonitord. MVO in de financiële dienstverlening: - integreren van MVO-criteria in de kredietverlening; - opstellen MVO-criteria voor de vastrentende portefeuille van Group Treasury. Maatschappelijke betrokkenheid: - uitrol van het Rabobank Development Program (bankieren in ontwikkelingslanden); aanmoediging van medewerkers door leden van de raad van bestuur om actief onbezoldigde nevenfuncties te vervullen. Bedrijfsvoering: - inkopen duurzame energie; - verminderen papiergebruik met 10%; - bevorderen duurzaam (ver)bouwen van kantoren; - aanpassen mobiliteitsbeleid voor minder druk op milieu, en betere bereikbaarheid. Daarnaast willen we de regels waaraan we ons committeren ook blijvend naleven. Dit geldt zowel voor de ondertekende externe richtlijnen en convenanten als voor de interne gedragscodes. Externe richtlijnen en convenanten De Rabobank Groep heeft nadrukkelijk een aantal externe richtlijnen op het gebied van MVO onderschreven en met externe partijen gedragsconvenanten afgesloten. Een convenant vormt een meerpartijenovereenkomst om gezamenlijk te komen tot een gemeenschappelijk doel. Belangrijke externe richtlijnen en verdragen waaraan we ons verbonden hebben zijn de verklaring van het United Nations Environment Programme (UNEP) voor de financiële sector, het Global Reporting Initiative, het Global Compact, de richtlijnen van de OESO (Organisatie voor Europese Samenwerking en Ontwikkeling) voor multinationale ondernemingen en de richtlijnen van de International Labour Organisation. Het Global Compact biedt ons inhoudelijke uitgangspunten in relatie tot mensenrechten, arbeidsrecht, milieubescherming en het tegengaan van corruptie. De concretere richtlijnen van het GRI sluiten vanuit de optiek van maatschappelijke verslaglegging hierop aan. De Equator Principles (sociale en milieurichtlijnen voor projectfinancieringen boven EUR 50 miljoen in ontwikkelingslanden) die we in 2003 ondertekenden, hebben voor ons aan belang ingeboet. In 2004 hebben we besloten geen projectfinancieringen meer in het buitenland te doen, omdat we in de afgelopen jaren op sommige posten van buitenlandse projectfinancieringen geld hebben verloren en omdat projectfinanciering in het buitenland voor Rabobank International geen groeimarkt vormt. Sommige van de door ons onderschreven richtlijnen hebben een inhoudelijke overlap. Om het een en ander te vereenvoudigen, gaan we ons in 2005 richten op die richtlijnen die inhoudelijk de grootste reikwijdte hebben en die inhoudelijk het best op elkaar aansluiten en elkaar versterken. Het Global Compact en de verslagleggingsrichtlijnen van het Global Reporting Initiative voldoen bijvoorbeeld hieraan. De naleving van de richtlijnen worden nauwgezet georganiseerd. Richtlijnen die verder weinig toevoegen, schrappen we. Belangrijke nog lopende MVO-georiënteerde convenanten die we hebben gesloten zijn: convenant Nederlands Samenwerkingsverband

19 19 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Hoe we MVO organiseren voor Financiële Sectorontwikkeling, convenant Biologische Sierteelt, convenant Biologische Catering, convenant Meerjarenafspraak Energieefficiencyverbetering, convenant Verpakkingen III en convenant Multicultureel Personeelsbeleid. Een overzicht van de belangrijkste ondertekende externe MVO-richtlijnen, gesloten convenanten en eigen gedragscodes is beschikbaar via Interne gedragscodes De gedragscode van de Rabobank Groep biedt onze medewerkers een leidraad voor hun handelen. De meeste bedrijfsonderdelen hebben deze algemene groepscode de afgelopen jaren verbijzonderd voor gebruik in hun eigen bedrijfsonderdeel. Voor sommige issues hebben we naast de algemene gedragscode van de groep speciale gedragsregels opgesteld, zoals voor de palmolie-industrie, mensenrechten en genetische modificatie. In 2005 hebben we de gedragscode genetische modificatie aangepast aan de actuele maatschappelijke ontwikkelingen. Enkele onderwerpen uit externe richtlijnen hebben intern tot nadere regels geleid. Zo is het tegengaan van corruptie in onze gedragscode vastgelegd en nader uitgewerkt in de regeling inzake giften en in de regeling inzake nevenfuncties en ongerechtvaardigde bevoordeling. - De Rabobank Groep hecht er waarde aan dat medewerkers buiten de uitoefening van hun functie maatschappelijke activiteiten ontplooien; het verrijkt de ervaring en verbreedt de horizon. - De Rabobank Groep streeft naar een brede vertegenwoordiging van de samenleving in haar werkgemeenschap. Diversiteit leidt tot een hogere kwaliteit van de dienstverlening. - De Rabobank Groep zet zich in voor zorgvuldig beheer van grondstoffen, energie en middelen in haar bedrijfsvoering. Corporate governance Een aantal beursschandalen in de afgelopen jaren was de aanleiding voor een mondiale maatschappelijke discussie over corporate governance. Deze discussie leidde tot de ontwikkeling van sterkere wet- en regelgeving, zoals de Corporate Governance Code van de commissie-tabaksblat voor beursgenoteerde bedrijven in Nederland. Vanwege onze coöperatieve grondslag is deze code echter niet van toepassing op de besturing van de Rabobank Groep. Dit neemt niet weg dat, waar mogelijk, uitvoering aan de code zal worden gegeven. Besturing, toezicht en het omgaan met de code-tabaksblat door de Rabobank staan uitgebreid beschreven in het algemeen jaarverslag en op onze internetsite. Enkele met MVO verbonden passages uit de gedragscode: - Elke handeling die de schijn van vermenging van zakelijke en privébelangen met zich mee kan brengen, dient achterwege te blijven. In interne en externe contacten wordt - zonder persoonlijk belang - deskundig, eerlijk en betrouwbaar gehandeld. - De Rabobank Groep acht het van belang dat alle delen van de samenleving toegang hebben tot financiële diensten. Zij sluit - anders dan op basis van kredietwaardigheid en moraliteit - geen personen uit van haar dienstverlening. - De Rabobank Groep respecteert de rechten van de mens. Zij wil niet betrokken zijn bij omstandigheden die de waardigheid van de mens aantasten. - De Rabobank Groep respecteert de lokale cultuur, gebruiken en opvattingen en richt zich daarnaar voorzover deze niet strijdig zijn met haar doelstelling en waarden. - De Rabobank Groep hecht aan een evenwichtige ontwikkeling van de samenleving; zij wil bijdragen aan de bevordering van een gezond sociaal-economisch klimaat en aan initiatieven op het gebied van zelforganisatie. - De Rabobank Groep heeft oog voor de directe en indirecte maatschappelijke gevolgen van haar activiteiten. In het licht van haar streven naar een duurzame ontwikkeling van welvaart en welzijn hecht de Rabobank Groep aan een zorgvuldige omgang met natuur en leefmilieu en aan het welzijn van dieren. Dit vertrekpunt geldt zowel voor haar eigen functioneren als voor activiteiten waaraan zij als financier/ belegger/ (her)verzekeraar is verbonden. - De Rabobank Groep zal graag een stimulerende rol spelen bij investeringen en transacties die bijdragen aan een duurzame ontwikkeling. Zij wil geen verbintenissen aangaan die daarmee in strijd zijn. In 2004 zijn de bestuursmodellen voor de lokale Rabobanken aangepast. Daarbij zijn 2 nieuwe bestuursmodellen geïntroduceerd: het directiemodel en het (aangescherpte) partnershipmodel. In ons algemeen jaarverslag lichten we beide bestuursmodellen toe (zie: jaarverslagen). Klokkenluidersregeling voor handhaving integriteit Een instrument dat bijdraagt aan een transparant bestuur is de Klokkenluidersregeling. Deze regeling, officieel Regeling Interne Melding Misstanden Rabobank, is sinds juli 2002 van kracht. Doel van de regeling is de handhaving van de integriteit te bevorderen. Medewerkers van lokale banken, Rabobank Nederland en dochters kunnen een misstand bij de vertrouwenspersoon melden. Zij helpen zo ook het voorkomen van imagoschade. De klokkenluiders kunnen rekenen op rechtsbescherming en vertrouwelijkheid. Voorbeelden van misstanden zijn het niet naleven van interne en/of externe regels, fraude of het achterhouden van informatie. De misstanden worden vertrouwelijk behandeld in een commissie. In de commissie hebben, naast de vertrouwenspersoon, de hoofden van Juridische en Fiscale Zaken, Toezicht en de Arbodienst Rabobank Groep zitting. Op de naleving van het advies van de commissie houdt de vertrouwenspersoon toezicht. In 2004 behandelde de vertrouwenspersoon 9 meldingen (in 2003: ook 9 meldingen) over misstanden. Onze organisatie van MVO Als Rabobank Groep zetten we in op een zo breed mogelijke verankering van MVO in onze bestaande besluit- en uitvoeringsstructuren. Dit krijgt onder meer vorm door:

20 20 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2004 Hoe we MVO organiseren - nadrukkelijke betrokkenheid van de raad van bestuur; - MVO-input in besluitvorming van de raad van bestuur; - een directoraat Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen; - de aanwezigheid van een Commissie Ethiek; - MVO-coördinatoren bij alle entiteiten van de Rabobank Groep. Nadrukkelijke betrokkenheid van de raad van bestuur De raad van bestuur van de Rabobank Groep bestaat uit 6 leden onder voorzitterschap van de CEO Bert Heemskerk. MVO is nadrukkelijk ingebed in de portefeuilles van verschillende leden. De specifieke portefeuille MVO is toegewezen aan Hans ten Cate. Piet Moerland is verantwoordelijk voor het label Rabobank Development Program, waaronder de Rabobank Foundation en Rabo Financial Institutions Development B.V. vallen. Onder Piet van Schijndel vallen de activiteiten op het gebied van bodemsanering, het grotestedenbeleid en de bereikbaarheid van de bank, ook voor kwetsbare klantgroepen. Bert Bruggink heeft als taak het accounting- en controlproces te besturen. De monitoring en verificatie in het kader van de maatschappelijke activiteiten horen hier nadrukkelijk bij. Bert Heemskerk is ten slotte naast voorzitter van de raad van bestuur eveneens voorzitter van de Commissie Ethiek. Rik van Slingelandt is, naast voorzitter van de managing board van Rabobank International, ook lid van de Commissie Ethiek. De raad van bestuur heeft een belangrijke sturende rol bij het bepalen van het belang dat groepsonderdelen aan MVO toekennen. Zo wordt, indien nodig, tijdens de bespreking van de jaarlijkse budgetten expliciet gevraagd welke plaats MVO in het beleid van de onderdelen heeft gekregen. Behalve langs beleidsmatige sturing benadrukt de raad van bestuur ook regelmatig het belang van MVO voor de Rabobank Groep tijdens optredens in interne en externe bijeenkomsten. Input MVO in besluitvorming raad van bestuur Maandelijks wordt aan de portefeuillehouder MVO de voortgang van de specifieke MVO-activiteiten gerapporteerd. Dit gebeurt in een overleg tussen de directeur van het directoraat MVO en de portefeuillehouder, onder meer aan de hand van beleidsnotities en rapportages die het directoraat heeft voorbereid. Afhankelijk van het onderwerp kunnen daarbij andere bedrijfsonderdelen bij betrokken zijn. Ook andere bedrijfsonderdelen kunnen notities met MVO-informatie en -beslispunten aan de raad van bestuur voorleggen. Zo rapporteert Control Rabobank Groep in het kader van operational-riskmanagement elk kwartaal over de door operationeel risico ontstane incidenten en daarmee gepaard gaande verliezen. Daaronder vallen ook risico s en incidenten op het terrein van MVO. Zulke incidenten kunnen bijvoorbeeld ontstaan wanneer afspraken in convenanten en regels in codes die we onderschreven hebben, niet worden nagekomen. In 2004 werden er geen MVO-incidenten gerapporteerd. De accountantdienst van de Rabobank Groep zal in 2005 een themarapportage verzorgen, waarin wordt aangegeven in hoeverre MVO is ingebed in de reguliere bedrijfsprocessen van de verschillende groepsonderdelen. In het onderzoek wordt ook nagegaan hoe de onderschreven gedragscodes in de praktijk worden nageleefd. Directoraat Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Ontstaan als een stafgroep Duurzame Ontwikkelingen in 1998, is het directoraat Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (DMVO) ondertussen uitgegroeid tot de centrale aanjager van maatschappelijk verantwoord ondernemen binnen de Rabobank Groep. Het directoraat richt zich zowel op de verduurzaming van financiële producten en diensten als op de verduurzaming van de eigen bedrijfsvoering. Het directoraat MVO formuleert in samenspraak met de raad van bestuur op strategisch niveau het corporate MVO-beleid van de Rabobank Groep. Op tactisch niveau ondersteunt het onze commerciële en operationele eenheden, onder meer door het strategisch beleid te vertalen naar operationeel beleid. Dat laatste vormt het vertrekpunt voor de uitvoering van concrete MVO-activiteiten. Ook voorziet het directoraat de lokale banken en andere groepsonderdelen van advies omtrent de beoordeling van bijvoorbeeld financieringsverzoeken en eigen product- en diensteninnovaties op basis van financiële, ecologische en sociale criteria. Het directoraat vertegenwoordigt de Rabobank Groep in externe netwerken rond het thema MVO, zoals bij de World Business Council for Sustainable Development (WBCSD), European Partners for the Environment (EPE), European Centre for Nature Conservation (ECNC), United Nations Environment Programme (UNEP) en MVO-Nederland. Met ECNC hebben we een samenwerkingsverband voor het opzetten van biodiversiteitsprojecten in Europa. Deze netwerken staan ook open voor onze operationele en commerciële eenheden. Commissie Ethiek Binnen de Rabobank Groep is de Commissie Ethiek een raadgevend college, opgesteld voor de hele Groep, dat adviseert over de toepassing van de organisatiewaarden bij morele dilemma s. Iedere medewerker kan vraagstukken uit de praktijk of ethisch gevoelige thema s voorleggen aan deze breed samengestelde commissie. Het belang van de commissie wordt nog eens benadrukt doordat de voorzitter van de raad van bestuur van Rabobank Nederland ook voorzitter is van deze commissie. Uitgangspunt voor de beraadslagingen zijn onze eigen gedragscode en de daarvan afgeleide interne gedragslijnen, maar nadrukkelijk ook de externe gedragsregels waaraan de bank zich heeft verbonden, onder andere de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens, de OESOrichtlijnen, de ILO-convenanten en het UNEP-statement. De Commissie Ethiek geeft adviezen die gericht zijn op het scheppen van informele jurisprudentie die het lijnmanagement helpt bij het nemen van (financierings)beslissingen. Door te communiceren over haar uitspraken, bevordert de commissie het ethisch bewustzijn binnen de organisatie. In identieke gevallen kan in lijn met haar uitspraken worden gehandeld. In 2004 is de adviestaak van de commissie verbreed. Ook over onderwerpen op het gebied van MVO kan aan de commissie advies worden gevraagd. In 2004 werden veertien praktijkgevallen voorgelegd. Deze varieerden van de zorgplicht voor bejaarden tot de financiering van een amusementshal en van de toelaatbaarheid van aanbrengprovisie bij letselschade tot de wijze waarop moet worden omgegaan met de identificatie van klanten met gezichtssluiers. De casussen van de Commissie Ethiek staan in het position paper op

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2006

Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2006 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2006 2 Rabobank Groep Maatschappelijk jaarverslag 2006 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Organigram Rabobank Groep 3 Profiel Rabobank Groep 4 Kerngegevens 6 Rapportageprincipes

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid DUURZAAM ONDERNEMEN bij NS Strategie Mobiliteit per trein heeft een duurzaam karakter en daarmee NS ook. Door het reizen van deur tot deur voor onze klanten zo aantrekkelijk mogelijk te maken draagt NS

Nadere informatie

Rabobank Utrechtse Heuvelrug, de bank die ambities waarmaakt... Het is tijd voor de Rabobank.

Rabobank Utrechtse Heuvelrug, de bank die ambities waarmaakt... Het is tijd voor de Rabobank. Rabobank Utrechtse Heuvelrug, de bank die ambities waarmaakt... Het is tijd voor de Rabobank. Een dynamische bank in een dynamische regio De Rabobank is één van de grootste financiële dienstverleners van

Nadere informatie

Jaarcijfers 2012 Rabobank Groep. Persconferentie 28 februari 2013

Jaarcijfers 2012 Rabobank Groep. Persconferentie 28 februari 2013 Jaarcijfers 2012 Rabobank Groep Persconferentie 28 februari 2013 Jaarcijfers 2012 resultaten Piet Moerland, voorzitter raad van bestuur Rabobank Groep 28 februari 2013 Rabobank: winstdaling door economische

Nadere informatie

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013 Strategische review 2013-2017 14 mei 2013 Samenvatting Duidelijke keuze voor positionering als gespecialiseerde, onafhankelijke wealth manager Ons doel is behoud en opbouw van vermogen voor klanten Wij

Nadere informatie

Rabobank halfjaarcijfers 2014: 1,1 miljard euro nettowinst

Rabobank halfjaarcijfers 2014: 1,1 miljard euro nettowinst Persbericht 21 augustus 2014 Rabobank halfjaarcijfers 2014: 1,1 miljard euro nettowinst De Rabobank Groep boekte in het eerste halfjaar van 2014 een nettowinst van 1.080 miljoen euro. Het resultaat werd

Nadere informatie

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting)

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) October 2013 Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Belangenconflicten

Nadere informatie

ONVZ past dit principe toe. Het principe is uitgewerkt in het reglement van de raad van bestuur.

ONVZ past dit principe toe. Het principe is uitgewerkt in het reglement van de raad van bestuur. Raad van bestuur Samenstelling en deskundigheid Samenstelling 3.1.1. De raad van bestuur is zodanig samengesteld, dat hij zijn taak naar behoren kan vervullen. Complementariteit, collegiaal bestuur en

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Stilstaan bij vooruitgang

Stilstaan bij vooruitgang Stilstaan bij vooruitgang Thuis in duurzaam organiseren Duurzaam rendement is geld verdienen... en meer... Onze visie op duurzaamheid Duurzaamheid is een modewoord geworden. Om mee te gaan met de trend

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 Verwijzing paginanummers Visie en strategie 1.1 Verklaring van de directie. 1. Voorwoord 1.2 Beschrijving van belangrijke gevolgen, risico's en mogelijkheden. 1. Voorwoord,

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 Achmea Pensioen- en Levensverzekering inzake gesepareerd beleggingsdepot Stichting Pensioenfonds Achmea Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2012

Nadere informatie

Dutch Sustainability Research

Dutch Sustainability Research Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen ANP 2002/FOTO: PICTOR UNIPHOTO Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen Uw klant, bestuur of management vraagt

Nadere informatie

Gedragscode. Rabobank Groep

Gedragscode. Rabobank Groep Gedragscode Rabobank Groep Gedragscode Gedragscode Deze gedragscode bevat de uitgangspunten voor het gedrag van ieder die een functie vervult binnen de Rabobank Groep. De gedragscode is een uitwerking

Nadere informatie

SIKA S NORMEN EN WAARDEN

SIKA S NORMEN EN WAARDEN SIKA S NORMEN EN WAARDEN SIKA EEN WERElDlEIDER MEt NORMEN EN tradities Sinds de oprichting ruim 100 jaar geleden in zwitserland door de vooruitstrevende uitvinder Kaspar Winkler heeft Sika zich ontwikkeld

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2013 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence Gedragscode Twence Twence in Hengelo is een (inter)nationale speler op de markt van grondstoffen en duurzame energie met hoogwaardige verwerking van afvalstromen en biomassa. Met innovatieve technieken

Nadere informatie

Advies van de commissie Burgmans over maatschappelijk verantwoord ondernemen en corporate governance

Advies van de commissie Burgmans over maatschappelijk verantwoord ondernemen en corporate governance Advies van de commissie Burgmans over maatschappelijk verantwoord ondernemen en corporate governance Advies De commissie vindt dat integratie van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) in de bedrijfsvoering

Nadere informatie

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S Algemeen Het beleid van Imtech N.V. is gericht op de continuïteit van de onderneming als een winstgevende organisatie, die met haar bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Beleidsplan MVO 2015-2017

Beleidsplan MVO 2015-2017 Beleidsplan MVO 2015-2017 CB Concreet Duurzaam April 2015 Inleiding Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) speelt een belangrijke rol binnen de prestatie- en groeistrategie van Cementbouw. Als een

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Leeswijzer. Leeswijzer

Leeswijzer. Leeswijzer Maatschappelijk jaarverslag 2002 Leeswijzer Leeswijzer Het maatschappelijk jaarverslag van de Rabobank Groep is een aanvulling op het jaarverslag 2002 en behandelt vooral aspecten van maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

Dufas Code Vermogensbeheerders. Verslag over 2014

Dufas Code Vermogensbeheerders. Verslag over 2014 Dufas Code Vermogensbeheerders Verslag over 2014 Inhoud 1. Over dit verslag 3 2. Algemene principes 4 2.1 Vermogensbeheerders handelen in het belang van hun klanten 4 2.2 Vermogensbeheerders kennen hun

Nadere informatie

LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN

LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN 23 april 2016 Agenda Doelstelling: het verbinden van de maatschappelijke missie van kerkelijke instellingen met de beleggingen Wat betekent

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

Bijlage bij MN MVO Jaarverslag 2014. gri tabel. op basis van de gri Richtlijnen (versie g4.0)

Bijlage bij MN MVO Jaarverslag 2014. gri tabel. op basis van de gri Richtlijnen (versie g4.0) Bijlage bij MN MVO Jaarverslag 14 gri tabel op basis van de gri Richtlijnen (versie g4.0) 14 Strategie en analyse G4-1 Verklaring management over visie en strategie van duurzame ontwikkeling 2 Voorwoord

Nadere informatie

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Dieter Vander Beke Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Overzicht van de presentatie 1. Vertrouwen in de overheid? 2. Maatschappelijke

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Rabobank boekt 2,0 miljard euro nettowinst in 2013

Rabobank boekt 2,0 miljard euro nettowinst in 2013 Persbericht 27 februari 2014 Rabobank boekt 2,0 miljard euro nettowinst in 2013 De Rabobank Groep boekte in 2013 een nettowinst van 2.012 miljoen euro. Dit is 46 miljoen euro of 2% minder dan in 2012.

Nadere informatie

Casus 2.1 Betere prestaties door beter verslag; bedrijf gebaat bij niet-financiële 'cijfers'

Casus 2.1 Betere prestaties door beter verslag; bedrijf gebaat bij niet-financiële 'cijfers' Casus 2.1 Betere prestaties door beter verslag; bedrijf gebaat bij niet-financiële 'cijfers' 22 januari 2011 zaterdag Arjan de Draaijer en Marleen Janssen Groesbeek Afgelopen week is voor het eerst de

Nadere informatie

Speech Bert Boertje,

Speech Bert Boertje, Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij De Nederlandsche Bank tijdens het congres van het Instituut voor Pensioeneducatie. De Doelen, Rotterdam, 10 december 2015 Dames en Heren,

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

Op weg naar een bestuursmodel met een ledenraad. Rabobank Ridderkerk Midden-IJsselmonde. Een bank die anders is. Gezocht: leden met een mening

Op weg naar een bestuursmodel met een ledenraad. Rabobank Ridderkerk Midden-IJsselmonde. Een bank die anders is. Gezocht: leden met een mening Rabobank Ridderkerk Midden-IJsselmonde Een bank die anders is Gezocht: leden met een mening Op weg naar een bestuursmodel met een ledenraad Rabobank. Een bank met ideeën. Een bank die anders is Rabobank

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Delta Lloyd Groep Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Aanwezige leden van de Raad van Bestuur Niek Hoek CEO Emiel Roozen CFO Voorzitter van de Raad van

Nadere informatie

Afspraken over de rol van de OR bij (I)MVO

Afspraken over de rol van de OR bij (I)MVO Bijlage C Afspraken over de rol van de OR bij (I)MVO 1. MVO als basiskenmerk van hedendaags ondernemen Wat is (I)MVO? Het thema van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) staat steeds dui-delijker

Nadere informatie

Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015

Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015 Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015 Mission: Creating Responsible Business in society Vision: Sustainability Coach Values: Responsibility & Respect Ons Engagement geïntegreerd

Nadere informatie

Voor stichting SOM zijn in ieder geval de volgende invalshoeken van belang:

Voor stichting SOM zijn in ieder geval de volgende invalshoeken van belang: Profiel Bestuur Uitgangspunten Het algemene belang van stichting SOM staat bij de leden voorop De leden onderschrijven de visie en de missie van stichting SOM De leden onderschrijven de grondslag en de

Nadere informatie

Financiering van innovaties

Financiering van innovaties Financiering van innovaties Volgorde en taak van financiers en de financiële opties Mark Poldner, directeur Commerciële Zaken Rabobank Noord-Holland Noord 1 Inhoud 2 I Introductie Rabobank Groep 3 Rabobank

Nadere informatie

Visie op belonen. Rabobank Groep

Visie op belonen. Rabobank Groep Visie op belonen Rabobank Groep 2014 1 Contactgegevens: Human Resources Rabobank Humanresourcesrabobank@rn.rabobank.nl 2 Visie op belonen Intentieverklaring De Rabobank Groep hanteert een zorgvuldig, beheerst

Nadere informatie

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds PROFIELSCHETS NIET UITVOEREND BESTUURDER Stichting Stichting behoort tot de grootste ondernemingspensioenfondsen van Nederland met een belegd vermogen van bijna 18 miljard euro. Het pensioenfonds voert

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 1 Planet The world is flat 2 People 3 Wereldbevolking: 6.541.920.085 (per

Nadere informatie

VERSLAG KPN STAKEHOLDERDIALOOG. Datum: 28 oktober 2010 Plaats: KPN Network Operations Center, Hilversum

VERSLAG KPN STAKEHOLDERDIALOOG. Datum: 28 oktober 2010 Plaats: KPN Network Operations Center, Hilversum VERSLAG KPN STAKEHOLDERDIALOOG Datum: 28 oktober 2010 Plaats: KPN Network Operations Center, Hilversum Op 28 oktober 2010 ging KPN voor de derde keer in gesprek met verschillende stakeholders. De belangrijkste

Nadere informatie

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing DUURZAAMHEIDSSCAN Hoe duurzaam is uw bedrijfsvoering? Deze duurzaamheidsscan geeft een globaal beeld van uw niveau van duurzaamheid en laat zien hoe maatschappelijk verantwoord u onderneemt in vergelijking

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Algemene Beleidsuitgangspunten

Algemene Beleidsuitgangspunten Shell International B.V. 2010 Deze publicatie, of onderdelen daarvan, mogen niet worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt zonder toestemming van Shell International B.V. Deze toestemming zal onder normale

Nadere informatie

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup Drie raden balans tussen strategie en toezicht 9 december 2015 Doelstellingen Achtergrond schetsen van de relaties in de gouden driehoek Ideeën presenteren voor de intensivering van de relaties in de gouden

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Communicatieplan Breur IJzerhandel

Communicatieplan Breur IJzerhandel Communicatieplan Breur IJzerhandel 4 Oktober 2014 4 OKT 2014 Communicatieplan Breur IJzerhandel 1. Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken uit onze dagelijkse

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg En op welke wijze wij onze klanten verder willen brengen. Inhoud Onze Visie 4 Onze Missie 6 Onze kernwaarden 8 Onze gedragscode 10 Algemeen 11 Naleving van de wet 11 Medewerkers

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U?

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons

Nadere informatie

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om?

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om? Because we care Onze missie is het realiseren van beleggingsdoelen voor onze klanten door het leveren van duurzame performance, service en advies. Verantwoord in alles wat we doen, blijven verrassen en

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE BUSINESS ASSURANCE STAKEHOLDERS Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 1 DNV GL 2014 Stakeholders 19 November 2015 SAFER, SMARTER, GREENER

Nadere informatie

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011 Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder 14 december 2011 Overzicht presentatie Intro VGG Communicatie en organisatie GRI en Jaarbeeld CO2 en Prestatieladder Transparantiebenchmark Aanbestedingen Slide

Nadere informatie

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Teslin Capital Management BV Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Versie november 2014 2 Onze visie: Een onderneming heeft als doel waarde te creëren op de lange termijn, met inachtneming van de belangen

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V.

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. Datum: 11 mei 2015 Artikel 1. Definities AvA: Commissie: Reglement: RvB: RvC: Vennootschap: de algemene vergadering van aandeelhouders

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

Van transparantie naar ketenbeheer

Van transparantie naar ketenbeheer Nieuwe focus VBDO voor duurzaam beleggen Van transparantie naar ketenbeheer Tekst: Simone Lensink Als aandeelhouder transparantie vragen over de socialeen milieuprestaties van beursgenoteerde ondernemingen.

Nadere informatie

Duurzaamheidsverslaggeving

Duurzaamheidsverslaggeving Duurzaamheidsverslaggeving MVO-contactdag - Gent 20 oktober 2010 Frank Van Damme - Commotie Agenda Duurzaamheidsverslaggeving Situering? Wat? Waarom? Global Reporting Initiative - GRI Inhoud Materialiteit

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Extern MVO-management MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Duurzame ontwikkeling... 4 1.1 Duurzame

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

MVO principes Enexis. Onze kijk op Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

MVO principes Enexis. Onze kijk op Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen MVO principes Enexis Onze kijk op Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Een betrouwbare, veilige energievoorziening is een van de hoekstenen van een moderne samenleving en vertegenwoordigt dan ook een

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Inleiding In hoofdstuk 5.6 van de Wet op het financieel toezicht (Wft) zijn de bepalingen uit de Nederlandse corporate governance code (Code Tabaksblat)

Nadere informatie

Jaarcijfers 2013. Persconferentie. 27 februari 2014

Jaarcijfers 2013. Persconferentie. 27 februari 2014 Jaarcijfers 2013 Persconferentie 27 februari 2014 Jaarcijfers 2013 Rinus Minderhoud, voorzitter raad van bestuur 2013: een bewogen jaar Moeilijke omstandigheden; ruim 2 miljard euro nettowinst LIBOR-schikking:

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Strategische Issues in Dienstverlening

Strategische Issues in Dienstverlening Strategische Issues in Dienstverlening Strategisch omgaan met maatschappelijke issues Elke organisatie heeft issues. Een definitie van de term issue is: een verschil tussen de verwachting van concrete

Nadere informatie

Van Lanschot versterkt positie als onafhankelijke wealth manager door focus, vereenvoudiging en groei

Van Lanschot versterkt positie als onafhankelijke wealth manager door focus, vereenvoudiging en groei PERSBERICHT Van Lanschot versterkt positie als onafhankelijke wealth manager door focus, vereenvoudiging en groei Strategische keuze voor activiteiten gericht op behoud en opbouw van vermogen van klanten;

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Personeelsmanagement HRM

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Personeelsmanagement HRM Exact Synergy Enterprise Krachtiger Personeelsmanagement HRM 1 Inleiding Waar gaat het om? Uw mensen zijn uw meest waardevolle bezit. U spaart tijd noch geld om uw mensen de erkenning te geven die zij

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid Beleggingsbeleid Ardanta Het beleggingsbeleid van Ardanta is uitbesteed aan de afdeling Financial Markets van ASR Nederland. Jaarlijks stellen wij het beleid in samenspraak met deze afdeling vast, waarna

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Algemeen. 6. Publicatie Priciples De meest actuele versie van deze Principles of Fund Governance is te vinden op www.gilissen.nl.

Algemeen. 6. Publicatie Priciples De meest actuele versie van deze Principles of Fund Governance is te vinden op www.gilissen.nl. FUND GOVERNANCE Algemeen 1. Compliance functie Een directielid van de Beheerder is aangesteld als Compliance Officer. Deze ziet toe op de correcte naleving van: (i) de Prospectussen van de TG Fondsen;

Nadere informatie

World Wealth Report 2012: schaalbaarheid essentieel voor behalen groeidoelstellingen en verbeteren klantrelaties

World Wealth Report 2012: schaalbaarheid essentieel voor behalen groeidoelstellingen en verbeteren klantrelaties World Wealth Report 2012: schaalbaarheid essentieel voor behalen groeidoelstellingen en verbeteren klantrelaties Modernisering van bedrijfsmodellen is nodig voor meer flexibiliteit en om aan groeidoelstellingen

Nadere informatie

Via Rabobank Foundation ondersteunt Rabobank. Financieringen met positieve maatschappelijke impact 214,5mln. Enschede-Haaksbergen

Via Rabobank Foundation ondersteunt Rabobank. Financieringen met positieve maatschappelijke impact 214,5mln. Enschede-Haaksbergen Onze maatschappelijke impact Een aandeel in duurzame ontwikkeling 1 Bankieren voor Nederland stimuleren welvaart en welzijn in Nederland 2 Banking for Food stimuleren duurzame voedselvoorziening wereldwijd

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie