Voorwoord & Disclaimer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voorwoord & Disclaimer"

Transcriptie

1

2 Voorwoord & Disclaimer Dit document is de deelnemershandleiding voor de managementsimulatie: ProSim Advanced. De handleiding is zeer compact opgebouwd en bestaat uit een beknopte uitleg van de diverse spelelementen. Voor alle overige vragen kunt u zich wenden tot de spelleiding of de helpdesk van Bedrijfssimulaties.nl op Internet: Den Haag, 18 februari 2009 Toonaangevend S(t)imulerend You tell me I forget You show me I remember You involve me I understand (Confucius) Den Haag, februari Versie Auteurs: Drs. Menno M. Thijssen & Drs. Patrick Bouwens Copyright Bedrijfssimulaties.nl /.be Contactformulier: Alle rechten voorbehouden, spel & taalfouten onder voorbehoud. Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van de auteurs worden gedupliceerd. 2

3 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 3 Hoofdstuk 1: ProSim Advanced Spelsituatie Beoordeling binnen de simulatie Speelvolgorde en tijdprocedures Inloggen en ingelogd zijn Startstramien en ruiken aan het spel Het doel van ProSim Advanced Hoofdstuk 2: Hoofdnavigatie van de simulatie Hoofdstuk 3: Profiel Inloggegevens Producten Spelers Bedrijfsprofiel Hoofdstuk 4: Communicatie Nieuwsberichten Privé-berichten Persberichten Marketingcampagnes Rondetijden Assortiment Hoofdstuk 5: Strategie Balanced Score Card (optioneel) Doelstellingen Overige strategie modules Hoofdstuk 6: Beslissingen, de kern van ProSim Advanced Marketing Inkoop Distributie (optioneel) HRM (optioneel) R&D (optioneel) Financieel Aflossen Kortlopende schuld Marktonderzoek Algemeen (optioneel) Invoertips Hoofdstuk 7: Resultaten De Balans (optioneel) De resultatenrekening (optioneel)

4 7.3 Toelichtingen Kasstroomoverzicht (indirecte methode) (optioneel) Kasstroomoverzicht (directe methode) (optioneel) Voorraad Marktonderzoek Marktaandelen Balanced ScoreCard (optioneel) Journaal (optioneel) Afdrukken Hoofdstuk 8: Ranglijst/ effectenbeurs De effectenbeurs / ranglijst Details Hoofdstuk 9: Kostenoverzicht Bijlage A

5 Hoofdstuk 1: ProSim Advanced 1.1 Spelsituatie De huidige ondernemingsmarkt kenmerkt zich door dynamische elementen in marketing en steeds veranderende regelgeving voor verslaglegging. Aan tafel met een aantal collega s of misschien wel met onbekenden, is het de bedoeling dat er een handelsonderneming geëxploiteerd wordt. Elke onderneming begint met vier dezelfde producten: - voetbal - hockeystick - tennisracket - coureurshelm Alle ondernemingen manoeuvreren zich tussen de diverse prestatienormen op zowel financieel-, markt- als sociaal gebied. Het is de bedoeling om in een fictief land de best presterende handel te worden door de juiste beslissingen op het juiste moment te nemen. Bovendien worden de teams tijdens het spel geconfronteerd met onverwachte events. Dit zijn gebeurtenissen in de markt, die direct of indirect de bedrijfsvoering beïnvloeden. Alle events worden bekendgemaakt via het communicatiesysteem, bijvoorbeeld in de vorm van een krantenartikel. De events dagen de teams uit om adequaat op marktontwikkelingen in te spelen. Het creëren van een gezonde en competitieve teamgeest is essentieel binnen ProSim Advanced. Het functioneel correct opereren in een team is veelal gebaseerd op een duidelijke afbakening van taken per directielid. Het is verstandig om direct aan het begin van de game af te spreken wie welke directierol op zich neemt, waarbij onderscheid gemaakt kan worden tussen bijvoorbeeld een financieel directeur, een personeelsmanager en een algemeen voorzitter. Probeer hierbij eens van het dagelijkse vakgebied af te wijken. Met het zojuist gevormde team wordt de leiding van een reeds bestaande sportartikelenhandel overgenomen. Hierdoor dienen teams geen rekening te houden met opstartkosten, moeilijke kredietgesprekken bij de bank en productietechnische kinderziekten. De onderneming is twee perioden (jaren) geleden opgericht en de startproblemen zijn grotendeels overwonnen. Het nieuwe directieteam kenmerkt zich door een eigen wil en een nieuwe kijk op de handelsmarkt. Met het team dienen beslissingen genomen te worden op het gebied van onder andere: inkoop, R&D, marketing, financiering en personeelsbeleid. Er wordt daarbij geconcurreerd tegen 2 tot 8 andere bedrijven op de markt. Teams kunnen ervoor kiezen om beslissingen te nemen die in de lijn liggen van de beslissingen van het oude 5

6 management (de managers van de reeds gespeelde 2 ronden), ze kunnen er ook voor kiezen om een geheel andere koers te varen. Er kunnen meerdere landen zijn waar 3 tot 8 handelsondernemingen actief zijn. Wees er wel op bedacht dat men alleen binnen het eigen land concurreert. De markten zijn dus gesloten. Elk land wordt (binnen 1 spelsessie) aan de hand van dezelfde rekenvariabelen & randvoorwaarden doorgerekend. De teams worden elke ronde beoordeeld op diverse criteria (zie 1.2). Na de rondeberekening wordt het resultaat van de teams weergegeven op de ranglijst in de vorm van een effectenbeurs (zie hoofdstuk 8). Houd er rekening mee dat de simulatie teams tegen elkaar uitspeelt en dat alle resultaten een gevolg zijn van de marktwerking. Er is dus GEEN vast correct pad binnen ProSim Advanced te vinden is. Om de directieleden op weg te helpen, worden in deze handleiding de diverse spelopties en beslissingen kort toegelicht. Raadpleeg voor meer informatie de spelleiding. 1.2 Beoordeling binnen de simulatie De score, berekend door het spel wordt weergegeven in de effectenbeurs en in de specifieke resultaatgegevens per ronde. Deze ranglijst wordt bepaald aan de hand van verscheidene criteria, die zijn onderverdeeld in 4 deelgebieden, te weten: - het interne perspectief - het klantperspectief - het financiële perspectief - het leer- en groeiperspectief Het is de bedoeling om als team zelf af te tasten welke beslissingen en succesfactoren voor een hoge score op de ranglijst van belang zijn. In het resultatenoverzicht per ronde kun je enkele factoren bekijken. Naast de speltechnische criteria kan er door de begeleider ook worden beoordeeld op: - teamgeest - samenwerking - het resultaat van de extra opdrachten - de mate waarin de doelstellingen zijn behaald Streef op al deze punten de concurrentie voorbij en wordt de winnaar van ProSim Advanced! 6

7 1.3 Speelvolgorde en tijdprocedures 1. Inschrijving Voordat het spel start, dient elke speler zich eerst als simulatiedeelnemer te registreren; het ingeschreven staan in een team (lees: Sportartikelenhandel) is per individu verplicht. Er zijn vier wijzen van inschrijving. De spelleiding zal kenbaar maken op welke wijze men dient in te schrijven. Buiten het spel Ga naar en klik links in het menu op inschrijven. Vul hier je licentiesleutel en de juiste organisatienaam in. Later ontvangt elk team een inlogcode, waarmee zij toegang krijgt tot het spel. Eventueel moet men zich vervolgens nog inschrijven bij een team. De spelleiding zal toelichting geven. Binnen het spel De spelleiding maakt een teamindeling. Elk team krijgt een inlogcode voor het spel en elke deelnemer ontvangt een persoonlijke licentiesleutel. Ga naar en vul de gegevens onder aanmelden in. Ga vervolgens via profiel naar spelers. Elke deelnemer vult hier zijn licentiesleutel en naam in. Afgekocht In de meeste gevallen zal het spel door de organisatie worden afgekocht. In dat geval kunnen alle deelnemers, al dan niet reeds ingedeeld in teams, zich zonder licentiesleutel inschrijven voor het spel. Elk team krijgt een inlogcode van de spelleiding. Ga naar en vul de gegevens onder aanmelden in. Ga vervolgens via profiel naar spelers. Elke deelnemer vult hier zijn naam in. Geen inschrijving Het is ook mogelijk dat de organisatie een teamindeling maakt en geen inschrijving per deelnemer vereist. Elk team krijgt een inlogcode, waarmee zij zich kan aanmelden voor het spel. De deelnemers hoeven zich nu niet als speler in te schrijven. Men kan direct beginnen met het nemen van beslissingen. 2. Presentatie Inleidende presentatie door begeleider over het speelniveau, de inlogprocedures en facilitaire zaken. 3. Inloggen Uiterlijk op het sluitingsmoment van de inschrijving, of bij aanvang van de managementsimulatie, wordt er door de spelleiding een inlognaam en pincode verstrekt. Vanaf dit moment kan er worden ingelogd op het spel. Inlognamen 7

8 kunnen gedurende het spel NIET veranderd worden, de wachtwoorden wel. Ga naar profiel en wijzig onder inloggegevens het wachtwoord. 4. Instellen bedrijfsnaam, contactadres, doelstellingen en functieverdeling Voordat de simulatie goed gebruikt kan worden, dient deze eerst meer eigen te worden gemaakt. Een van de eerste dingen die opvallen, is dat de onderneming nog geen naam heeft. Er is besloten om de onderneming tijdelijk A, B, C, D, E, F, G of H te noemen totdat een goede naam bedacht is. Verzin nu een naam voor de onderneming. Zie ook hoofdstuk 3. Stel in de eerste of tweede speelronde meetbare doelstellingen op (de spelleiding kan deze gaan toetsen) en maak de functieverdeling van de ingeschreven teamgenoten bekend. Alle ingevoerde gegevens worden gepubliceerd op de effectenbeurs, het betreft hier openbare informatie. - De volgende handelingen dienen elke ronde opnieuw herhaald te worden - 5. Het bekijken van het berichtensysteem (communicatie) In het berichtensysteem kan de spelleiding meldingen plaatsen over tijden en locaties, tevens verschijnen er berichten van vakbonden, aandeelhouders en de toezichthouders. Houd de berichten in de gaten om macro-economische veranderingen, die van invloed zijn op de onderneming, waar te nemen. 6. Het bekijken van de resultaten van eerder doorberekende perioden Er zijn reeds twee rondes gespeeld (startsituatie). Kijk dus eerst naar de resultatenrekening en de balans uit de vorige periode(n) om vervolgens een ondernemingsstrategie te bepalen. Het betreft hier informatie die niet voor andere ondernemingen beschikbaar is, zoals de balans en de verlies- en winstrekening. 7. Het nemen van nieuwe beslissingen Zie voor een uitgebreide beschrijving hiervan hoofdstuk 6. Kijk in de beslisformulieren van vorige rondes voor eerder gemaakte beslissingen (door het oude management). Let wel! Als men geen beslissingen neemt, voert de computer exact de gegevens van de vorige ronde, of een 0, in! Dit kan nare gevolgen hebben voor het bedrijfsresultaat. 8. Het plaatsen van persberichten etc. Gebruik het schrijven van persberichten om andere teams te imponeren en te manipuleren. Kondig bedrijfsmaatregelen aan en beïnvloedt de informatiestromen op een sluwe manier. Alle persberichten zijn openbaar; alle teams, begeleiders en coördinatoren kunnen ze lezen. Let erop dat er aan het plaatsen van persberichten kosten verbonden kunnen zijn. Zorg voor gedegen berichtgeving. Op berichten met te extreem belastende inhoud tegen teams of bevolkingsgroepen wordt censuur toegepast. Zie ook hoofdstuk 4. 8

9 9. Het verwerken van de rondes door de spelleiding Op vastgelegde tijden worden de rondes berekend, bijvoorbeeld elke vrijdag om uur. Alle teams moeten dan uiterlijk uur hun beslissingen voor de volgende ronde hebben ingevoerd. Uiteraard wordt het verwerk- en inlevertijdstip vooraf bekend gemaakt. Na verwerking kan de nieuwe balans, effectenportefeuille en verlies- en winstrekening opgevraagd worden. Op basis van deze gegevens kan men nieuwe beslissingen nemen. Dit zal zich herhalen tot de laatste ronde. Houd er rekening mee dat er een time-out in het spel zit. Wanneer 18 MINUTEN niets in het scherm verandert, raken al de beslissingen zoek. Het is dus noodzaak tijdig beslissingen naar de databaseserver te verzenden. Wanneer de gegevens verzonden zijn, kunnen deze altijd nog gewijzigd worden totdat de begeleider aangeeft dat hij/zij de ronde gaat doorrekenen/verwerken. 1.4 Inloggen en ingelogd zijn Op de website of een intranetlocatie kunnen alle teams inloggen op het spel. Bij het inloggen wordt elk team direct naar een simulatieland doorgelinkt. Om in te loggen, gebruikt men de door de begeleider of spelorganisatie verstrekte inlognaam en het bijbehorende wachtwoord. Met behulp van deze gegevens kan ingelogd worden op het hoofdscherm. Let wel op dat men inlogt bij de goede organisatie! In dit of een hierop lijkend scherm, dienen de inlognaam en pincode ingevoerd te worden. Deze worden voor aanvang van het spel verstrekt. Wanneer de bedrijfsnaam veranderd wordt, blijft de gebruikersnaam hetzelfde. Dus als bedrijf Nederland-A zichzelf TopSportsStuff gaat noemen, blijft de gebruikersnaam wel neda. 9

10 1.5 Startstramien en ruiken aan het spel Het startstramien voor ProSim Advanced is kortweg als volgt: 1. Kick-off presentatie door de spelleiding. 2. Kennis maken met teamgenoten en rondklikken in het simulatiespel. 3. Het invoeren van de bedrijfsgegevens, zoals de naam, eventuele eerste doelstellingen en functieomschrijvingen van de deelnemers. 4. Het doorkijken van de handleiding als naslagwerk. 5. Trachten te ervaren met wat voor soort onderneming men te maken heeft a.d.h.v. producten, personeelsomvang, marktpositie, etc. 6. Het bekijken van de reeds verwerkte ronde 2; beslissingen en resultaten naast elkaar leggen. 7. Het invoeren van de beslissingen voor de eerste speelronde, ronde 3. Houd constant de omgeving in de gaten (landsituatie, berichten, etc) net als in de werkelijkheid! 1.6 Het doel van ProSim Advanced De doelstellingen van het simulatiespel zijn als volgt: - Inzicht krijgen in oorzaak-gevolg relatie van beslissingen; - Inzicht krijgen in de samenhang en gevolgen van verschillende marketingbeslissingen; - Inzicht krijgen in ondernemen in de breedste zin des woords; - Inzicht krijgen in financiële consequenties van sociale en zakelijke beslissingen; - Inzicht krijgen in hoe men het beste financiële middelen kan aanwenden; - Teambuilding en discussievorming; - Het behalen van sociale en financiële doelen, met een beoordeling daarvan. - Het opstellen en realiseren van strategieën. 10

11 Hoofdstuk 2: Hoofdnavigatie van de simulatie Het hoofdmenu bereikt men door als team in te loggen. Het menu is opgedeeld in de volgende opties: - Hoofdmenu: Terug gaan naar dit hoofdmenu. - Profiel: Het instellen van de teamgegevens, zie hoofdstuk 3. - Communicatie: Het versturen van berichten, zie hoofdstuk 4. - Strategie: Het invoeren van doelstellingen, zie hoofdstuk 5. - Beslissingen: Het nemen van beslissingen, zie hoofdstuk 6. - Resultaten: Het opvragen van resultaten van alle de periodes, zie hoofdstuk 7. - Ranglijst/Effectenbeurs: De scorelijst van het simulatiespel, zie hoofdstuk 8. - Afmelden: Uitloggen uit het spel. Bij alles wat in de managementsimulatie gedaan en ingevoerd wordt dient direct op het knopje BEVESTIGEN geklikt te worden! 11

12 Hoofdstuk 3: Profiel Het menuonderdeel bedrijfsgegevens is bedoeld om de simulatie meer eigen te maken. Aan het begin van de simulatie wordt hier onder andere de functieverdeling en de ondernemingsnaam bekend gemaakt. 3.1 Inloggegevens In dit scherm kan men de persoonlijke opties, zoals de taal en het wachtwoord wijzigen. Algemene gebruiksgegevens adres Geef je adres op en ontvang alle spelberichten ook per . Nieuw wachtwoord Hier kan men een willekeurig nieuw wachtwoord invoeren. Inlognaam blijft hetzelfde! Bevestig wachtwoord Nogmaals invoeren van het nieuwe wachtwoord. Voorkeuren Taal Selecteer hier de speltaal. Alleen Nederlands wordt nog ondersteund. Berichten per Door deze optie aan te vinken ontvangt men de spelberichten ook op het ingevoerde adres. 3.2 Producten In dit scherm kan men voor alle vier de producten een passende naam opstellen. De naamgegevens van de producten van alle teams worden in het assortimentoverzicht onder menukop communicatie weergegeven. 12

13 3.3 Spelers In dit scherm staan alle deelnemers vermeld uit het team. Spelers toevoegen Functie Functie: Voer hier de functie in (bv marketingmanager of personeelsmanager) die het teamlid zal uitvoeren. Hij/zij zal de verantwoordelijkheden, die bij deze taak horen, moeten dragen. 3.4 Bedrijfsprofiel 13

14 De hier ingevoerde gegevens worden openbaar gemaakt via de effectenbeurs. Zorg voor een originele naam en een leuke bedrijfsomschrijving. Het logo kan geen animated gif zijn, wel een jpg of gif file van maximaal 30k. De simulatie past het formaat van de afbeelding automatisch aan. Bedrijfsgegevens beheren Organisatienaam Verzin een passende bedrijfsnaam. Vestigingslocatie Optioneel in te vullen plaatsnaam van vestiging Omschrijving Geef hier in enkele zinnen details over het team weer. Logo Creëer een eigen JPG of GIF file als logo. Max grootte: 30 kb, geen Animated GIF. 14

15 Hoofdstuk 4: Communicatie In het communicatiesysteem kunnen de teams en spelleiding onderling of openbaar berichten uitwisselen. Tevens kunnen reclamecampagnes worden uitgebracht. Het plaatsen van berichten en campagnes is gratis. 4.1 Nieuwsberichten In dit scherm leest men alle serieuze spelberichten, afkomstig van bijvoorbeeld de bank, de begeleider of het personeel. Het is niet mogelijk om zelf een nieuwsbericht te maken. Nieuwsberichten zijn aankondigingen van zogenoemde events zaken die kunnen gebeuren in het spel. Denk hierbij aan onlusten, waarbij je het risico kan lopen dat leveringen niet aankomen. 4.2 Privé-berichten In dit scherm leest men alle serieuze spelberichten, afkomstig van de bank, de begeleider of het personeel. Contoleer constant of er nieuwe berichten zijn! 4.3 Persberichten Persberichten gebruikt men om naar concurrenten, klanten, toezichthouders en aandeelhouders medianieuws te sturen. Met behulp van deze berichten is de lezer via de media manipuleerbaar en kan men bepaalde marketingdoelen bereiken. Wanneer men voor bericht versturen kiest, verschijnt de volgende tekstinvoermodule. Let wel op: alle tekst moet zedelijk, niet kwetsend en netjes zijn! 15

16 4.4 Marketingcampagnes Alle ondernemingen kunnen een reclamecampagne starten. Deze campagne is inzichtelijk voor de concurrerende teams, de aandeelhouders en de klanten. Zorg voor pakkende tekst en een mooi opgemaakte flyer. Let wel op: alle tekst moet zedelijk, niet kwetsend en netjes zijn! De plaatjes kunnen worden opgeslagen als gif of jpg. 4.5 Rondetijden Hier vindt men een schema met daarin alle rondeverwerkingstijden. 4.6 Assortiment In het onderstaande overzicht treft men alle productnamen van de diverse ondernemende teams aan. Door op een naam te klikken verschijnt extra informatie. Deze informatie is alleen beschikbaar van de eigen producten. 16

17 De assortimentgegevens kunnen gespecificeerd worden wanneer men op een van de productnamen klikt. De prijs wordt per periode inzichtelijk gemaakt en eventuele R&D verbeteringen worden vermeld. 17

18 Hoofdstuk 5: Strategie Een onderneming is niet te leiden zonder een heldere strategie. Prosim Advanced heeft verschillende modules, waarin men wordt uitgedaagd strategisch na te denken. Sommige modules worden niet direct getoond, maar verschijnen gedurende het spelverloop. In dit hoofdstuk bespreken we enkele modules. 5.1 Balanced Score Card (optioneel) Let op: onderstaande module is optioneel en hoeft dus niet voor te komen in de simulatie. Eveneens is het mogelijk dat de module later zichtbaar wordt! Binnen elke managementsimulatie is het de bedoeling als team en onderneming te scoren. Het scoren kan op meerdere manieren, waarbij men als maatstaven meerdere criteria kan gebruiken; van de prettigste teamsfeer tot aan de hoogste beurskoers of winst. Doel van dit alles is om door trial and error wijzer te worden. Binnen ProSim Advanced is het de bedoeling te scoren op 4 deelgebieden, welke afkomstig zijn uit de Balanced Scorecard benadering van Kaplan en Norton. De Balanced Scorecard kijkt niet alleen naar financiële criteria waarop een bedrijf moet scoren, maar houdt ook rekening met, bijvoorbeeld, interne perspectieven. De vier deelgebieden van de Balanced Scorecard zijn: 1 - Klantenperspectief. Op welke kritische factoren beoordelen onze klanten ons? - Financieel perspectief. Wat bepaalt het succes richting de aandeelhouders? - Perspectief lerend vermogen. Waardoor zijn wij in staat om in de toekomst te verbeteren? - Perspectief interne bedrijfsprocessen. Wat is essentieel in onze bedrijfsprocessen? 1 Ahaus & Diepman, Balanced Scorecard & Model Nederlandse Kwaliteit, Apeldoorn

19 Marktaandelen Percentage dat men wenst te halen binnen de marktsegmenten. Imago Het gewenste imago op de schaal van 0 tot 10 Prijs/Kwaliteit De gewenste prijskwaliteitsbeoordeling op de schaal van 0 tot 10 Onbezorgde relatie De beoordeling vanuit de klant met betrekking tot de relatie op de schaal van 0 tot 10. Innovatie De gewenste innovatiegraad op de schaal van 0 tot 10 Opleidingsniveau Het gewenste opleidingsniveau, qua beoordeling vanuit het personeel, op de schaal van 0 tot 10. Omzet De gewenste omzet in gehele getallen. Winstgevendheid De doelwinst Bruto marge De brutomarge, welke behaald wenst te worden. Voorraad De omvang van de voorraad in aantallen Loyaliteit personeel De tevredenheid van het personeel 5.2 Doelstellingen Het invoeren van MEETBARE doelstellingen is van belang, omdat aandeelhouders de onderneming zullen afrekenen op de al dan niet behaalde doelen. 19

20 Zorg dat de doelstellingen SMART-geformuleerd zijn.: SMART-formule S = specifiek M = meetbaar A = acceptabel R = realistisch T = tijdsgebonden 5.3 Overige strategie modules Er zijn diverse andere invoervariabelen voor strategie; zoals de missie, markt, groei, swot en concurrentiemodules. Er zijn geen kosten aan het invoeren verbonden. Wel kan de invoer worden gesloten door een begeleider, waardoor de laatste invoer telt en die dus wordt beoordeeld. Voor meer informatie: de begeleider en begeleidende lesboeken. 20

21 Hoofdstuk 6: Beslissingen, de kern van ProSim Advanced In dit menu vindt men alle beslissingsvelden van het spel. Alle beslissingen die deze periode worden genomen, gaan over de producten die men vorige periode besteld heeft + de huidige voorraad. Ook in de laatste ronde is het van belang om de juiste inkoop en marketingbeslissingen te nemen. Men moet immers een gezond en continu bedrijf achterlaten. 21

22 6.1 Marketing Bij de marketingbeslissingen worden naast de prijsgegevens extra marketinginspanningen gedaan om de producten zo goed mogelijk te verkopen (4p s). Marketing Prijs Budget Marketingcommunicatie Communicatie mix Boodschap Bedrag in de vorm van een geheel getal zonder decimalen dat de prijs van het product weergeeft. Het geld wat beschikbaar wordt gesteld voor de promotieactiviteiten van een product. Concrete invulling van het communicatiebeleid. Afhankelijk van de doelgroep, doeleinden en boodschap kan het geschikte instrument gekozen worden. Mogelijkheden zijn: Niets Reclame Persoonlijke verkoop Sales promotion Public relation Sponsoring Direct Marketing Keuzemogelijkheid om een speciale eigenschap van een product te communiceren naar de klant. Hierop baseert een klant zijn verwachtingen. Zo zal een klant verwachten dat bij een boodschap goedkoop de prijs ook significant lager ligt dan die van de concurrenten. Mogelijkheden zijn: Geen speciaal doel Er is geen specifieke boodschap, hoofdzakelijk naamsbekendheid. 22

23 Actie Kwaliteit Kwaliteitscontrole Rijke geschiedenis Benadrukt de lange tradities en geschiedenis die een product heeft. Goedkoop Benadrukt dat het product significant goedkoper is dan de rest. Beste kwaliteit Benadrukt dat het product een significant betere kwaliteit heeft dan de rest. Milieu Benadrukt de lage milieubelasting van het voortbrengen van het product. Samenleving Benadrukt de waarde welke voor de samenleving gedaan wordt door het product. Prijs/kwaliteit Benadrukt de goede prijs-kwaliteit verhouding. Tijdelijke actie om een product een eenmalige impuls te geven. Mogelijkheden zijn: Geen Geen speciale acties worden voor dit product geïnitieerd. Ludieke actie een opvallende en spraakmakende actie in het breedste zin van woord. Demonstratie Laat tijdens evenementen en markten een aantal demonstraties zien van de producten aan potentiële klanten. Extra aankleding Op beurzen je stand extra aankleding geven om sneller de aandacht van voorbijgangers te pakken te krijgen. Het uitvoeren van een kwaliteitscontrole kan leiden tot een betere ervaring van het product door de klant. Er kan een event optreden van kwaliteitscontrole. Als de producten niet voldoen aan het dan vereiste niveau, zullen er nadelen voor de onderneming ontstaan. Deze nadelige consequenties (een boete of terugtrekken product) worden via het berichtensysteem bekend gemaakt. 6.2 Inkoop De inkoopbeslissingen worden genomen per productsegment. Zorg voor voldoende voorraad om aan de bij marketingbeslissingen gecreëerde vraag te kunnen voldoen. 23

24 BELANGRIJK! Net als in de realiteit heb je de bestelde producten niet meteen in huis. De inkoophoeveelheid die in deze periode wordt besteld, is pas de volgende periode ter beschikking. Alle beslissingen die deze periode worden genomen, gaan over de producten die men vorige periode besteld heeft + de huidige voorraad. Inkoop Hoeveelheid Kwaliteit Een geheel rond bedrag dat de hoeveelheid (eenheden) aangeeft welke wordt gekocht en die de volgende ronde beschikbaar is voor de verkoop. De inkoopkwaliteit zegt iets over de aard van het product, de smaak, het imago en de ervaring van de klanten. 24

25 6.3 Distributie (optioneel) Let op: onderstaande module is optioneel en hoeft dus niet voor te komen in de simulatie. Eveneens is het mogelijk dat de module later zichtbaar wordt! Het distributiekanaal dat gekozen wordt, bepaalt welke distributiestrategie wordt gevolgd in het komende jaar. Daarbij hebben de diverse strategieën ieder hun eigen voor- en nadelen. Inkoop Direct Inkoop regionaal Eigen magazijn Initiële kosten Vaste kosten transportkosten Producten bestellen bij fabriek, hoge distributiekosten. Producten regionaal inkopen, duurder product. Producten zelf halen bij de handel, hoge investeringskosten. Eenmalige kosten. deze worden over 4 jaar lineair afgeschreven. Vaste kosten per jaar. Variabele kosten (per product). 25

26 Een voorbeeld: In onderstaand overzicht zie je het verschil in de jaarlijkse kosten per distributiekanaal bij een lage en een hoge inkoop. We hebben de initiële kosten even buiten beschouwing gelaten. Inkoop 50 stuks Inkoop 500 stuks Direct Regionaal Eigen opslag De keuze voor een distributiekanaal wordt dus grotendeels bepaald door de te verwachten verkoop en daarmee de inkoop. 6.4 HRM (optioneel) Let op: het kiezen van een manager is optioneel en hoeft dus niet voor te komen in de simulatie. Eveneens geldt dat sommige sessies een zwaardere HRM-module hebben met secundaire arbeidsvoorwaarden. De omschrijving van de elementen is te vinden in Bijlage A, achterin de handleiding. Naast klanttevredenheid is personeelstevredenheid van belang in de managementsimulatie. Zorg voor goede salarisverhoudingen binnen de onderneming. Naam Directiesalaris Omvang verkoopafdeling Salaris verkoopstaf Omschrijving Het bedrag dat het jaarsalaris weergeeft voor de voltallige directie. Zorg dat dit in evenwicht is met andere salarissen. Het aantal verkoopmedewerkers dat in dienst is. Hoe meer personeelsleden men inhuurt, hoe meer verkoopinspanningen er worden gedaan. Het salaris dat men per verkoopmedewerker in Euro per periode toekent. 26

27 Onderwijsbudget Arbeidsomstandighede n Men kan investeren in de scholing van personeel om de effectiviteit van werken te verbeteren. Bij te veel scholing kan men leermoe worden! Bij het investeren in arbeidsomstandigheden kan men denken aan meubilair, werksfeer en secundaire arbeidsvoorwaarden. Het zal leiden tot personeelstevredenheid. Een optie in de managementgame is het kiezen van deze eigen manager. Deze behartigt de zaken op de werkvloer. Men heeft de keuze wie men verantwoordelijk stelt voor deze taak. Een manager staat los van het personeel. Als het andere personeel ontevreden is of staakt, zal de manager toch zijn taak nog steeds naar behoren kunnen verrichten! N.B. Het salaris kan per periode gewijzigd worden door de spelleiding. 27

28 Naam IJshouwer Beenman Janssen Herbrandts Omschrijving Uit het interne dossier is naar voren gekomen dat hij de capaciteiten heeft om een team te managen. In zijn opvatting is de werkplek een plaats om te werken en niet om te lachen of andere leuke zaken te organiseren. Aan de andere kant moet het werk gedaan worden, maar voldoende is goed genoeg. Salaris in periode ,00 In het verleden zijn door hem zeer goede prestaties neergezet. Hij is dol op uitdagingen en gaat ze graag aan. Daarnaast leest hij ook graag vakliteratuur om bij te blijven. Dit verwacht hij ook van zijn medewerkers, waardoor hij de persoonlijke kant af en toe vergeet. Salaris in periode ,00 Een lolletje op zijn tijd moet kunnen, maar het werk moet er niet onder leiden. Anderzijds moet er voor gewaakt worden dat de taak niet altijd gaat overheersen. Continue wordt door hem de middenweg gezocht en de aandachtsgebieden willen in de loop der tijd wisselen. Soms aandacht voor de taak, soms meer voor de persoon. Salaris in periode ,00 Als mensen plezier in hun werk hebben, komt de rest vanzelf. 28

29 Voornamelijk wordt geprobeerd om alles positief te benaderen, waarbij de harde kritiek zo veel mogelijk vermeden wordt. Door een leuke sfeer te creëren komt immers alles op zijn pootje terecht. Vermaak Salaris in periode ,00 Zowel het werk als de mens zijn even belangrijk. Er mag niet keuze gemaakt worden tussen deze twee; beiden moeten optimaal zijn. Wel vereist dit veel aandacht, tijd en energie van het management om het personeel te blijven motiveren om goed werk te leveren en anderzijds een leuke sfeer te behouden. Salaris in periode ,00 Een manager heeft een eigen naam, eigen kwaliteiten en een eigen salaris. Het salaris is een indicatie voor de kwaliteit van een manager. Een manager kan een positieve en of negatieve invloed hebben op de productiviteit en/of motivatie van het personeel. Men kan 1 hoofdmanager tegelijk in dienst hebben. Blijf daarom naar de situatie van de onderneming kijken, naar het salaris van de manager en probeer de juiste manager bij de juiste situatie te consulteren! Wanneer men een andere manager kiest wordt de ex-manager automatisch ontslagen (men hoeft niet 1 periode door te betalen!). Let op: In sommige spellen is de manager niet beschikbaar. In dit geval kun je kiezen voor 5 opties op het gebied van HRM beleid. Deze hebben hun uitwerking op het gebied van arbeidsproductiviteit en personeelstevredenheid. Zie voor een uitleg van de opties Bijlage A. 6.5 R&D (optioneel) Let op: onderstaande module is optioneel en hoeft dus niet voor te komen in de simulatie. Eveneens is het mogelijk dat de module later zichtbaar wordt! 29

30 Research and Development zorgen voor steeds beter wordende productkwaliteiten en daardoor een beter product- en bedijfsimago. Naam Processen Voetballen / Helmen / Rackets / Ijshockeysticks Omschrijving Budget beschikbaar voor de verbetering van de algemene bedrijfsprocessen. Deels hebben deze ook invloed op de verbetering van de producten, anderzijds op de complete kwaliteitservaring door de afnemers. Een geheel getal dat het verbeterbudget in Euro s weergeeft voor dit product. Gedurende de tijd kunnen, als gevolg van de investeringen, additionele features worden toegevoegd. Deze features zijn afhankelijk van het product en het budget en behelzen product- en/of kostenverbeteringen. 6.6 Financieel Bij de financiële beslissingen kan men geld lenen of beleggen. Kies voor de optie leningen of beleggingen en vul het gewenste bedrag in. Selecteer vervolgens de gewenste looptijd. Het bijbehorende rentepercentage wordt erboven weergegeven. Hoe langer de looptijd, hoe hoger de rente. Ook de financiële beslissingen worden pas definitief bij het verwerken van de ronde. Tot die tijd kan men ongelimiteerd wijzigingen doorvoeren. Door de lening/belegging aan te vinken en op verwijderen te klikken, wordt de lening- of beleggingsaanvraag verwijderd. 30

31 Naam Bedrag Resterende looptijd Interest Beleggen Omschrijving De som die men wenst te lenen of te beleggen. Keuze voor een bepaalde looptijd met bijbehorende rentestand. De te betalen interest Werkt het zelfde als geld lenen, alleen betreft dan het wegzetten van overtollig kasgeld tegen een rentepercentage Aflossen Let op; het gaat hier om zogenaamde bullet-leningen! Dat houdt in dat de lening in één keer, aan het eind van de looptijd, wordt afgelost en dus niet tussentijds kan worden afgelost. Ondertussen betaalt men wel elke periode de bijbehorende rentekosten. Heb je veel geld in kas? Overweeg dan om voor een korte looptijd geld te beleggen. Indien de mogelijkheid wordt gegeven om de lening vervroegd af te lossen, zal men een afkoopbedrag verschuldigd zijn Kortlopende schuld Het kan gebeuren dat de onderneming rood komt te staan. De kas was dan niet toereikend om aan de uitgaven te voldoen. De onderneming krijgt dan 31

32 automatisch een lening, die op de balans kan worden teruggevonden onder kortlopende schulden. 6.7 Marktonderzoek Het kopen van informatie over de toekomst of over concurrenten is essentieel om een winnende strategie te bepalen. Men krijgt de gegevens pas na het verwerken van de ronde te zien onder Resultaten. Naam Prijzen concurrenten Marktgrootte Segmentgrootte Interne tevredenheid Maatschappelijke waardering Kwaliteitsonderzoek Marketingbudgetten Marktanalyse Omschrijving Opvragen van de prijzen van concurrenten in de vorige periode. Opvragen van de totale marktgrootte, een getal voor alle bedrijven en segmenten. Het betreft een prognose. Opvragen van de segmentgroottes, een prognose per product. Meet de interne personeelstevredenheid en arbeidsproductiviteit. Onderzoek welke waarden en normen de maatschappij voor ieder type product belangrijk vindt. Tevens wordt onderzocht hoe de verhoudingen zijn in deze waardering Onderzoek de feitelijke, ervaren en verwachte productkwaliteit van de eigen producten. Opvragen van de marketingbudgetten die concurrenten hanteerden in de vorige periode. Analyseer de markt. De resultaten worden gepresenteerd in de vorm van de Boston Consultancy Group - matrix 32

33 6.8 Algemeen (optioneel) Let op: onderstaande module is optioneel en hoeft / onderdelen hoeven dus niet voor te komen in de simulatie. Eveneens is het mogelijk dat de module later zichtbaar wordt! Het imago van de onderneming kan verbeterd worden door effectieve afhandeling van administratieve processen. Naam Crediteurtermijn Debiteurtermijn Omschrijving De crediteurentermijn bepaalt na hoeveel tijd leveranciers betaald worden. Een te hoge termijn kan gevolgen hebben voor de geleverde kwaliteit of weigering van levering van orders. Termijn is in maanden. De debiteurentermijn geeft aan na hoeveel tijd klanten hun factuur moeten betalen. Een hogere termijn heeft een positieve invloed op de vraag, echter brengt wel het risico van wanbetaling met zich mee. Termijn is in maanden. 33

34 6.9 Invoertips - Men is er vaak bij gebaat om de eerste ronde rustig te beginnen en niet te veel extreme beslissingen nemen. Neem hiervoor het invoerscherm van ronde 2 als leidraad. Toch kan het ook gunstig zijn nu al een extreme strategie te bepalen. - Formuleer vooraf, of na de eerst gespeelde ronde, een strategie en onderbouw deze goed. Men kan hierop afgerekend worden. Gebruik voor hulp desnoods de scenarioanalyse opdracht en het invoeren van meetbare doelstellingen. - Het model achter ProSim Advanced is gemaakt aan de hand van praktijkonderzoek bij werkelijke sportartikelenhandelen, consultancybureau s en overheden en is dus een redelijk realistische weergave van de werkelijkheid. Getallen kunnen in verband met de complexiteit van teveel nulletjes klein overkomen maar de verhoudingen tussen getallen kloppen. - Alles wat gedaan/beslist wordt kost geld! Let op het kassaldo en overleg goed! - Print alle resultaten steeds uit voor overleg om de tafel. Bij resultaten ziet men de printbutton rechts in het menu. - Installeer flash voor mooie, bewegende grafiekbeelden (niet in alle versies). 34

35 Hoofdstuk 7: Resultaten BELANGRIJK! De balans en V&W rekening kunnen in verschillende vormen naar voren komen. De nu uitgelegde versie betreft de basis versie, volgens Amerikaans model (o.a. gebruikt bij Vendex, de Boer & Koetzier, etc). Wanneer een andere versie wordt gebruikt dienen zelf de overeenkomsten te worden gezocht in de uitlegtabellen. 7.1 De Balans (optioneel) Let op: onderstaande module is optioneel en hoeft dus niet voor te komen in de simulatie. Eveneens is het mogelijk dat de module later zichtbaar wordt! Daarnaast is het mogelijk dat getallen niet zichtbaar zijn; dit in het kader van extra opdracht. Vraag je begeleider om meer informatie. De balans laat de bezittingen en schulden van de onderneming zien. 35

36 Naam Gebouw Machines Inventaris Beleggingen Voorraad Grondstoffen Liquide middelen Debiteuren Korte schulden Leningen Groepsvermogen Omschrijving De huidige boekwaarde van het gebouw. De huidige boekwaarde van eventuele machines in de productieversie. De huidige waarde van alle werkattributen in de onderneming. De waarde van de beleggingen die gedaan zijn met overtollig kasgeld. De waarde van de voorraad producten, op basis van Fifo. Dit betekent dat de producten die het eerste binnen kwamen, als eerste weer worden verkocht. De waarde van de voorraad van eventuele grondstoffen, indien er ook geproduceerd wordt. Het kassaldo dat momenteel beschikbaar is om alle investeringen en beslissingen te betalen. Het saldo debiteuren, het bedrag dat nog van klanten ontvangen moet worden. De omvang van de schulden met een looptijd korter dan 1 jaar. Bv. rekening courant en debiteuren. Uitstaande leningen, aangegaan bij de bank. Totaal werkzaam vermogen minus leningen. 7.2 De resultatenrekening (optioneel) Let op: onderstaande module is optioneel en hoeft dus niet voor te komen in de simulatie. Eveneens is het mogelijk dat de module later zichtbaar wordt! Daarnaast is het mogelijk dat getallen niet zichtbaar zijn; dit in het kader van extra opdracht. Vraag je begeleider om meer informatie. De resultatenrekening is opgemaakt volgens het functioneel stramien. 36

37 Naam Netto omzet Kostprijs omzet Verkoopkosten Algemene beheerskosten Interestinkomen Interestkosten Buitengewone lasten Buitengewone baten. Omschrijving De netto behaalde omzet uit verkopen. De kostprijs van de omzet berekend volgens Fifo. De kosten gerelateerd aan verkoop. De kosten niet direct toewijsbaar aan verkoop of producten. De ontvangsten gerelateerd aan beleggingsdeposito s of leningen. De kosten gerelateerd aan beleggingsdeposito s of leningen. Lasten, welke niet specifiek aan het normale bedrijfsproces toe behoren. VB: boetes. Baten, welke niet specifiek aan het normale bedrijfsproces toe behoren. VB: bonussen. In sommige sessies staat er een knopje detailweergave. Hiermee kan je de resultaten per kwartaal zichtbaar maken. Eveneens geldt hiervoor dat deze niet altijd zichtbaar hoeft te zijn; dit kan afhankelijk zijn van een extra opdracht. Vraag je begeleider voor meer informatie hierover. 7.3 Toelichtingen De toelichting op de balans en resultatenrekening specificeert een aantal gemaakte kosten. 37

38 Naam Salaris verkoopstaf Sociale lasten verkooppersoneel Overige verkoopkosten. Afschrijving tlv. Verkoopafdeling. Marketingkosten Marktonderzoek Salaris alg. afdelingen. Soc. Lasten alg. afdelingen. Overige algemene kosten Afschrijving debiteuren Productontwikkeling en onderzoek Bezettingsresultaat Kostprijs omzet Kosten producten Omschrijving Het salaris van de verkoopstaf per persoon. De sociale lasten gerelateerd aan het salaris van het verkooppersoneel. Deze staan op 16 2/3 % van het totale salaris. Eventueel gemaakte extra verkoopkosten of verkoopboetes. Het gedeelte van de afschrijvingen, welke via doorbelasting ten laste komt voor de verkoopafdeling. De totale kosten, uitgegeven aan marketing voor alle producten. De kosten gerelateerd aan marktonderzoek De salariskosten van de algemene afdelingen. Hieronder wordt het salaris van de manager, backoffice en directie inbegrepen. De sociale lasten gerelateerd aan het salaris van het personeel van de algemene afdelingen. Deze staan op 16 2/3 % van het totale salaris. Kosten van overhead, gegenereerd door de simulatie. De afschrijving voor oninbare vorderingen. Een percentage debiteuren betaalt niet en is dubieus. De kosten voor productverbeteringen en aanpassingen. Het verschil tussen de werkelijke en rationele vaste kosten en de doorbelaste kosten. Alleen van toepassing indien er zelf geproduceerd wordt. De kostprijs van de verkopen. De kosten van de aankoop en productie van nieuwe producten. 38

39 7.4 Kasstroomoverzicht (indirecte methode) (optioneel) Let op: onderstaande module is optioneel en hoeft dus niet voor te komen in de simulatie. Eveneens is het mogelijk dat de module later zichtbaar wordt! Daarnaast is het mogelijk dat getallen niet zichtbaar zijn; dit in het kader van extra opdracht. Vraag je begeleider om meer informatie. Het kasstroom overzicht toont alle ingaande en uitgaande geldstromen. Bij het kasstroomoverzicht wordt gebruik gemaakt van de indirecte methode (zie bedrijfskunde boek voor uitleg). Naam Winst Te bet. Dividend Mutatie debiteuren Mutatie crediteuren Mutatie voorraad Werkkapitaal Mutatie lening Beleggingsmutatie Omschrijving Winstsaldo, dat afkomstig is van de V&W rekening. Uitgekeerd cashdividend aan aandeelhouders. Verandering debiteuren welke heeft plaatsgevonden in de afgelopen periode. Mutatie crediteuren welke heeft plaatsgevonden in de afgelopen periode. Mutatie om de voorraad welke heeft plaatsgevonden in de afgelopen periode. Zie voor een toelichting de menukeuze toelichting. Mutatie debiteuren + mutatie crediteuren + mutatie voorraad. Geld dat geleend of terugbetaald is. Geld dat belegt of is teruggehaald uit beleggingen. In sommige sessies staat er een knopje detailweergave. Hiermee kan je de resultaten per kwartaal zichtbaar maken. Eveneens geldt hiervoor dat deze niet altijd zichtbaar hoeft te zijn; dit kan afhankelijk zijn van een extra opdracht. Vraag je begeleider voor meer informatie hierover. 39

40 7.5 Kasstroomoverzicht (directe methode) (optioneel) Let op: onderstaande module is optioneel en hoeft dus niet voor te komen in de simulatie. Eveneens is het mogelijk dat de module later zichtbaar wordt! Daarnaast is het mogelijk dat getallen niet zichtbaar zijn; dit in het kader van extra opdracht. Vraag je begeleider om meer informatie. In sommige sessies staat er een knopje detailweergave. Hiermee kan je de resultaten per kwartaal zichtbaar maken. Eveneens geldt hiervoor dat deze niet altijd zichtbaar hoeft te zijn; dit kan afhankelijk zijn van een extra opdracht. Vraag je begeleider voor meer informatie hierover. 40

41 Naam Debiteuren Ontvangen interest Overige inkomsten Terugontvangen BTW Te betalen BTW Crediteuren Lonen Betaalde interest Dividend Kwaliteitscontrole Marketingkosten Overige kosten Emissiekosten R&D Betaalde VPB Omschrijving Ontvangen van debiteuren. Ook de normale verkopen gaan via deze post. Te berekenen door de afzet te vermenigvuldigen met de prijs De ontvangen interest op beleggingen Overige inkomsten, zoals bonussen van de spelleiding De BTW die deze periode is terug ontvangen over de gedane aankopen. Let op dat er één periode vertraging zit; je ontvangt in 2005 de BTW terug van de aankopen gedaan in BTW wordt jaarlijks verrekend. Let op:de te betalen BTW en de terugontvangen BTW wordt met elkaar verrekend! Let ook op dat BTW niet altijd aan hoeft te staan en 0 kan bedragen. Vraag hiervoor aan je begeleider meer informatie. De BTW die deze periode is afgedragen. Let op dat er één periode vertraging zit; je betaald in 2005 de BTW terug van de aankopen gedaan in BTW wordt jaarlijks verrekend. Let op:de te betalen BTW en de terugontvangen BTW wordt met elkaar verrekend! Let ook op dat BTW niet altijd aan hoeft te staan en 0 kan bedragen. Vraag hiervoor aan je begeleider meer informatie. Betaald aan leveranciers. Alleen de betaling van de inkopen van de voorraad worden hieronder geschaard. Alle betalingen gaan via deze post. Er wordt verondersteld (voor de berekening van het debiteurensaldo) dat gemiddeld genomen over het jaar gelijkmatig ontstaan. Betaald aan lonen, inclusief sociale lasten. Het zijn de lonen van de manager, jullie management fee en verkooppersoneel De interest betaald op: - Leningen - Rekening courant (rood staan) - Vervroegd aflossen leningen - Vervroegd afkopen beleggingen Dividend betaald aan de eigenaren van de onderneming De uitgaven voor de controle van de producten. Zijn de producten ook daadwerkelijk geleverd conform de afgesproken kwaliteit? De kosten zijn afhankelijk van de scherpte van de controle. De uitgaven aan de marketingactiviteiten, inclusief marktonderzoeken. Niet direct gespecificeerde kosten, bestaand uit: - Overhead kosten ( 4.000,- in de beginsituatie) - Vaste kosten distributiekanaal - Opleidingskosten personeel (HRM) - Kosten van arbeidsomstandigheden (HRM) De kosten van een emissie voor aandelen De uitgaven voor Research & Development. Zijn direct gekoppeld aan de ingevulde waarden of de startwaarden, indien het veld niet beschikbaar is. De daadwerkelijk betaalde Vennootschapsbelasting over het afgelopen jaar 41

42 Mutatie kortlopende schulden Mutatie lening Beleggingsmutatie Emissie Investering in gebouwen Investering in inventaris Investering in machines Veranderingen in het rekening courant krediet. Veranderingen in de langlopende lening, onder andere door het aangaan van nieuwe leningen of het aflossen van leningen. Veranderingen in de beleggingsportefeuille, onder andere door het aangaan van nieuwe beleggingen of het aflopen van beleggingen. Door het uitgeven van aandelen krijg je inkomsten binnen. Uitgaven aan gebouwen en distributiekanalen Uitgaven aan inventarissen Uitgaven aan machines 7.6 Voorraad Naam Vraag Aanbod Verkoop Onverkochte voorraad Omschrijving De gevraagde hoeveelheid Het aantal aangeboden producten / de producten in voorraad, gereed voor verkoop. Het minimum van vraag en aanbod Het aanbod minus de verkoop. Let op: Het kan voorkomen dat je een vraag hebt van 0. In de meeste gevallen hanteer je dan een te hoge prijs! Overweeg om je prijs te verlagen. Het voorraadoverzicht toont nauwkeurig de waarde van de voorraden producten die aanwezig zijn in de onderneming. In het spel zijn er geen kosten verbonden aan de opslag van de voorraad. 42

43 Naam Jaar/periode Aantal Kostprijs Kwaliteit Voorraad Omschrijving Het jaar waarin de producten aangeschaft zijn. Het aantal producten dat in dat jaar is aangeschaft. De prijs waarvoor de producten toentertijd zijn aangeschaft. De gekozen inkoopkwaliteit. De waarde van de huidige voorraad. Let op: Er zit een vertraging in de levering van goederen. Wat je in 4 hebt ingekocht, is pas bij de beslissingen van periode 5 beschikbaar voor verkoop. Neem het voorbeeld in het plaatje: Er zijn 500 producten ingekocht in periode 4 (en ook geleverd aan het einde van periode 4) en er zijn nog 211 producten onverkocht. Bij de beslissingen voor periode 5 (de huidige! Beslissingen) moet je dus proberen om 711 producten te gaan verkopen! 7.7 Marktonderzoek De uitkomsten van alle gekochte marktinformatie worden hier getoond. De hoeveelheid informatie die getoond wordt, hangt af van de informatie die aangekocht is in de vorige periode. Vragen over de interpretatie van de resultatenoverzichten dienen aan de spelleiding of docent gesteld te worden. Let op: Bij de BCG matrix wordt het relatieve marktaandeel berekend aan de hand van feitelijk verkochte aantallen! Dit in tegenstelling tot de marktaandelen bij het onderdeel marktaandelen, welke berekend worden aan de hand van de omzet. 43

44 7.8 Marktaandelen Let op: de marktaandelen worden berekend aan de hand van de omzet en niet aantallen! In elk productsegment wordt er door de bedrijven aan een bepaalde verkoopvraag voldaan. De omzet, ten opzichte van concurrenten, ziet men in het grafiekje van de marktaandelen. Per periode kan kosteloos worden opgevraagd wat het marktaandeel per productsegment was. De kleine icoontjes boven de grafiek tonen de diverse weergavenopties: een grafiek zien als staaf-, cirkel- of lijndiagram. 44

45 7.9 Balanced ScoreCard (optioneel) Let op: onderstaande module is optioneel en hoeft dus niet voor te komen in de simulatie. Eveneens is het mogelijk dat de module later zichtbaar wordt! Onder het menukopje strategie zijn door de onderneming zelf doelen voor de Balanced ScoreCard metingen gesteld. Of deze behaald zijn ziet men in het volgende overzicht. Groen is behaald, rood niet. Meer uitleg over de Balanced ScoreCard staat in hoofdstuk 5. 45

46 7.10 Journaal (optioneel) Let op: onderstaande module is optioneel en hoeft dus niet voor te komen in de simulatie. Eveneens is het mogelijk dat de module later zichtbaar wordt! Het journaal geeft alle activiteiten weer die de basis vormen van de jaarrekeningen. Zo zie je in het voorbeeld de posten van de ontvangst en betaling van facturen, het uitleveren van goederen en het boeken van kosten. Dit onderdeel vormt normaliter de basis om zelf een jaarrekening op te stellen. 46

47 7.11 Afdrukken Gebruik het printoverzicht van alle resultaten, samen met de oude beslissingen, om aan tafel de oorzaak-gevolgrelatie van beslissingen grondig te analyseren. De gegeven resultaten worden in een printbaar document opgesomd: Wanneer ervoor gekozen is ook de genomen beslissingen te tonen, dan staan deze achteraan/onderaan. 47

48 Hoofdstuk 8: Ranglijst/ effectenbeurs 8.1 De effectenbeurs / ranglijst Let op: In sommige simulatiesessies wordt de effectenbeurs als ranglijst weergegeven. De koers heet dan punten. Qua berekening zit er geen verschil tussen koers en punten; het is een cosmetisch iets. Op de effectenbeurs staan alle deelnemende teams binnen een spel genoteerd. Elke onderneming krijgt een beurskoers toegekend, welke wordt bepaald door het beoordelen van diverse financiële en niet financiële prestatiefactoren in de bedrijfsvoering van dat jaar. Wanneer de koers onder een minimumgrens terecht komt zal de notering worden opgeschort. Men kan de koersen bekijken, geselecteerd op veranderingspercentage, hoogte of bedrijfsnaam, door op de menutitel te klikken. 48

49 8.2 Details Wanneer men in de effectenbeurs op een onderneming klikt, verschijnt alle openbare informatie van die onderneming, zoals de medewerkerfuncties, het logo, de winstsaldi en de doelstellingen. 49

Handleiding The Sport Company

Handleiding The Sport Company Handleiding The Sport Company Pagina 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 The Sport Company 3 Navigatie door de simulatie 6 Communicatie 7 Resultaten 8 Strategie 13 Beslissingen 15 Ranglijst 21 Pagina 2 1.The

Nadere informatie

11 Kasstroomoverzicht

11 Kasstroomoverzicht 11.2 Van de nv Bergsma worden de volgende gegevens verstrekt. Balansen ultimo ( 1.000): Terreinen 120 120 Geplaatst kapitaal 600 600 Gebouwen - 575-530 Algemene reserve - 525-570 Machines - 430-450 Eigen

Nadere informatie

- Op gebouwen en machines die op 1 januari 2008 aanwezig zijn wordt in 2008 respectievelijk 30.000,- en 20.000,- afgeschreven.

- Op gebouwen en machines die op 1 januari 2008 aanwezig zijn wordt in 2008 respectievelijk 30.000,- en 20.000,- afgeschreven. Management en Organisatie VWO 6 Herhaling CE Begrotingen nummer 2 Opgave 1 Gegeven is de volgende balans van Fitna bv: Balans per 1/1 2008 --------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Hoe u kunt meekijken in de administratie van J&M VvE Beheer

Hoe u kunt meekijken in de administratie van J&M VvE Beheer Hoe u kunt meekijken in de administratie van J&M VvE Beheer Dit document is bestemd voor de klanten van J&M VvE Beheer. Het beschrijft hoe een lid van een VvE inzage heeft in de administratie, reparatieverzoeken

Nadere informatie

De resultatenrekening

De resultatenrekening De resultatenrekening format resultatenrekening kosten/uitgaven en opbrengsten/ontvangsten afschrijvingen rente eindbalans Joop Lengkeek Kamer H0.012 Email: Lengkeek.J@NHTV.nl www.jooplengkeek.nl 1 De

Nadere informatie

Handleiding ADAS bij kwaliteitsvisitatie

Handleiding ADAS bij kwaliteitsvisitatie bij kwaliteitsvisitatie Dit document is een handleiding voor het gebruik van het online auditsysteem ADAS, gebruikt voorkwaliteitsvisitaties georganiseerd door de NVvP. Inhoudelijke informatie over de

Nadere informatie

Econosto Webshop 2011 Documentatie

Econosto Webshop 2011 Documentatie Econosto Webshop 2011 Documentatie Econosto Webshop 1.Loginproces 1.1 Verstrekking Inlogcodes 1.1 Nieuwe gebruikers en bevoegdheden 1.2 Gebruikersinstellingen (bevoegdheden) 1.3 Inloggen 2. Bestelproces

Nadere informatie

Zakelijk Office 365 Snel aan de slag met Zakelijk Office 365 Professional Plus

Zakelijk Office 365 Snel aan de slag met Zakelijk Office 365 Professional Plus Zakelijk Office 365 Snel aan de slag met Zakelijk Office 365 Professional Plus Versie 1.2 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Zakelijk Office 365 voor het eerst gebruiken... 4 2.1 Inloggen op Zelfservice

Nadere informatie

Aurington. Administratie en Advies

Aurington. Administratie en Advies Aurington Administratie en Advies Let op de houdbaarheidsdatum! Mei 5 Pincode 6 7 8 Boetes Dit jaar Deze maand De balans Tandorine B.V. Debet Activa Bezittingen Wat heb ik? Credit Passiva Vermogen Hoe

Nadere informatie

HANDLEIDING. onderzoekaccount. serviceapotheek.tevreden.nl handleiding onderzoekaccount 2013 pagina 1 van 23

HANDLEIDING. onderzoekaccount. serviceapotheek.tevreden.nl handleiding onderzoekaccount 2013 pagina 1 van 23 HANDLEIDING onderzoekaccount serviceapotheek.tevreden.nl handleiding onderzoekaccount 2013 pagina 1 van 23 Inhoudsopgave Inloggen serviceapotheek.tevreden.nl... 3 Dashboard... 3 Rapportcijfers... 4 Toon...

Nadere informatie

digitale salarisstrook www.raetonline.nl HANDLEIDING DIGITALE SALARISSTROOK

digitale salarisstrook www.raetonline.nl HANDLEIDING DIGITALE SALARISSTROOK HANDLEIDING DIGITALE SALARISSTROOK Versie 1.1 Pagina 1 van 8 augustus 2012 Inleiding Voor iedereen die maandelijks salaris ontvangt is de salarisstrook digitaal beschikbaar. De salarisstroken staan elke

Nadere informatie

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V.

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. VERONDERSTELLINGEN Vraagprijs 2.500.000 (pand en inventaris). Inkomsten: In totaal 40 kamers; Bezetting kamers: T1 45%, T2 52%, T3 63%, vanaf T4 en verder 68%;

Nadere informatie

Kasstroom uit investeringsactiviteiten Investering in machines / 350 Desinvestering in machines 65 Aandeel in winst C / 20 Aandeel in dividend C 30

Kasstroom uit investeringsactiviteiten Investering in machines / 350 Desinvestering in machines 65 Aandeel in winst C / 20 Aandeel in dividend C 30 Voortgezette Studie Boekhouden 12.1 a De functie van het kasstroomoverzicht is een bijdrage leveren aan de beoordeling door gebruikers van het vermogen van de onderneming om geldmiddelen en kasequivalenten

Nadere informatie

1. Inleiding. We wensen jullie veel plezier en succes toe bij het opzetten en onderhouden van jullie onderneming! Vriendelijke groeten,

1. Inleiding. We wensen jullie veel plezier en succes toe bij het opzetten en onderhouden van jullie onderneming! Vriendelijke groeten, Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Over de talentenstroom Business Class... 3 3. Online management game Business Class... 4 3.1 Over Business Class... 4 3.2 Inloggen Business Class... 4 3.2 Geef een bedrijfsnaam

Nadere informatie

TOELATINGSTOETS M&O. Datum 14-1-2016

TOELATINGSTOETS M&O. Datum 14-1-2016 TOELATINGSTOETS M&O VUL IN: Datum 14-1-2016 Naam en voorletters. Adres. Postcode. Woonplaats. Geboortedatum / / Plaats Land. Telefoonnummer. E-mail. Gekozen opleiding. OPMERKINGEN: Tijdsduur: 90 minuten

Nadere informatie

Module 4 Inzicht in cijfers

Module 4 Inzicht in cijfers Geleerd in vorige presentaties Module 4 Inzicht in cijfers 1. Balans in detail 2. Kengetallen Les 4. Vergelijk je resultaten op 4 manieren + maak goede investeringsbeslissingen Les 4 Vergelijk je resultaten

Nadere informatie

Getting Started Guide

Getting Started Guide Getting Started Guide Basecone Instellingen en Help Instellingen en Help voor super users versie 1.0 oktober 2012 Welkom bij Basecone! Met deze gebruikshandleiding Instellingen en Help voorzien wij u van

Nadere informatie

Tijdens het spelen van deze Business Game zet je samen met andere leerlingen een eigen onderneming op, en stippelen jullie een strategie uit.

Tijdens het spelen van deze Business Game zet je samen met andere leerlingen een eigen onderneming op, en stippelen jullie een strategie uit. VECON Business Game Leerlinghandleiding Spelregels De VECON BUSINESS GAME is een educatief spel, dat door docenten gebruikt wordt om jou in een realistische omgeving kennis te laten maken met het beheren

Nadere informatie

Opgaven 4.4a en 4.4b horen bij paragraaf 4.2, Liquiditeitsbegroting en resultatenbegroting.

Opgaven 4.4a en 4.4b horen bij paragraaf 4.2, Liquiditeitsbegroting en resultatenbegroting. Hoofdstuk 4 Beoordeling van de liquiditeit Extra opgaven Opgaven 4.4a en 4.4b horen bij paragraaf 4.2, Liquiditeitsbegroting en resultatenbegroting. Opgave 4.4a De handelsonderneming Hartema vof heeft

Nadere informatie

Handleiding E-bankieren

Handleiding E-bankieren Handleiding E-bankieren Inhoud 1 Starten met E-bankieren 3 1.1 Inloggen en uitloggen 3 1.2 Wachtwoord wijzigen 3 1.3 Inloggegevens vergeten 3 1.4 Goed om te weten voordat u begint 3 2 Sparen 4 2.1 Naar

Nadere informatie

Handleiding Factureren 7x24

Handleiding Factureren 7x24 Handleiding Factureren 7x24 HOME Met Factureren 7x24 kunt u online u facturen samenstellen en inboeken. U kunt de facturen printen en per post versturen, maar u kunt ze ook automatisch e-mailen, of elektronisch

Nadere informatie

Handleiding Mijn BLG. Toegang tot Mijn BLG. Eerste keer inloggen. Uitloggen

Handleiding Mijn BLG. Toegang tot Mijn BLG. Eerste keer inloggen. Uitloggen Handleiding Mijn BLG Met Mijn BLG, de beveiligde online omgeving van BLG Wonen, regelt u uw financiële zaken snel en eenvoudig. In deze handleiding leest u welke gegevens u via Mijn BLG kunt inzien en

Nadere informatie

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010 TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010 CiTG, minor Mining and Resource Engineering Economie college 1: Grip op Geldstromen Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema Energy & Industry Group December

Nadere informatie

26-5-2015. Module 3 Gegevens verwerken. Geleerd in vorige presentaties. Les 2. Wat is boekhouden? Wat zijn transacties? Les 2. Leer het boekhoudproces

26-5-2015. Module 3 Gegevens verwerken. Geleerd in vorige presentaties. Les 2. Wat is boekhouden? Wat zijn transacties? Les 2. Leer het boekhoudproces Geleerd in vorige presentaties Module 3 Gegevens verwerken Les 2. Leer het boekhoudproces Business Plan op 1 A4 Budget in 5 stappen Uurtarief / DGA-salaris Papieren en digitale archief ordnersysteem Btw-administratie

Nadere informatie

Handleiding "Van Oirschot Onderweg"-App (ipad)

Handleiding Van Oirschot Onderweg-App (ipad) Handleiding "Van Oirschot Onderweg"-App (ipad) Als één van de eerste groothandels op de Belgische markt is Van Oirschot trots om u de "Van Oirschot Onderweg"-App voor ipad voor te stellen. Ga dus snel

Nadere informatie

Kantoren Hierin kunt u instellingen aangaande uw eigen Basecone kantooromgeving

Kantoren Hierin kunt u instellingen aangaande uw eigen Basecone kantooromgeving Basecone Instellingen en Help Instellingen en Help voor super users versie 1.0 oktober 2012 Welkom bij Basecone! Met deze gebruikshandleiding Instellingen en Help voorzien wij u van een overzicht van alle

Nadere informatie

Handleiding Klant Portal

Handleiding Klant Portal Handleiding Klant Portal Copyright Copyright 2012 Milgro Versie 3.0 - juli 2013 Alle rechten voorbehouden. De in dit document vervatte informatie is eigendom van Milgro. Het wordt verstrekt overeenkomstig

Nadere informatie

Module 4 Inzicht in cijfers

Module 4 Inzicht in cijfers Geleerd in vorige presentaties Module 4 Inzicht in cijfers Les 3. Begrijp de balans en stuur op kengetallen 1. Winst- en verliesrekening 2. Balans 3. Kasstroomoverzicht 4. Winst en belasting Les 3 Maak

Nadere informatie

ECR-Nederland BV Handleiding website 18-04-2012 - Versie ECR-01 Index

ECR-Nederland BV Handleiding website 18-04-2012 - Versie ECR-01 Index ECR-Nederland BV Handleiding website 18-04-2012 - Versie ECR-01 Index 1. ALGMEEN 1.1. Menustructuur 2 1.1.1. Gebruikersmenu balk 2 1.1.2. Hoofdmenu balk 2 1.2. De Catalogus 2 1.3. Zoeken 3 2. INLOGACCOUNT

Nadere informatie

Module 5 Controle over financiën

Module 5 Controle over financiën Geleerd in vorige presentaties Module 5 Controle over financiën Les 2. Jaarafsluiting en aangifte omzetbelasting 1. Aftrekbaarheid van kosten en btw 2. Incidentele posten Les 2 Verzorgen jaarafsluiting

Nadere informatie

Module 4 Inzicht in cijfers

Module 4 Inzicht in cijfers Geleerd in vorige presentaties Module 4 Inzicht in cijfers Les 1. Weet welke rapportages belangrijk zijn 1. Maak een plan 2. Administratie op orde 3. Gegevens verwerken 4. Inzicht in cijfers Les 1 Balans

Nadere informatie

Handleiding NZa-portaal. voor zorgaanbieders

Handleiding NZa-portaal. voor zorgaanbieders Handleiding NZa-portaal voor zorgaanbieders Versie 1, 30 maart 2011 Inhoud 1. Starten 3 2. Algemene zorgaanbiederspagina 5 3. Download NZa-bestanden 6 4. Individuele zorgaanbiederspagina 7 5. Downloaden

Nadere informatie

Werkwijze Licenties Use2Day

Werkwijze Licenties Use2Day Werkwijze Licenties Use2Day Versie: 1.1 Laatste wijziging: 23 december 2008 Website: www.use2day.nl Informatie: Info@Use2Day.nl Copyright: 2008 Use2Day Inhoudsopgave 1 Versiehistorie... 3 2 Algemeen...

Nadere informatie

Handleiding bij de DWO (digitale wiskunde oefenomgeving)

Handleiding bij de DWO (digitale wiskunde oefenomgeving) Handleiding bij de DWO (digitale wiskunde oefenomgeving) Versie oktober 2005 Peter Boon Inhoudsopgave Inleiding... 3 Hoofdpagina... 4 Inloggen als gast... 6 Inloggen als gebruiker/leerling... 9 Mijn profiel...

Nadere informatie

EZORA ONDERNEMERSDASHBOARD

EZORA ONDERNEMERSDASHBOARD EZORA ONDERNEMERSDASHBOARD Starters handleiding voor ondernemers Datum: 08 september 2011 Ezora Limited Digital Depot, Roe Lane The Digital Hub Dublin 8 Ierland sales@ezora.com Page 1 of 24 Starters handleiding

Nadere informatie

Examen PC 2 vak Cash Management

Examen PC 2 vak Cash Management Examen PC 2 vak Cash Management Instructieblad Betreft: examen: PC 2 leergang 6 onderdeel: CAS datum: 19 december 2013 tijd: 16.00 17.30 uur Deze aanwijzingen goed lezen voor u met uw examen start Aanwijzingen:

Nadere informatie

Examen HAVO. Management & Organisatie (nieuwe stijl)

Examen HAVO. Management & Organisatie (nieuwe stijl) Management & Organisatie (nieuwe stijl) Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 20 juni 9.00 12.00 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen; het examen bestaat

Nadere informatie

Taxis Pitane Link. (gebruikershandleiding) Censys BV - Eindhoven

Taxis Pitane Link. (gebruikershandleiding) Censys BV - Eindhoven Taxis Pitane Link (gebruikershandleiding) Censys BV - Eindhoven Inhoud Wat is Taxis Pitane Link?... 4 Inloggen in Taxis Pitane Link... 5 Wachtwoord vergeten... 6 Startscherm of hoofdmenu... 7 Helpvensters

Nadere informatie

VOORBEELD JAARREKENING B.V. TE HOOFDDORP. Rapport inzake jaarstukken 2010

VOORBEELD JAARREKENING B.V. TE HOOFDDORP. Rapport inzake jaarstukken 2010 VOORBEELD JAARREKENING B.V. TE HOOFDDORP Rapport inzake jaarstukken 2010 INHOUDSOPGAVE Pagina RAPPORT 1 Opdracht 3 2 Samenstellingsrapport 3 3 Resultaat 4 4 Financiële positie 6 JAARREKENING 1 Balans per

Nadere informatie

Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 26042 Datum: 17 september 2011 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur

Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 26042 Datum: 17 september 2011 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 26042 Datum: 17 september 2011 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Dit examen bestaat uit 4 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 10 open vragen (maximaal

Nadere informatie

Gebruikershandleiding voor cliënten

Gebruikershandleiding voor cliënten Gebruikershandleiding voor cliënten Inhoudsopgave INLEIDING... 3 HOOFDSTUK 1 HET VINDEN VAN EEN TRAINER... 4 Zoeken op postcode, plaats of trainernaam... 4 Zoeken op plaatsnaam, op de kaart of op alfabet...

Nadere informatie

Handleiding. Verlinde Net@Price Website

Handleiding. Verlinde Net@Price Website Handleiding Verlinde Net@Price Website Inhoudsopgave Inleiding 2 Hoofdstuk 1. Maak een nieuwe configuratie 4 Hoofdstuk 2. Bekijk een bestaande configuratie 13 Hoofdstuk 3. Levertijden 13 1 Inleiding De

Nadere informatie

Management & Organisatie VWO 4 Hoofdstuk 3,9,12,14,16

Management & Organisatie VWO 4 Hoofdstuk 3,9,12,14,16 Management & Organisatie VWO 4 Hoofdstuk 3,9,12,14,16 16 juni 2009 proeftoets 100 minuten Opgave 1 Hartenstijn bv heeft op 1 januari de volgende balans opgesteld: Balans 1 januari 2009 --------------------------------------------------------------

Nadere informatie

PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN FINANCIAL & COST ACCOUNTING UITWERKINGEN 16 EN 17 JUNI 2009

PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN FINANCIAL & COST ACCOUNTING UITWERKINGEN 16 EN 17 JUNI 2009 PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN FINANCIAL & COST ACCOUNTING UITWERKINGEN 16 EN 17 JUNI 2009 FINANCIËLE ADMINISTRATIE COPERNICUS BV 1. 710 Inkopen 73.650,- 160 Te verrekenen omzetbelasting 13.993,50 Aan 130

Nadere informatie

HANDLEIDING URENPORTAAL Relatie

HANDLEIDING URENPORTAAL Relatie HANDLEIDING URENPORTAAL Relatie Versie: Technopark 1.0 Datum: 01-12-2014 Inleiding OBD-Personeelsdiensten maakt gebruik van een digitaal urendeclaratie systeem. De flexwerker voert zijn uren aan het einde

Nadere informatie

Dit voorbeeldexamen bestaat uit 27 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen.

Dit voorbeeldexamen bestaat uit 27 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen. Financiering niveau 4 Examenopgaven voorbeeldexamen Belangrijke informatie Dit voorbeeldexamen bestaat uit 27 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen. Dit voorbeeldexamen

Nadere informatie

1. Nederlandse Mededingingsautoriteit (Nma). De Boer, Brouwers, Koetzier (2008), Basisboek Bedrijfseconomie, hfdst. 1.5, p. 41

1. Nederlandse Mededingingsautoriteit (Nma). De Boer, Brouwers, Koetzier (2008), Basisboek Bedrijfseconomie, hfdst. 1.5, p. 41 Antwoordmodel Aan dit antwoordmodel kunnen geen rechten worden ontleend. Het antwoordmodel dient als indicatie voor de corrector. De paginaverwijzingen in dit antwoordmodel zijn gebaseerd op het reguliere

Nadere informatie

AFO 142 Titel Aanwinsten Geschiedenis

AFO 142 Titel Aanwinsten Geschiedenis AFO 142 Titel Aanwinsten Geschiedenis 142.1 Inleiding Titel Aanwinsten Geschiedenis wordt gebruikt om toevoegingen en verwijderingen van bepaalde locaties door te geven aan een centrale catalogus instantie.

Nadere informatie

Handleiding. Online bestelsysteem. Horesca Horecavo Weversbaan 25 2352 BZ Leiderdorp 071 5 41 20 11

Handleiding. Online bestelsysteem. Horesca Horecavo Weversbaan 25 2352 BZ Leiderdorp 071 5 41 20 11 Handleiding Online bestelsysteem Horesca Horecavo Weversbaan 25 2352 BZ Leiderdorp 071 5 41 20 11 Inhoudsopgave 1. Voorwoord... 3 2. Beginnen... 4 2.1. Inloggen... 5 2.2. Meerdere debiteuren onder één

Nadere informatie

AFO 231 Registratie facturen

AFO 231 Registratie facturen AFO 231 Registratie facturen 231.1 Inleiding De factuurregistratie hangt nauw samen met de manier waarop het budgetbeheer uitgevoerd wordt. Wij raden dan ook aan de paragraaf over AFO 243 ( Budgetbeheer

Nadere informatie

HANDLEIDING DIGITAAL COLLECTE SYSTEEM (DCS)

HANDLEIDING DIGITAAL COLLECTE SYSTEEM (DCS) HANDLEIDING DIGITAAL COLLECTE SYSTEEM (DCS) Fonds verstandelijk gehandicapten Mei 2015 Inhoudsopgave HOE KOM IK IN HET SYSTEEM?... - 3 - UITLEG PER FUNCTIE... - 4 - Algemeen - 4 - Home - 4 - Plaatselijke

Nadere informatie

Handleiding (Verzender Ontvanger)

Handleiding (Verzender Ontvanger) Handleiding (Verzender Ontvanger) Anachron B.V. Steven Nijholt & Maarten Wiggers 28-02-2014 Version: 1.1 Status: Released Inhoud 1. Over dit document... 3 1.1 List of changes... 3 1.2 Scope... 3 2. Registratie...

Nadere informatie

Handleiding. Z factuur Archief

Handleiding. Z factuur Archief Handleiding Z factuur Archief INHOUDSOPGAVE 1. DASHBOARD... 3 1.1. Inloggen... 3 Inloggegevens vergeten... 3 1.2. Mogelijkheden Dashboard... 3 Instellingen, Abonnement Info en Adressenboek... 3 Facturen

Nadere informatie

Management en Organisatie VWO 6 Hst 31, 37 t/m 43

Management en Organisatie VWO 6 Hst 31, 37 t/m 43 Management en Organisatie VWO 6 Hst 31, 37 t/m 43 25 januari 2011 proeftoets 100 minuten Opgave 1 Handelsonderneming Astan bv heeft gegevens verzameld. Deze gegevens zijn nodig voor het opstellen van de

Nadere informatie

www.jooplengkeek.nl Hoofdstuk 42 belangrijk

www.jooplengkeek.nl Hoofdstuk 42 belangrijk www.jooplengkeek.nl belangrijk 1 Liquiditeitskengetallen Current ratio Quick ratio Working capital (werkkapitaal) Cashflow Kengetallen Kengetallen zijn verhoudingsgetallen, ze geven de verhouding aan tussen

Nadere informatie

Handleiding webshop Bunzl Retail & Industry. Algemene handleiding

Handleiding webshop Bunzl Retail & Industry. Algemene handleiding Handleiding webshop Bunzl Retail & Industry Algemene handleiding 1 Inhoudsopgave Verkorte handleiding... 3 1. Aanmelding webshop gebruiker via de website van Bunzl... 4 1.1 Wijzigen van uw wachtwoord...

Nadere informatie

GEBRUIKERSHANDLEIDING Opgavemodule Mini-in-de-krant

GEBRUIKERSHANDLEIDING Opgavemodule Mini-in-de-krant GEBRUIKERSHANDLEIDING Opgavemodule Mini-in-de-krant 1 Inloggen en/of aanmelden gebruiker Dit is het startscherm van de online opgavemodule. Hier kunt u aangeven of u een particuliere of een zakelijke gebruiker

Nadere informatie

Deze aanwijzingen goed lezen voor u met uw examen start

Deze aanwijzingen goed lezen voor u met uw examen start Examen : Professional Controller 2 Vak : Accounting 2 Datum : 22 juni 2015 Examen PC 2 Accounting 2 Instructieblad Tijd : 13.30-15.00 uur Deze aanwijzingen goed lezen voor u met uw examen start Aanwijzingen:

Nadere informatie

Handleiding werkwijze e-bestel site Smulders

Handleiding werkwijze e-bestel site Smulders Handleiding werkwijze e-bestel site Smulders - Aanmelden: Het aanmelden gebeurt door als eerste het adres in te vullen op uw microsoft internet explorer pagina. De naam van het adres is: http://www.smulders-bv.nl/

Nadere informatie

v.1.48 Genkgo Handleiding Genkgo Events Professioneel evenement management in Genkgo

v.1.48 Genkgo Handleiding Genkgo Events Professioneel evenement management in Genkgo v.1.48 Genkgo Handleiding Genkgo Events Professioneel evenement management in Genkgo Inhoud Voordat u begint...3 In dit document...3 Boom...3 Instellingen...4 Tenaamstelling... 4 Adres... 4 Contactgegevens...

Nadere informatie

Documentatie Handleiding Hunter-CRM Desktop v1.0

Documentatie Handleiding Hunter-CRM Desktop v1.0 Documentatie Handleiding v1.0 1 Voorwoord Hunter-Desktop is een product van Hunter-CRM. Onze CRM software is gemaakt met het oog op gemak. Deze documentatie bevat een overzicht van de meest gebruikte functionaliteiten

Nadere informatie

123WatEenSite C. van de PC Teststraat 1 3351 ZZ Alblasserdam

123WatEenSite C. van de PC Teststraat 1 3351 ZZ Alblasserdam C. van de PC Teststraat 1 3351 ZZ Alblasserdam INHOUDSOPGAVE Pagina Accountantsrapportage 3 Voorwoord 4 Resultaten 5 Financiële positie 7 Ondertekening van de accountantsrapportage 9 Jaarstukken 2008 Jaarrekening

Nadere informatie

Handleiding HSE-rapportagetool. De internetapplicatie van Enexis B.V. voor HSE-rapportages

Handleiding HSE-rapportagetool. De internetapplicatie van Enexis B.V. voor HSE-rapportages Handleiding HSE-rapportagetool De internetapplicatie van Enexis B.V. voor HSE-rapportages versie 3.4 Veilig werken is gezond werken Enexis Email: hse@enexis.nl 2009 Enexis Laatste wijziging: 3 februari

Nadere informatie

Handleiding Basisschoolnet.nl (voor ouders en leerkrachten)

Handleiding Basisschoolnet.nl (voor ouders en leerkrachten) Handleiding Basisschoolnet.nl (voor ouders en leerkrachten) Basisschoolnet Apeldoorn Inhoudsopgave: Aanmelden (voor ouders) pag. 2 Profiel pag. 9 Groepen pag. 14 Contacten pag. 20 Berichten pag. 23 Foto

Nadere informatie

Handleiding Service Apotheken. Serviceapotheek.tevreden.nl

Handleiding Service Apotheken. Serviceapotheek.tevreden.nl Handleiding Service Apotheken Serviceapotheek.tevreden.nl Inhoud 1. Inloggen op Serviceapotheek.tevreden.nl 3 2. Dashboard 4 Rapportcijfers 4 Toon resultaten 4 Download in PDF 4 Startdatum / Einddatum

Nadere informatie

a. Stel de beginbalans op 1 januari 2006 samen volgens het model van bijlage I.

a. Stel de beginbalans op 1 januari 2006 samen volgens het model van bijlage I. Opdracht 1 De Wilde en Timmer De dames De Wilde en Timmer gaan een autobedrijf beginnen: zij kopen auto s en accessoires in en verkopen die. Om het autobedrijf te kunnen openen op 1 januari 2006 zijn in

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Youforce

Veelgestelde vragen Youforce Veelgestelde vragen Youforce 1. Inleiding... 2 2. Ondersteuning door en instelling van internet browsers... 3 3. Inloggen/wachtwoord vergeten... 5 4. Handleiding en help... 6 5. Verwerking van en opslaan

Nadere informatie

Handleiding Zelfservice Cloud voor Workspace365 Versie april 2014

Handleiding Zelfservice Cloud voor Workspace365 Versie april 2014 Handleiding Zelfservice Cloud voor Workspace365 Versie april 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Zelfservice Cloud 4 2.1 Inloggen op Zelfservice Cloud 4 2.2 Rechten kopen of wijzigen

Nadere informatie

Toelichting Aanvragen NS Account Nieuwe Medewerkers.

Toelichting Aanvragen NS Account Nieuwe Medewerkers. Toelichting Aanvragen NS Account Nieuwe Medewerkers. De contactpersoon bij uw organisatie, meldt u aan in het systeem van NS door het invullen van uw persoonlijke gegevens en email-adres. Op dit email

Nadere informatie

Handleiding Groenhuysenpas

Handleiding Groenhuysenpas Handleiding Groenhuysenpas Inhoudsopgave Manieren van Opwaarden 1 e keer... 2 Optie 1: Met Pinpas bij de kassa... 2 Optie 2: Via het internet... 2 Stap 1: De website... 2 Stap 2: Registratie... 3 Stap

Nadere informatie

Financieel verslag 2014

Financieel verslag 2014 Financieel verslag 2014 Inhoud Jaarrekening 2 Balans per 31 december 2014 3 Winst- en verliesrekening 2014 4 Toelichting op de balans en winst- en verliesrekening 5 Overige gegevens 11 Statutaire regeling

Nadere informatie

management & organisatie management & organisatie

management & organisatie management & organisatie Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.30 uur tevens oud programma management & organisatie management & organisatie Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat

Nadere informatie

Management & Organisatie VWO 5 Hoofdstuk 27 t/m 30. 15 juni 2009 proeftoets 100 minuten. In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

Management & Organisatie VWO 5 Hoofdstuk 27 t/m 30. 15 juni 2009 proeftoets 100 minuten. In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Management & Organisatie VWO 5 Hoofdstuk 27 t/m 30 15 juni 2009 proeftoets 100 minuten Opgave 1 In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Firma Balans produceert uitsluitend twee typen weegschalen,

Nadere informatie

Acumulus - SIEL. IB Aangifte 2012. Cursus Aangifte Inkomstenbelasting voor ondernemers 2012. i.s.m. Annalies Janssens & Esther van der Meer

Acumulus - SIEL. IB Aangifte 2012. Cursus Aangifte Inkomstenbelasting voor ondernemers 2012. i.s.m. Annalies Janssens & Esther van der Meer Acumulus - SIEL IB Aangifte 2012 Cursus Aangifte Inkomstenbelasting voor ondernemers 2012 i.s.m. Annalies Janssens & Esther van der Meer Acumulus - SIEL Aangifte Inkomstenbelasting voor ondernemers 2012

Nadere informatie

De bestuursleden van Stichting Goed Bezig Midscheeps 3 9733 A Groningen. Financieel verslag 2012. Dossiernummer: 800070.0

De bestuursleden van Stichting Goed Bezig Midscheeps 3 9733 A Groningen. Financieel verslag 2012. Dossiernummer: 800070.0 De bestuursleden van Stichting Goed Bezig Midscheeps 3 9733 A Groningen Financieel verslag 2012 Dossiernummer: 800070.0 Kenmerk: H. Veen Datum: 26 april 2013 Inhoudsopgave 1. Rapport 3 1.1 Opdracht 4 1.2

Nadere informatie

Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: Vinc Vastgoed Management I B.V. inzake. tussentijds bericht per 30 juni 2011

Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: Vinc Vastgoed Management I B.V. inzake. tussentijds bericht per 30 juni 2011 Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: inzake tussentijds bericht per 30 juni 2011 25 augustus 2011 Barendrecht INHOUDSOPGAVE Pagina Balans per 30 juni 2011 2 Winst- en verliesrekening over

Nadere informatie

CampusDetacheringOnline. quick guide voor de relatie

CampusDetacheringOnline. quick guide voor de relatie CampusDetacheringOnline quick guide voor de relatie Dashboard Hoofdiconen Actie-icoon Badge Streamregel Stream Streamgroep Figuur 1. Dashboard, stream en andere onderdelen 2 CampusDetacheringOnline - quick

Nadere informatie

Handleiding. SIBO Internet Bestel Service

Handleiding. SIBO Internet Bestel Service Handleiding SIBO Internet Bestel Service Inhoudsopgave Inleiding Hoofdstuk 1 1.1 Inloggen 1.1.1 Wachtwoord wijzigen 1.1.2 Wachtwoord vergeten 1.2 Nieuwe transactie 1.2.1 Nieuwe boodschappenmand creëren

Nadere informatie

Cliënten handleiding PwC Client Portal

Cliënten handleiding PwC Client Portal Cliënten handleiding PwC Client Portal Mei 2011 (1) 1. Portal van de cliënt Deze beschrijving gaat ervan uit dat u beschikt over inloggegevens voor de portal en over de url van de portal website. Als u

Nadere informatie

HANDLEIDING TOOLS4EVER ISUPPORT ONLINE WEBOMGEVING

HANDLEIDING TOOLS4EVER ISUPPORT ONLINE WEBOMGEVING HANDLEIDING TOOLS4EVER ISUPPORT ONLINE WEBOMGEVING Inhoudsopgave 1. Belangrijkste spelregels... 3 2. Contact met tools4ever international support... 4 isupport webomgeving... 4 Eerste maal inloggen...

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding I-Wise web portaal De weg naar informatie Gebruikershandleiding Inhoud 1. Algemeen... 2 2. Werkwijze schermen... 4 3. Beheer... 6 4. Filters... 9 5. Bestuurder gegevens wijzigen... 11 6. Kilometer verwerking...

Nadere informatie

Quick start handleiding versie 1.0

Quick start handleiding versie 1.0 Quick start handleiding versie.0 Inleiding Beste gebruiker, Via dit document lopen we door de basis onderdelen van je eigen Mijn Kroost control panel. Dit control panel vormt de basis voor het gebruik

Nadere informatie

Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 61562 Datum: 30 juni 2012 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur

Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 61562 Datum: 30 juni 2012 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 61562 Datum: 30 juni 2012 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Dit examen bestaat uit 5 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 10 open vragen (maximaal 70

Nadere informatie

Boekingsboek. Overzicht van een aantal soorten boekingen.

Boekingsboek. Overzicht van een aantal soorten boekingen. Boekingsboek Overzicht van een aantal soorten boekingen. * contant * op rekening * met en zonder BTW * transitorische posten * hoe ga je om met de BTWboekingen * balans, V&Wrekening, liquiditeitsoverzicht

Nadere informatie

1. Inloggen. Klantnummer: Gebruikersnaam: Wachtwoord: Klik op inloggen en u komt op de overzichtspagina.

1. Inloggen. Klantnummer: Gebruikersnaam: Wachtwoord: Klik op inloggen en u komt op de overzichtspagina. Webshop instructie Inhoud 1. Inloggen... 3 2. Overzichtspagina... 4 3. Boodschappen bestellen... 5 4. Maaltijden... 12 5. Zelf koken... 14 6. Bestellingen... 15 7. Budget... 16 8. Acties... 18 9. Overige

Nadere informatie

WERKEN MET OSIRIS STUDENT OPLEIDING GENEESKUNDE

WERKEN MET OSIRIS STUDENT OPLEIDING GENEESKUNDE WERKEN MET OSIRIS STUDENT OPLEIDING GENEESKUNDE INHOUD 1. WAAROM OSIRIS STUDENT?...1 2. HOE KRIJG JE TOEGANG TOT OSIRIS STUDENT?...1 3. HOE VEILIG IS OSIRIS STUDENT...3 4. WAT IS DE RELATIE MET SOLIS (STUDENTS

Nadere informatie

Handleiding GBO Helpdesk voor aanmelders

Handleiding GBO Helpdesk voor aanmelders Inhoud 1 Inleiding... 2 2 In- en uitloggen... 3 2.1 Webadres GBO Helpdesk... 3 2.2 Inloggen... 3 2.3 Wachtwoord wijzigen... 4 2.4 Uitloggen... 4 3 Incidenten... 5 3.1 Incident aanmelden... 5 3.2 Bijlage

Nadere informatie

Beginner. Beginner. Beginner

Beginner. Beginner. Beginner Beginner Nummer 1 Beginner Nummer 2 Beginner Antwoordmodel Antwoordmodel Antwoordmodel Nummer 3 2014: uitgave 0/kosten 30 Afschrijving De waardevermindering van de auto (een onderdeel van de vaste activa)

Nadere informatie

Ooievaarspas.nl. Handleiding voor aanbieders: beheeromgeving

Ooievaarspas.nl. Handleiding voor aanbieders: beheeromgeving Ooievaarspas.nl Handleiding voor aanbieders: beheeromgeving Versie 1.4 29-04-2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 1.1 Voor u start 3 1.2 Verantwoordelijkheid 3 1.3 Vragen 3 2. Toegang 4 2.1 Inloggen 4 2.2

Nadere informatie

Handleiding OnLine voor de Opdrachtgever Versie 3.1

Handleiding OnLine voor de Opdrachtgever Versie 3.1 Handleiding OnLine voor de Opdrachtgever Versie 3.1 Handleiding voor de Opdrachtgever EuroSystems B.V. Nieuwegein 2008, EuroSystems B.V., Nieuwegein Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag

Nadere informatie

Aan de slag met Gere-geld

Aan de slag met Gere-geld Aan de slag met Gere-geld Allereerst bedankt voor het kiezen voor de administratieve oplossing van Gere-geld. In principe kunt u direct aan de slag met Gere-geld. Het is echter wel handig om een aantal

Nadere informatie

Handleiding. VGT Portal

Handleiding. VGT Portal Handleiding VGT Portal Veiligheidsinformatiebladen Zaandam, 13 augustus 2015 Versie: 2015-V 1.4 VGT Zaandam De laatste versie van deze handleiding kunt u altijd hier downloaden. Handleiding VGT Portal

Nadere informatie

Gebruikershandleiding voor trainers

Gebruikershandleiding voor trainers Gebruikershandleiding voor trainers Inhoudsopgave INLEIDING... 3 DEEL 1 BASISFUNCTIONALITEIT... 4 HOOFDSTUK 1 AANMELDEN... 4 HOOFDSTUK 2 HET TRAINERSPROFIEL... 4 Help! Ik ben mijn wachtwoord vergeten!...

Nadere informatie

THOMAS ONLINE TIPS & TRICKS

THOMAS ONLINE TIPS & TRICKS THOMAS ONLINE TIPS & TRICKS 1. Keuze navigatietaal van de website 2. Aanloggen 3. Wachtwoord wijzigen 4. Wachtwoord vergeten 5. Een PPA uitnodiging sturen naar een kandidaat 6. Een PPA rapport creëren

Nadere informatie

(Concept) Handleiding TimEnterprise Verlofmodule Voor de medewerker. Versie 0.3

(Concept) Handleiding TimEnterprise Verlofmodule Voor de medewerker. Versie 0.3 (Concept) Handleiding TimEnterprise Verlofmodule Voor de medewerker Versie 0.3 Inhoudsopgave Inleiding... 3 1) Inloggen... 4 2) Jaaroverzicht... 5 3) Verlof bekijken... 8 4) Verlof aanvragen... 10 5) Buitengewoon

Nadere informatie

1 Het kasstroomoverzicht

1 Het kasstroomoverzicht Oefeningen Kasstroomoverzicht 1 Het kasstroomoverzicht De gegevens van een bedrijf zijn: Balans per 31 december 2011 en 2012 dec-12 dec-11 dec-12 dec-11 Vaste Activa 1.000.000 1.200.000 Eigen Vermogen

Nadere informatie

Handleiding Magister 5 voor ouders

Handleiding Magister 5 voor ouders Handleiding Magister 5 voor ouders 1 Markenhage gebruikt voor de leerling-administratie het programma Magister. Dit programma stelt ook leerlingen en hun ouders in staat via internet de cijfers en de agenda

Nadere informatie

Examen PC 2 vak Cash Management

Examen PC 2 vak Cash Management Examen PC 2 vak Cash Management Instructieblad Betreft: examen: PC 2 leergang 5 onderdeel: Cash Management datum: 28 juni 2013 tijd: 16.00 17.30 uur Deze aanwijzingen goed lezen voor u met uw examen start

Nadere informatie