Bulletin. Jaargang 10 nr. 1, januari Noteer nu alvast: vrijdag 16 april 1999 ALGEMENE LEDENVERGADERING

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bulletin. Jaargang 10 nr. 1, januari 1999. Noteer nu alvast: vrijdag 16 april 1999 ALGEMENE LEDENVERGADERING"

Transcriptie

1 Vereniging Zelfstandige Vertalers Bulletin Jaargang 10 nr. 1, januari 1999 Noteer nu alvast: vrijdag 16 april 1999 ALGEMENE LEDENVERGADERING Zie voor nadere informatie het volgende Bulletin. In ieder geval: introducés welkom, aansluitend diner. Van de redactie Het jaar met de vele negens Het laatste jaar met de vertrouwde 19.. We hebben de flessen ontkurkt en we gaan ervoor, want wie weet of volgend jaar alles nog werkt... Het spook van het mil len niumpro bleem waart paniekzaaiend rond, en soms lijkt het of dit simpele en laag-bij-de-grondse bit-probleem een mystieke dimensie gaat krijgen. Vervallen degenen die een christelijke tijd rekening aanhouden niet toch in de vermeen de symboliek van getallen, in de magie van een nulde jaar? Het eerste jaar nul is voor het gemak ver geten. Men begon bij 1. Bij de tijdwisseling naar het jaar 1000 ging Otto III, de toenmalige keizer van het Römische Reich Deutscher Nationen, in zijn zerk liggen om daar op het einde der tijden te wachten. Willen velen van ons niet ook ergens nog een klein ondergangetje om daarna opnieuw te kunnen beginnen? We gaan niet in onze zerk liggen, maar we doen het our own way, met eigentijdse middelen, en ver wach- ten hel, verdoemenis en wederopstanding door zo iets banaals als computersoftware. Alle reden voor ons vertalers om een vrolijke toost uit te brengen want wij gaan gewoon door, met millenniumbestendige program matuur en, vooral, millennium bestendige werklust en optimisme. Wij wensen allen een heel goed Ilse Hesper

2 Inhoud Leden Notulen alv Uitgelicht Na vier jaar Literatuur in de aanbieding Collegialiteit Gedachten over beëdiging Beëdiging en kwaliteit Branchescan Backspace Leden De VZV heeft er in het laatste kwartaal van het vorige jaar niet minder dan vier leden bijgekregen. Daarmee zou ons ledental zijn gegroeid tot 64, ware het niet dat Hazel Wachters heeft besloten haar vertaalactiviteiten te beperken en daarom haar lidmaatschap heeft opgezegd; de VZV telt nu dus 63 leden. De nieuwe leden zijn Rosemary Vandertop (geassocieerd lid), Martin Snellen, Manfred Kalsbach en Gianni Richetta. Van harte welkom in onze gelederen! Voor verdere gegevens wordt u verwezen naar het nieuwe ledenregister, dat u bij dit Bulletin aantreft. Notulen algemene ledenvergadering 16 oktober 1998 Notulen van de algemene ledenvergadering gehouden op vrijdag 16 oktober 1998 in het Nederlands Wijnmuseum te Arnhem. 1. Opening De voorzitter opent de vergadering om uur. Aanwezig zijn 22 leden. 2. Vaststelling van de notulen van de vergadering van 3 april 1998 Naar aanleiding van een van de punten wordt gemeld dat er af en toe klachten gehoord worden over leden. Afgesproken wordt dat als er gemord wordt, dit tegen het bestuur gedaan moet worden en er geen roddelcircuit mag ontstaan. Als er vaak klachten over een bepaald persoon gehoord worden, moet het bestuur stappen ondernemen. De notulen worden ongewijzigd vastgesteld. 3. De VZV en haar imago Komend voorjaar verlopen de termijnen van Ilse Hesper en Marinus Strang. Er moeten dus een voorzitter en een gewoon lid gekozen worden. Marinus is in ieder geval niet voor een volgende termijn beschikbaar. De voorzitter geeft een korte beschouwing over verleden, heden en toekomst van de VZV. Er is de afgelopen jaren veel gebeurd, er zijn meer leden, er blijven regelmatig nieuwe aanvragen binnen komen, de VZV is bereikbaar op het internet, de MetaCom is opgezet, etc. We moeten nu nadenken over de toekomst. De naam VZV moet nog nadrukkelijker een kwaliteitsimago krijgen. Binnenkort moet er een nieuwe folder komen. Nagegaan zal worden of er een lijst van grote en vooraanstaande opdrachtgevers vermeld kan worden die op de VZV-leden vertrouwen. Er gaat waarschijnlijk een soort erkenning / keurmerk voor vertalers komen. Wat is de plaats van de VZV daarin en hoe kunnen we een vinger in de pap houden. Kortom, genoeg te doen voor mensen die dit interessant vinden en mee willen helpen de VZV richting te geven door bestuurslid te worden. 4. Collegialiteit In verband met de collegiale omgang wordt het punt van de tarieven weer naar voren gebracht. Het is niet toegestaan richttarieven vast te stellen, maar wel moet in onderling overleg gezorgd worden dat de verschillen niet te groot worden. Als iemand een keer in tijdnood zit en een klant doorstuurt naar een collega, moet die collega niet een veel lager tarief rekenen. 5. Prijsberekening Er gaan stemmen op om, nu er steeds meer brontekst elektronisch aangeleverd wordt, over te gaan op telling van de brontekst. Er zijn vaak grote verschillen in aantallen woorden, niet alleen tussen talen maar ook tussen verschillende vertalers in dezelfde taal. Vaak is de kortste vertaling 2

3 de beste, moet dat dan ook de goedkoopste zijn? Wat zijn de ervaringen/ meningen van onze leden? 6. Voorstellen voor de interne structuur De VZV wordt in een groeiend aantal commissies op verschillende terreinen vertegenwoordigd. Vertegenwoordigers van de VZV zullen benoemd worden voor een periode van drie jaar. Ze rapporteren over alle relevante punten aan het bestuur, het bestuur bepaalt welke standpunten de vertegenwoordiger dient in te nemen, wat de vertegenwoordiger zelfstandig kan afhandelen en waarvoor ruggespraak vereist is. 7. Financiën - Begroting 1999 De begroting wordt goedgekeurd. In verband met de tijd worden de overige agendapunten snel afgehandeld. Nogmaals het verzoek adreswijzigingen tijdig door te geven en vooral het adres niet te vergeten. 9. VZV op Internet De VZV-pagina s worden regelmatig bezocht. 10. MetaCom Geen noemenswaardige nieuwe ontwikkelingen. 11. Diversen/Rondvraag Twee aanbevelingen: zie het kopje Uitgelicht hieronder. 12. Sluiting Voorlopige datum volgende vergadering 16 april De voorzitter sluit de vergadering. Marinus Strang Uitgelicht Aanrader Volgens Rita Gircour is volgend boek ook voor niet-literaire vertalers zeer de moeite waard: Performing without a stage, The art of literary translation, Robert Wechsler, Catbird Press, North Haven, CT. USA, ISBN Het boek is bijv. te bestellen bij The American Book Center.( / ). Enkele citaten uit dit boek: The invisible performance of translation is hard to describe. So translators have come up with all sorts of metaphors and similes for it... Translators have for centuries used the metaphor of pouring wine from one bottle into another. Margaret Sayers Pedon constructed a complex metaphor out of an ice cube: I like to think of the original work as an ice cube. During the process of translation the cube is melted. While in its liquid state, every molecule changes place; none remains in its original relationship to the others. Then begins the process of forming the work in a second language. Molecules escape, new molecules are poured in to fill the spaces, but the lines of molding and mending are virtually invisible. The work exists in the second language as a new ice cube different, but to all appearances the same. Millennium-informatie Informatie over het milleniumprobleem is aan te vragen via het telefoonnummer en via het Internet bij Vermoedelijkheidscriterium/Reiskostenmodule De GOR heeft al in eerder stadium aangegeven zich niet te kunnen verenigen met de stelling dat de werknemer voor elke bestemming voldoet aan het 40-dagencriterium en als gevolg hiervan de eerste 39 dienstreizen zelf betaalt bij het overschrijden van deze grens, tenzij de werknemer kan aangeven dat hij aan het begin van het kalenderjaar niet kon voorzien dat het 40-dagencriterium voor hem van toepassing zou zijn. (Brontekst vertaling) 3

4 Na vier jaar In april is het mandaat van twee bestuursleden verstreken. Gelegenheid dus tot vernieuwing naar binnen en naar buiten, maar ook gelegenheid om naar het pad te kijken dat de vereniging gegaan is en te overwegen hoe zij verder wil. Ik wil dit hier kort samenvatten. Bestaansrecht De VZV heeft zonder enige twijfel haar bestaansrecht bevestigd. Het ledenaantal is in de afgelopen periode met zo n 50% gegroeid, waardoor de VZV een breder spectrum aan specialisaties kan bieden. De Internet-stek is een grote stap naar een betere bekendheid en bereikbaarheid, en velen vinden de weg naar de VZV, vertalers en opdrachtgevers. Binnen de federatie MetaCom is de VZV een duidelijke stem, en verscheidene leden van onze vereniging zijn bij MetaCom-commissies betrokken. Identiteit Er is geen reden om het roer om te gooien, maar als vereniging met een klein aantal leden kunnen we niet achteroverleunen op grond van wat we hebben bereikt. We zullen alert moeten blijven en een identiteit nastreven die als communis opinio door alle leden gedragen wordt. Op dit moment zien wij als belangrijke elementen van onze identiteit: Het kwaliteitsstempel van het VZV-lidmaatschap. Dit draagt ertoe bij het beroep uit de sfeer van hobby en amateurisme te halen. De professionaliteit van de leden. Zij oefenen het vertalen als vak uit, handelen als verantwoordelijke ondernemers, zijn zakelijk en dragen zorg voor goede bereikbaarheid. De collegiale verhoudingen binnen de VZV. Enkele aspecten die het lidmaatschap niet inhoudt: De VZV houdt zich niet actief bezig met klantenwerving voor de vertalers. Wel wordt het ledenregister gericht verspreid onder bedrijven en organisaties die vertaalwerk uitbesteden. De VZV bemoeit zich niet met de tarieven die de leden hanteren. Wel wordt van de leden verwacht dat zij prijzen berekenen die een gezonde economische basis bieden, met inkomsten die overeenkomen met het hoge opleidingsniveau waarover de meeste vertalers beschikken. Prioriteiten voor de toekomst De toekomst is natuurlijk al begonnen, maar de volgende aspecten worden gezien als belangrijke punten waar vooral de aandacht op moet worden gericht: De bekendheid van de VZV in de vertaalbranche vergroten. Een nieuwe VZV-brochure opstellen; Evenementen (in het kader van de ALV) organiseren waaraan andere vertalers deelnemen. Het ledenbestand uitbreiden en in het bijzonder bevorderen dat contacten worden gelegd met vertalers die in weinig of slecht vertegenwoordigde taalgebieden werken. De webstek actief houden door regelmatig nieuwe ontwikkelingen en voor vertalers relevante informatie te plaatsen. De stek is hiervoor ondertussen aangepast: korte samenvatting op de nieuwspagina, met daaraan gekoppeld een pagina met uitgebreider verslag. De ontwikkelingen op het gebied van certificering, beëdiging, opleidingen, vergoedingen nauwkeurig volgen en, via de MetaCom, invloed uitoefenen. Een sprankelend feest organiseren ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van de VZV in het jaar Terug naar de inleiding Bij de verkiezing van nieuwe bestuursleden stel ik mij als voorzitter beschikbaar voor een nieuwe termijn, maar dat houdt niet in dat de vereniging zonder meer op de oude voet door zou moeten gaan. Daarom leek het mij noodzakelijk mijn overwegingen achter enkele gedachtenstreepjes op een rijtje te zetten. Bij de verkiezingen kan dat duidelijkheid bieden en de leden kunnen overwegen of zij in deze zin willen doorgaan of niet. Ilse Hesper, voorzitter 4

5 Literatuur in de aanbieding Eén van onze leden heeft een aantal terminologielijsten bij het secretariaat aangebracht. Deze zijn voor de liefhebbers beschikbaar en kunnen worden afgehaald bij het secretariaat, dan wel worden toegestuurd tegen vergoeding van de portokosten. Graag wel eerst even telefonisch overleg met het Secretariaat. Het gaat om de volgende lijsten: Europees Parlement (FR-IT-EN-DE-NE) Belastingen (1975) en (1975/86) (FR-IT-EN-DE-NE-DA) Sociale Zekerheid (1974/79) Juridisch (1976) Mensenrechten (1976) Visserijsector (1977) Verkiezingen (1979) Economisch (1979) en (1979/89) Europees Merkenrecht (1981) 2 x Europese Naamloze Vennootschap (1981) Europees Octrooi (1981) 2 x Ecologie (1982) (FR-IT-EN-DE-NE-DA-GR) Milieuverontreinigende stoffen (1984) Nieuwe Wapensystemen (1985) Europese Commissie (FR-IT) Bouwkunde CIE (FR-EN-DE) Verlichting (dl 1 & 2) (1975) Nu van de grote vertaalwoordenboeken van Van Dale de derde druk aan het uitkomen is, wil één van onze collega s graag zijn oude druk Engels Nederlands ruilen tegen een vroegere druk Frans Nederlands. Bellen met: Arie de Jong, Uitspraak Bedrijfscommissie samenstelling DOR De bedrijfscommissie heeft de GOR in het gelijk gesteld in het WOR-geschil over de samenstelling van de DOR. Op.. heeft de bedrijscommissie haar advies uitgebracht. Op grond van de WOR en de beschikbare jurisprudentie is de bedrijscommissie met de GOR van oordeel dat de huidige stemverhoudingen binnen de DOR geen recht doen aan het evenredigheidsbeginsel zoals bedoeld wordt in de WOR. Uitgangspunt is dat zoveel mogelijk verschillende groepen werknemers vertegenwoordigd zijn in de DOR door een goede verhouding tussen het aantal te leveren OR-leden en het aantal te vertegenwoordigen personeelsleden. De bedrijscommissie verzoekt de bestuurder (SG) te bevorderen dat de DOR de betreffende bepalingen in het reglement zal aanpassen en verzoekt de DOR haar medewerking hieraan te verlenen. (Brontekst vertaling) William Safire s Rules for Writers: Remember to never split an infinitive. The passive voice should never be used. Do not put statements in the negative form. Verbs have to agree with their subjects. Proofread carefully to see if you words out. If you reread your work, you can find on rereading a great deal of repetition can be avoided by rereading and editing. A writer must not shift your point of view. And don t start a sentence with a conjunction. (Remember, too, a preposition is a terrible word to end a sentence with.) Don t overuse exclamation marks!! Place pronouns as close as possible, especially in long sentences, as of 10 or more words, to their antecedents. Writing carefully, dangling participles must be avoided. If any word is improper at the end of a sentence, a linking verb is. Take the bull by the hand and avoid mixing metaphors. Avoid trendy locutions that sound flaky. Everyone should be careful to use a singular pronoun with singular nouns in their writing. Always pick on the correct idiom. The adverb always follows the verb. Last but not least, avoid cliches like the plague; seek viable alternatives. (Internet) 5

6 Collegialiteit Tijdens onze laatste algemene ledenvergadering kwam de vraag weer naar voren: Wat doe je als je wordt benaderd voor een opdracht die je zelf niet kunt aannemen en hoe stel je zeker dat je prijstechnisch niet tegen een collega wordt uitgespeeld? We weten allemaal dat er op deze vraag geen afdoende antwoord mogelijk is, maar met een beetje moeite kun je toch een redelijke mate van greep op de situatie houden. Besluit je de opdracht zelf aan te nemen en door te spelen, dan kun je ervoor kiezen om: verantwoordelijkheid te dragen (borg te staan voor betaling van je collega en de kwaliteit te controleren); dat geeft je de vrijheid een paar procenten voor jezelf te houden; alleen als doorgeefluik te fungeren; dat vind ik persoonlijk geen argument om procenten in te houden. Ik zou zeggen: "you scratch my back, I ll scratch yours". Geef je er de voorkeur aan om er tussenuit te stappen, maar wil je wel de zekerheid hebben dat de klant niet gaat shoppen om goedkoper uit te zijn, dan is het zinnig zelf even de moeite te nemen een collega te benaderen met de vraag of deze in de markt is en deze tevoren te melden wat je normale afspraken met die klant zijn. Als je de klant terugbelt met een naam van een collega, bespaart dit hem moeite en vergroot bovendien je kans dat de klant de volgende keer gewoon weer bij jou komt. Wil je je klant het verder zelf laten uitzoeken en geef je hem wat namen en telefoonnummers van collega's, dan zet je de deur wagenwijd open voor gesjoemel met de tarieven. Dat risico bouw je zelf in. Kiest de "vervangende" collega ervoor om de klant voor een lager tarief van dienst te zijn dan jij, dan is Leiden in last. Je kunt er niets tegen doen, maar je bent je klant mogelijk kwijt. Of je zelf een "vervangende collega" bent, is gemakkelijk na te trekken door even bij de klant te informeren hoe hij aan je naam komt (trouwens toch altijd nuttig om te weten). Als je ervan uitgaat dat je het stuk eerst wilt zien voordat je offreert, kun je tegelijkertijd terugkoppelen met je tipgever. De aanpak die je kiest als je de klant niet het bos in wilt sturen, bepaalt de mate waarin je greep houdt op het verloop van de opdracht. Maar het is wel zaak dat we niet geheimzinnig tegen elkaar te lopen doen over tarieven en dergelijke. Hoe meer we een gesloten front vormen, des te groter is onze kans dat we niet letterlijk en figuurlijk steeds het sluitstuk van de begroting worden. Myrna Dop Gedachten over beëdiging Er is opnieuw discussie ontstaan over het beëdigen van vertalers en tolken en over de eisen waaraan voldaan moet worden om beëdigd te kunnen worden. In verband daarmee volgen hier enige gedachten over dit onderwerp. Bovendien wordt iedereen hierbij uitge- nodigd om te vertellen hoe het dan wel moet, bijvoorbeeld via het NIeuws op de VZV-webstek (hierover kunt u contact opnemen met Marcus de Geus). Een belangrijk punt om nogmaals vast te stellen is dat er een wezenlijk verschil bestaat tussen vertalers en tolken. Het zijn twee totaal verschillende beroepen die verschillende vaardigheden vereisen. Een gerechtstolk legt per zitting de eed af, een vertaler krijgt de permanente bevoegdheid om een verklaring af te geven dat een vertaling juist is. Verschillende rechtbanken hanteren verschillende normen. Dit is niet juist, overal zouden dezelfde normen moeten gelden. Eisen aan de deskundigheid van vertalers zou je kunnen vastleggen door bepaalde diploma s verplicht te stellen. Het is echter heel goed mogelijk dat iemand zonder diploma wel goed kan vertalen. Zo iemand zou dan een (gemakkelijk toegankelijke) toets moeten kunnen afleggen. Ook het lidmaatschap van een vertalersvereniging die kwaliteitsnormen stelt zou een criterium kunnen zijn. Voor de West-Europese talen allemaal 6

7 niet zo n probleem, maar voor de meer exotische talen wordt het lastig. Je kunt je ook afvragen of het wel zin heeft om eisen aan de vaardigheid van een vertaler te stellen. Een beëdigd vertaler verklaart dat hij de waarheid schrijft in een andere taal dan waarin het brondocument is gesteld. De functie van de eed is, dat de vertaler meineed pleegt als hij niet de waarheid schrijft, een vergrijp waar strenge straffen op staan. Een getuige voor een rechtbank moet ook de eed afleggen om een extra garantie te bieden dat de getuige de waarheid spreekt. Dit heeft niets te maken met deskundigheid op een bepaald terrein. Ook bij tal van andere functionarissen (deurwaarder, politieagent, notaris enz.) die beëdigd worden, dient die eed niet om na te gaan of ze hun vak wel beheersen, maar om een redelijke garantie van betrouwbaarheid te bieden. Zo redenerend is het dus de verantwoordelijkheid van de vertaler om geen beëdigde verklaring af te leggen als hij niet voldoende kennis heeft om te garanderen dat hij in die andere taal de waarheid spreekt. In feite bestaat die situatie nu ook al, aangezien er alleen naar algemene talenkennis wordt gekeken en niet naar vakkennis. Als bijvoorbeeld een juridisch vertaler van een verzekeraar een tekst ter vertaling krijgt aangeboden betreffende schade ontstaan door onjuiste plaatsing van de spudpalen tijdens het inbreken van de bres ten gevolge van een defect GPS dan moet de vertaler zelf bepalen of hij begrijpt waar het over gaat of dat hij zijn handen hier niet aan moet branden. Een ander punt, waar ook al heel lang over wordt gesproken, is of er een soort keurmerk voor vertalers moet komen. Als dat keurmerk er zou zijn, heeft een opdrachtgever altijd nog de mogelijkheid zich te wenden tot een keurvertaler die ook nog beëdigd is, maar die twee aspecten hoeven niet van elkaar afhankelijk te zijn. Marinus Strang Beëdiging en kwaliteit een praktijkvoorbeeld Kort geleden werd een van onze bestuursleden gevraagd onderstaande vertaling, afkomstig van een beëdigd vertaler, te beoordelen. De brontekst is niet bijgevoegd, maar was een duidelijk, goed te begrijpen verhaal. Dit leek ons een leuke toevoeging bij het vorige artikel. Nous vous prions de bien lire les Indications ci-dessous, elles sont très importantes et crées par La Police de l'environnement donc prière de bien les lire. Il est permit de se servir des parking-automobiles dans les environs immediat de Notre Hôtel. Attention s'il vous plait : Il faut toujours acheter un ticket-parking pour le Parking aux automates des Parkings ou bien à la Réception de Notre hôtel e.a. il vous donnerons un ticket pour toute une Journée. Nous vous prions de faire un peu attention à Vos Voisins, ils seront certainement contents dans notre Hotel et au-dehors de notre bâtiment. Tout le Monde aime son Privé, apres un long voyage souvent de nos Hôtes et naturellement les environs directs il nous êtes tres desagreable de devoir introduire la police-milieu introduite spécialement pour ces cas. Ne laissez pas marcher votre Moteur de Vos Bus et Voitures premièrement c'est bien dommages pour l'usage de l'huile et deuxiement vraiment pas Bon pour le Milieu... Nous vous remerçions pour Votre Cooperation et nous espèrons que les Amendes et les Nuissances de Nos Voisins et Hôtes seront limitees a zéro. Dilbert s latest vocabulary additions: BLAMESTORMING: Sitting around in a group, discussing why a deadline was missed or a project failed, and who was responsible. SEAGULL MANAGER: A manager who flies in, makes a lot of noise, craps on everything, and then leaves. CHAINSAW CONSULTANT: An outside expert brought in to reduce the employee headcount, leaving the top brass with clean hands. (Internet) 7

8 Branchescan van de vertaalsector in Nederland De vertaalsector is in het Nederlandse bedrijfsklimaat een blinde vlek. Er is weinig bekend over het aantal vertalers, hun organisatiestructuur, hun inkomsten. Met het rapport "Bedrijfsleven in beeld" van het EIM (Economisch Instituut voor Midden- en Kleinbedrijf) is een eerste aanzet gedaan om deze branche in kaart te brengen. Bedrijfsleven in beeld: het vertaalbureau P.A. van Eck van der Sluijs ISBN: X NLG 25,00 Inleiding Het onderzoek is uitgevoerd door P.A. van Eck van der Sluijs van het EIM, een onderzoeksbureau voor beleids- en praktijkgerichte informatie van sociaal-economische aard. Het onderzoeksrapport gaat in op structuurkenmerken, omzet, bedrijfsvoering, organisaties en samenwerking, kwaliteitszorg en andere belangrijke aspecten van het vertalen. Deze branchescan is gebaseerd op een telefonische enquête van bij de kamers van koophandel ingeschreven vertalers en vertaalbureaus en op uitvoerige gesprekken met de verschillende organisaties op dit gebied. Ook de VZV heeft graag haar medewerking verleend, omdat dit rapport ertoe bijdraagt het profiel van de professionele vertaler te verduidelijken. Het rapport is boeiend door alle cijfers, schema s en tabellen, die gedeeltelijk bevestigen wat wij al vermoedden, gedeeltelijk nieuwe inzichten openen. Het is een eerste inventarisatie waarbij sommige kanten van de vertaalsector buiten beschouwing zijn gebleven (zoals vertaalafdelingen van grote bedrijven en organisaties, en niet bij de KvK ingeschreven bedrijven), maar het onderzoek geeft toch een indicatie van het vak. Naar onze mening vult dit rapport een hiaat waar wij regelmatig mee geconfronteerd werden en die aanleiding vormde tot ware indianenverhalen over de vertaalsector. Hierbij een korte samenvatting met enkele cijfers die ons interessant lijken. Aantal ondernemingen Er zijn in Nederland naar schatting 1500 professioneel actieve vertaalbedrijven (zelfstandige vertalers en vertaalbureaus). In de afgelopen vijf jaren is het aantal ondernemingen met gemiddeld 5% gestegen. Opmerkelijk is het grote verloop onder de bedrijven. Uit de telefonische enquête bleek dat ruim een kwart van de ingeschreven bedrijven ofwel geen vertaalwerk verricht, of helemaal niet (meer) actief is. Kleinschalig Bij de 1500 professionele bedrijven waren in 1997 in totaal circa 2500 personen werkzaam (exclusief inleenkrachten). Er wordt in de vertaalbranche zeer kleinschalig gewerkt: gemiddeld 1,7 personen per bedrijf. Driekwart van de bedrijven werkt als eenmanszaak zonder personeel. Ongeveer 2% van de bedrijven is met meer dan 10 personen middelgroot. Slechts 35% van het totale aantal werkzame personen werkt in loondienst (hierbij zijn niet meegerekend de vertalers die bij ondernemingen/instanties met een eigen vertaalafdeling werken). Tweederde van de professionele vertalers werkt meer dan 32 uur per week. Totale omzet Op basis van de informatie van de ondernemers wordt de omzetin de branche op NLG 240 miljoen geschat, inclusief BTW. Deze schatting is gebaseerd op de 1500 actieve professionele bedrijven. Circa eenvijfde van deze omzet wordt gevormd door leveringen van vertaalwerk aan vertaalbureaus; eenderde van het uitbestede werk wordt in het buitenland verzorgd. Omzet per bedrijf De omzet varieert sterk per bedrijf. Ruim de helft van alle ondernemingen heeft een omzet van NLG of minder, exclusief BTW. Ruim eenderde van de ondernemingen heeft een omzet die ligt tussen de NLG en NLG Een op de tien ondernemingen heeft een omzet boven de NLG Meer gespreide activiteiten over bijvoorbeeld vertaalwerk, tolkwerk, taaltrainingen en uitgeversactiviteiten lijken niet expliciet gunstiger. Specialisatie op vertaalwerk lijkt relatief gezien meer omzet te genereren. 8

9 Klanten De vertaalbranche is een groeiende branche waarbij dienstverlening en service voorop staan. De vraag naar vertaalwerk komt zowel van het bedrijfsleven, instellingen en organisaties als van particulieren. De concurrentie onder de vertaalbureaus is sterk en de werkperiodes tot de afleverdata worden steeds korter. Naar raming betreft eenvijfde van de omzet de levering van vertaalwerk aan vertaalbureaus. Bedrijfsvoering De meeste ondernemingen bestaan uit één vestiging. Van de bedrijven wordt 96% geëxploiteerd als eenmanszaak, vennootschap onder firma of commanditaire vennootschap. De rest bestaat uit B.V.'s. Naast kennis van een taalgebied dienen vertalers specifieke kennis te hebben over bepaalde onderwerpen, disciplines en branches. Twee van de drie onderne mingen specialiseren zich op taalgebied, vakgebied of bedrijfstak. Opleiding Het opleidingsniveau van de ondernemers in de vertaalsector is hoog. Ruim de helft heeft een universitaire opleiding (WO) als hoogste algemene opleiding afgemaakt. Opvallend is dat nog eens 34% van de ondernemers een hogere beroepsopleiding (HBO) heeft gevolgd. Slechts 2% heeft een MAVO/HAVO opleiding als hoogste afgemaakte opleiding. Organisaties en samenwerking De belangrijkste brancheorganisaties en verenigingen zijn: ATA, OVIN, NGV, NVTV, VZV, SVVT, Vertalersforum, Vereniging van Tekstschrijvers en Vereniging van Ondertitelaars. De sector is redelijk georganiseerd, 40% van de ondervraagden zegt lid te zijn van een branchevereniging of beroepsorganisatie. De noodzaak tot samenwerken neemt toe door toenemende internationalisering en toenemende complexiteit van de technologie. Ongeveer 72% werkt op individuele basis samen met andere ondernemingen. De samenwerking vindt vooral plaats tussen vertaalbureaus, freelancers, uitgeverijen en adviesbureaus. Kostenstructuur en resultaat De tarieven in de vertaalbranche staan voortdurend onder druk doordat de concurrentie groot is. Voor opdrachtgevers vormt vertaalwerk in een aantal gevallen de sluitpost van de begroting. Tevens is vertaalwerk bij de planning een laatste stap. In de onderlinge overeenkomsten tussen op- drachtgever en vertaler zal hiermee rekening moeten worden gehouden opdat de verhouding tussen kosten en baten kan worden verbeterd. Toekomstverwachtingen De branche is positief over de verwachte omzetontwikkeling in Voor de periode wordt in Europa een groei van 300% in het aantal vertaalde pagina s verwacht. De totale omzet zal, bij een zich voortzettende groei in het aantal ondernemingen, in 1999 met naar verwachting 10% toenemen tot circa 300 miljoen gulden. Facit van de VZV In het algemeen bevestigt het rapport de indruk die wij van de vertaalsector hebben: de kleinschaligheid, de voor een groot deel bescheiden inkomsten, de mate van samenwerking tussen vertalers en vertaalbureaus, en het opleidingsniveau. Het is prettig dat deze indruk nu door cijfers wordt gestaafd. Maar ook de negatieve kanten krijgen een gezicht. Het is uiterst nadelig voor een beroepsgroep als wordt vastgesteld dat ruim een kwart van de ingeschreven bedrijven niet (meer) actief is. Het verloop is dus inderdaad enorm. Een factor die meespeelt is ongetwijfeld de afwezigheid van vestigingseisen door de overheid, waardoor velen menen hier een gat in de markt te kunnen vinden. Een tweede opvallend punt is de hoge opleiding die vertalers in het algemeen genoten hebben. Ook al worden er geen opleidingseisen aan het vak gesteld, het blijkt in de praktijk dat een hogere opleiding een sine qua non is. Misschien kunnen de vertalers daaraan een grotere mate van zelfverzekerdheid ontlenen in onderhandelingen met opdrachtgevers. Taal is nodig, maar achtergrond ook. Ilse Hesper Op de gebieden reclame/promotie en inkoop wordt niet veel samengewerkt. 9

10 Dat het blad Intermediair graag de door zijn naam gewekte verwachtingen wil waarmaken is natuurlijk niet zo vreemd. Toch vragen we ons bij het zien van onderstaande advertentie af of er niet te weinig is gelet op de betekenis van bemiddelaar en wellicht iets te veel op die van overgangsvorm : Bij al onze discussies over de noodzaak van vereenvoudiging/verbetering/verandering van de Nederlandse spelling hadden we misschien een voorbeeld kunnen nemen aan de directie van dit hotel-restaurant in Nepal: Het Bulletin is een periodieke uitgave van de Vereniging Zelfstandige Vertalers. Zie voor meer informatie over de VZV ook de webstek: Het bestuur van de VZV bestaat uit: Ilse Hesper, voorzitter Marcus de Geus, secretaris Béatrice Râtel, penningmeester Myrna Dop, lid toelatingen Marinus Strang, lid Adreswijzigingen en algemene correspondentie: VZV Braamkamp JC Zutphen Tel.: / Fax : Kopij voor het Bulletin: VZV-Bulletin Voorstraat JS Delft Tel: / Fax:

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

Verenigings- en lidmaatschapsreglement Vastgoedmanagement Nederland 23 juni 2015 Versie 4.0

Verenigings- en lidmaatschapsreglement Vastgoedmanagement Nederland 23 juni 2015 Versie 4.0 Verenigings- en lidmaatschapsreglement Vastgoedmanagement Nederland 23 juni 2015 Versie 4.0 Begripsbepalingen Artikel 1 1. Vastgoedmanagement: het verlenen van diensten op het gebied van de exploitatie

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Register staat voor kwaliteit

Register staat voor kwaliteit Register staat voor kwaliteit Ingeschreven in het Rbtv. En dan? Contact Postadres: Raad voor Rechtsbijstand Bureau Wbtv Postbus 2349 5202 CH s-hertogenbosch Telefoon: 088-787 19 20 Bereikbaar van maandag

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Amersfoort Arnhem Ede Hoofddorp Nieuwegein

Amersfoort Arnhem Ede Hoofddorp Nieuwegein Amersfoort Arnhem Ede Hoofddorp Nieuwegein Dit is CROP 1965: CROP opent de deuren van haar eerste kantoor. vijf decennia later zijn we een begrip in zakelijk Nederland en groeit CROP registeraccountants

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

Handleiding Nederlands leren. in de bibliotheek NT2 SCHOOL NT2. Natuurlijk Nederlands leren en inburgeren

Handleiding Nederlands leren. in de bibliotheek NT2 SCHOOL NT2. Natuurlijk Nederlands leren en inburgeren Handleiding Nederlands leren in de bibliotheek NT SCHOOL NT Natuurlijk Nederlands leren en inburgeren Nederlands leren in de bibliotheek In Bibliotheek Zuid-Kennemerland kun je Nederlands leren met boeken

Nadere informatie

Handleiding Nederlands leren. in de bibliotheek NT2 SCHOOL NT2. Natuurlijk Nederlands leren en inburgeren

Handleiding Nederlands leren. in de bibliotheek NT2 SCHOOL NT2. Natuurlijk Nederlands leren en inburgeren Handleiding Nederlands leren in de bibliotheek NT SCHOOL NT Natuurlijk Nederlands leren en inburgeren NEDERLANDS LEREN IN DE OBA In de OBA kun je Nederlands leren met boeken en op de computer. Op de 5de

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Handleiding beheer lijst.hva.nl. See page 11 for Instruction in English

Handleiding beheer lijst.hva.nl. See page 11 for Instruction in English Handleiding beheer lijst.hva.nl See page 11 for Instruction in English Maillijsten voor medewerkers van de Hogeschool van Amsterdam Iedereen met een HvA-ID kan maillijsten aanmaken bij lijst.hva.nl. Het

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster M200608 Vooral anders De kwaliteit van het personeel van de toekomst Frans Pleijster Zoetermeer, september 2006 De Werknemer van de toekomst Van alle ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf verwacht

Nadere informatie

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF ==> Download: TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF - Are you searching for Taal Actief Groep 8 Spelling 2 Books? Now, you will be happy

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is.

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is. - Instructie Deze toets heeft als doel uw taalniveau te bepalen. Om een realistisch beeld te krijgen van uw niveau,vragen we u niet langer dan één uur te besteden aan de toets. De toets bestaat uit twee

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

OdenneBoom Design Christmas tree

OdenneBoom Design Christmas tree OdenneBoom Design Christmas tree A DESIGN CHRISTMAS TREE? w w w. s t u d i o b o o n. b e Deze producten zijn eigendom van StudioBoon. En zijn auteursrechtelijk geregistreerd. Ces produits sont la propriété

Nadere informatie

VW WRITERS CORNER. If you write one story, it may be bad; if you write a hundred, you have the odds in your favor.

VW WRITERS CORNER. If you write one story, it may be bad; if you write a hundred, you have the odds in your favor. If you write one story, it may be bad; if you write a hundred, you have the odds in your favor. Edgar Rice Burroughs Heb jij talent en schrijf jij graag voetbal gerelateerde teksten tegen een leuke vergoeding?

Nadere informatie

ONZE DIENSTENWIJZER. Openingstijden. Wie zijn wij? Waaruit bestaat onze dienstverlening? Hoe kun je ons bereiken?

ONZE DIENSTENWIJZER. Openingstijden. Wie zijn wij? Waaruit bestaat onze dienstverlening? Hoe kun je ons bereiken? ONZE DIENSTENWIJZER Wie zijn wij? Wij zijn Reinders Hypotheken. Wij stellen ons met deze dienstenwijzer graag aan je voor. Wij hebben ons vak gemaakt van het adviseren en begeleiden van klanten bij financiële

Nadere informatie

Beloning van onze medewerkers

Beloning van onze medewerkers ONZE DIENSTENWIJZER Wie zijn wij? Wij zijn Reinders Hypotheken. Wij stellen ons met deze dienstenwijzer graag aan je voor. Wij hebben ons vak gemaakt van het adviseren en begeleiden van klanten bij financiële

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers English Instructions Windows 8 out-of-the-box supports the ICARUS Illumina (E653) e-reader. However, when users upgrade their Windows

Nadere informatie

Mentale voorkeur. Facts. onderbouwde informatie uitkomsten onderzoek technische analyse plannen maken. Logisch denken

Mentale voorkeur. Facts. onderbouwde informatie uitkomsten onderzoek technische analyse plannen maken. Logisch denken Whole Brain team Mentale voorkeur Facts onderbouwde informatie uitkomsten onderzoek technische analyse plannen maken Logisch denken Mentale voorkeur Form praktijkvoorbeelden grondige planning samenhangende

Nadere informatie

Huishoudelijk reglement. Oudervereniging Lambertusschool

Huishoudelijk reglement. Oudervereniging Lambertusschool Huishoudelijk reglement Oudervereniging Lambertusschool Versie 27augustus 2012 LAMBERTUSSCHOOL NU VOOR STRAKS Oudervereniging Mari van Eschstraat 2 5254 JE Haarsteeg www.lambertusschool.nl Kvk nr: 55501141

Nadere informatie

Maillijsten voor medewerkers van de Universiteit van Amsterdam

Maillijsten voor medewerkers van de Universiteit van Amsterdam See page 11 for Instruction in English Maillijsten voor medewerkers van de Universiteit van Amsterdam Iedereen met een UvAnetID kan maillijsten aanmaken bij list.uva.nl. Het gebruik van de lijsten van

Nadere informatie

Jouw persoonlijke notities. momenten. met teksten van Mirjam van der Vegt. Boekencentrum

Jouw persoonlijke notities. momenten. met teksten van Mirjam van der Vegt. Boekencentrum Stille Jouw persoonlijke notities momenten met teksten van Mirjam van der Vegt Boekencentrum Vormgeving omslag en binnenwerk Studio Vrolijk ISBN 978 90 239 2643 6 NUR 707 2012 Uitgeverij Boekencentrum,

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument/Advieswijzer van: 3 Ster Advies, Drieteenspecht 4, 7827 RG Emmen (versie 1.0)

Dienstverleningsdocument/Advieswijzer van: 3 Ster Advies, Drieteenspecht 4, 7827 RG Emmen (versie 1.0) Dienstverleningsdocument/Advieswijzer van:, Drieteenspecht 4, 7827 RG Emmen (versie 1.0) U bent van plan de zorg voor uw financiële zaken/verzekeringen toe te vertrouwen aan ons kantoor. Een goede beslissing.

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Huishoudelijk reglement Inretail

Huishoudelijk reglement Inretail Huishoudelijk reglement Inretail Aanvragen van het lidmaatschap Artikel 1 1. De aanvraag voor het lidmaatschap wordt bij het verenigingsbureau ingediend op een daartoe vastgesteld aanvraagformulier. 2.

Nadere informatie

Statuten Stichting Christelijk Voortgezet Onderwijs in het Gooi

Statuten Stichting Christelijk Voortgezet Onderwijs in het Gooi Statuten Stichting Christelijk Voortgezet Onderwijs in het Gooi 28 februari 00 Statuten voor de Stichting Christelijk Voortgezet Onderwijs in het Gooi. Naam en vestiging Artikel 1: 1. De stichting draagt

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

GALAPAGOS. - Le carnet d'ordres sera purgé à l'issue des journées de bourse du 27/03/2014 (dernier jour de cotation sur Euronext Bruxelles comme MoR).

GALAPAGOS. - Le carnet d'ordres sera purgé à l'issue des journées de bourse du 27/03/2014 (dernier jour de cotation sur Euronext Bruxelles comme MoR). CORPORATE EVENT NOTICE: Changement de marché de référence GALAPAGOS PLACE: Brussels AVIS N : BRX_20140321_00264_EUR DATE: 21/03/2014 MARCHE: EURONEXT BRUSSELS Euronext annonce qu'à partir du 28/03/2014,

Nadere informatie

HUISHOUDELIJK REGLEMENT Oudervereniging Openbare Basisschool De Bijenkorf

HUISHOUDELIJK REGLEMENT Oudervereniging Openbare Basisschool De Bijenkorf HUISHOUDELIJK REGLEMENT Oudervereniging Openbare Basisschool De Bijenkorf DEFINITIE Artikel 1 Dit Huishoudelijk Reglement van de Oudervereniging Openbare Basisschool De Bijenkorf is een aanvulling op de

Nadere informatie

Artikel 2 Het huishoudelijk reglement wordt vastgesteld door de Algemene ledenvergadering.

Artikel 2 Het huishoudelijk reglement wordt vastgesteld door de Algemene ledenvergadering. Huishoudelijk reglement Vergeb. Doelstelling Artikel 1 De vereniging heeft als doel het bewaken van de continuïteit van administratieve software pakketten van BCT Guiding Documents die in gebruik zijn

Nadere informatie

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Handleiding/Manual Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Inhoudsopgave / Table of Contents 1 Verbinden met het gebruik van

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Artikel 13 Algemene bepaling Wanneer ten aanzien van enige bepaling van de statuten of van dit huishoudelijk reglement verschil van opvatting blijkt

Artikel 13 Algemene bepaling Wanneer ten aanzien van enige bepaling van de statuten of van dit huishoudelijk reglement verschil van opvatting blijkt HUISHOUDELIJK REGLEMENT NCD, Nederlands Centrum van Directeuren en Commissarissen, gevestigd te Amsterdam; zoals van kracht per 31 maart 2006 Artikel 1 Lidmaatschapscriteria 1. Naast de vereisten voor

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Betrouwbare bron van kwaliteit

Betrouwbare bron van kwaliteit Betrouwbare bron van kwaliteit Op de Uitwijklijst. En dan? Contact Postadres: Raad voor Rechtsbijstand Bureau Wbtv Postbus 2349 5202 CH s-hertogenbosch Telefoon: 088-787 19 20 Kijk op onze website voor

Nadere informatie

Find Neighbor Polygons in a Layer

Find Neighbor Polygons in a Layer Find Neighbor Polygons in a Layer QGIS Tutorials and Tips Author Ujaval Gandhi http://google.com/+ujavalgandhi Translations by Dick Groskamp This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0

Nadere informatie

Hoofdstuk 9. Rechtsvormen. Voorbeelden: Eenmanszaak Vennootschap Onder Firma Besloten vennootschap Naamloze vennootschap Vereniging Stichting

Hoofdstuk 9. Rechtsvormen. Voorbeelden: Eenmanszaak Vennootschap Onder Firma Besloten vennootschap Naamloze vennootschap Vereniging Stichting www.jooplengkeek.nl Rechtsvormen Voorbeelden: Eenmanszaak Vennootschap Onder Firma Besloten vennootschap Naamloze vennootschap Vereniging Stichting 1 Rechtsvormen Natuurlijk persoon Een mens met rechten

Nadere informatie

Leo Witvliet. Instituut voor Interventie Management. Marktverkenning Interim Management. dr. mr. Leo Witvliet. juni 2008.

Leo Witvliet. Instituut voor Interventie Management. Marktverkenning Interim Management. dr. mr. Leo Witvliet. juni 2008. Leo Witvliet Instituut voor Interventie Management Marktverkenning Interim Management juni 2008 dr. mr. Leo Witvliet Deskresearch: Michaëla Wevers Sandra van Meijel Marktdefinitie Definities Van Dale:

Nadere informatie

Geachte heer Von den Hoff,

Geachte heer Von den Hoff, Geachte heer Von den Hoff, Met deze brief adviseert de Klachtencommissie Wet beëdigde tolken en vertalers (hierna: de commissie) u over een klacht die is ingediend tegen de heer (-). Verloopvandeprocedure

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek bij klanten van interim management (providers)

Tevredenheidsonderzoek bij klanten van interim management (providers) FEDERGON OPDRACHTGEVERS BEOORDELEN INTERIM MANAGEMENT PROVIDERS POSITIEF Tevredenheidsonderzoek bij klanten van interim management (providers) Tevredenheidsonderzoek bij de klanten van interim management

Nadere informatie

Gedragscode tolken en vertalers

Gedragscode tolken en vertalers Gedragscode tolken en vertalers Wet beëdigde tolken en vertalers Contact Postadres: Raad voor Rechtsbijstand Bureau Wbtv Postbus 2349 5202 CH s-hertogenbosch Telefoon: 088-787 19 20 Kijk op onze website

Nadere informatie

ABLYNX NV. (de Vennootschap of Ablynx )

ABLYNX NV. (de Vennootschap of Ablynx ) ABLYNX NV Naamloze Vennootschap die een openbaar beroep heeft gedaan op het spaarwezen Maatschappelijke zetel: Technologiepark 21, 9052 Zwijnaarde Ondernemingsnummer: 0475.295.446 (RPR Gent) (de Vennootschap

Nadere informatie

Gebundelde krachten vinden werk. Ensemble, trouvons un emploi Together for a job

Gebundelde krachten vinden werk. Ensemble, trouvons un emploi Together for a job Gebundelde krachten vinden werk Ensemble, trouvons un emploi Together for a job WERK IN ZICHT Vragen rond opleiding en werk in Brussel? Werk In Zicht brengt werkzoekenden in contact met de juiste diensten

Nadere informatie

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ==> Download: ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF - Are you searching for Echte Mannen Eten Geen Kaas Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Wft nummer 12008346 Pagina 1 van 8 Geachte cliënt, U oriënteert zich op de mogelijkheden van een hypothecaire geldlening en/of diverse verzekeringen. Ons kantoor kan u hierbij

Nadere informatie

HUISHOUDELIJK REGLEMENT VERENIGING EUROPESE BEVEILIGINGSBEDRIJVEN (de meest recente versie is te raadplegen op www.veb.nl)

HUISHOUDELIJK REGLEMENT VERENIGING EUROPESE BEVEILIGINGSBEDRIJVEN (de meest recente versie is te raadplegen op www.veb.nl) HUISHOUDELIJK REGLEMENT VERENIGING EUROPESE BEVEILIGINGSBEDRIJVEN (de meest recente versie is te raadplegen op www.veb.nl) Concept: Dit reglement geldt als aanvulling op en uitwerking van de statuten van

Nadere informatie

INBURGERING 2015 / 16

INBURGERING 2015 / 16 INBURGERING 2015 / 16 JAMILAA (18) HAD NOOIT GEDACHT DAT ZIJ DE NEDERLANDSE TAAL ZO SNEL ONDER DE KNIE ZOU HEBBEN. INBURGEREN? BEREID U VOOR! WIE ALS BUITENLANDER GEEN PASPOORT HEEFT VAN EEN LAND UIT DE

Nadere informatie

De oudere starter in Nederland Quick Service

De oudere starter in Nederland Quick Service De oudere starter in Nederland Quick Service Heleen Stigter Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Onderzoek Bedrijvenpanel: Gevolgen economische crisis

Onderzoek Bedrijvenpanel: Gevolgen economische crisis Versie definitief Datum 29 april 2010 1 (8) Onderzoek Bedrijvenpanel: Gevolgen economische crisis Auteur Tineke Brouwers Het derde onderzoek Op 30 maart 2010 kregen alle leden van het Bedrijvenpanel van

Nadere informatie

REMAIL B.V. Dienstverleningdocument. Bij ons bent u VERZEKERD van het juiste advies

REMAIL B.V. Dienstverleningdocument. Bij ons bent u VERZEKERD van het juiste advies REMAIL B.V. Dienstverleningdocument Bij ons bent u VERZEKERD van het juiste advies Pagina 1 van 6 Dienstverleningdocument Remail B.V. 2013 WIE ZIJN WIJ? Remail B.V. Statutair gevestigd: Dr. Jan van Breemenlaan

Nadere informatie

Stichtse Vrije School Voortgezet onderwijs Socrateslaan 24 3703 GL Zeist Telefoon: 030-2040290 mail: post@svszeist.nl

Stichtse Vrije School Voortgezet onderwijs Socrateslaan 24 3703 GL Zeist Telefoon: 030-2040290 mail: post@svszeist.nl Klas 9 STAGE 2015/2016 Stageboekje van : Klas : Stagebegeleider : Winkelstageplaats bij Naam instelling : Straat : Plaats : Telefoonnummer : Stagebegeleider : Stichtse Vrije School Voortgezet onderwijs

Nadere informatie

Met het oog op uw vragen en kritiek zijn kort samengevat mijn conclusies de volgende:

Met het oog op uw vragen en kritiek zijn kort samengevat mijn conclusies de volgende: Geachte mevrouw Stembor, U heeft mij een aantal stellingen/vragen voorgelegd. Ik heb daaruit opgemaakt dat u kritiek heeft op de onduidelijkheid over de verhouding tussen de Wbtv en de wet van 8 mei 1878,

Nadere informatie

HET MANAGEN VAN CULTUURVERSCHILLEN EN TAALPROBLEMEN BIJ HET INTERNATIONAAL ZAKENDOEN

HET MANAGEN VAN CULTUURVERSCHILLEN EN TAALPROBLEMEN BIJ HET INTERNATIONAAL ZAKENDOEN HET MANAGEN VAN CULTUURVERSCHILLEN EN TAALPROBLEMEN BIJ HET INTERNATIONAAL ZAKENDOEN Drs. Maarten H. Rijkens 22 mei 2007 INTRODUCTIE RIJKENS ECONOMIE GESTUDEERD IN ROTTERDAM EN ST. GALLEN 32 JAAR GEWERKT

Nadere informatie

Conform artikel 20 van de Statuten Aangenomen op de Algemene Ledenvergadering d.d. 4 februari 2015

Conform artikel 20 van de Statuten Aangenomen op de Algemene Ledenvergadering d.d. 4 februari 2015 CONCEPT HUISHOUDELIJK REGLEMENT PHOENIX APELDOORN Conform artikel 20 van de Statuten Aangenomen op de Algemene Ledenvergadering d.d. 4 februari 2015 AANSLUITING EN SAMENWERKING ARTIKEL 1 Phoenix Apeldoorn

Nadere informatie

1. De cliëntenraad komt op voor cliënten in het cluster en praat mee over wat er gebeurt in het cluster.

1. De cliëntenraad komt op voor cliënten in het cluster en praat mee over wat er gebeurt in het cluster. REGELING CLIËNTENRAAD Artikel 1: Doelstelling Cliëntenraad 1. De cliëntenraad komt op voor cliënten in het cluster en praat mee over wat er gebeurt in het cluster. 2. De cliëntenraad helpt mee om alles

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Wft nummer 12008346 Pagina 1 van 8 Geachte cliënt, U oriënteert zich op de mogelijkheden van een hypothecaire geldlening en/of diverse verzekeringen. Ons kantoor kan u hierbij

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

S.V. Eudaimon Eudaimaon@live.nl www.eudaimon.nl. Verenigingsgids

S.V. Eudaimon Eudaimaon@live.nl www.eudaimon.nl. Verenigingsgids S.V. Eudaimon Eudaimaon@live.nl www.eudaimon.nl Verenigingsgids Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Voorwoord... 3 Visie... 5 Activiteiten... 7 Algemene Ledenvergadering... 8 Kamer van Koophandel... 8 Financiën...

Nadere informatie

- 1 - Huishoudelijk Reglement Stichting Bouwvereeniging Volksbelang Vianen.

- 1 - Huishoudelijk Reglement Stichting Bouwvereeniging Volksbelang Vianen. - 1 - Huishoudelijk Reglement Stichting Bouwvereeniging Volksbelang Vianen. Zaaknummer 2008S72525DO ALGEMENE BEPALINGEN a. bewonerscommissie: groep huurders van de Woningbouwvereeniging behorende tot één

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Huishoudelijk Reglement van de Vereniging Sportraad Apeldoorn

Huishoudelijk Reglement van de Vereniging Sportraad Apeldoorn Huishoudelijk Reglement van de Vereniging Sportraad Apeldoorn Opgericht bij notariële acte d.d. 11 februari 1991 en ingeschreven in het verenigingsregister van de Kamer van koophandel en fabrieken voor

Nadere informatie

Dienstenwijzer Bloemendal Assurantiën BV

Dienstenwijzer Bloemendal Assurantiën BV Dienstenwijzer Bloemendal Assurantiën BV 2014 DIENSTENWIJZER BLOEMENDAL ASSURANTIËN (DVD) U bent zich momenteel aan het oriënteren op de markt voor financiële dienstverlening. Om inzicht te krijgen in

Nadere informatie

DIT IS VNO-NCW. Lidmaatschap en contributie

DIT IS VNO-NCW. Lidmaatschap en contributie De Europese lobby van vno-ncw richt zich zowel op de Europese spelers in Brussel (Europese Commissie, Europees Parlement) als op de Nederlandse politiek (in Den Haag en via de Permanente Vertegenwoordiging

Nadere informatie

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid.

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 21 d.d. 2 april 2009 (mr. M.M. Mendel, voorzitter, mr. E.M. Dil - Stork en mr. B. Sluijters) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

REGLEMENT VAN BEROEP STICHTING GARANTIEWONING

REGLEMENT VAN BEROEP STICHTING GARANTIEWONING REGLEMENT VAN BEROEP STICHTING GARANTIEWONING Artikel 0: Definities Artikel 1: Reglement Artikel 2: Keurmerk Artikel 3: Beroep Artikel 4: College van beroep Artikel 5: Kamers Artikel 6: Secretariaat Artikel

Nadere informatie

Intermax backup exclusion files

Intermax backup exclusion files Intermax backup exclusion files Document type: Referentienummer: Versienummer : Documentatie 1.0 Datum publicatie: Datum laatste wijziging: Auteur: 24-2-2011 24-2-2011 Anton van der Linden Onderwerp: Documentclassificatie:

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1995 466 Besluit van 7 september 1995, houdende wijziging van het Besluit goederenvervoer over de weg en het Besluit personenvervoer in verband met

Nadere informatie

HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN DE KRING PRAKTISERENDE BOOMVERZORGERS Blz. 1 van 5

HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN DE KRING PRAKTISERENDE BOOMVERZORGERS Blz. 1 van 5 HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN DE KRING PRAKTISERENDE BOOMVERZORGERS Blz. 1 van 5 1 DE VERENIGING 1.1 De vereniging Kring Praktiserende Boomverzorgers is een vereniging waarin mensen die zich bezig houden

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

TO-BO1. Willem Jan Gasille w.j.gasille@itv-hogeschool.nl

TO-BO1. Willem Jan Gasille w.j.gasille@itv-hogeschool.nl TO-BO1 Willem Jan Gasille w.j.gasille@itv-hogeschool.nl Wat gaan we doen? Een beetje inleiding in het doolhof van de studie Wat doet een tolk en wat doet een vertaler? Geheimtaal 1 Maandelijks (DU, EN,

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 1.1: On my way Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: train, tram, bus, car, bike, plane, boat, underground, stop,

Nadere informatie

Transparantie Public Affairs is een vak dat volgens de beroepsvereniging in alle openheid bedreven wordt.

Transparantie Public Affairs is een vak dat volgens de beroepsvereniging in alle openheid bedreven wordt. HANDVEST 1. Inleiding Wat kunnen en mogen politici, ambtenaren en journalisten verwachten van leden van de Beroepsvereniging voor Public Affairs (BVPA) die het vak van Public Affairs uitoefenen? En waarop

Nadere informatie

Statuten van STICHTING Regtvast, statutair gevestigd te Amsterdam, zoals vastgesteld op 20 december 2012 voor mr. K. Stelling, notaris te Amsterdam.

Statuten van STICHTING Regtvast, statutair gevestigd te Amsterdam, zoals vastgesteld op 20 december 2012 voor mr. K. Stelling, notaris te Amsterdam. 1 Statuten van STICHTING Regtvast, statutair gevestigd te Amsterdam, zoals vastgesteld op 20 december 2012 voor mr. K. Stelling, notaris te Amsterdam. Naam en zetel. Artikel 1. 1. De stichting draagt de

Nadere informatie

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING COALITIE GEMEENTE AMSTERDAM RANDSTAD GOOD HOTEL AMSTERDAM PREFERRED PARTNER PROGRAM Create Beauty, Do Good WHY Create Beauty, Do Good 2009 2012 2014

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Offerte- aanvraagformulier Beroepsaansprakelijkheidsverzekering Octrooibureaus

Offerte- aanvraagformulier Beroepsaansprakelijkheidsverzekering Octrooibureaus Offerte- aanvraagformulier Beroepsaansprakelijkheidsverzekering Octrooibureaus > U aangeboden door Koekenberg Van Vuuren B.V. www.kvv.nl 088 38 38 000 Het door de verzekeringnemer en/of verzekerde volledig

Nadere informatie

DIENSTENWIJZER WET FINANCIËLE DIENSTVERLENING

DIENSTENWIJZER WET FINANCIËLE DIENSTVERLENING DIENSTENWIJZER WET FINANCIËLE DIENSTVERLENING Wat houd de dienstenwijzer in Dit dienstverleningsdocument is een puur informatief document op het gebeid van financiële dienstverlening en verplicht u niet

Nadere informatie

"Ervaring krijg je wanneer je niet krijgt wat je wilt."

Ervaring krijg je wanneer je niet krijgt wat je wilt. "Ervaring krijg je wanneer je niet krijgt wat je wilt." (Pieter Klaas Jagersma) Belastingen voor veel starters iets waar ze liever niet over nadenken omdat het niet leuker te maken is en zo ingewikkeld

Nadere informatie

Zo kan je linken maken tussen je verschillende groepen van gegevens.

Zo kan je linken maken tussen je verschillende groepen van gegevens. 1 1. Entity Reference Entity Reference zal ook een onderdeel zijn van Drupal 8. Het is een module van het type veld. Het is een heel krachtige module die toelaat om referenties te maken tussen verschillende

Nadere informatie

Artikel 6 Lid van de vereniging kan zijn iedere natuurlijk persoon die instemt met het doel van de vereniging.

Artikel 6 Lid van de vereniging kan zijn iedere natuurlijk persoon die instemt met het doel van de vereniging. Statuten Zoals vastgesteld door het Congres bijeen op 16 december 1990 te Wageningen; waarna verleden in een akte houdende de oprichting van de vereniging, op 4 januari 1991 te Amsterdam; en voor het laatst

Nadere informatie