Klas 1: Ontdekkers en hervormers

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Klas 1: Ontdekkers en hervormers"

Transcriptie

1 Auteurs Laatst gewijzigd Licentie Webadres Joyce Landman ; Hielke ter Veld; Jonne Lubbi; erna hage; Joyce Landman 01 april 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/72089 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs is hét onderwijsplatform waar je leermiddelen zoekt, maakt en deelt.

2 Inhoudsopgave Inleiding 1. De Renaissance 2. Ontdekkingsreizen 3. Hervormingen 4. Afronden Over dit lesmateriaal Pagina 1

3 Inleiding Dit geschiedenis hoofdstuk heet de tijd van de ontdekkers en hervormers. Dit is de periode tussen 1500 en Vorig hoofdstuk zijn we geëindigd met de middeleeuwen. Daarbij heb je geleerd dat deze periode vooral bekend stond om zijn onveiligheid en weinig handel. De glorie van het Romeinse Rijk was vergaan, in dit hoofdstuk ga je leren dat een deel van deze glorie terug gaat komen. Ook de handel komt tegen het einde van de middeleeuwen terug met de komst van de steden. In Europa werd daardoor steeds meer handel mogelijk. In dit hoofdstuk ga je leren dat de Europeanen deze handel door gaan zetten naar een wereldwijde handel. Als laatste ga je nog wat leren over de kerk. Je weet dat tijdens de middeleeuwen God erg belangrijk was voor de mensen, dit blijft zo, maar er gaat wel wat veranderen binnen de kerk. Dit hoofdstuk worden de volgende leerdoelen behandelt: 1. Je kunt benoemen in welke periode de Renaissance zich afspeelde. 2. Je kunt uitleggen wat de Renaissance is aan de hand van de klassieke oudheid. 3. Je kunt uitleggen wat een genie is en daar een voorbeeld van geven. 4. Je kunt van Middeleeuwse kunst drie kenmerken benoemen. 5. Je kunt van Renaissance kunst drie kenmerken benoemen. 6. Je kunt drie verschillen tussen Middeleeuwse kunst en Renaissance kunst benoemen. 7. Je kunt uitleggen wat er met "Peperduur" bedoelt wordt. 8. Je kunt benoemen wat de oplossing was voor het probleem de "tussenhandel". 9. Je kunt benoemen welke drie uitvindingen ontdekkingsreizen makkelijker maakten. 10. Je kunt uitleggen wat Bartholomeus Diaz met ontdekkingsreizen te maken heeft. 11. Je kunt uitleggen wat Vasco da Gama met ontdekkingsreizen te maken heeft. 12. Je kunt uitleggen wat Christoffel Columbus met ontdekkingsreizen te maken heeft. 13. Je kunt uitleggen wat Amerigo Vespucci met ontdekkingsreizen te maken heeft. 14. Je kunt uitleggen wat Willem Barentsz met ontdekkingsreizen te maken heeft. 15. Je kunt uitleggen waarom mensen in Zuid-Amerika tegenwoordig Spaans en Portugees spreken. 16. Je kunt twee voorbeelden benoemen van welke kritiek erop de kerk was rond Je kunt uitleggen hoe Maarten Luther zijn kritiek op de kerk uitte. 18. Je kunt uitleggen wat Hervorming is. 19. Je kunt uitleggen hoe protestanten zijn ontstaan. 20. Je kunt uitleggen hoe protestanten aan hun naam komen. 21. Je kunt twee redenen noemen waarom de mensen in de Nederlanden in opstand kwamen. 22. Je kunt uitleggen wat de rol van Willem van Oranje was tijdens de Tachtigjarige oorlog. 23. Je kunt twee manier benoemen vanuit waar de Spanjaarden werden aangevallen. 24. Je kunt uitleggen hoe de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden werd bestuurd. 25. Je kunt een chronologische volgorde (volgorde van tijd) benoemen van het begin van de Tachtigjarige oorlog tot het einde van de Tachtigjarige oorlog. Opdracht: Maak een nieuw Word-document aan en noem dat de tijd van de ontdekkers en hervormers. Let op: Je cijfer dit hoofdstuk bestaat uit drie opdrachten. Aan het einde van elke paragraaf maak je een eindopdracht. Deze opdrachten worden beoordeelt aan de hand een een rubric. In de rubric lees je precies wat je moet doen om op een bepaalt niveau te zitten. Alle drie de Pagina 2

4 opdrachten maak je en lever je in bij de docent die je normaal gesproken les geeft in M&M. De beoordelingen bestaan uit drie niveau's: Beginner = cijfer 5,5 Gevorderd = cijfer 6,5 Expert = cijfer 7,5 Je mag natuurlijk altijd meer doen, zodat je een hoger cijfer kunt score. Hiervoor moet je wel creatief zijn en dit zelf verzinnen. Om een hoger cijfer te krijgen moet je dus creatief zijn en het moet door twee docenten worden bekeken, zij besluiten dan samen in overleg met jou welk cijfer het wordt. Het gemiddelde van alle drie de cijfers die je voor de opdrachten krijgt telt twee keer mee in zal worden ingevoerd in magister. Pagina 3

5 1. De Renaissance De periode tussen 1350 en 1600 wordt ook wel de Renaissance genoemd, dit betekend letterlijk "wedergeboorte". Toen het Romeinse Rijk verdween, verdween ook de belangstelling voor de kunst en de wetenschap waarmee de Grieken en de Romeinen zich bezig hielden. De tijd van de Grieken en Romeinen wordt ook wel de klassieke oudheid genoemd. Vanaf 1350 kwam deze belangstelling weer terug, dit kwam door de Italianen. Italië bestond toen nog niet zoals wij dat nu kennen, het bestond uit verschillende steden. In deze steden was men vooral bezig met het verleden van het oude Romeinse Rijk, zo hielden zij zich bezig met het oude romeinse recht, wetenschap, boeken en kunst. Deze Italiaanse steden deden ook veel aan handel. Italie had voor de handel een goede plek, het land is omringt door zee en kon via de Middellandse Zee ook makkelijk handelen met andere gebieden zoals het Midden-Oosten. Met veel verschillende producten en de kennis over de Grieken en Romeinen trokken de Italiaanse handelaren door Europa. Zo werd dit weer verspreid door de rest van Europa. Naast dat de Italianen zich bezig hielden met het oude Romeinse Rijk, kwamen er invloeden vanuit het Byzantijnse rijk. Dit is het gebied dat wij tegenwoordig Turkije noemen en was een overblijfsel van het Romeinse Rijk. Vanaf het jaar 1453 werd dit aangevallen door de Turken en vluchtten de mensen uit het Byzantijnse rijk. Veel van deze mensen kwamen terecht in Italië, deze mensen namen veel kennis over schildertechnieken en wetenschap mee. De Italiaanse steden werden erg rijk door de handel, handelaren hadden dan ook een machtspositie. Zij wilden hun rijkdom uitten met mooie gebouwen. In de steden werden nieuwe kerken, maar ook paleizen gebouwd aan de hand van de bouwstijl uit klassieke oudheid. Hierbij maakte zij gebruik van kunstnaars, die kregen de opdracht om het gebouw te ontwerpen. Een bekende kunstnaar uit die tijd is Leonardo da Vinci. Naast kunstenaar had hij net als vele kunstenaars ook andere beroepen zoals wetenschapper, architect, schrijver, componist en anatomist. Eigenlijk een mens die alles kan en weet over verschillende onderwerpen, een genie. Bij Renaissance kunstenaars zoals Leonardo da Vinci begon een verandering in de kunst. Zoals je al weet werden zij geïnspireerd door de klassieke oudheid. Hierbij stond het mens centraal, in plaats van God. Dit was in de middeleeuwen een grote verandering, de middeleeuwse mens zijn leven stond voornamelijk in teken van God en daar was de kunst ook op geïnspireerd. De Renaissance kunstenaars begonnen dit te veranderen. Hun kunst kan je vooral herkennen aan: Afbeelding van de werkelijkheid: het kunstwerk ziet er uit als het ook in het echt is. Tijdens de middeleeuwen leken mensen op kunstwerken vaak niet eens op echt mensen, zij hadden bijvoorbeeld een heel groot hoofd ten opzichte van de rest van het lichaam. Er kwam perspectief in de kunst: Je kon diepte zien in een schilderij. Pagina 4

6 Natuurlijke kleuren: het kunstwerk kreeg de kleuren die iets in de werkelijkheid ook had. kunst Middeleeuwse kunst Renaissance Let op: Je mag kiezen wat je doet, je maakt of opdracht 1 waarbij je allerlei vragen beantwoord of opdracht 2 dan maak je een samenvatting of opdracht 3 een mindmap die je alleen kunt maken als je de workshop mindmappen hebt gevolgd. Als laatste maak je nog de eindopdracht, deze telt mee in je cijfer. Opdracht 1A: Kopieer het schema naar je Word document en vul achter de begrippen de betekenis in. Renaissance Pagina 5

7 Klassieke oudheid Leonardo da Vinci Genie Opdracht 1B: Noteer de antwoorden op de vragen in je Word-document. 1. Hoe wordt de periode tussen 1350 en 1600 ook wel genoemd? 2. Noem drie dingen waar mensen zich tijdens de renaissance mee bezig hielden. 3. Om welke manier kwam de renaissance in Europa terecht. Gebruik in je uitleg de woorden: Byzantijnse Rijk, handel en Italianen. 4. Leg uit waarom Leonardo da Vinci een genie wordt genoemd. 5. Aan welke drie dingen kan je renaissance kunst kunt herkennen. Opdracht 1C: Noteer de antwoorden op de vragen in je Word-document. 1. Bekijk het schilderij uit de Middeleeuwen. Noem drie dingen aan de hand van het schilderij waaraan je Middeleeuwse kunst kunt herkennen. 2. Bekijk het schilderij uit de renaissance. Noem drie dingen aan de hand van het schilderij waaraan je renaissance kunst kunt herkennen. 3. Zoek drie andere kunstwerken uit de Middeleeuwen. 4. Zoek drie andere kunstwerk uit de renaissance. Opdracht 2: Je maakt over deze paragraaf een samenvatting. Wat is een samenvatting? Een samenvatting is: een verkorte weergave... in eigen woorden... van de hoofdzaken... van de oorspronkelijke leerstof. Hoe maak je een samenvatting? Maak onderscheid tussen hoofdzaken en bijzaken. Wat de hoofdzaken zijn hangt af van je leerdoel en van wat je al weet. Om de hoofdzaken te kunnen onderscheiden moet je kritisch denken over de leerstof aan de hand van de vragen die je jezelf hebt gesteld of die gesteld zijn via de huiswerkopdrachten. Huiswerk maken is dus belangrijk: hiermee wordt duidelijk wat belangrijk is. De hoofdzaken verwerk je in de samenvatting, de bijzaken laat je weg. Durf te selecteren. Juist het niet onderscheiden van hoofd- en bijzaken is er de oorzaak van dat je de grote hoeveelheid onsamenhangende informatie snel vergeet. Maak gebruik van de structuur in de leerstof. Vaak kun je die structuur overnemen in de samenvatting. Je kunt hier bijvoorbeeld een tijdsbalk maken: schrijf alle jaartallen die in de tekst genoemd worden op en noteer daarachter wat er in dat jaar/moment gebeurd is. Hierdoor krijg je in- en overzicht over de te behandelen stof. Formuleer de samenvatting in je eigen woorden. Daarmee dwing je jezelf om de leerstof te Pagina 6

8 lezen, verwerken en begrijpen en je legt zo verbanden met kennis die je al hebt. Het is veel minder nuttig om teksten letterlijk over te nemen. Opdracht 3: Je maakt over de bovenstaande paragraaf een mindmap. Deze opdracht kan je pas maken als je vaardigheidsworkshop "mindmap maken" hebt gevolgd. De theorie die je hebt geleerd bij de workshop gebruik je voor het maken van de mindmap. Eindopdracht: Stel je voor: je bent een jonge kunstenaar in Florence, en krijgt van een rijke koopman de opdracht, een nieuwe villa te ontwerpen volgens de nieuwste smaak: de renaissance. Je mag je ontwerp op twee manier maken: Een bovenaanzicht Een ontwerp met verdwijnpunten = In de renaissance bedachten kunstenaars een nieuwe manier om de ruimte realistisch af te beelden, het was een afbeelding van de werklijkheid. Dit deden zij door lijnen te trekken vanaf twee verdwijnpunten op de horizon, konden ze afgebeelde gebouwen en voorwerpen diepte geven (ook wel perspectief). Ga voordat je gaat tekenen op onderzoek uit. Wat is nou eigenlijk een bovenaanzicht of een verdwijnpunt? Hoe ziet dit eruit? Wat is de renaissance stijl? En wat word er bedoelt met natuurlijke kleuren? Je mag zelf weten op welke manier je je ontwerp maakt: op papier of digitaal met paint of een ander programma... Klaar? Laat je ontwerp beoordelen door de docent. Dit wordt gedaan aan de hand van een rubric: Beginner Gevorderd Expert De tekening heeft geen De tekening is of op schaal Werkelijkheid perspectief en of met perspectief is niet op schaal getekend. getekend. De tekening is met schaal en perspectief getekend. Stijl Je ziet er niets van de renaissance in terug. Er zitten een aantal kenmerkende dingen van de renaissance in je ontwerp. Het is een renaissance ontwerp. Het zijn geen natuurlijke Het zijn natuurlijke kleuren, zo kan Er zitten natuurlijke en niet kleuren, zoals de Pagina 7

9 Kleuren het in de natuurlijke kleuren in. werkelijkheid ook kan werkelijkheid zijn. niet zijn. Niet netjes, Redelijk netjes, je ziet lijnen Heel netjes, duidelijke geen duidelijke en je kunt zien dat het een lijnen. Je kunt je een Netheid lijnen. Uit de gebouw is, maar hoe het er goede voorstelling losse pols precies uit komt te zien is maken hoe het gebouw getekend. niet duidelijk. eruit komt te zien. Pagina 8

10 2. Ontdekkingsreizen Zoals je in het hoofdstuk over de middeleeuwen hebt geleerd kwam tegen het einde van de middeleeuwen de handel weer opgang in Europa. Een belangrijke bijdrage in de handel kwam vanuit de moslims. Deze namelijk producten en kennis mee van de Arabieren. Er kwamen ook producten uit nog verdere streken zoals het Midden-Oosten en Azië. Deze kwamen via verschillende handelaren in Europa terecht. Het product ging van de eerste handelaar naar de tweede enzovoort, al deze handelaren wilde hier natuurlijk wel wat aan verdienen en dat zorgde ervoor dat deze producten onwijs duur waren tegen de tijd dat zij in Europa verkocht werden. Tussenhandel noem je dit. Een voorbeeld is de specerij peper, dit kwam uit Azië voordat het in Europa aankwam was het soms wel door zeven handelaren door verhandelt en wat het onwijs duur geworden: "Peperduur". Europeanen waren hier niet blij en wilde hier wat aan doen. Zij ging daarom opzoek naar een eigen weg direct naar het product zelf. Via land ging dit niet snel genoeg en daarom gingen zij opzoek naar weg via de zee. Deze ontdekkingsreizen werden geholpen door een aantal nieuwe uitvindingen: Het kompas, deze werd overgenomen door de Arabieren. Astrologie, ook wel je weg vinden via de sterren. Dit leerden de Europeanen van de Arabieren. Het karveel, dit was een schip die de Spanjaarden en de Portugezen ontwikkelden. Het schip had een ander zeil waardoor je in alle windrichtingen kon varen en was sterk en groot en daarom geschikt voor lange tochten. De eerste echte ontdekkingsreizigers kwamen uit Portugal en vaarden in zuidelijke richting langs de kust van Afrika. In 1487 werd het zuidelijkste puntje van Afrika ontdekt door Bartolomeus Diaz. Hij noemde dit Kaap de Goede Hoop, in de hoop dat de toekomst veel zou brengen. In 1498 vaarde de Portugees Vasco da Gama via Kaap de Goede Hoop naar Azië. Hij kwam terecht in India en nam verschillende specerijen, textiel en andere producten mee. De Portugezen bouwden overal waar zij kwamen forten en handelsposten en waren bijna honderd jaar lang de baas over de zee route tussen Europa en Azië. Na honderd jaar werden er ook vanuit Engeland en Nederland schepen gestuurd en kregen deze landen ook een belangrijke rol in deze handel. Vanuit Spanje werden er ook ontdekkingsreizen georganiseerd. Zij bedachten dat je niet alleen via het zuiden langs Afrika Azië kon bereiken, maar ook via het westen. In 1492 werd Christoffel Columbus er daarom op uitgestuurd om dit voor de Spanjaarden te gaan doen. Met drie schepen trok hij erop uit en na een paar weken had hij land bereikt, Azië dacht hij. De bewoners die daar woonden noemde hij daarom indianen. Later ontdekte Amerigo Vespucci dat dit helemaal niet om Azië ging, maar om een heel nieuw continent. Het nieuwe continent werd daarom vernoemd naar Amerigo: Amerika. Veel Spanjaarden en Portugezen trokken richting het nieuwe continent om dit verder te ontdekken. Dit zien wij vandaag de dag nog terug, omdat alle mensen in Zuid-Amerika Spaans of Portugees spreken. Ook vanuit Nederland werden er ontdekkingsreizen uitgevoerd. Via het zuiden langs Afrika en het westen waarbij Amerika ontdekt werd waren er al zeeroutes. In 1594 vertrok Willem Barentsz daarom richting het noorden om via die kant een zeeroute naar Azië te vinden. Helaas was het in het noorden te koud en was de zee bevroren. Willem Barentsz strandde op Nova Zembla, een eiland boven Pagina 9

11 Rusland. Let op: Je mag kiezen wat je doet, je maakt of opdracht 1 waarbij je allerlei vragen beantwoord of opdracht 2 dan maak je een samenvatting of opdracht 3 een mindmap die je alleen kunt maken als je de workshop mindmappen hebt gevolgd. Als laatste maak je nog de eindopdracht, deze telt mee in je cijfer. Opdracht 1A: Kopieer het schema naar je Word document en vul achter de begrippen de betekenis in. Tussenhandel Specerij Ontdekkingsreizen Kompas Astrologie Karveel Bartholomeus Diaz Vasco da Gama Christoffel Columbus Amerigo Vespucci Willem Barentsz Opdracht 1B: Noteer de antwoorden van de volgende vragen in je Word-document. 1. Leg uit waar het woord "Peperduur" vandaan komt. 2. Waarom ging men op ontdekkingsreis? 3. Welke drie uitvindingen maakte de ontdekkingsreizen makkelijker? 4. Wanneer werd het zuidelijkste puntje van Afrika bereikt? 5. Door wie werd het zuidelijkste puntje van Afrika bereikt? 6. Hoe werd het zuidelijkste puntje van Afrika genoemd? 7. Wie bereikte als eerste Azië via zee? 8. Wie probeerde Azië via het westen te bereiken? 9. Wie probeerde Azië via het noorden te bereiken? 10. Waarom spreken de mensen in Zuid-Amerika Spaans en Portugees? Opdracht 1C: Bekijk het filmpje en beantwoord de onderstaande vragen in je Word-document. https://youtu.be/azpdclusxy0 Pagina 10

12 1. Waarom dachten de mensen dat de aarde plat was? 2. Door wie werd Columbus ingehuurd? 3. Waarom dacht Columbus dat hij via het westen Indië kon bereiken? 4. Wat voor soort mensen waren de bemanning van Columbus? 5. Hoe was het leven aan boord? Noem twee voorbeelden. 6. Wat is scheurbuik? 7. Waardoor veranderen de schepen van koers? 8. Hoe worden de inwoners van het gevonden land genoemd? 9. Hoelang duurt het totdat Columbus terug is in Spanje? 10. Wat neem hij mee voor de koningin? Noem twee voorbeelden. Opdracht 2: Je maakt over deze paragraaf een samenvatting. Wat is een samenvatting? Een samenvatting is: een verkorte weergave... in eigen woorden... van de hoofdzaken... van de oorspronkelijke leerstof. Hoe maak je een samenvatting? Maak onderscheid tussen hoofdzaken en bijzaken. Wat de hoofdzaken zijn hangt af van je leerdoel en van wat je al weet. Om de hoofdzaken te kunnen onderscheiden moet je kritisch denken over de leerstof aan de hand van de vragen die je jezelf hebt gesteld of die gesteld zijn via de huiswerkopdrachten. Huiswerk maken is dus belangrijk: hiermee wordt duidelijk wat belangrijk is. De hoofdzaken verwerk je in de samenvatting, de bijzaken laat je weg. Durf te selecteren. Juist het niet onderscheiden van hoofd- en bijzaken is er de oorzaak van dat je de grote hoeveelheid onsamenhangende informatie snel vergeet. Maak gebruik van de structuur in de leerstof. Vaak kun je die structuur overnemen in de samenvatting. Je kunt hier bijvoorbeeld een tijdsbalk maken: schrijf alle jaartallen die in de tekst genoemd worden op en noteer daarachter wat er in dat jaar/moment gebeurd is. Hierdoor krijg je in- en overzicht over de te behandelen stof. Formuleer de samenvatting in je eigen woorden. Daarmee dwing je jezelf om de leerstof te lezen, verwerken en begrijpen en je legt zo verbanden met kennis die je al hebt. Het is veel minder nuttig om teksten letterlijk over te nemen. Opdracht 3: Je maakt over de bovenstaande paragraaf een mindmap. Deze opdracht kan je pas maken als je vaardigheidsworkshop "mindmap maken" hebt gevolgd. De theorie die je hebt geleerd bij de workshop gebruik je voor het maken van de mindmap. Eindopdracht: Je gaat op een kaart de verschillende ontdekkingsreizen tekenen. Dit doe je van vier verschillende ontdekkingsreizigers die je in deze paragraaf bent tegen gekomen. Omdat deze ontdekkingsreizigers Pagina 11

13 op reis gaan hebben zij ook een paspoort nodig. Deze ga je ook maken. Je mag zelf weten hoe je dit gaat maken. Zo kan je een wereldkaart bij je docent vragen of je zoekt digitaal een kaart waarop je alles gaat uitwerken. Klaar? Laat je werk beoordelen door je docent. Dit wordt gedaan aan de hand van een rubric: Beginner Gevorderd Expert Kaart Er staan vier lijnen op de kaart. Er staan vier lijnen met de naam van de ontdekkingsreiziger en de jaartallen op de kaart. De route die precies is afgelegd door de vier ontdekkingsreizigers met hun naam en jaartallen staan op de kaart. Paspoort Er staat alleen de naam, de jaartallen van de reis en afbeelding van de reiziger. Er staat de naam, jaartallen van de reis, afbeelding, geboortedatum, afkomst en opdrachtgever van de reiziger. Er staat de naam, jaartallen van de reis, afbeelding, geboortedatum, afkomst, opdrachtgever van de reis en achtergrond informatie over de reiziger. Netheid Alles is aanwezig op je kaart, maar er is niet duidelijk te zien wat alles is. (rommelig) Alles is aanwezig op je kaart, maar er is niet gelijk duidelijk te zien wat alles is, dit moet uitgezocht worden en kan dan gevonden worden. Alles is aanwezig op je kaart en er is duidelijk te zien wat alles is. Je hoeft niets uit te zoeken. Bijvoorbeeld in een legenda. Pagina 12

14 3. Hervormingen In de middeleeuwen was het geloof heel erg belangrijk. Bijna iedereen in Europa was christen. Rond 1500 komt er wel wat kritiek op de kerk. Men vindt dat sommige geestelijken zich te weinig met het geloof bezig hielden, maar alleen maar bezig waren met geld en macht. Men vond dat de kerk corrupt was. Zo kon je bijvoorbeeld een aflaatbrief kopen. Hiermee werden je zonden vergeven en kon je alsnog in de hemel komen. De Duitse monnik Maarten Luther was een van de eerste die zijn kritiek duidelijk liet horen. In 1517 schreef hij een brief waarin hij de kerk aanklaagt en hangt deze aan de deur van een kerk, waar iedereen hem kan lezen. De paus krijgt te horen wat de kritiek is, maar doet er niets aan. Dit zet Luther en andere aan de kerk te veranderen, dit noem je de Hervorming. De mensen die kritiek op de kerk hebben worden ketters genoemd. Deze ketters werden voor hun kritiek vervolgd. Sommige hervormers schrijven daarom een brief, waarin zij protesteren tegen de vervolgingen. Door deze protestbrief worden de hervormers protestanten genoemd. De protestanten hebben nog meer kritiek, zo vinden zij dat je de kerk sober moet laten en dat er geen versiering moeten hangen zoals beelden en schilderijen. Dit zou alleen maar afleiden van hetgeen wat je komt doen: bidden. Ook vinden zij dat je iemand zoals de paus en priesters helemaal niet nodig hebt om gelovig te zijn, je kunt zelf ook wel de bijbel lezen. De hervorming zorgt voor een duidelijke scheiding binnen het christendom. Sommige blijven trouw aan de paus en de Katholieke kerk, dit noem je de katholieken en andere sluiten zich aan bij de hervormers en worden protestants. In de Nederlanden is deze strijd groots uitgevochten. De Nederlanden hoorden rond 1500 bij Spanje. De Spaanse koning Filips II was katholiek en vond de hervorming iets vreselijks. Vanuit Duitsland kwam de hervorming ook overwaaien naar de Nederlanden. De Spaanse koning verbood dit en liet elke protestant oppakken en vervolgen. Dit zorgde voor veel spanningen in de Nederlanden. Daarnaast verhoogt de Spaanse koning ook steeds meer belastingen. De bevolking wordt woedend en komen in 1566 in opstand. Protestanten en arme mensen trekken als een woedende menigte door het land en slopen kerken en kloosters. Deze beeldenstorm wordt tegengehouden door de mensen van adel. De Spaanse koning is woedend over de opstand en stuurt een leger richting onderleiding van generaal Alva naar de Nederlanden om de onruststokers te straffen. Veel mensen vluchtten het land uit. Pagina 13

15 verdienen. Ook Willem van Oranje, een man van adel, vlucht het land uit naar Duitsland. Daar verzameld hij een leger bij elkaar om Alva weg te jagen. In 1568 valt hij met dat leger de Nederlanden binnen. Deze strijd om de Nederlanden zal uiteindelijk tachtig jaar duren en noemen wij de Nederlandse Opstand of de Tachtigjarige oorlog. De strijd van het leger van Willem van Oranje verloopt niet goed, maar vanuit zee krijgt hij versterking. Veel mensen zijn namelijk ook via boten gevlucht richting Engeland en komen Willem van Oranje helpen, deze mensen noemen wij de watergeuzen. Vele gewesten gaan tijdens deze strijd samenwerken om de Spaanse koning weg te jagen. Zij willen nu een eigen land vormen en daarbij willen zij Willem van Oranje als nieuwe koning. Helaas wordt Willem van Oranje in 1584 vermoord door Balthazar Gerards. Dit doet hij omdat je hier een geldprijs mee kunt Niet alle gewesten sluiten zich aan bij de opstand tegen de Spaanse koning. De zeven gewest die dit wel willen besluiten in 1588 zelf een land te vorm. Dit wordt een land zonder koning die geregeerd zal worden door een Staten-Generaal en heet de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Uiteindelijk werd er in 1648 een vrede getekend tussen Spanje en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Let op: Je mag kiezen wat je doet, je maakt of opdracht 1 waarbij je allerlei vragen beantwoord of opdracht 2 dan maak je een samenvatting of opdracht 3 een mindmap die je alleen kunt maken als je de workshop mindmappen hebt gevolgd. Als laatste maak je nog de eindopdracht, deze telt mee in je cijfer. Opdracht 1A: Kopieer het schema naar je Word document en vul achter de begrippen de betekenis in. Corrupt Aflaatbrief Maarten Luther Hervorming Ketters Protestanten Katholieken Filips II Beeldenstorm Willem van Oranje Nederlandse opstand / Tachtigjarige oorlog Watergeuzen Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden Pagina 14

16 Opdracht 1B: Noteer de antwoorden van de volgende vragen in je Word-Document. 1. In de 15 de eeuw komt er kritiek op de katholieke kerk. Welke kritiek hebben de mensen? 2. Hoe wordt iemand genoemd die te veel kritiek heeft op de kerk door katholieken? 3. Wat is een aflaat? 4. Welk kritiekpunt geeft de Duitser Maarten Luther? 5. Wat is een hervorming, en wat bedoelen we met de Hervorming? 6. Wat zijn protestanten? 7. Hoe komen zij aan deze naam? 8. De christelijke kerk is na 1517 dus geen eenheid meer. Leg uit wat hiermee bedoelt wordt. 9. In de Nederlanden speelde de hervormingen een belangrijke rol. Leg uit waarom dit voor een probleem zorgt? 10. Welke twee groepen komen in 1566 in opstand? 11. Op welke manier raakt Willem van Oranje bij de oorlog betrokken? 12. Welke twee namen zijn er voor de oorlog in de Nederlanden? 13. Doordat Willem van Oranje in 1584 vermoord werd werd er besloten geen nieuwe koning aan te wijzen om het land te besturen. Wat werd er besloten over het bestuur van het land? 14. Hoe ging de Nederlanden heetten vanaf 1588? Opdracht 1C: Bekijk het onderstaande filmpje en beantwoord de onderstaande vragen. https://youtu.be/upjkdwj8x3i 1. Bij welke kerk hoorde vroeger alle christenen? 2. Wanneer kom je in de hemel? 3. Waardoor begint Luther steeds meer te twijfelen aan zijn geloof? 4. Wat zouden gelovigen moeten doen volgens Luther? 5. Hoe komt de paus aan het geld voor de Sint Pieterkerk? 6. Hoe laat Luther blijken dat hij het niet eens is met de aflaten? 7. Hoe reageert de paus op Luther? 8. Wat vindt de keizer? 9. Wat deed Luther in de tijd dat hij in Wartburg zat? 10. Wat is het begin van de protestantse kerk? 11. Wat wilde Luther eigenlijk bereiken? Opdracht 1D: Bekijk het onderstaande filmpje en beantwoord de onderstaande vragen. https://youtu.be/arlo9zjoh9u 1. Welke twee mannen zijn belangrijk in de Nederlandse geschiedenis? Pagina 15

17 2. Waarom zijn edelen niet blij met Filips II? 3. Waarom waren andere mensen niet blij met Filips II? 4. Op welke manier laten de mensen merken dat zij niet blij zijn met de koning? 5. Waarom vlucht Willem van Oranje? 6. Waarom stuurt Filips II een leger naar de Nederlanden? 7. Hoe komen de watergeuzen in Den Briel terecht? 8. Waarom zweren de edelen Filips II als koning af? 9. Hoe sterven Willem van Oranje en Filips II? 10. Na hoeveel jaar is Nederland vrij? Opdracht 2: Je maakt over deze paragraaf een samenvatting. Wat is een samenvatting? Een samenvatting is: een verkorte weergave... in eigen woorden... van de hoofdzaken... van de oorspronkelijke leerstof. Hoe maak je een samenvatting? Maak onderscheid tussen hoofdzaken en bijzaken. Wat de hoofdzaken zijn hangt af van je leerdoel en van wat je al weet. Om de hoofdzaken te kunnen onderscheiden moet je kritisch denken over de leerstof aan de hand van de vragen die je jezelf hebt gesteld of die gesteld zijn via de huiswerkopdrachten. Huiswerk maken is dus belangrijk: hiermee wordt duidelijk wat belangrijk is. De hoofdzaken verwerk je in de samenvatting, de bijzaken laat je weg. Durf te selecteren. Juist het niet onderscheiden van hoofd- en bijzaken is er de oorzaak van dat je de grote hoeveelheid onsamenhangende informatie snel vergeet. Maak gebruik van de structuur in de leerstof. Vaak kun je die structuur overnemen in de samenvatting. Je kunt hier bijvoorbeeld een tijdsbalk maken: schrijf alle jaartallen die in de tekst genoemd worden op en noteer daarachter wat er in dat jaar/moment gebeurd is. Hierdoor krijg je in- en overzicht over de te behandelen stof. Formuleer de samenvatting in je eigen woorden. Daarmee dwing je jezelf om de leerstof te lezen, verwerken en begrijpen en je legt zo verbanden met kennis die je al hebt. Het is veel minder nuttig om teksten letterlijk over te nemen. Opdracht 3: Je maakt over de bovenstaande paragraaf een mindmap. Deze opdracht kan je pas maken als je vaardigheidsworkshop "mindmap maken" hebt gevolgd. De theorie die je hebt geleerd bij de workshop gebruik je voor het maken van de mindmap. Eindopdracht: Je gaat samen met een klasgenoot een fotopresentatie maken. Hierin laat je voorbeelden zien van het geloof van Katholieken en protestanten. Je mag zoeken naar allerlei dingen die met kerk en geloof te maken hebben: gebouwen, geestelijken, schilderijen, voorwerpen, teksten. Zorg ervoor dat de afbeeldingen een duidelijk kenmerk hebben dat echt past bij dat geloof. Zet bij elke Pagina 16

18 foto een kort bijschrift: wat zie je? Het is wel de bedoeling dat je zelf deze foto's gaat maken, je moet dus naar twee kerken. Om er achter te komen waar je deze foto's het beste kunt maken is het daarom handig om eerst onderzoek te doen naar een katholieke en protestantse kerken in Den Helder. Zoek ook uit wanneer je terecht kunt in deze kerken. Over je afbeelding maak je een presentatie, hiervoor mag je zelf een geschikte manier verzinnen. Je kunt bijvoorbeeld je afbeeldingen in een Word-document zetten, op een poster plakken, in een digitaal presentatieprogramma zoals Prezi of Powerpoint, of in een online fotoviewer... Klaar? Lever hem ter beoordeling in bij je docent. De docent beoordeelt je aan de hand van een rubric: Beginner Gevorderd Expert 6 Aantal afbeeldingen, 3 van elke 12 afbeeldingen, 6 van elke kerk 18 afbeeldingen, 9 van elke kerk kerk Pas als je het bijschrift leest weet je bij Afbeeldingen elke kerk de afbeelding horen. Van de helft van de afbeeldingen is duidelijk te zien bij welke kerk deze hoort. Er is geen bijschrift nodig, je ziet van alle afbeeldingen direct bij welke kerk zij horen. Bijschrift Er staat bij of het een katholieke of protestantse kerk is. Er staat bij of het een Er staat bij of het een katholieke katholieke of of protestantse kerk is, er wordt protestantse kerk is verteld wat je op de afbeelding en er wordt verteld ziet en er staat achtergrond wat je op de informatie over de afbeelding bij. afbeelding ziet. Alle afbeeldingen Alle afbeeldingen zijn Alle afbeeldingen zijn in de Presentatie staat in de presentatie er in de presentatie geordent er is geen presentatie geordent en de presentatie heeft ook een mooie is geen layout. layout. layout. Pagina 17

19 4. Afronden Beantwoord de leerdoelen. Dit doe je met volledige antwoorden, je gaat een leerdoel uitleggen. Kopieer de leerdoelen naar je Word-document en zet daaronder het antwoord. 1. Je kunt benoemen in welke periode de Renaissance zich afspeelde. 2. Je kunt uitleggen wat de Renaissance is aan de hand van de klassieke oudheid. 3. Je kunt uitleggen wat een genie is en daar een voorbeeld van geven. 4. Je kunt van Middeleeuwse kunst drie kenmerken benoemen. 5. Je kunt van Renaissance kunst drie kenmerken benoemen. 6. Je kunt drie verschillen tussen Middeleeuwse kunst en Renaissance kunst benoemen. 7. Je kunt uitleggen wat er met "Peperduur" bedoelt wordt. 8. Je kunt benoemen wat de oplossing was voor het probleem de "tussenhandel". 9. Je kunt benoemen welke drie uitvindingen ontdekkingsreizen makkelijker maakten. 10. Je kunt uitleggen wat Bartholomeus Diaz met ontdekkingsreizen te maken heeft. 11. Je kunt uitleggen wat Vasco da Gama met ontdekkingsreizen te maken heeft. 12. Je kunt uitleggen wat Christoffel Columbus met ontdekkingsreizen te maken heeft. 13. Je kunt uitleggen wat Amerigo Vespucci met ontdekkingsreizen te maken heeft. 14. Je kunt uitleggen wat Willem Barentsz met ontdekkingsreizen te maken heeft. 15. Je kunt uitleggen waarom mensen in Zuid-Amerika tegenwoordig Spaans en Portugees spreken. 16. Je kunt twee voorbeelden benoemen van welke kritiek erop de kerk was rond Je kunt uitleggen hoe Maarten Luther zijn kritiek op de kerk uitte. 18. Je kunt uitleggen wat Hervorming is. 19. Je kunt uitleggen hoe protestanten zijn ontstaan. 20. Je kunt uitleggen hoe protestanten aan hun naam komen. 21. Je kunt twee redenen noemen waarom de mensen in de Nederlanden in opstand kwamen. 22. Je kunt uitleggen wat de rol van Willem van Oranje was tijdens de Tachtigjarige oorlog. 23. Je kunt twee manier benoemen vanuit waar de Spanjaarden werden aangevallen. 24. Je kunt uitleggen hoe de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden werd bestuurd. 25. Je kunt een chronologische volgorde (volgorde van tijd) benoemen van het begin van de Tachtigjarige oorlog tot het einde van de Tachtigjarige oorlog. Denk ook nog even om je eindopdrachten, heb je deze allemaal ingeleverd? Weet je je beoordelingen al? Zorg ervoor dat dit voor elkaar komt!!! Pagina 18

20 Over dit lesmateriaal Colofon Auteurs Joyce Landman ; Hielke ter Veld; Jonne Lubbi; erna hage; Joyce Landman Laatst gewijzigd 01 april 2016 om 12:02 Licentie Dit lesmateriaal is gepubliceerd onder de Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Nederlands licentie. Dit houdt in dat je onder de voorwaarde van naamsvermelding vrij bent om: het werk te delen - te kopiëren, te verspreiden en door te geven via elk medium of bestandsformaat het werk te bewerken - te remixen, te veranderen en afgeleide werken te maken voor alle doeleinden, inclusief commerciële doeleinden. Meer informatie over de CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Aanvullende informatie over dit lesmateriaal Van dit lesmateriaal is de volgende aanvullende informatie beschikbaar: Eindgebruiker Moeilijkheidsgraad leerling/student gemiddeld Pagina 19

Moord Willem van Oranje hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61304

Moord Willem van Oranje hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61304 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 september 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/61304 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Mens- en wereldbeeld - HV 12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/61301

Mens- en wereldbeeld - HV 12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/61301 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 25 June 2015 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61301 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marco Harmsen 13 oktober 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/67292 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

VOC. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

VOC. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres E i Kiwijs 08 September 2011 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/32554 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

QUIZ. geschiedenis hoofdstuk 1

QUIZ. geschiedenis hoofdstuk 1 QUIZ vraag 1: Over welke eeuw gaat dit hoofdstuk? A. De 20 ste eeuw B. De 14 de eeuw C. De 16 de eeuw D. De 18 de eeuw vraag 2: Hoe wordt deze tijd ook wel genoemd? A. Tijd van de Azteken en de Maya s.

Nadere informatie

De Vikingen. Thania Vrolijk. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/42952

De Vikingen. Thania Vrolijk. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/42952 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Thania Vrolijk 05 oktober 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/42952 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Leonardo hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Leonardo hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 September 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/61303 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Europese expansie hv123

Europese expansie hv123 banner Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 16 augustus 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/61298 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

Daar komen de Romeinen!

Daar komen de Romeinen! Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Elena Smallenbroek 25 September 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/53728 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Een logo voor de OS vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Een logo voor de OS vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 13 October 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63417 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Door de eeuwen heen vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63400

Door de eeuwen heen vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63400 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 september 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/63400 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Een logo voor de OS vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63417

Een logo voor de OS vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63417 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 10 maart 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/63417 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Verzet tegen kinderarbeid hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Verzet tegen kinderarbeid hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 19 October 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/61327 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

De patriotten hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

De patriotten hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 16 September 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61319 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Reizen door Europa. Ed van den Heuvel. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Reizen door Europa. Ed van den Heuvel. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Ed van den Heuvel 30 November 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/42536 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Paragraaf 1: Griekse beschaving - TL 1

Paragraaf 1: Griekse beschaving - TL 1 Paragraaf 1: Griekse beschaving - TL 1 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Floris Sieffers 07 October 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/65623 Dit

Nadere informatie

Wonen - Eerste steden Middeleeuwen. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Wonen - Eerste steden Middeleeuwen. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 August 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/44952 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Ontstaan islam vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Ontstaan islam vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 05 August 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63409 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Olympisch stadion vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63418

Olympisch stadion vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63418 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 10 maart 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/63418 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Luisteren en kijken - Lichaamstaal vmbo-kgt34

Luisteren en kijken - Lichaamstaal vmbo-kgt34 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74616 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis - Toelating Pabo. Tijdvak 5 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis - Toelating Pabo. Tijdvak 5 Toetsvragen Tijdvak 5 Toetsvragen 1 Rond 1500 konden Europese schepen steeds langere zeereizen maken dankzij het gebruik van nieuwe navigatiemiddelen. Welke nieuwe navigatiemiddelen werden gebruikt, en waarvoor? A

Nadere informatie

Christelijke kerk hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Christelijke kerk hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61299 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Wetenschap hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Wetenschap hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61310 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Romeinen wonen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62220

Romeinen wonen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62220 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 03 oktober 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62220 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Reizen en vakantie - Ontdekkingsreizen. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.

Reizen en vakantie - Ontdekkingsreizen. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs. Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 30 December 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/45010 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Godenrijk hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Godenrijk hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 03 October 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62221 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Driehoekshandel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61315

Driehoekshandel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61315 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 15 december 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/61315 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Olympisch stadion vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Olympisch stadion vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 13 February 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63418 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Staatsvorming hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Staatsvorming hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 15 December 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62234 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Webkwestie Turkije. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/69193

Webkwestie Turkije. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/69193 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Koen Sibbel 22 november 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/69193 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Paragraaf 3: Godenrijk - TL 1

Paragraaf 3: Godenrijk - TL 1 Auteur Floris Sieffers Laatst gewijzigd 28 October 2015 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/67129 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Geloven - Griekse en Romeinse godenrijk

Geloven - Griekse en Romeinse godenrijk Auteurs VO-content StudioVO ; Laatst gewijzigd Licentie Webadres 05 May 2014 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/44850 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Literatuur - Boekverslag 1 vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/76949

Literatuur - Boekverslag 1 vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/76949 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 augustus 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/76949 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Rebus maken. Marjolijn Feddema. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Rebus maken. Marjolijn Feddema. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marjolijn Feddema 02 November 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/67971 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

Napoleon. Teleblik quizzen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Napoleon. Teleblik quizzen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Teleblik quizzen 18 November 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/47692 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Rampjaar 1672 hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Rampjaar 1672 hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 09 November 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/61312 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Lezen - Moeilijke woorden in de krant vmbo-kgt34

Lezen - Moeilijke woorden in de krant vmbo-kgt34 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 12 juli 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/76948 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

In een land hier ver vandaan

In een land hier ver vandaan Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Ella Smith 04 October 2012 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/39308 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Geloven - Ontstaan en verspreiding Islam

Geloven - Ontstaan en verspreiding Islam Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 August 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/44859 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

Willem Barentsz. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/90863

Willem Barentsz. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/90863 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Thom De Vos 13 november 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/90863 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Klimaatzones - HV 2 - kopie 1

Klimaatzones - HV 2 - kopie 1 Klimaatzones - HV 2 - kopie 1 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres marije Ebbens 11 november 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/68545 Dit lesmateriaal

Nadere informatie

De grachtengordel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

De grachtengordel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 September 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/61311 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Dagtoerisme vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Dagtoerisme vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 08 August 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63430 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Het leven van Adolf Hitler

Het leven van Adolf Hitler Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Matthijs Admiraal 22 november 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/91671 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Vast, vloeibaar, gas. Tirza van Zandwijk. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Vast, vloeibaar, gas. Tirza van Zandwijk. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Tirza van Zandwijk Laatst gewijzigd 01 November 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/67996 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Karel de Grote en het feodale stelsel. Rilana Kuiters. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Karel de Grote en het feodale stelsel. Rilana Kuiters. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Rilana Kuiters Laatst gewijzigd 09 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/73905 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Digitale kaarten vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Digitale kaarten vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 26 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/77325 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Driehoekshandel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Driehoekshandel hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 22 July 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/61315 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Wereldplaats hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Wereldplaats hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 16 September 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52452 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Breuken. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/67789

Breuken. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/67789 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Dani Grit 02 november 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/67789 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Overal Nederlanders vmbo12

Overal Nederlanders vmbo12 banner Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 20 juni 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62203 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Geloven - Ontstaan en verspreiding Islam

Geloven - Ontstaan en verspreiding Islam Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 August 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/44859 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance Tijdvakken Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance K.A. * Het begin van de Europese overzeese expansie * Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een

Nadere informatie

Fictie - Strips vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/74517

Fictie - Strips vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/74517 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 24 augustus 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/74517 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Reis door Europa vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Reis door Europa vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 September 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63401 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Overal Nederlanders vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Overal Nederlanders vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 06 September 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62203 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Wassink 16 January 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/40999 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Eenheden lengtematen. Miranda de Haan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/77026

Eenheden lengtematen. Miranda de Haan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/77026 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Miranda de Haan 13 mei 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/77026 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Geloven - Boeddhisme. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/45013

Geloven - Boeddhisme. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/45013 Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 augustus 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/45013 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

De klassieke tijdlijn

De klassieke tijdlijn De klassieke tijdlijn In de lessen geschiedenis heb je waarschijnlijk al gehoord over de tijdlijnen, of de historische periodes en waarschijnlijk ook over exacte datums zoals 476. In dit documentje kom

Nadere informatie

Opgaven Beeld- en staafdiagram

Opgaven Beeld- en staafdiagram Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marieke Spijkstra 05 februari 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/68565 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

AK hoofdstuk 3 paragraaf 1

AK hoofdstuk 3 paragraaf 1 AK hoofdstuk 3 paragraaf 1 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Renee Cools 03 February 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/49135 Dit lesmateriaal is gemaakt met

Nadere informatie

Bloei van de Republiek hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Bloei van de Republiek hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61308 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Literatuur - Boekverslag2 vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/76923

Literatuur - Boekverslag2 vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/76923 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 30 augustus 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/76923 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Kerk en staat hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Kerk en staat hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62235 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

De klassieke OS hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

De klassieke OS hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 03 October 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62222 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Normen en waarden vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/77317

Normen en waarden vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/77317 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 20 juni 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/77317 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Spreken op Niveau. Bas Lanters ; rob sanders. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Spreken op Niveau. Bas Lanters ; rob sanders. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteurs Laatst gewijzigd Licentie Webadres Bas Lanters ; rob sanders 13 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/72529 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Boeddhisme vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Boeddhisme vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 05 August 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63411 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

De Trek onderdeel de Gouden Eeuw

De Trek onderdeel de Gouden Eeuw Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Therise Stubbe 11 October 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/67244 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Kenmerken ontwikkelingslanden vmbo-b34

Kenmerken ontwikkelingslanden vmbo-b34 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 23 augustus 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/62254 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Luisteren en kijken - Instructiefilmpjes vmbo-kgt34

Luisteren en kijken - Instructiefilmpjes vmbo-kgt34 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74583 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Markten en steden hv123

Markten en steden hv123 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 11 september 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62232 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Ontstaan christendom vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Ontstaan christendom vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 24 September 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62160 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Verzet in de oorlog vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Verzet in de oorlog vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 06 September 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62190 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Presentatie over de Oudheid. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Presentatie over de Oudheid. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Rens Breden Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 January 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/82181 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Fictie - Songteksten vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Fictie - Songteksten vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 24 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74526 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Verspreiding Christendom hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Verspreiding Christendom hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 15 December 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62218 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/58369

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/58369 Auteur Iris Kikkert Laatst gewijzigd 12 augustus 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/58369 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Europa - Polen in Nederland. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Europa - Polen in Nederland. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 June 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/45302 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

Folder maken Tijd van jagers en boeren

Folder maken Tijd van jagers en boeren Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Rens Breden 09 mei 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/82751 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Thema 8 De volwassene

Thema 8 De volwassene Auteur Aline de Vries Laatst gewijzigd 30 October 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/68004 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Lijn, lijnstuk en punt vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Lijn, lijnstuk en punt vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 May 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/57058 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Muziek en levensbeschouwing

Muziek en levensbeschouwing Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Melissa van Zon - Cunningham 24 juni 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/56755 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Folder maken Tijd van jagers en boeren

Folder maken Tijd van jagers en boeren Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Rens Breden 26 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/82751 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers Thema 6.2 Regenten en vorsten Thema 6.3 Pruiken en revoluties Thema 6.4 Burgers en stoommachines

Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers Thema 6.2 Regenten en vorsten Thema 6.3 Pruiken en revoluties Thema 6.4 Burgers en stoommachines Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers 3 Thema 6.2 Regenten en vorsten 6 Thema 6.3 Pruiken en revoluties 9 Thema 6.4 Burgers en stoommachines 11 Eigentijds Eigentijds 6.1 Ontdekkers en hervormers 1.

Nadere informatie

Vaardigheden - Vergaderen vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/74500

Vaardigheden - Vergaderen vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/74500 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 06 juli 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/74500 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Gouden eeuw hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61313

Gouden eeuw hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61313 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 september 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/61313 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Polen in Nederland vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Polen in Nederland vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 September 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63404 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Drijven of zinken? Miranda Bouma. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61359

Drijven of zinken? Miranda Bouma. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61359 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Miranda Bouma 24 mei 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/61359 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Feodalisme hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Feodalisme hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 15 December 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62228 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Opdracht Hoofdstuk 3 Energie in Brazilië

Opdracht Hoofdstuk 3 Energie in Brazilië Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Laura Carucci 14 June 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/57858 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Euro en andere valuta vmbo-b34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Euro en andere valuta vmbo-b34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 27 September 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62253 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Maak het waar hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/52446

Maak het waar hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/52446 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 18 augustus 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/52446 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Europa - Europese Unie. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Europa - Europese Unie. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 31 December 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/45300 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie