Actieplan Masterlanguage Finale Versie, 3 februari Disciplineoverleg Letteren en Geschiedenis (DLG)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Actieplan Masterlanguage Finale Versie, 3 februari 2013. Disciplineoverleg Letteren en Geschiedenis (DLG)"

Transcriptie

1 GW/BES/AW/013/040 Actieplan Masterlanguage Finale Versie, 3 februari 2013 Disciplineoverleg Letteren en Geschiedenis (DLG) 1 Inleiding De geesteswetenschappen spelen een fundamentele rol in onze samenleving. Zij zorgen voor de noodzakelijke reflectie op belangrijke en actuele maatschappelijke vraagstukken zoals internationale politieke en religieuze conflicten, de ethische implicaties van technologische ontwikkelingen, processen van sociale en culturele in- en uitsluiting, veranderende media. Op hun eigen wijze dragen de geesteswetenschappen bij aan de duurzaamheid van de mogelijke oplossingen. Kennis van talen en culturen, een van de pijlers van de geesteswetenschappen, vormt een onmisbare schakel in onze maatschappij, ook in het internationale economisch verkeer, en is alleen al daarom van groot belang voor de slagvaardigheid waarmee onze toekomstige generaties in de wereld staan. Wat verwacht de maatschappij van vandaag en morgen van iemand die op wetenschappelijk niveau een studie op het terrein van taal en cultuur heeft gevolgd? In de eerste plaats - uiteraard - een grondige kennis van en kunde in de taal, maar ook een gedegen inzicht in de cultuur, de historische context en de soms unieke vraagstukken die het land op dit moment en in de komende jaren bezighouden. De decanen verenigd in het Disciplineoverleg Letteren en Geschiedenis (DLG) beseffen dat de geesteswetenschappen alleen dan duurzaam kunnen zijn, als zij de studenten van nu en morgen ook de hoogst denkbare kwaliteit kunnen bieden en de intellectuele bagage meegeven waarmee zij zich in het nationale en internationale werkveld met de besten kunnen meten. Met het Actieplan Masterlanguage willen zij gezamenlijk waarborgen dat er op het gebied van de talen, te beginnen met de schoolvaktalen, voldoende expertise in Nederland aanwezig is en blijft om het gewenste niveau van de opleidingen te kunnen waarborgen. Het belangrijkste instrument daarvoor is: een landelijke bundeling van krachten. Met het plan wordt een hooggekwalificeerd aanbod aan cursussen in en over de doeltaal in de masterfase gerealiseerd. 2 Masterlanguage Het doel van het plan Masterlanguage is om het aanbod voor talenstudenten in de masterfase attractiever, kwalitatief beter en herkenbaarder te maken. Door landelijk de aanwezige expertise te bundelen, kunnen de studenten kiezen uit cursussen die speciaal voor hen zijn ontworpen, voldoen aan de hoogste eisen van het vakgebied en worden verzorgd door de beste docenten uit de samenwerkende faculteiten. Om het niveau van de cursussen extra te verhogen zullen telkens bij voorkeur twee docenten van verschillende instellingen verantwoordelijk voor de inhoud en de uitvoering zijn. Naast de meer traditionele onderwijsvormen, zijn er bijzondere activiteiten, zoals speciaal ontworpen masterclasses, lezingen van gastsprekers. Landelijke masterdagen aan het begin en het eind van het academisch jaar geven een extra stimulans aan de saamhorigheid van de studenten binnen een talenopleiding. Een hooggekwalificeerd aanbod 1

2 Willen de talenopleidingen in Nederland voldoen aan de behoefte van de samenleving aan afgestudeerden met een grondige kennis van de taal en cultuur van een bepaald gebied, dan is het noodzakelijk dat de studenten hooggekwalificeerd onderwijs kunnen volgen in de doeltaal over de doeltaal. Een landelijk aanbod garandeert dat dit onderwijs ook het noodzakelijke specialistische niveau heeft en dat er de nodige diversiteit aan specialismen bestaat. Studenten zullen gemotiveerder en daardoor ook beter studeren, als ze met medestudenten uit andere opleidingen in contact komen en kunnen samenwerken. Bovendien zullen de meest getalenteerde studenten sneller opvallen als potentiële promovendi, die later een extra impuls kunnen geven aan de verhoging van de kwaliteit van het middelbaar en hoger onderwijs. Het cursusaanbod Binnen Masterlanguage kunnen de studenten cursussen kiezen op het gebied van Taal & Communicatie en/of Letterkunde & Cultuur. Het landelijke aanbod is zo opgezet dat het voor studenten mogelijk is zowel het volledige cursorische gedeelte van hun masterprogramma als afzonderlijke onderdelen te volgen (aantrekkelijk voor bijvoorbeeld studenten van een masteropleiding vertalen). Studenten die zich uitsluitend willen concentreren op de doeltaal, kiezen naast hun scriptie 4 modules in en over de doeltaal waarvan min. 2 uit het landelijk aanbod en krijgen dan ook een speciale doeltaalaantekening op hun diploma(supplement). Per jaar worden er minimaal vier verschillende cursussen aangeboden, waardoor de studenten twee instroommomenten hebben. Voor alle cursussen geldt dat ze een omvang van 10 ec hebben. Studenten blijven ingeschreven bij de eigen opleiding die ervoor verantwoordelijk is dat de behaalde studiepunten in hun dossier worden bijgeschreven. Instroom De instroom zal bestaan uit studenten met een diploma van een overeenkomende Nederlandse BAopleiding en/of studenten met een diploma van een andere Nederlandse of buitenlandse BAopleiding (bijv. Taal- en Cultuurstudies, Europese Talen en Culturen, Europese Studies) die wat taalvaardigheid en expertise betreft over een vergelijkbaar niveau beschikken. De schoolvaktalen als kwartiermakers Landelijke samenwerking biedt voor alle opleidingen mogelijkheden om de kwaliteit te verbeteren en de efficiëntie te verhogen. Het leidt bovendien tot meer differentiatie in het onderwijsaanbod, een van de desiderata van de commissie Veerman. Het huidige plan wil beginnen met een vijftal schoolvaktalen, met name omdat daar de noodzaak tot bundeling van krachten het duidelijkst aanwezig is. Het feit dat er op deze manier ook een belangrijke bijdrage kan worden geleverd aan de problematiek van het middelbaar onderwijs, geeft hieraan extra steun. Het betreft de volgende opleidingen: Nederlands, Engels, Frans, Duits en Grieks & Latijn. Daarnaast willen de decanen ook de reeds verkende landelijke samenwerking voor Italiaans ondersteunen. Op een later tijdstip, als de resultaten van de eerste evaluaties bekend zijn, zal worden verkend of samenwerking voor Spaans en Slavische talen wenselijk en mogelijk is. Ontwikkeling, uitvoering en startdatum Een landelijk vakteam van docenten uit de deelnemende opleidingen is verantwoordelijk voor de programmering binnen Masterlanguage (ontwikkeling van cursussen, vaststelling en bewaking van het niveau, organisatie van extra-curriculaire activiteiten etc.). De faculteiten zorgen ervoor dat het onderwijs zoveel mogelijk op een of twee vaste dagen en op dezelfde, herkenbare locatie plaatsvindt, 2

3 waarbij zowel de studenten als de docenten zullen gaan reizen. Buitenlandse studenten die bij de betrokken opleidingen studeren en die geen recht hebben op een OV-kaart krijgen hun reiskosten vergoed. De centrale regie van Masterlanguage wordt gevoerd door een overkoepelende commissie, waarin de vijf schoolvaktalen en Italiaans zijn vertegenwoordigd. Voorzitter van de commissie is een speciaal voor het programma aangestelde landelijke coördinator. Tot de benoeming van deze coördinator zullen decanen per taal verantwoordelijk zijn voor de ontwikkeling (RUG: GLTC, UvA: Nederlands, Italiaans, UL: Engels, UU: Duits, Frans). Er is één centraal loket, waar de noodzakelijke administratie plaatsvindt (planning, inschrijving, cursusevaluatie, registratie en doorgifte van studieresultaten etc.) en de website wordt beheerd. Masterlanguage start per 1 september 2013, met in elk geval landelijke masterdagen in het eerste semester gevolgd door cursusaanbod in het tweede semester. Het volledige cursusaanbod zal vanaf het academisch jaar worden aangeboden Bij de start in 2013/2014 is er per taal max. k 15 voorbereidingskosten beschikbaar.1 Er zal in het voorjaar een seniorcoördinator door het DLG worden benoemd, die direct met de talen zal gaan overleggen. In juni 2013 leggen de talen voor 2 jaar hun aanbod van 4 colleges per jaar vast. In het voorjaar 2013 zal de ondersteuning (verbonden aan dezelfde universiteit als de seniorcoördinator) beginnen met de voorbereidingen van de start na de zomer 2013/. Grotere doelmatigheid Voor de afzonderlijke faculteiten heeft de landelijke samenwerking het voordeel van efficiëntie. De ontwikkelingen van de afgelopen jaren teruglopende studentenaantallen, krimpende middelen sporen veeleer aan tot landelijke investeringen dan tot lokale. Zo kan met aanzienlijk minder middelen worden bereikt dat expertise, nodig voor een hoogwaardige opleiding, voor de studenten aanwezig is en op sommige gebieden wordt ontwikkeld. Daarmee wordt tegelijk een werkbaar en aanvaardbaar alternatief geboden voor het concentreren respectievelijk opheffen van opleidingen bij de verschillende universiteiten. Het verleden heeft immers geleerd, dat zo n operatie alleen maar leidt tot een (nog) verdere teruggang van studentenaantallen. Een bijkomend voordeel van het plan is dat de schoolvaktalen ook kunnen dienen als een proeftuin: als de landelijke samenwerking daadwerkelijk tot een kwaliteitsverbetering en efficiëntieslag leidt, kunnen ook vergelijkbare initiatieven voor andere opleidingen binnen de geesteswetenschappen worden ontwikkeld. Bovendien kan deze samenwerking de aanzet geven tot onderlinge afspraken op het terrein van aanstellingen en specialisatie. Zo kan Masterlanguage een bijdrage leveren aan het behoud en het uitbouwen van expertise-gebieden die anders wellicht verloren dreigen te gaan. Een samenwerking tussen zes faculteiten In Masterlanguage werken de faculteiten geesteswetenschappen/letteren van de volgende instellingen samen: Radboud Universiteit, Rijksuniversiteit Groningen, Universiteit Leiden, Universiteit Utrecht, Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit.(2) 1 Dit maximale bedrag kan worden toegekend aan die groepen die in 2013 niet alleen starten met de landelijke masterdagen maar ook al per cursussen ML aanbieden. Aan groepen die wel in 2013 landelijke masterdagen organiseren, maar pas vanaf begin 2014 cursussen ML aanbieden kan een bedrag van k 5 worden toegekend. 2 De faculteiten zijn verantwoordelijk voor de volgende talen: Nederlands: UvA, UL, RUG, UU, VU (5 instellingen); 3

4 Begroting op jaarbasis fte per taal - voor zes talen: 4.8 fte: 432 k - Penvoering per taal: 0.1 fte - voor 6 talen: 0.6 fte: 54 k - Landelijke coördinatie secretariële ondersteuning: 0.4 fte: 20 k - Landelijke coördinatie senior-coördinator/voorzitter: 0.2 fte: 23 k - Reiskosten staf en ev. buitenlandse studenten: 16 k - Landelijke masterdagen per taal voor zes talen: 45 k - Extra-curriculaire activiteiten per taal voor zes talen: 90 k - Website: hosting en onderhoud: 31 k - TOTAAL: 711 k N.B.: Voor het eerste jaar de opstartfase - is voorzien in additioneel 0.2 fte voor de seniorcoördinator (23 k ) en een beleidsmedewerker voor 0.4 fte (30 k ) = totaal 53 k eenmalig additioneel. Engels: UvA, UL, RUG, UU, VU (5 instellingen); Frans: UvA, UL, RUG, RU, UU, VU (6 instellingen); Duits: UvA, UL, RUG, RU, UU (5 instellingen); Grieks en Latijn: UvA, UL, RUG, RU, VU (5 instellingen); Italiaans (UvA, UL, UU, RUG (4 instellingen). Bij Nederlands en Engels doet de RU mee aan de besprekingen om mogelijk daarna volledig te participeren. 4

5 Actieplan Versterking Lerarenopleidingen in de Geesteswetenschappen 4 februari 2013 Disciplineoverleg Letteren en Geschiedenis (DLG) Inleiding De geesteswetenschappen spelen een fundamentele rol in onze samenleving. Zij zorgen voor de noodzakelijke reflectie op belangrijke en actuele maatschappelijke vraagstukken, zoals internationale politieke en religieuze conflicten, de ethische implicaties van technologische ontwikkelingen, processen van sociale en culturele in- en uitsluiting, veranderende media. Op hun eigen wijze dragen de geesteswetenschappen bij aan de duurzaamheid van de mogelijke oplossingen. Dit betekent dat het van groot maatschappelijk belang is dat de geesteswetenschappen een volwaardige rol blijven spelen in alle stadia van het Nederlandse onderwijs, dus ook in het middelbare onderwijs. Anderzijds is het voor de toekomst van de geesteswetenschappen van groot belang dat zij stevig verankerd zijn in dat onderwijs. Alleen dan zullen ook in de toekomst voldoende studenten kiezen voor opleiding binnen de geesteswetenschappen. Bij dit alles hebben meerdere partijen verantwoordelijkheden. Voor de universiteiten geldt dat zij onder meer de verantwoordelijkheid hebben te zorgen voor voldoende toestroom van eerstegraads bevoegde leraren naar het middelbaar onderwijs en voor de ontwikkeling van nieuwe onderwijsmethoden die passen bij de moderne tijd, kortom voor een hoogwaardige ontwikkeling van de didactiek van geesteswetenschappelijke vakken. De decanen verenigd in het DLG erkennen dat zij hierin een belangrijke rol hebben te spelen. In de afgelopen jaren zijn er daarom al stappen gezet om het huidige lerarentekort in een aantal vakken tegen te gaan. Het is daarbij verheugend te zien dat de animo voor de opleiding van leraren, zowel van de kant van de studenten als van docenten, is toegenomen. Het succes van de educatieve minor is hier een duidelijk voorbeeld van. De lerarenopleiding is niet langer volledig gepositioneerd ná de afronding van de vakmaster, maar de educatieve minor is ín de bachelor ingedaald, met als gevolg dat de opleiding tot leraar ook binnen de faculteiten veel zichtbaarder is geworden. Desondanks kan er nog verdere winst geboekt worden door de banden tussen wetenschap, onderwijs en vakdidactiek verder te versterken. Hiertoe stelt het DLG een aantal maatregelen voor die enerzijds gericht zijn op het verder differentiëren en ontwikkelen van de academische lerarenopleiding (paragraaf 1), daarbij bijzondere aandacht te geven aan de schooltalen (paragraaf 2) en de zichtbaarheid van deze opleidingen nog verder te vergroten (paragraaf 3) en anderzijds te investeren in de ontwikkeling van de vakdidactiek via het programma DUDOC-Alfa (paragraaf 4) en het versterken van het vakdidactische onderzoek aan de Nederlandse universiteiten (paragraaf 5). In het worden deze initiatieven nader toegelicht. Vooraf moet hierbij qua procesgang het volgende worden opgemerkt. Voor het programma Dudoc-Alfa en het versterken van de vakdidactiek aan de Nederlandse universiteiten is reeds groen licht van het Regieorgaan Geesteswetenschappen verkregen en zijn de benodigde gelden in het vooruitzicht gesteld ten laste van het budget Duurzame Geesteswetenschappen (zie het kostenoverzicht in de bijlage onder 2 en 3). Over de overige genoemde initiatieven, die in het kostenoverzicht zijn opgenomen onder punt 4 5

6 (Nieuwe posten) en in de paragrafen 1 en 2 worden beschreven, vindt nog overleg plaats tussen het DLG, Regieorgaan en OC&W. De focus is hierbij vooral gericht is op het realiseren van grotere aantallen leraren op het terrein van de moderne talen die zijn afgestudeerd aan een universiteit. OC&W overweegt hiervoor extra middelen beschikbaar te stellen. Ten slotte moet opgemerkt worden dat dit actieplan de eerste inventarisatie van knelpunten en oplossingen beschrijft. Het is niet onmogelijk dat bij het implementeren van de oplossingen door de in 4.1. beschreven stuurgroep bijstellingen in dit plan zullen worden voorgesteld. 1. Verdere differentiatie van de lerarenopleiding Bij de opleiding van leraren voor het Voortgezet Onderwijs hebben we te maken met een groot aantal interacterende krachten. Voor een deel valt de beïnvloeding van deze krachten buiten de invloedsfeer van universitaire wereld, maar niet helemaal. Het DLG maakt van de gelegenheid gebruik om nog eens te wijzen op de weinig flexibele wijze waarop de opleiding tot eerstegraads leraar in de BaMa-structuur vorm heeft gekregen. Het DLG is van mening dat een verdere differentiatie van de trajecten om eerstegraads leraar te worden absoluut noodzakelijk is om ook in de toekomst voor alle schoolvakken voldoende academisch geschoolde leraren in Voortgezet Onderwijs te laten instromen. Door de invoering van de educatieve minor is reeds een begin gemaakt met het inrichten van een meer gedifferentieerd aanbod van universitaire trajecten die leiden tot de eerstegraads lesbevoegde leraar oftewel de Leraar Voorbereidend Hoger Onderwijs (VHO). De huidige universitaire lerarenopleiding bestaat hierdoor in drie varianten: de educatieve minor tijdens de bacheloropleiding, leidend tot een bevoegdheid in de onderbouw; de eenjarige educatieve master volgend op een vakmaster, en in enkele universiteiten de tweejarige educatieve master, waarin vakopleiding en beroepsvoorbereiding zijn geïntegreerd. Naast eerstegraads leraren voor de bovenbouw leidt de universiteit met andere woorden nu ook expliciet op voor een bevoegdheid in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Hierdoor wordt daadwerkelijk bijgedragen aan het terugdringen van het lerarentekort in het voortgezet onderwijs. Toch blijven universiteiten tegen twee knelpunten aanlopen. In de eerste plaats vinden sommige studenten het hele traject van een eenjarige masteropleiding en een eenjarige lerarenopleiding vaak te lang. Een korter traject zou mogelijk tot een grotere instroom kunnen leiden. In de tweede plaats ervaren studenten die wel voor een eenjarige lerarenopleiding kiezen de academische gerichtheid van de opleiding als onvoldoende. Een versterking van de academische (vak)didactische component binnen de lerarenopleiding kan de aantrekkelijkheid van de opleiding vergroten en uiteindelijk ook een kwaliteitsimpuls leveren aan het voortgezet onderwijs. Deze twee knelpunten leiden tot twee verschillende oplossingsrichtingen en dus tot een verder gedifferentieerd aanbod van universitaire trajecten die leiden tot leraar voorbereidend hoger onderwijs. Hierbij moet aan de volgende trajecten worden gedacht: 6

7 A. Het WO-traject leraar Voorbereidend Hoger Onderwijs in de Geesteswetenschappen Het knelpunt van het als te lang ervaren traject van twee masteropleidingen dan wel een te lange masteropleiding van 120 EC kan op de volgende wijze worden opgelost. Studenten beschikken na een vakmaster reeds over voldoende academische vaardigheden en hoeven slechts geschoold te worden in het doorgeven van het academische denken aan bovenbouwleerlingen. Deze universitaire studenten hebben vaak wel belangstelling voor het leraarschap, maar zijn primair gemotiveerd door hun vakinhoudelijke achtergrond. Voor deze doelgroep is het belangrijk een nieuw traject van 45 EC te ontwerpen, dat voorbereidt op de beroepspraktijk, maar niet leidt tot een tweede mastertitel. In dit WO-traject leraar Voorbereidend Hoger Onderwijs in de Geesteswetenschappen staat het verwerven van de pedagogische en (vak)didactische kennis en vaardigheden voor het eerstegraads leraarsberoep centraal. Indien een student al een educatieve minor heeft afgerond kan daardoor volstaan worden met een traject van 15 EC na een vakmaster, wat gelijk staat aan ongeveer drie maanden. Dit onderdeel van 15 EC stelt het omgaan met oudere leerlingen en de bovenbouwdidactiek centraal. Het verschil met de bestaande eenjarige masteropleiding zal eruit bestaan dat studenten geen onderwijsonderzoek op masterniveau zullen uitvoeren. De aantrekkelijkheid van een dergelijk kort traject voor studenten met een reeds afgeronde educatieve minor zal het aantal eerstegraads bevoegde leraren aanzienlijk kunnen vergroten. Studenten die het WO-traject leraar VHO in de Geesteswetenschappen met succes afronden, ontvangen een certificaat. Een variant van het WO-traject leraar Voorbereidend Hoger Onderwijs kan bestaan uit het aanbieden van de Educatieve Minor na de bachelor voor zogeheten spijtoptanten, i.c. afgestudeerden met een bachelor maar zonder die minor, die dan niet meteen hoeven te kiezen voor een vakmaster en het volledige WO-traject leraar Voorbereidend Hoger Onderwijs in de Geesteswetenschappen (in totaal 105 EC) of de vakmaster plus de complete lerarenopleiding (in totaal 120 EC). Ook een educatieve minor voor deze na-instroom leidt (evenals het WO-traject leraar Voorbereidend Hoger Onderwijs) niet tot een diploma (succesvolle studenten ontvangen slechts een certificaat) en dient derhalve additioneel te worden gefinancierd. B. Honourstraject educatieve master Uit de evaluaties van de universitaire lerarenopleidingen blijkt dat een aantal studenten van de huidige eenjarige masteropleidingen aangeeft zich juist te willen onderscheiden van hun vakgenoten door extra verdieping. Zij missen de echte academische diepgang op het gebied van de (vak)didactiek en pedagogiek en hun onderzoek blijft door de geringe wetenschappelijke methodologische scholing beperkt. Na een educatieve minor (30 EC) kunnen studenten nu vrijstelling krijgen voor een aantal onderdelen van de lerarenopleiding. Voor deze studenten moet de mogelijkheid worden ontwikkeld om een landelijk aangeboden coherent verdiepend (vak)didactisch en onderwijskundig pakket van 30 EC te volgen in plaats van de huidige vrijstellingen. Hier kunnen ook colleges worden aangeboden verzorgd door vakinhoudelijke experts en vakdidactici gezamenlijk ( wat kan je in de klas doen met recente wetenschappelijke inzichten ). Door zo n aanbod ontstaat er een landelijk honourstraject buiten de lerarenopleiding van 30 EC. Afgestudeerden die dit landelijke honourstraject hebben gevolgd, vormen een kwaliteitsimpuls voor de scholen en het bestaan van het traject zal zeker de status van de 7

8 lerarenopleidingen verhogen. Om dit effect nog verder te versterken zal de instroom in dit excellente traject worden beperkt door selectie. Een variant van dit honourstraject kan bestaan uit het aanbieden van een buitenlandverblijf aan studenten die reeds de educatieve minor hebben afgerond in een land waarin de desbetreffende schooltaal wordt gesproken. Hierbij zullen dan cursussen moeten worden gevolgd aan een academische lerarenopleiding, bijvoorbeeld aan het Institute of Education van de University of Londen, 3 het Institut für Deutsche Philologie van de Ludwig-Maximilians-Universität München 4, de Université Sorbonne Novelle Paris 3 5 of een andere geschikte buitenlandse instelling. Met deze instellingen moeten goede vaste afspraken worden gemaakt, terwijl er een tegemoetkoming moet zijn voor de reis- en verblijfskosten van de Nederlandse honoursstudenten. C. Leraar Duaal Traject Hoewel het volgen van duale trajecten in de MA nu reeds tot de mogelijkheden behoort, verdient het aanbeveling deze mogelijkheid nadrukkelijker onder de aandacht te brengen en een nieuwe impuls te geven. Dit kan door de introductie van de figuur van de Leraar Duaal Traject (LDT). Wie een voor een schoolvak relevante afgeronde BA-opleiding heeft en een - tijdens of na de BA-opleiding - afgeronde Educatieve Minor kan binnen dit duaal traject worden aangesteld aan VO-scholen. Deze LDT is voor 50% van de werktijd werkzaam in het voortgezet onderwijs en volgt in deeltijd aan de universiteit een speciale MA-opleiding van 60 EC die voornamelijk is opgebouwd uit modules van de reguliere vakmaster (en in het geval van de talen dus ook modules van MasterLanguage), aangevuld met modules gericht op vakdidactiek en bovenbouwdidactiek in een verhouding van 45 ec : 15 ec. Na twee jaar rondt de LDT de masteropleiding af en verkrijgt daarmee de eerstegraads lesbevoegdheid. In de toekomst zal door deze maatregelen de universitaire lerarenopleiding bestaan in zeven varianten: de educatieve minor tijdens de bacheloropleiding, leidend tot een bevoegdheid in de onderbouw; de educatieve minor na de bacheloropleiding, leidend tot een bevoegdheid in de onderbouw; Het WO-traject leraar Voorbereidend Hoger Onderwijs in de Geesteswetenschappen van 45 EC voor studenten met een vakmaster (met 30 EC aan vrijstellingen indien de educatieve minor met succes is afgerond); Het tweejarige programma Leraar Duaal Traject (LDT) voor studenten met een afgeronde Educatieve Minor, waarin de functie van leraar wordt gecombineerd met een speciale MAopleiding van 60 EC dat leidt tot de eerstegraads lesbevoegdheid; de eenjarige educatieve master volgend op een vakmaster (met 30 EC aan vrijstellingen indien de educatieve minor met succes is afgerond); (in enkele universiteiten) de tweejarige educatieve master, waarin vakopleiding en beroepsvoorbereiding zijn geïntegreerd (met 30 EC aan vrijstellingen indien de educatieve minor met succes is afgerond);

9 de eenjarige educatieve master dan wel een tweejarige educatieve master met daarbinnen een landelijk aangeboden Honourstraject (voor degenen die de educatieve minor met succes hebben afgerond). ` 1.1. Begeleiding en nascholing Binnen het kader van het VO-HO zijn er meer zaken van belang. Omdat de uitval onder beginnende leraren relatief hoog is, moet er apart aandacht komen voor de begeleiding van startende leraren. Dit moet gebeuren door de VO-school, de lerarenopleiding en de vakopleiding gezamenlijk. Het DLG wil hierin graag het voortouw nemen door samen met de ULO s landelijk per schoolvak scholingsdagen te organiseren voor beginnende leraren gericht op de vakdidactiek. Beginnende leraren kunnen op dergelijke scholingsdagen niet alleen hun kennis vergroten, maar ook contact onderhouden met collega s die zich in dezelfde fase van hun carrière bevinden en daardoor ervaringen uitwisselen. Voor het organiseren van deze scholingsdagen voor beginnende leraren wordt een budget in de begroting opgenomen. Tevens verdient de nascholing van andere zittende leraren aandacht. Als voorbeeld kan dienen de nascholing van classici, zoals die landelijk (met hulp van OIKOS en door afzonderlijke universiteiten) plaatsvindt. Per schoolvak zou hiervoor een budget kunnen worden opgenomen van 5000 per schoolvak. Ten slotte moet rekening gehouden worden met die leraren die in de toekomst via het hierboven omschreven WO-traject leraar Voorbereidend Hoger Onderwijs een functie hebben verworven. Deze leraren zullen wellicht op een later moment in hun carrière alsnog een MA-diploma willen behalen via een hoogwaardig traject van 15 EC. Een dergelijk traject moet uiteraard afgestemd worden op de behoeften van deze groep leraren. 2. Bijzondere aandacht voor de schooltalen Binnen de geesteswetenschappen is toestroom van studenten voor de lerarenopleidingen in de schooltalen thans onvoldoende om de toekomstige lerarentekorten te kunnen opvangen. Vandaar dat het DLG pleit voor extra aandacht voor de lerarenopleiding binnen het kader van MasterLanguage. Het centrale doel van Masterlanguage is het voor de toekomst garanderen van een (kwalitatief hoogstaand en voor studenten aantrekkelijk) landelijk aanbod aan cursussen in de doeltaal over de doeltaal. Dit aanbod garandeert dat de studenten een goed startniveau hebben voor de lerarenopleiding. Aan MasterLanguage zullen echter ook studenten deelnemen die geen educatieve minor hebben afgerond, maar die wellicht toch zijn te interesseren voor een carrière als leraar VHO. Hiertoe wordt aanbod binnen Masterlanguage uitgebreid met een extra aanbod van colleges (als keuzeoptie) die verzorgd worden door vakinhoudelijke experts en vakdidactici gezamenlijk, of voor colleges talendidactiek of literatuurdidactiek. Met de lerarenopleidingen zou overlegd moeten worden tot welke vrijstellingen in het lerarenopleidingengedeelte dit zou kunnen leiden. Te denken valt aan elk semester per taal 1 module van 10 ECTS. Kosten 6 x 0.2 = 1.2 fte = 108 k Onderzoek naar de ingangseisen voor de eerstegraads lerarenopleiding 9

10 Tegen het licht van het veranderende onderwijslandschap in de geesteswetenschappen, de verminderde belangstelling voor traditionele talen- en culturenopleidingen en de toegenomen belangstelling voor breder BA-opleidingen wordt voorts aanbevolen dat ICL en DLG gezamenlijk de nu gebruikelijke ingangseisen voor de eerstegraads lerarenopleiding (180 voor het vak relevante EC in Bachelor en Master, voor GLTC 200EC)6 kritisch bestuderen en nagaan hoe ze bijgesteld moeten en kunnen worden. 3. Vergroting van de zichtbaarheid Uiteraard zal de Masterlanguage site aandacht besteden aan het feit dat Masterlanguage een goede voorbereiding is op het leraarschap (er kunnen bijvoorbeeld interviews met enthousiaste studenten die dit traject volgen worden opgenomen). Echter, mede omdat binnen de Geesteswetenschappen meer schoolvakken bestaan dan uitsluitend de schooltalen, is het te overwegen een landelijke website te creëren waarin het totaal van mogelijkheden om leraar VHO te worden, naar voren wordt gebracht : de educatieve minor, de reguliere MA-lerarenopleidingen, het WO-traject leraar Voorbereidend Hoger Onderwijs, de Leraar Duaal Traject, het honourstraject binnen de educatieve master en (in de toekomst) het 15 EC verdiepingsprogramma voor leraren die via het WO-traject leraar Voorbereidend Hoger Onderwijs een functie in het onderwijs hebben verworven (leidend tot een educatieve MA-diploma). Op deze website kunnen eventueel ook nascholingsactiviteiten en vacatures worden aangekondigd. 4. Investeren in de vakdidactiek Vakdidactisch onderzoek in de Geesteswetenschappen is schaars. Dit komt o.a. doordat de vakdidactiek vaak volledig buiten de Geesteswetenschappen is komen te liggen. Ze is ondergebracht in universitaire lerarenopleidingen die vaak onderdeel uitmaken van een andere (sub)faculteit (bijvoorbeeld Pedagogiek en Onderwijskunde). In sommige instellingen kennen de vakdidactici hun collega's uit de geesteswetenschappelijke faculteit nauwelijks of niet, en van structurele samenwerking is zelden sprake. Dit communicatieprobleem komt overigens van beide kanten. Hiermee wil niet gezegd zijn dat deze vakdidactici geen nuttig werk doen of zinvol onderzoek verrichten, maar vakdidactici hebben weinig onderzoektijd. Daarbij komt dat de discussie inzake de valorisatie van wetenschappelijke kennis opnieuw de aandacht op vakdidactiek heeft gevestigd. Het is immers óók de verantwoordelijkheid van de universiteiten om aandacht te besteden aan de leermiddelen voor de middelbare scholen en aan de daar gehanteerde curricula. In nauw overleg met de leraren in het veld moet de evaluatie van deze leermiddelen ter hand worden genomen. Ook hier moeten de krachten worden gebundeld. Het aantal vakdidactici per discipline (letterkunde, geschiedenis, moedertaalonderwijs, etc.) is zo gering, dat landelijke en discipline-gebonden vakdidactische netwerken een vereiste zijn om tot een landelijk gedragen concretisering van dit actieplan te komen. Investeringen in de geesteswetenschappelijke vakdidactiek hebben namelijk alleen maar zin, wanneer op landelijke schaal afstemming plaatsvindt

11 4.1. Stuurgroep Vakdidactiek Geesteswetenschappen Om de landelijke afstemming te garanderen stelt het DLG voor om een Stuurgroep Vakdidactiek Geesteswetenschappen in te stellen. In deze Stuurgroep die opereert onder de directe verantwoordelijkheid van het DLG en die ook in nauw contact staat met het ICL zijn zowel vakdidactici als facultaire medewerkers vertegenwoordigd. Ook een directe vertegenwoordiging van het DLG ligt voor de hand. De Stuurgroep organiseert op korte termijn een aantal discipline-gebonden bijeenkomsten, om na te gaan welke ideeën, verwachtingen en wensen er leven op het terrein van de vakdidactiek van de geesteswetenschappen. Bij dit overleg worden nadrukkelijk ook leraren en/of hun vertegenwoordigers betrokken. De uitkomsten uit deze bijeenkomsten kunnen aanleiding zijn de plannen zoals ze er nu liggen binnen de begrote kaders bij te stellen. De Stuurgroep ontwikkelt en geeft leiding aan een programma, DUDOC-Alfa, dat tot doel heeft leraren in het voortgezet onderwijs (en mogelijk ook universitaire lerarenopleiders) te laten promoveren in de vakdidactiek of op een onderwerp waarbij er een duidelijk relatie wordt gelegd met de onderwijspraktijk op de middelbare school. Tevens ontwikkelt de Stuurgroep onder de vlag Meesterschap in de Vakdidactiek een nationaal formatieplan op het terrein van de vakdidactiek in de geesteswetenschappen om hoogleraren, UHD s en/of UD s aan te stellen die tot taak krijgen de discipline verder te ontwikkelen. Hieronder worden deze twee programma s nader toegelicht DUDOC-Alfa Uitdagend en inspirerend onderwijs op het terrein van de geesteswetenschappen vraagt om VOdocenten die in staat zijn om op aansprekende wijze voor leerlingen de vertaalslag te maken tussen theorie en praktijk. Zij moeten in staat zijn vakoverstijgende contexten te verkennen en de leerlingen een uitdagende verdieping te bieden. VO-docenten zijn beter toegerust om aantrekkelijk en vernieuwend onderwijs op het terrein van de geesteswetenschappen te geven wanneer zij betrokken zijn (geweest) bij state of the art wetenschappelijk onderzoek in het WO. Om ook de kwaliteit van het onderwijs op het terrein van de geesteswetenschappen op de middelbare school te verbeteren, wordt daarom DUDOC-ALFA ontwikkeld.7 Het is een programma dat VO-docenten de mogelijkheid biedt, naast hun baan op school, in principe vier jaar lang een onderzoek uit te voeren naar vernieuwingen in het onderwijs in de geesteswetenschappelijke vakken.8 Er moeten 14 promotieplekken komen op het gebied van vakdidactisch wetenschappelijk onderzoek (dan wel onderzoek waarbij er een duidelijke relatie bestaat met de onderwijspraktijk op de middelbare school) om zodoende de ontwikkeling van de verschillende schoolvakken te stimuleren. 7 Didactisch Universitair onderzoek van DOCenten naar vernieuwing van de alfa-vakken 8 Zoals de naam aangeeft, heeft het Dudoc-programma voor de bèta-vakken als voorbeeld gediend. 11

12 Het VO kampt zeker in een aantal vakken met een groot tekort aan eerstegraads docenten. De voorgestelde promotieplaatsen maken het aantrekkelijker voor afgestudeerden met wetenschappelijke aspiraties om te kiezen voor een baan als docent binnen het VO. De bedoeling is dat publicatie van de onderzoeksresultaten van de gepromoveerde VO-docenten een belangrijke invloed zal hebben op het onderwijs. Collega-docenten nemen kennis van de verworven inzichten en kunnen deze benutten in hun eigen lespraktijk. Daarnaast geven deze onderzoeken een extra impuls aan het vakdidactisch onderzoek binnen de universiteiten, waar het weer een rol gaat spelen bij het opleiden van nieuwe eerstegraads leraren. Als gevolg van deze dubbele uitwaaiering valt te verwachten dat de promotieplaatsen uiteindelijk zullen leiden tot een vernieuwing van de didactiek op het terrein van de geesteswetenschappen in het algemeen. Het inzetten van VO-docenten bij wetenschappelijk onderzoek in het HO verbetert tevens de aansluiting tussen VO en HO: betere wederzijdse bekendheid van onderwijsinhoud en vorm, groter besef van een gemeenschappelijk belang van doorlopende leerlijnen en een versterking van de samenwerking VO-HO Nadere uitwerking Op worden bij de Nederlandse universiteiten in totaal 14 onderzoeksplaatsen gecreëerd voor eerstegraads docenten nu werkzaam binnen het VO (en eventueel voor universitaire lerarenopleiders). Bij de selectie van onderzoek geldt als uitdrukkelijk aandachtspunt de bruikbaarheid van het onderzoek voor (de vernieuwing van) het onderwijs binnen het VO. Het te verrichten onderzoek moet, naast wetenschappelijk ook een duidelijk toepassingsgericht karakter hebben. De duur van het onderzoek is in beginsel 2 jaar. Voor het einde van genoemde periode vindt een evaluatie plaats die erop is gericht om te besluiten over een mogelijke verlenging met nog eens 2 jaar. Bepalend hierbij is of promotie vanuit wetenschappelijk oogpunt wenselijk en haalbaar is. Ook bij nietverlenging zullen de resultaten worden vastgelegd in wetenschappelijke en vakpublicaties. De Stuurgroep Vakdidactiek Geesteswetenschappen zal de coördinatie van dit project op zich nemen en hierin nauw samenwerken met de directies HO, VO en OP van het ministerie OCW. Over de procedure voor werving, selectie en beoordeling worden nog nadere afspraken tussen DLG en Regieorgaan gemaakt. Mogelijk kan NWO een rol hierbij spelen. Voor het einde van de onderzoekperioden van 2 jaar bevraagt de Stuurgroep de betrokken instellingen welke onderzoekplekken verlengd worden en zullen resulteren in een promotie, en welke plekken opnieuw door de Stuurgroep Vakdidactiek Geesteswetenschappen ontwikkeld en ingevuld moeten worden. 12

13 Randvoorwaarden Het Dudoc-Alfa project moet aan een aantal randvoorwaarden voldoen. De (tijdelijke en parttime) inzet van eerstegraads VO-docenten bij wetenschappelijk onderzoek mag niet leiden tot een vermindering van onderwijskwaliteit bij de betrokken VO-scholen. De bij het project betrokken HO onderwijsinstellingen en -docenten committeren zich om de bij het project betrokken VO-scholen waar mogelijk te steunen in het beperken van de effecten van de verminderde beschikbaarheid voor niet-lesgebonden taken van de betrokken VO-docenten, bijvoorbeeld door student-leraren te leveren. Eerstegraads docenten zijn zeker op het terrein van de schooltalen schaars binnen het VO en het vervangen van deze docenten is in de regel moeilijk. Daarom dient de taaklast van de betrokken VOdocenten voor de duur van 2 (of 4) jaar te worden teruggebracht naar 0,4 fte. Voor part-time docenten wordt een aangepaste regeling getroffen. Scholen die docenten vrijmaken voor dit project staan door de huidige schaarste van eerstegraads docenten in VO voor de lastige taak om vervanging te zoeken. Om medewerking van VO-scholen te bevorderen ontvangen deze scholen naast een vervangingscompensatie (op basis van 0,6 fte) een stimuleringspremie ter waarborging van de onderwijskwaliteit. Er bestaat het risico dat het te verrichten onderzoek te veel wordt toegesneden op de behoeften binnen het VO, dan wel dat er alleen op wetenschappelijk belang wordt gekoerst. De HO onderwijsinstelling dient er door een intensieve en adequate begeleiding voor te waken dat het juiste evenwicht in de doelen wordt gevonden. De universitaire instellingen zullen landelijk samenwerken bij de scholing van docent-onderzoekers, bij de uitwisseling van ervaringen en bij de begeleiding van het onderzoek. Community vorming is daarbij van groot belang voor zowel de docentonderzoekers als hun begeleiders. NWO kan worden gevraagd een rol te spelen bij de selectie van het onderzoek in het kader van dit project; de kwaliteitsbewaking tijdens het traject ligt in handen van de faculteit/het onderzoeksinstituut waaraan betrokkene wordt verbonden. Er moet tevens gezocht worden naar een manier om de toepassingsgerichte component te bewaken. 5. Meesterschap in de vakdidactiek Landelijk gezien is het aantal vakdidactici per (deel)discipline bijvoorbeeld: letterkunde, geschiedenis, moedertaalonderwijs, etc. dermate gering, dat er nauwelijks enige kritische massa is die de vakdidactiek en het vakdidactisch onderzoek werkelijk een impuls kan geven. Vandaar dat de vijf klassieke universiteiten 9 en de Open Universiteit een personele versterking van de vakdidactiek voorstaan, waarbij de (uitgebreide) formatie nadrukkelijk landelijk moet worden ingezet. Idealiter worden er nieuwe hoogleraren aangesteld, maar dit zal lang niet altijd mogelijk zijn (al was het maar bij gebrek aan Nachwuchs). In het laatste geval zullen er UHD s en/of UD s worden aangesteld in een zogeheten tenure track-aanstelling, met de bedoeling ze na verloop van tijd tot hoogleraar te bevorderen. Ook kunnen zittende UD s of UHDs in de gelegenheid worden gesteld (door de uitbreiding van de onderzoeksformatie) zich verder te profileren tot vakdidactici van wetenschappelijk formaat met de mogelijkheid om uiteindelijk HL te worden. 9 De VU heeft aangegeven niet in dit project te zullen participeren. 13

14 Het lijkt reëel te veronderstellen dat een forse investering noodzakelijk is om dit meesterschap in vakdidactiek -project kansrijk te doen zijn. De academische traditie is uiterst beperkt, hetgeen betekent dat op dit punt veel zal moeten worden opgebouwd. Acht gebieden Op de volgende gebieden acht het DLG landelijke investeringen nodig: Vakdidactiek van het Nederlands (2 x) Vakdidactiek van de Geschiedenis (2x) Vakdidactiek van de moderne vreemde talen (2 x) Vakdidactiek van de klassieke talen Vakdidactiek van de Kunstgeschiedenis Over de exacte verdeling moet tussen de betrokken instellingen nog nader worden overlegd. Het is echter de bedoeling dat deze functionarissen bij voorkeur een aanstelling bij twee universiteiten krijgen zodat zij a.h.w. (mede)verantwoordelijkheid dragen voor de vakdidactiek en het vakdidactisch onderzoek in het hele land. Vanzelfsprekend zijn de aan te stellen vakdidactici betrokken bij de selectie, begeleiding en supervisie van de onderzoeksplaatsen die deel uitmaken van het Dudoc-Alfaproject. Een verdeling van de functies over de verschillende universiteiten moet in de eerste helft van 2013 plaatsvinden binnen het DLG, na consultatie van de Stuurgroep Vakdidactiek Geesteswetenschappen. Aanstellingen zullen plaatsvinden per (in gelijkelijk bekostigd door Duurzame Geesteswetenschappen en faculteiten). In de bijlage zijn de kosten in de jaren daarna niet opgenomen omdat de gelden Duurzame Geesteswetenschappen dan volgens plan zijn omgezet in structurele toekenningen. Begroting In de begroting (zie bijlage) worden de volgende posten opgenomen : Verdere differentiatie van de lerarenopleiding 1) Het WO-traject leraar VHO en de Educatieve minor na de BA-opleiding: deze trajecten vallen niet onder de reguliere bekostiging van de universitaire opleidingen. Daarom verzoeken we met dit voorstel bekostiging voor deze trajecten volgens de bedragen van het reguliere bekostigingsmodel voor universitair onderwijs. Bovendien dient voorzien te worden in studiefinanciering voor studenten die deze trajecten volgen. 2) Voor de organisatie van het Honourstraject kan voor een deel gebruik gemaakt worden van bestaande reguliere bekostiging. Er zijn daarnaast eenmalige middelen nodig voor de ontwikkeling van het traject en beperkte vaste middelen voor reis- en organisatiekosten. Voor studenten die het Honourstraject invullen met een buitenlandverblijf dient er een tegemoetkoming in de reis- en verblijfkosten te komen. 3) De ontwikkeling van het Duaal Traject Leraar vergt een eenmalige investering; 4) Een budget voor scholingsdagen voor beginnende leraren in de Geesteswetenschappen; 14

15 5) Een budget voor nascholing per schoolvak. In het geval van de talen kan een deel van deze nascholing voor alle talen gezamenlijk ontwikkeld worden, bijv. op het gebied van grammaticadidactiek en/of literatuurdidactiek. Bijzondere aandacht voor de schooltalen 6) Een budget voor het aanbieden van vakdidactische modules binnen MasterLanguage. Vergroting van de zichtbaarheid 7) Een budget voor een website WO Lerarenopleidingen in Nederland. Investeren in de vakdidactiek 8) Voor de Stuurgroep dient jaarlijks een beperkt bedrag te worden gereserveerd voor vergaderingen, het plannen van bijeenkomsten etc. 9) De totale kosten van het Dudoc-Alfaproject kunnen worden begroot op 4.5 miljoen euro. Vervangingskosten VO 10: 0,6 x 75 k x 14 x 4 = 2.52 k Stimuleringspremie VO 11: 17,5 k x 14 x 4 = 980 k Begeleidingskosten HO 12: (0,1 x 90 k + 0,05 x 115 k ) x 14 x 4 = 826 k Opleidingstraject, bijwonen seminars etc: 175 k Totaal: k Meesterschap in de vakdidactiek 10) De totale jaarlijkse kosten van Meesterschap in de vakdidactiek bedragen ongeveer k 850, uitgaande van de gedachte dat slechts in een enkel geval er een hoogleraren zal kunnen worden benoemd en vaker sprake van een benoeming van een UD of UHD. Deze kosten zullen voor de helft door de universiteiten worden gedragen en voor de helft gefinancierd worden vanuit DGW. 10 Kosten, uitgaande van een compensatie voor 0,6 fte taaklast bij een gemiddeld salaris van een eerstegraads VO-docent (schaal 11/12), voor vervanging bij 18 onderzoekplekken met een duur van 4 jaar 11 Per jaar dat een VO-school participeert in dit project ontvangt de school een stimuleringspremie van 17,5 k per jaar per docent bovenop de vervangingscompensatie 12 Kosten, uitgaande van een 0,1 fte begeleiding bij het wetenschappelijk onderzoek door een UD/UHD (schaal 12-14) en 0,05 fte supervisie door een hoogleraar (schaal 18), voor begeleiding bij 18 onderzoekplekken met een duur van 4 jaar. 15

16 Overzicht 1) Bekostiging extra trajecten: WO-traject leraar VHO in de Geesteswetenschappen en Educatieve Minor na de BA p.m. Totaal p.m. 2) Honourstraject Reguliere bekostiging Ontwikkeling landelijk traject (eenmalig) 8 x 0,3 fte = Buitenlands studie verblijf voor 25 studenten: 6 mnd x 300= p.m. k 226 (eenmalig) k 45 (structureel) p.m. k 226 k 225 3) Ontwikkeling van Duaal Traject Leraar K 25 (eenmalig) k 25 4) Scholing beginnende leraren 8 x k 3 p.j. k 24 (structureel) k 120 5) Nascholing 8 x k 5 p.j. k 40 (structureel) k 200 6) Vakdidactische modules Masterlanguage 6 x 0.2 fte per jaar k 108 (structureel) k ) Budget website hosting en onderhoud k 25 (structureel) k 125 8) Stuurgroep Vakdidactiek Geesteswetenschappen k 10 (structureel) k 50 9) DUDOC-Alfa k (totaal)) k ) Meesterschap in de vakdidactiek k 850 (structureel) k (2 jaar; 2 jr. matching fac.) Totaal K Het is duidelijk dat de totale kosten van dit Actieplan Versterking Lerarenopleidingen in de Geesteswetenschappen aanzienlijk zijn. Mede daarom is ook matching vanuit de universiteiten voorzien, en wel ter grootte van k 1.700, namelijk 50% van de kosten van Meesterschap in de Vakdidactiek. Dit brengt de gevraagde bijdrage vanuit het ministerie van OCW (inclusief de bijdrage vanuit Duurzame Geesteswetenschappen) op k voor de periode 2013 tot en met Dit is uiteraard exclusief de noodzakelijke bekostiging door het ministerie van OCW van de verschillende nieuwe trajecten binnen de lerarenopleiding. Wij stellen voor dat het Regieorgaan Geesteswetenschappen over de plannen in overleg treedt met het ministerie van OCW om over de financiering van het totale actieplan afspraken te maken. 16

Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans

Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans Luuk Dijkstra (l.dijkstra@uu.nl) Bachelorvoorlichtingsdagen november 2015 Opbouw presentatie Inleiding Kenmerken van de opleiding De studie

Nadere informatie

LERAREN- OPLEIDINGEN Voorlichtingsbijeenkomst 26 mei 2015

LERAREN- OPLEIDINGEN Voorlichtingsbijeenkomst 26 mei 2015 LERAREN- OPLEIDINGEN Voorlichtingsbijeenkomst 26 mei 2015 Science Education and Communication Leraar vho maatschappijleer en maatschappijwetenschappen PROGRAMMA 3TU M-SEC: eerstegraads lerarenopleidingen

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Hoger Onderwijs en Studiefinanciering Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375

Nadere informatie

HANDLEIDING MINOR LEREN LESGEVEN

HANDLEIDING MINOR LEREN LESGEVEN FACULTY OF BEHAVIOURAL, MANAGEMENT AND SOCIAL SCIENCES HANDLEIDING MINOR LEREN LESGEVEN UT LERARENOPLEIDING ELAN 2015/2016 Inhoud 1. De Minor Leren Lesgeven... 3 2. Studieprogramma van de 15 en 30 EC

Nadere informatie

Programmeerkader masterprogramma s

Programmeerkader masterprogramma s Programmeerkader masterprogramma s Deze notitie biedt het kader voor de programmering van de masteropleidingen en programma s voor 2015-2016. Vanwege de dringende noodzaak tot bezuinigingen en de heel

Nadere informatie

LERAREN- OPLEIDINGEN OPEN DAG

LERAREN- OPLEIDINGEN OPEN DAG LERAREN- OPLEIDINGEN OPEN DAG Science Education and Communication Leraar vho maatschappijleer en maatschappijwetenschappen PRESENTATIE DIGITAAL www.utwente.nl/master/sec/powerpoint www.utwente.nl/master/lvhom/powerpoint

Nadere informatie

1. Welke routes tot leraar zijn er in het hoger onderwijs?

1. Welke routes tot leraar zijn er in het hoger onderwijs? 1 1. Welke routes tot leraar zijn er in het hoger onderwijs? Het hoger onderwijs kent routes tot leraar in het hoger beroepsonderwijs en het wetenschappelijk onderwijs: HBO Het hoger beroepsonderwijs kent

Nadere informatie

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 DE MASTEROPLEIDING BIOMEDICAL

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

master leraar voortgezet onderwijs

master leraar voortgezet onderwijs DEEL JE KENNIS! master leraar voortgezet onderwijs JOUW PROGRAMMA IN EEN NOTENDOP De master Leraar voortgezet onderwijs van de VU is een eenjarige master (voltijd*) waarin je een eerstegraads onderwijsbevoegdheid

Nadere informatie

SURF ALLE H@NDS AAN DEK VERSLAG LIVE-EVENT

SURF ALLE H@NDS AAN DEK VERSLAG LIVE-EVENT SURF ALLE H@NDS AAN DEK VERSLAG LIVE-EVENT 25 februari 2010 Partners: Universiteit van Amsterdam, ILO (Instituut voor de Lerarenopleiding; penvoerder); Vrije Universiteit, Onderwijscentrum VU; Universiteit

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

1. Doelstelling Vormgeven van structurele bachelorsamenwerking tussen de negen (Technische) Wiskunde opleidingen in Nederland.

1. Doelstelling Vormgeven van structurele bachelorsamenwerking tussen de negen (Technische) Wiskunde opleidingen in Nederland. WISKUNDE ICAB jaarplan 2011/12 Algemeen deel 1. Doelstelling Vormgeven van structurele bachelorsamenwerking tussen de negen (Technische) Wiskunde opleidingen in Nederland. Achtergrond De opleidingen wiskunde

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 31 288 Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Voor meer en beter gekwalificeerde academische leraren

Voor meer en beter gekwalificeerde academische leraren Voor meer en beter gekwalificeerde academische leraren Conferentie 14 november 2013 Olympisch Stadion Amsterdam Vereniging van Universiteiten VSNU i.s.m. de universitaire lerarenopleidingen PROGRAMMA 09:30

Nadere informatie

Vrijstellings- en assessmentregelingen m.b.t. elders. verworven competenties (EVC s) Lerarenopleiding Groningen

Vrijstellings- en assessmentregelingen m.b.t. elders. verworven competenties (EVC s) Lerarenopleiding Groningen Vrijstellings- en assessmentregelingen m.b.t. elders verworven competenties (EVC s) Lerarenopleiding Groningen Studiejaar: 2015-2016 Voor studenten die Het tweede jaar van de Educatieve Master of de masteropleiding

Nadere informatie

Dit is een wettelijk vastgestelde rol met een beroepsprofiel waar ieder zich mee bemoeit: politiek niet in de laatste plaats. Waarom.

Dit is een wettelijk vastgestelde rol met een beroepsprofiel waar ieder zich mee bemoeit: politiek niet in de laatste plaats. Waarom. 1 Dit is een wettelijk vastgestelde rol met een beroepsprofiel waar ieder zich mee bemoeit: politiek niet in de laatste plaats. Waarom.// 2 Maar er is meer. Het gaat om opgroeiende jongeren die op hun

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING ONDERZOEKSCHOOL Huizinga Instituut 2012-2016

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING ONDERZOEKSCHOOL Huizinga Instituut 2012-2016 De Colleges van Bestuur van: GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING ONDERZOEKSCHOOL Huizinga Instituut 2012-2016 de Erasmus Universiteit Rotterdam; de Radboud Universiteit Nijmegen; de Rijksuniversiteit Groningen;

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS Onderwijsstichting Arcade (openbaar primair onderwijs Coevorden Hardenberg) Openbaar primair onderwijs gemeente Emmen Stenden Hogeschool (PABO Emmen) 1 INHOUDSOPGAVE PREAMBULE...3

Nadere informatie

Agenda. Verbetering inductiefase beginnende leraren NIEUWSBRIEF, APRIL 2013

Agenda. Verbetering inductiefase beginnende leraren NIEUWSBRIEF, APRIL 2013 NIEUWSBRIEF, APRIL 2013 Agenda 23 april 2013: Informatiebijeenkomst Tweedegraads PLUS Op dinsdag 23 april 2013 is er van 15.30 17.30 uur een informatieve bijeenkomst voor geïnteresseerde docenten. Locatie:

Nadere informatie

U kunt leraar worden?!

U kunt leraar worden?! Interfacultair Centrum voor Lerarenopleiding, Onderwijsontwikkeling en Nascholing Afdeling Hoger Onderwijs Afdeling Voortgezet Onderwijs Bestuursbureau/HRM U kunt leraar worden?! Universiteit Leiden. Universiteit

Nadere informatie

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bijlage bij brief HO/BL/2005/6586 1. Preambule Het College van Bestuur van de Hogeschool van Amsterdam en het College van

Nadere informatie

Bachelor-Master: Oude wijn in nieuwe zakken? Of: Toch een vernieuwing?

Bachelor-Master: Oude wijn in nieuwe zakken? Of: Toch een vernieuwing? Bachelor-Master: Oude wijn in nieuwe zakken? Of: Toch een vernieuwing? Adri Vermeer Het laatste jaar is de onderwijskundige discussie - bij ons in Utrecht althans - beheerst, zelfs overheerst door de invoering

Nadere informatie

Stichting Empowerment centre EVC

Stichting Empowerment centre EVC I N V E N T A R I S A T I E 1. Inleiding Een inventarisatie van EVC trajecten voor hoog opgeleide buitenlanders in Nederland 1.1. Aanleiding De Nuffic heeft de erkenning van verworven competenties (EVC)

Nadere informatie

Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015

Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015 Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015 1 Algemene bepalingen Artikel 1.1 Toepasselijkheid van de regeling Deze

Nadere informatie

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Engels Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels - 2010-2011

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Engels Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels - 2010-2011 Leraar voorbereidend hoger onderwijs Engels Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels - 2010-2011 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels

Nadere informatie

Hoe word je leraar aardrijkskunde, biologie, chemie, fysica, informatica of wiskunde?

Hoe word je leraar aardrijkskunde, biologie, chemie, fysica, informatica of wiskunde? Hoe word je leraar aardrijkskunde, biologie, chemie, fysica, informatica of wiskunde? FACULTEIT WETENSCHAPPEN SLO natuurwetenschappen, SLO wiskunde wet.kuleuven.be/studenten/slo Kies ik voor aardrijkskunde,

Nadere informatie

Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING FFTR 2014-2015

Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING FFTR 2014-2015 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING FFTR 2014-2015 Deel 2 Opleidingsspecifiek deel: Master Theologie Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt

Nadere informatie

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Management en Organisatie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Management en

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Management en Organisatie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Management en Leraar voorbereidend hoger onderwijs Management en Organisatie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Management en Organisatie - 2010-2011 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans

Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans Luuk Dijkstra (l.dijkstra@uu.nl) Bachelorvoorlichtingsdag maart 2016 Opbouw presentatie Inleiding Waarom kiezen voor Frans? De studie

Nadere informatie

Specifieke lerarenopleiding maatschappijwetenschappen en filosofie

Specifieke lerarenopleiding maatschappijwetenschappen en filosofie Specifieke lerarenopleiding maatschappijwetenschappen en filosofie www.soc.kuleuven.be/slo Waarom kiezen voor de specifieke lerarenopleiding (SLO)? Deel jij graag je kennis met anderen? Spreek je graag

Nadere informatie

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Studienamiddag Informaticawetenschappen in het leerplichtonderwijs Paleis der Academiën, Brussel, 2015-04-29 Bern Martens Lerarenopleiding Sec. Onderwijs

Nadere informatie

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Biologie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie - 2010-2011

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Biologie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie - 2010-2011 Leraar voorbereidend hoger onderwijs Biologie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie - 2010-2011 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie

Nadere informatie

Hbo tweedegraadslerarenopleiding

Hbo tweedegraadslerarenopleiding Hbo tweedegraadslerarenopleiding Verkort traject www.saxionnext.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 Een bijzondere opleiding 4 Opbouw 5 Toelating en inschrijving 7 Beste student, Je hebt een afgeronde hbo- of

Nadere informatie

UNIVERSITY OF INFINITE AMBITIONS.

UNIVERSITY OF INFINITE AMBITIONS. UNIVERSITY OF INFINITE AMBITIONS. MASTER OF SCIENCE LERARENOPLEIDING MAATSCHAPPIJLEER EN MAATSCHAPPIJWETENSCHAPPEN LERARENOPLEIDING MAATSCHAPPIJLEER EN MAATSCHAPPIJWETENSSCHAPPEN Na je master Sociologie,

Nadere informatie

Rapportage Duurzame Geesteswetenschappen

Rapportage Duurzame Geesteswetenschappen Rapportage Duurzame Geesteswetenschappen Universiteit Faculteit(en) Decaan Rapportage tot en met 2014 Datum van indiening Contactpersoon Rapportage Duurzame Geesteswetenschappen Blad1 Nadere toelichting

Nadere informatie

Reglement subsidieregeling toekomstige leraren Achterhoek VO (studie 1 e graads leraar)

Reglement subsidieregeling toekomstige leraren Achterhoek VO (studie 1 e graads leraar) Reglement subsidieregeling toekomstige leraren Achterhoek VO (studie 1 e graads leraar) - - Inleiding Dit reglement gaat over de subsidieregeling voor oud-leerlingen van Achterhoek VO die de Master Lerarenopleiding

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2010 Opleidingsspecifiek deel: Bacheloropleiding: Slavische talen en culturen Deze Onderwijs- en examenregeling is opgesteld overeenkomstig artikel

Nadere informatie

Inleiding 2. Het toelatingsexamen 3. NVO examen 5. Het schakelprogramma 6. INHOLLAND met doorstroomminor 8. Studeren in deeltijd 9

Inleiding 2. Het toelatingsexamen 3. NVO examen 5. Het schakelprogramma 6. INHOLLAND met doorstroomminor 8. Studeren in deeltijd 9 INHOUD Inleiding 2 Het toelatingsexamen 3 NVO examen 5 Het schakelprogramma 6 INHOLLAND met doorstroomminor 8 Studeren in deeltijd 9 1 INLEIDING Het Instituut Pedagogische Wetenschappen van de Universiteit

Nadere informatie

De volgende afgeronde vooropleiding geven recht tot toelating tot de volgende kopopleiding:

De volgende afgeronde vooropleiding geven recht tot toelating tot de volgende kopopleiding: Kopopleiding Voltijd In de kopopleiding mag alleen de beroepscomponent worden aangeboden. (dus geen vak!!) De maximale duur van de kopopleiding is 1 jaar (60 credits) die in voltijd met studiefinanciering

Nadere informatie

Leraar worden in de Haagse regio. Informatie voor potentiële zij-instromers met een vooropleiding in het hoger onderwijs

Leraar worden in de Haagse regio. Informatie voor potentiële zij-instromers met een vooropleiding in het hoger onderwijs Leraar worden in de Haagse regio Informatie voor potentiële zij-instromers met een vooropleiding in het hoger onderwijs Wil jij je vakkennis overbrengen? Kun je goed omgaan met tieners? Trekt het werken

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1b, van de Wet op het voortgezet onderwijs;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1b, van de Wet op het voortgezet onderwijs; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 13500 1 september 2010 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 13 augustus 2010, nr.

Nadere informatie

Ik inspireer jongeren

Ik inspireer jongeren GRADUATE SCHOOL 2015-2016 Ik inspireer jongeren Graduate program Science Education and Communication * This major is formally part of the Computer Science & Engineering Bachelor program Graduate program

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek Studiejaar 2013-2014 Algemeen 1. Deze bijlage bij het algemene gedeelte van de Onderwijs- en examenregeling van Codarts is van toepassing

Nadere informatie

Studeren na het HBO. stand van zaken 2014-2015. Informatie van het Avans Studentendecanaat

Studeren na het HBO. stand van zaken 2014-2015. Informatie van het Avans Studentendecanaat Studeren na het HBO stand van zaken 2014-2015 Informatie van het Avans Studentendecanaat 1 Studeren na het HBO: onderwerpen 1. Wat moet je weten over het collegegeld als je kiest voor een nieuwe bachelor

Nadere informatie

Universitaire lerarenopleidingen. systeembrede analyse

Universitaire lerarenopleidingen. systeembrede analyse Universitaire lerarenopleidingen systeembrede analyse Maart 2016 Universitaire lerarenopleidingen Wo-master Leraar Voorbereidend Hoger Onderwijs; wo-master Leraar Voortgezet Onderwijs van de eerste graad

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

Hoe ziet het stelsel van de lerarenopleidingen eruit? Jelger Schaaf en Cor de Raadt

Hoe ziet het stelsel van de lerarenopleidingen eruit? Jelger Schaaf en Cor de Raadt Hoe ziet het stelsel van de lerarenopleidingen eruit? Jelger Schaaf en Cor de Raadt De verschillende typen lerarenopleidingen die er in Nederland bestaan (het opleidingsstelsel) is in grote lijnen een

Nadere informatie

Leerarbeidsovereenkomst voor tweedegraads duale studenten van jaar 1 t/m 4 met een aanstelling als onderwijsassistent

Leerarbeidsovereenkomst voor tweedegraads duale studenten van jaar 1 t/m 4 met een aanstelling als onderwijsassistent Leerarbeidsovereenkomst voor tweedegraads duale studenten van jaar 1 t/m 4 met een aanstelling als onderwijsassistent Duale studenten zijn studenten van de voltijdse tweedegraads opleiding die, naast de

Nadere informatie

STUDIEGIDS MASTER THEOLOGIE ALGEMEEN

STUDIEGIDS MASTER THEOLOGIE ALGEMEEN STUDIEGIDS MASTER THEOLOGIE ALGEMEEN Inhoud Eindkwalificaties... 2 Afstudeerrichtingen... 3 Structuur van de opleiding... 3 Beroepsperspectief... 3 Excellentietraject... 4 Toelating en inschrijving...

Nadere informatie

B. OPLEIDINGSSPECIFIEK DEEL VAN DE ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING VAN DE DUALE PROGRAMMA NEDERLANDS ALS TWEEDE TAAL FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN

B. OPLEIDINGSSPECIFIEK DEEL VAN DE ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING VAN DE DUALE PROGRAMMA NEDERLANDS ALS TWEEDE TAAL FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN B. OPLEIDINGSSPECIFIEK DEEL VAN DE ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING VAN DE DUALE MASTEROPLEIDING TAALWETENSCHAPPEN 90 EC PROGRAMMA NEDERLANDS ALS TWEEDE TAAL FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN 2015-201 Deel

Nadere informatie

Protocol Werkplekleren Student ESoE. Masteropleiding Science Education and Communication (SEC)

Protocol Werkplekleren Student ESoE. Masteropleiding Science Education and Communication (SEC) Protocol Werkplekleren Student ESoE Masteropleiding Science Education and Communication (SEC) Versie juli 2011 1 Protocol Werkplekleren Master SEC Inleiding Om het werkplekleren zo soepel mogelijk te laten

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2010 Opleidingsspecifiek deel: Bacheloropleiding: Hebreeuwse en Joodse studies Deze Onderwijs- en examenregeling is opgesteld overeenkomstig artikel

Nadere informatie

Figuur 1: Aantal gediplomeerde studenten lerarenopleidingen studiejaar 2004-2008 (bronnen: hbo-raad en vsnu, bewerkt door sbo)

Figuur 1: Aantal gediplomeerde studenten lerarenopleidingen studiejaar 2004-2008 (bronnen: hbo-raad en vsnu, bewerkt door sbo) Aantal gediplomeerden aan de lerarenopleidingen in Nederland Ondanks huidige en verwachte lerarentekorten is er geen sprake van een substantiële groei van aantal gediplomeerden aan de verschillende lerarenopleidingen.

Nadere informatie

Formulier 31-05-2012. 1. Persoonlijke gegevens

Formulier 31-05-2012. 1. Persoonlijke gegevens Nederlandse Onderzoekschool voor Theologie en Religiewetenschap Netherlands School for Advanced Studies in Theology and Religion (NOSTER) Aanmeldingsformulier promovendi Promovendi die verbonden zijn aan

Nadere informatie

Medewerker onderwijsontwikkeling

Medewerker onderwijsontwikkeling Medewerker onderwijsontwikkeling Doel Ontwikkelen van en adviseren over het onderwijsbeleid en ondersteunen bij de implementatie en toepassing ervan, uitgaande van de geformuleerde strategie van de instelling/faculteit

Nadere informatie

Inleiding 2. Het toelatingsexamen 3. NVO-examen 5. Het Pre-masterprogramma 6. Studeren in deeltijd 8

Inleiding 2. Het toelatingsexamen 3. NVO-examen 5. Het Pre-masterprogramma 6. Studeren in deeltijd 8 INHOUD Inleiding 2 Het toelatingsexamen 3 NVO-examen 5 Het Pre-masterprogramma 6 Studeren in deeltijd 8 1 INLEIDING Het Instituut Pedagogische Wetenschappen van de Universiteit Leiden biedt de eenjarige

Nadere informatie

Subsector pedagogische opleidingen

Subsector pedagogische opleidingen Samenvatting... 2 Gemiddeld in aantal en inschrijvingen... 2 Meeste instroom in hbo-... 3 Weinig uitval... 3 Relatief minder switchers... 3 Hoog rendement in hbo-bachelor en wo-master... 3 Accreditatie-uitkomsten:

Nadere informatie

MR RW advies accreditatie

MR RW advies accreditatie MR RW advies accreditatie Maandag 3 september 2012 Advies naar aanleiding van onderwijsvisitatie De decaan van de faculteit RW heeft de Medezeggenschapsraad gevraagd om op basis van de opmerkingen in het

Nadere informatie

Studeren na het HBO. stand van zaken 2013-2014. Informatie van het Avans Studentendecanaat

Studeren na het HBO. stand van zaken 2013-2014. Informatie van het Avans Studentendecanaat Studeren na het HBO stand van zaken 2013-2014 Informatie van het Avans Studentendecanaat 1 Studeren na het HBO: onderwerpen 1. Wat moet je weten over het collegegeld als je kiest voor een nieuwe bachelor

Nadere informatie

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Eind september ging Deloitte met CFO s uit het hoger onderwijs in gesprek over de uitdagingen om de prestatieafspraken te realiseren, ook al is

Nadere informatie

HERVORMING LERARENOP LEIDINGEN - BASISUITGANGSPUNTE N -

HERVORMING LERARENOP LEIDINGEN - BASISUITGANGSPUNTE N - HERVORMING LERARENOP LEIDINGEN - BASISUITGANGSPUNTE N - Werkdocument 02.10.2002 1. Woord vooraf...2 2. Basiscompetenties...2 3. Karakterisering van de opleiding...2 4. Stage...3 5. Soorten opleidingen...3

Nadere informatie

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE Behaal een academisch diploma. Ontwikkel uw loopbaan als gerontoloog U bent nu net afgestudeerde bachelor of enige tijd werkzaam als zorgverstrekker in een ziekenhuis,

Nadere informatie

Leraar in onderzoek. Exacte Wetenschappen. Onderzoeksprogramma voor wis- en natuurkundedocenten

Leraar in onderzoek. Exacte Wetenschappen. Onderzoeksprogramma voor wis- en natuurkundedocenten Exacte Wetenschappen Leraar in onderzoek Onderzoeksprogramma voor wis- en natuurkundedocenten Den Haag, mei 2010 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Inhoud 1 Inleiding 3 2 Doel 4 3

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Ik schrijf deze brief mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de staatssecretaris van Economische Zaken.

Ik schrijf deze brief mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de staatssecretaris van Economische Zaken. a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies IPS EXCELLENTIE STUDIEJAAR 2014-2015 Domein Health Instituut Paramedische Studies 2 Instituut Paramedische Studies Domein Health Excellentieprogramma s Paramedische Studies Uitdagende talentprogramma s

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de Academische Opleidingsschool Amsterdam (AcOA)

Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de Academische Opleidingsschool Amsterdam (AcOA) Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de Academische Opleidingsschool Amsterdam (AcOA) De ondertekenende partijen, De Montessori Scholengemeenschap Amsterdam (MSA, penvoerder), in het bijzonder het

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

32. Promotiebeurs voor leraren verbinding tussen twee werelden

32. Promotiebeurs voor leraren verbinding tussen twee werelden 32. Promotiebeurs voor leraren verbinding tussen twee werelden Promotiebeurs voor Leraren Brug tussen twee werelden Marietje Beemsterboer, Frederike Groothoff, Isabel van der Heiden Nederlandse Organisatie

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 September 2010

Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 September 2010 Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 September 2010 Opleidingsspecifiek deel Masteropleiding: Italiaanse taal en cultuur Deze Onderwijs- en examenregeling is opgesteld overeenkomstig artikel 7.13

Nadere informatie

http://uva.nl/ Sunday 28th of September 2014 08:37:59 AM Document generated by http://siteoid.com/

http://uva.nl/ Sunday 28th of September 2014 08:37:59 AM Document generated by http://siteoid.com/ Studenten Medewerkers EN Delen Delen via email Delen op facebook Delen op linkedin Delen op twitter Extranet Alumni Bibliotheek Contact English home Koninklijke onderscheiding voor universiteitshoogleraar

Nadere informatie

Reglement Honours Academy Universiteit Leiden HOOFDSTUK 1. ALGEMEEN

Reglement Honours Academy Universiteit Leiden HOOFDSTUK 1. ALGEMEEN Reglement Honours Academy Universiteit Leiden HOOFDSTUK 1. ALGEMEEN Artikel 1. Begripsbepalingen 1. In dit reglement wordt verstaan onder: a. adviesraad: de Adviesraad van de Honours Academy zoals nader

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING ONDERZOEKSCHOOL OIKOS (Onderzoekschool voor Klassieke Oudheid Studiën) 2012-2016

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING ONDERZOEKSCHOOL OIKOS (Onderzoekschool voor Klassieke Oudheid Studiën) 2012-2016 De Colleges van Bestuur van: GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING ONDERZOEKSCHOOL OIKOS (Onderzoekschool voor Klassieke Oudheid Studiën) 2012-2016 de Radboud Universiteit Nijmegen; de Rijksuniversiteit Groningen;

Nadere informatie

Directeur onderwijsinstituut

Directeur onderwijsinstituut Directeur onderwijsinstituut Doel College van van Bestuur Zorgdragen voor de ontwikkeling van het facultair en uitvoering en organisatie van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen de faculteit, uitgaande

Nadere informatie

Kaderregeling Vierslagleren in het voortgezet onderwijs

Kaderregeling Vierslagleren in het voortgezet onderwijs Kaderregeling Vierslagleren in het voortgezet onderwijs... Inleiding Voor het voorgezet onderwijs (vo) is de verwachting dat het huidige lerarentekort, dat zich vooral voordoet in een aantal vakken, de

Nadere informatie

arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo tips voor werving van docenten uit de beroepspraktijk

arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo tips voor werving van docenten uit de beroepspraktijk arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo tips voor werving van docenten uit de beroepspraktijk Zestor is opgericht door sociale partners in het hbo: Het is toegestaan om (delen van) de informatie uit deze

Nadere informatie

AANSLUITING PO-VO VIA ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO)

AANSLUITING PO-VO VIA ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO) PROCESBESCHRIJVING AANSLUITING PO-VO AANSLUITING PO-VO VIA ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO) LEERLINGEN VAN GROEP 8 IN HET PO MAKEN KENNIS MET HET WERKEN IN EEN ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO) ZOALS DIE

Nadere informatie

U I T S P R A A K 1 3-0 87

U I T S P R A A K 1 3-0 87 U I T S P R A A K 1 3-0 87 van het College van beroep voor de examens van de Universiteit Leiden inzake het beroep XXX, appellant tegen het Bestuur van de Faculteit der Geesteswetenschappen, verweerder

Nadere informatie

Deze memorie van toelichting is opgesteld mede namens de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie.

Deze memorie van toelichting is opgesteld mede namens de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. 33 356 Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet voorgezet onderwijs BES in verband met het treffen van een overgangsmaatregel ten behoeve van (oud)studenten van de lerarenopleiding omgangskunde

Nadere informatie

Opleiden in het. zorgonderwijs. Modules leergangen master

Opleiden in het. zorgonderwijs. Modules leergangen master het zorgonderwijs Modules leergangen master Kies je eigen professionaliseringstraject Ben je docent of (praktijk)opleider in het zorgonderwijs? Of ben je werkzaam in de zorg en wil je toekomstige zorgprofessionals

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 2015-2016 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt

Nadere informatie

Pre-masterprogramma. Negen masterspecialisaties

Pre-masterprogramma. Negen masterspecialisaties Pre-masterprogramma Maakt u plannen voor een masteropleiding Psychologie? Heeft u een afgeronde vierjarige hbo-opleiding of een driejarige bachelor wo-opleiding? Dan kan, voor sommigen van u, het eenjarige

Nadere informatie

Utrechts actieplan leraren. juni 2008

Utrechts actieplan leraren. juni 2008 Utrechts actieplan leraren juni 2008 Inleiding In december 2007 heeft het college van bestuur van de Universiteit Utrecht een task force Leraren ingesteld om de maatschappelijke verantwoordelijkheid van

Nadere informatie

Accountancy in deeltijd

Accountancy in deeltijd Amsterdam Business School Accountancy in deeltijd (MSc en RA) Accountancy in deeltijd samengevat Kernbegrippen: n Kortste route naar de RA-titel van Nederland n Goede combinatie van docenten uit wetenschap

Nadere informatie

Het belang van leren programmeren

Het belang van leren programmeren Het belang van leren programmeren Han van der Maas HL Psychologie UvA CSO Oefenweb.nl opzet Pleidooi voor programmeeronderwijs Ontwikkelingspsychologisch perspectief Non-formeel leren (examen) Program

Nadere informatie

OPLEIDING DOCENT NT2

OPLEIDING DOCENT NT2 OPLEIDING DOCENT NT2 IN DE VOLWASSENENEDUCATIE VU-NT2 PROFESSIONAL CURSUSJAAR 2016/2017 De opleiding Docent NT2 in de volwasseneneducatie is een gezamenlijke opleiding van de Vrije Universiteit Amsterdam

Nadere informatie

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf Format samenvatting aanvraag Opmerking vooraf Mocht u de voorkeur geven aan openbaarmaking van de gehele aanvraag in plaats van uitsluitend onderstaande samenvatting dan kunt u dat kenbaar maken bij het

Nadere informatie

De VBSP en Kwantitatieve Onderzoeksmethodologie?

De VBSP en Kwantitatieve Onderzoeksmethodologie? De VBSP en Kwantitatieve Onderzoeksmethodologie? L. Andries van der Ark Workshop VBSP congres De Staat van de Pedagogiek De Staat van de Pedagogiek, 5-10-15 1 Overzicht Korte introductie Presentatie en

Nadere informatie

BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING

BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 3TU.Onderwijs (Masteropleiding) UITVOERINGSREGELING 2014-2015 Master of Science in Science Education and Communication (croho 68404) TECHNISCHE

Nadere informatie

Projectplan EersteWereldoorlog.nu Samenvatting

Projectplan EersteWereldoorlog.nu Samenvatting 1 1. Inleiding In 2014 was het honderd jaar geleden dat de Eerste Wereldoorlog uitbrak. In 2014-2018 wordt wereldwijd stilgestaan bij de herdenking van de Eerste Wereldoorlog. Hoewel Nederland neutraal

Nadere informatie

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut Opleidingsmanager Doel Ontwikkelen van programma( s) van wetenschappenlijk onderwijs en (laten) uitvoeren en organiseren van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen de faculteit, uitgaande van een faculteitsplan

Nadere informatie