Trendrapportage ROI van ICT. Een onderzoek naar methoden om het rendement van ICT investeringen te bepalen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Trendrapportage ROI van ICT. Een onderzoek naar methoden om het rendement van ICT investeringen te bepalen"

Transcriptie

1 Trendrapportage ROI van ICT Een onderzoek naar methoden om het rendement van ICT investeringen te bepalen

2

3 Trendrapportage ROI van ICT Een onderzoek naar methoden om het rendement van ICT investeringen te bepalen 1 juni 2004 uitgevoerd door Sogeti in opdracht van AGI-IBS AGI-IBS

4 Colofon Uitgegeven door: Rijkswaterstaat AGI Informatie: A.W.M. Vermetten (AGI-IBS) Telefoon: Fax: Uitgevoerd door: H.J.M. Berns, H. Anterseijn. Opmaak: Datum: 1 juni 2004 Status: Definitief Versienummer: Trendrapportage ROI van ICT

5 Inhoudsopgave Management Samenvatting 5 1 Inleiding Opdrachtbeschrijving Scope Leeswijzer 10 2 ICT Waardebepaling: Theorie en methoden De principes van waardebepaling De overheidscontext Positionering van ICT waardebepaling Overzicht van waardebepalingmethoden Economic Value Added(EVA) en Activity Based Costing(ABC) Value of Investment(VOI) Total Value of Opportunity (TVO) Total Economic Impact (TEI) Information Economics (IE) en Applied Information Economics (AIE) De methoden in een oogopslag EVA-ABC Trends rondom portfoliomanagement en beoordelingsmethodieken Conclusie 35 3 ICT waardebepaling bij RWS De ITD Methode Overige methoden binnen RWS Directie Utrecht: de inzendbrief Technische Infrastructuur Kantoor Automatisering(TIKA): Quint De relatie met Architectuur Conclusies 41 4 Aanbevelingen Situationele toepassing van methoden Aanbevelingen voor aanpassen van de waardebepalingmethode Relatie met Enterprise Architectuur Inbedding in de RWS organisatie 44 Bibliografie 47 Bijlage 1: Voorbeeld ITD methode 49 Bijlage 2: Inzendbrief 57 3 Trendrapportage ROI van ICT

6 4 Trendrapportage ROI van ICT

7 Management Samenvatting Aanbevelingen Ontwikkel een raamwerk voor waardebepaling waarbij bij de kosten-, baten- en risicoschatting rekening wordt gehouden met de aard van de investering. Ontwikkel de ITD methode door tot een completere aanpak (zoals Applied Information Economics). Richt portfoliomanagement in onder aansturing van EAR en RWS IT raad. Meet achteraf de resultaten van investeringen. Rijkswaterstaat (RWS) is op weg naar de vorming van een agentschap. Een van de kenmerken daarvan is de invoering van het Baten-Lasten Stelsel (BLS) ter vervanging van het Kasstelsel. Vanuit dat uitgangspunt is op het hoofdkantoor van RWS een format ontwikkeld waaraan een business case moet voldoen. Verder is een verandering door RWS ingezet naar het centraliseren van nieuwe en bestaande generieke ICT producten 1 en diensten in een Shared Service Organisatie(SSO). Hiertoe is de ITD/RWS projectorganisatie in het leven geroepen. RWS wil bij de transformatie naar een agentschap de investeringsbeslissing op uniforme wijze gebaseerd op waardebepaling van ICT nemen. De ITD heeft uitgaande van het eerder genoemde format en bijbehorende afspraken een methode ontwikkeld die nu voor enkele investeringsbeslissingen is toegepast. De gedachte heeft postgevat om een RWS brede methode te ontwikkelen waarbij interne lessons learned gecombineerd met trends bij andere organisaties moeten leiden tot een verdere verbetering van het nemen van investeringsbeslissingen. Vanuit die gedachte moet dan ook gekeken worden naar de beschouwing van de ITD methode in dit rapport. Een andere relevante ontwikkeling binnen RWS is het inrichten van een Enterprise Architectuur (EAR). In dat kader zijn architectuur principes opgesteld die ook richtinggevend zijn voor investeringen in ICT. Het doel van dit rapport is de kwaliteit van de investeringsbeoordeling richting te geven. AGI heeft daarom aan Sogeti de volgende opdracht verstrekt: Geef een overzicht van bestaande methodes voor de waardebepaling van ICT bij RWS en andere organisaties met daarbij de trends die worden waargenomen. Beoordeel tegen deze achtergrond de geschiktheid van de ITD methode. Geef aan in hoeverre de architectuur principes uit de Enterprise Architectuur ingebracht kunnen worden in de aanpak. De belangrijkste resultaten en conclusies van het onderzoek zijn: Rendement van ICT is meer dan alleen de financiële opbrengst of terugverdientijd. Bij de meeste gangbare waardebepalingmethoden spelen ook kwalitatieve baten zoals een kortere time to market of een betere dienstverlening een belangrijke rol. Die zijn vaak moeilijk te wegen. De waardebepalingmethoden Economic Value Added(EVA) in combinatie met Activity Based Costing (ABC), Value of Investment(VOI), Total Value of Opportunity(TVO), Total Economic Impact(TEI) Information Economics(IE) zijn met elkaar vergeleken in een totaaloverzicht (hoofdstuk 3.3). De door de 1 Generieke ICT diensten en producten: Dienst of product die door meer dan 1 directoraat worden gebruikt. 5 Trendrapportage ROI van ICT

8 ITD gehanteerde methode lijkt sterk op Information Economics en kan een goed fundament zijn voor het gestructureerd en uniform nemen van ICT investeringsbeslissingen. Aanvulling met risicoanalyse is gewenst, en een verdere uitbreiding naar kwantificering van baten maakt de methode inzichtelijker. Aansluiting op registratie en prestatiemeting van de resultaten van een investering is nog niet geborgd. Dit verdient aandacht bij verdere introductie van de (ITD) methode. Niet alleen voor de prestatiemeting zelf maar ook voor de verdere verbetering van de toekomstige investeringsbeslissingen. Vanuit de architectuur invalshoek kan dit worden verstevigd door uitwerking van een op de RWS situatie gericht Prestatie Referentie Model (zie PRM op De ITD methode gaat nog niet uit van een scherp onderscheid tussen verschillende typen investeringen. Helder onderscheid tussen de diverse situaties en toespitsing van de gebruikte technieken kan het vertrouwen in de methode verder verstevigen. De Enterprise Architectuur heeft nog geen formele rol bij de investeringsbeoordeling. De architectuurprincipes bieden slechts beperkt aangrijpingspunten voor een investeringsbeslissing. Om ze effectief te kunnen gebruiken moeten ze verder uitgewerkt worden, en duidelijk aangegeven worden wat de consequenties van het handhaven van een principe kan zijn. De omgeving rondom de beoordeling van IT investeringen toont het volgende beeld: o IT portfoliomanagement, het in kaart brengen en centraal prioriteren van IT projecten binnen een aantal specifieke klassen, geniet toenemende interesse. o Toenemende invloed van regelgeving (code Tabaksblatt en de wetgeving in de VS zoals Sarbanes Oxley ). Governance raamwerken als COSO voor corporate governance en COBIT voor IT governance worden meer en meer door de accountantswereld en door organisaties zelf gebruikt om deze transparantie te bewerkstelligen. De regelgeving vormt voor het bedrijfsleven een niet te negeren drijfveer tot kwantificering van kosten, baten en risico s. o Er is een beweging van het zelf ontwikkelen van hulpmiddelen naar gebruik van standaard tools voor de ondersteuning van portfoliomanagement. o Uitbreiding naar prestatiemeting. Was eerst de beoordeling van de investering zelf hoofdonderwerp, nu wordt de meting van de realisatie van de beoogde prestatie betrokken bij de besturing van de organisatie. De belangrijkste aanbevelingen uit dit rapport zijn: Ontwikkel voor RWS een raamwerk voor waardebepaling waarbij bij de kosten-, baten- en risicoschatting rekening wordt gehouden met de aard van de investering. Hanteer zoveel mogelijk uniforme werkwijzen, definities en presentatievormen. 6 Trendrapportage ROI van ICT

9 7 Trendrapportage ROI van ICT De nu ontwikkelde ITD methode zal daarbinnen een eigen positie innemen. Zet het uitdragen van de ITD methode sterk aan en gebruik het momentum ter ondersteuning bij de verandering van RWS naar agentschap met toepassing van het Baten-Lasten Stelsel. Werk aan een voortgaande kwantificering van de baten waarbij de eigenaren van bedrijfsprocessen nadrukkelijker worden betrokken. Maak daarbij gebruik van reeds bestaande raamwerken en houdt om de reproduceerbaarheid van de afwegingen te ondersteunen expliciet rekening met de politieke dimensie bij de waardebepaling. Maak risicobeoordeling een integraal onderdeel van de methodiek (ook kwantitatief). Schenk ruime aandacht aan de (aansluiting op) prestatiemeting van gedane investeringen en gebruik de uitkomsten van prestatiemeting voor verdere verbetering van de methodiek. Ontwikkel als onderdeel van de Enterprise Architectuur een prestatie indicatoren raamwerk waarmee de relatie tussen strategie geformuleerd in bedrijfsdoelen en de onderliggende architectuur helder wordt weergegeven. Richt een onafhankelijke toetsende en richtinggevende rol in bij de RWS IT raad om de samenhang van investeringsvoorstellen te bewaken. Onderzoek de mogelijke inzet van software voor de ondersteuning van IT portfoliomanagement. Invoering van een methode voor portfoliomanagement brengt focus aan in het veranderingsproces naar een agentschap.

10 8 Trendrapportage ROI van ICT

11 1 Inleiding 1.1 Opdrachtbeschrijving RWS heeft een verandering ingezet naar een agentschap. Een van de kenmerken daarvan is de invoering van het Baten-Lasten Stelsel (BLS) ter vervanging van het Kasstelsel. Vanuit dat uitgangspunt is op het hoofdkantoor van RWS een format ontwikkeld waaraan een businesscase moet voldoen. Verder is een verandering door RWS ingezet naar het centraliseren van nieuwe en bestaande generieke ICT producten 2 en diensten in een Shared Service Organisatie(SSO). Hiertoe is de ITD/RWS projectorganisatie in het leven geroepen. RWS wil bij de transformatie naar een agentschap de investeringsbeslissing op uniforme wijze gebaseerd op waardebepaling van ICT nemen. De ITD heeft uitgaande van het eerder genoemde format en bijbehorende afspraken een methode ontwikkeld die nu voor enkele investeringsbeslissingen is toegepast. De gedachte heeft postgevat om een RWS brede methode te ontwikkelen waarbij interne lessons learned gecombineerd met trends bij andere organisaties moeten leiden tot een verdere verbetering van het nemen van investeringsbeslissingen. Vanuit die gedachte moet dan ook gekeken worden naar de beschouwing van de ITD methode in dit rapport. Een andere relevante ontwikkeling binnen RWS betreft het ontwerpen van een Enterprise Architectuur. Om de kwaliteit van de investeringsbeoordeling richting te geven heeft RWS AGI de volgende opdracht verstrekt: Geef een overzicht van bestaande methodes voor de waardebepaling van ICT bij RWS en andere organisaties met daarbij de trends die worden waargenomen. Beoordeel tegen deze achtergrond de geschiktheid van de ITD methode. Geef aan in hoeverre de architectuur principes uit de Enterprise Architectuur ingebracht kunnen worden in de aanpak. Het in dit rapport geboden resultaat is verkregen door het houden van interviews bij RWS, deskresearch en aanwezige kennis op dit gebied bij Sogeti Nederland B.V. 1.2 Scope Het onderzoek richt zich op de waardebepaling van ICT ter ondersteuning van de investeringsbeslissing. Dat betekent dat prestatiebeoordeling achteraf en beheersing van de ICT kosten na het nemen van het investeringsbesluit buiten het primaire aandachtsgebied van dit onderzoek valt. Met betrekking tot architectuur wordt gekeken naar de mogelijkheid om geformuleerde architectuur principes te 2 Generieke ICT diensten en producten: Dienst of product die door meer dan 1 directoraat worden gebruikt. 9 Trendrapportage ROI van ICT

12 gebruiken in het proces van investeringsbeslissing. Het betreft geen kwaliteitstoets van de principes. De organisatorische inbedding van de waardebepaling methode zal op hoofdlijnen aan de orde komen. 1.3 Leeswijzer In hoofdstuk 1 wordt het theoretisch kader geschetst van rendement op ICT. In de eerste paragraaf wordt het onderscheid tussen kostengeoriënteerde methoden versus waardegeoriënteerde methoden uitgewerkt. De tweede paragraaf behandelt aan de hand van een overzichtelijk model de positionering van het investeringsmanagement ten opzichte van IT governance, architectuur en portfoliomanagement. Vervolgens zullen een aantal methoden de revue passeren waarbij gemeenschappelijkheden en trends zullen worden besproken. Tot slot zullen enkele tussentijdse conclusies worden getrokken. Het tweede hoofdstuk gaat in de eerste paragraaf in op de ITD waardebepalingmethode met haar sterkte en zwaktes. Vervolgens worden andere waardebepalingsmethoden die binnen RWS zijn aangetroffen beknopt beschreven. In de voorlaatste paragraaf wordt de relatie tussen architectuur en de waardebepalingmethode beschreven. Ook dit hoofdstuk wordt afgesloten met tussentijdse conclusies. Het laatste hoofdstuk geeft op basis van de eerder getrokken conclusies de aanbevelingen voor het situationeel toepassen van ICT waardebepalingmethode, het aanpassen dan wel verder uitwerken van de ITD methode, het inpassen van architectuur in het proces van waardebepaling en de inbedding van de waardebepaling binnen de RWS organisatie. 10 Trendrapportage ROI van ICT

13 2 ICT Waardebepaling: Theorie en methoden 2.1 De principes van waardebepaling In dit hoofdstuk wordt IT voorstel, IT initiatief en investeringsvoorstel door elkaar heen gebruikt als aanduiding voor investeringsvoorstel. Het doel van elk IT project is om automatiseringsdiensten te leveren die gebruikers ondersteunen bij het uitvoeren van een bedrijfsproces. IT projecten hebben als doel een positief effect te bereiken op het gebruikersgedrag bij uitvoering van die bedrijfsprocessen oftewel de effectiviteit. Deze verandering in gedrag bepaalt de waarde van het resultaat voor de onderneming. 3 Waarde = Effectiviteit & Efficiency Wat van waarde is, is uniek voor elk organisatie Waarde verandert onder invloed van veranderingen in de context van de organisatie: concurrentie vernieuwing veranderingen binnen de organisatie Om te weten wat op een bepaald tijdstip effectief is, moeten de effecten van een initiatief worden geplaatst binnen het strategisch kader van de organisatie. Daarbij vormt architectuur het referentiemodel van de organisatie in de toekomst dat men voor ogen heeft. Een actuele architectuur met zicht op de ontwikkelingen naar de toekomst is noodzakelijk voor een betrouwbare waardebepaling. De effecten van een project treden verspreid in de organisatie op. Veranderingen in het gedrag van gebruikers treden verspreid in de organisatie op. Ook kunnen effecten van projecten op het gedrag van gebruikers pas op een later tijdstip zichtbaar worden. Om de totale waarde van een investeringsvoorstel te bepalen moeten al deze effecten bij de waardebepaling in ogenschouw worden genomen. Geld als eenheid van Financiële waarde In financiële zin wordt waarde uitgedrukt als de som van alle baten (al dan niet verdisconteerd) minus de som van alle kosten over het leven van de investering. Marge (Payback) = ΣOpbrengsten - Σ kosten Waarde uitdrukken in geld maakt vergelijkingen tussen investeringen eenvoudig. Geld is een universele eenheid die iedereen begrijpt. 3 Gartner quote 11 Trendrapportage ROI van ICT

14 Kosten De kosten zijn alle kosten van een investering: in grote lijnen hardware, software, personeel, trainingen, licenties enz. In de context van waarde gaat het om de kosten over het hele leven van een investering, dus aanschaf, inrichting, operatie, vernieuwing en de uiteindelijke uit bedrijfsname. Benchmarking of een Total Cost of Ownership benadering zijn manieren om de totale kosten te bepalen. Toekomstige, indirecte en afgeleide baten hebben een financiële waarde Flexibiliteit kan gezien worden als een financiële koopoptie; voor een klein bedrag t.o.v. de totale koopsom verzeker ik dat ik op later tijdstip een waarde kan verkrijgen tegen een nu bepaalde prijs. Bijvoorbeeld door nu een hogere capaciteit netwerk aan te leggen dan strikt voor de huidige vereisten nodig is, verzeker ik dat later verdere groei aankan (tegen minder kosten dan een latere investering voor netwerkopwaardering). Risicomanagement Naast baten en lasten vormen de risico s de derde belangrijke factor bij waardebepaling. Ook hierbij kan onderscheid worden gemaakt tussen kwalitatieve en kwantitatieve analyse. Bij de kwantitatieve risicoanalyse geldt de waarde van een risico als: R = K x G Waarbij R staat voor de waarde van een risico, K voor de kans dat een risico zich voordoet en G de kwantitatieve, veelal financiële, gevolgen. Het Nederlands Genootschap voor Informatica 4 deelt het risicomanagementproces op in 3 fasen: Risicomanagementbeleid Risicoanalyses Risicobeheer. Daarbij wordt het risicobeleid aangepast naar gelang de uitkomsten van risicoanalyses en risicobeheer. De Methode Riskant voor risicobeheersing worden de volgende risicodimensies gehanteerd: sociaal, organisatorisch, technisch, economisch en bestuurlijk. Deze worden op gestructureerde en gefaseerde wijze bij de risicoanalyse verder uitgewerkt. Binnen de kwaliteitszorg methodiek van Sogeti 5 wordt onderscheid gemaakt tussen productrisico s en procesrisico s. Daarbij worden Quint en ISO standaarden gehanteerd om de volledigheid en gestructureerdheid van het risicomanagement te borgen 4 Riskant, drs. E.B. de Vries (2003) 5 Kwaliteit op maat, A. Boeters, B. Noorman(1997) 12 Trendrapportage ROI van ICT

15 Een meeromvattende theoretische behandeling van methoden van risicobeheersing valt buiten de doelstelling van dit rapport. Deze korte behandeling dient slechts ter eerste beeldvorming van het onderwerp. Risico als onderdeel van de financiële waarde Risico binnen de financiële context is de kans dat een situatie zich voordoet dat de baten of kosten van een IT investering afwijkt ten opzichte van de verwachting. Risico maakt van een waardemeting een waarschijnlijksdistributie van verwachte uitkomsten. Door de kans (%) met de baten of kosten te vermenigvuldigen wordt het risico kwantitatief meegenomen in de waardebepaling. Om te verzekeren dat een waarde daadwerkelijk volgens verwachting wordt gerealiseerd, kan de organisatie maatregelen nemen. Deze maatregelen kosten geld. De kosten om onzekerheid te mijden of te beperken zijn daarmee onderdeel van de totale waarde. Kwalitatieve maatstaven binnen de waardebepaling Waardebepaling gaat primair over het kwantitatief vergelijken van baten en lasten. Aanvullend worden kwalitatieve elementen meegenomen in de waardebepaling. Kwalitatieve beoordeling volgt uit het feit dat betrouwbare kwantificering lastig of tijdrovend is. 13 Trendrapportage ROI van ICT

16 2.1.1 De overheidscontext Overheidsinstanties kennen in principe geen doelstellingen als winst of omzetvergroting. Binnen de overheid bestaan volgens Gartner de dimensies bij waardebepaling uit: Verbeterde operationele efficiency Verbeterde nut/gebruik/service voor de maatschappij Politieke rendement Operationele Efficiency Politieke, Maatschappelijke rendement Nut, service-voordelen voor de maatschappij Figuur 1: "Creating a Business Case for a Government IT project", J.Kost A. Di Maio, Gartner De waarde-dimensies hebben variabelen die de organisatie kan meten om de waarde te bepalen. Operationele efficiency slaat op veranderingen in de overheidsactiviteiten, niet alleen binnen de IT domein. De variabelen zijn gerelateerd aan; Algehele kosten; leidt dit initiatief tot een besparing op de operationele kosten van een dienst, programma of de overheid als geheel? Menskracht; bespaart het initiatief aan de inzet van ambtenaren binnen een bepaald beleidsgebied of programma? Transformatie; ondersteunt dit initiatief de omvorming van overheidsdienst zodat het een besparing op programmakosten inhoudt? Het bereiken van overheidsbeleiddoelen zoals veiligheid, milieu of criminaliteit. Verbeterde service of nut voor de maatschappij duidt op variabelen die gerelateerd zijn aan de manier hoe de overheid haar burgers bedient: Service-waarde; voegt het initiatief aanvullende waarde voor de burger of een ondernemer (zie bijvoorbeeld het on-line kunnen aanvragen van een vergunning) 14 Trendrapportage ROI van ICT

17 Verlaagde administratie-handhavingslasten; kost het de burger minder moeite om een plicht te vervullen (zie bijvoorbeeld de belastingdienst) Burgergerichtheid; richt het initiatief zich op het toegankelijker maken van de overheidsdiensten of vergemakkelijkt zij de omgang met de overheid. De politieke rendement dimensie geeft het effect weer dat een initiatief heeft op de maatschappij als geheel en de mogelijkheid van de regering om haar leiderschap uit te voeren. Vergroot het initiatief het aantal mensen die aan een programma kunnen meedoen of de toegankelijkheid of de manier waarop de burger in contact met de overheid kan komen? Vermindert het initiatief toegankelijkheid van overheid voor de minder bedeelde mensen (mensen die geen toegang internet of hebben bijvoorbeeld) Vergroot het de openheid van overheid door het voor de burger inzichtelijk te maken wat er plaatsvindt waarbij informatie toegankelijker wordt? Verbetert het initiatief de informatievoorziening over overheidsactiviteiten zodat de overheid gemakkelijker haar verantwoording tegenover de burger kan afleggen? Verbetert het initiatief het beleidsvormingsproces van de overheid? Maakt het meer actuele, accurate gegevens beschikbaar die een effectievere beleidsbepaling mogelijk maken? Iedere overheidsinstantie moet voor haar unieke positie bepalen wat van waarde voor de organisatie is. De business case van het overheid IT initiatief moet het effect op de waarde variabelen van deze dimensies kunnen aangeven en dit in samenspraak met de uitvoerende diensten kunnen aantonen. De kenmerken van een waardebepalingsmethode voor een overheidsinstantie zijn: Legt meer nadruk op het meten van waarde (voor de maatschappij en burgerij) dan op kosten; Meet het politieke c.q. maatschappelijke rendement; Combineert kwantitatieve en kwalitatieve metingen die totale waarde van het IT initiatief uitdrukken, Maakt deel uit van het strategische planningsprogramma. Het omgaan met risico binnen de overheidscontext De persoonlijke gegevens van werkzoekenden zijn voor iedereen toegankelijk op internet; een elektronisch loket voor het aanvragen van subsidie of een vergunning; of de invoering van een elektronisch tolsysteem voor vrachtwagens (zie de Duitse actualiteit). Het zijn voorbeelden van initiatieven die bij falen het vertrouwen van de burger in de overheid kunnen schaden. Het is van politiek belang om maatregelen te nemen om zulke externe risico s te beheersen. 15 Trendrapportage ROI van ICT

18 2.2 Positionering van ICT waardebepaling De focus van dit rapport ligt op het bepalen van de IT waarde ter ondersteuning van de investeringsbeslissing en niet op het meten van de resultaten erna of het plannen van investeringen in samenhang vooraf. Voor het illustreren van de plaats van waardebepaling in het algehele IT beleid gaat deze paragraaf in op IT Governance, Architectuur en IT Portfolio management. Het toepassen van deze concepten in organisaties ondersteund door het gebruik van waardebepalingen - vormen de parallelle trends (stromingen) rondom het toepassen van IT waardebepaling in organisaties. Het bepalen van rendement van de investering of de waarde ervan staat aan de basis van een prestatie-gerichte regelkring van plannen naar doen, checken en acteren - rondom IT. Strategische planning, budgettering, het verzekeren van structuur en samenhang en het beheer van IT asset- en projectportfolio vormen de kritische componenten van deze regelkring. Het streven is om uit visie, strategie en inzet van middelen, processen en technologie om de meeste waarde uit IT te genereren. Figuur 2: IT Governance processen Een binnenkort te verschijnen boek van ViNT (Verkenninsinstituut Nieuwe Technology, Sogeti) beschrijft deze regelkring aangepast van een Gartner model - als volgt. 6 Het is een procesmatige benadering van de inzet, sturen en beheren van ICT activiteiten, dat voor zover het investeringen betreft streeft een objectieve en allesomvattende blik toe te passen op het besluitvormingsproces. Startende met strategische IT planning dat IT governance aspecten van IT adresseert en op basis van 6 Realisten aan het roer, ViNT, 16 Trendrapportage ROI van ICT

19 analyse van de bedrijfsomgeving en de uitwerking van de business doelen en de IT speerpunten en prioriteiten aangeeft. Dit vormt het kader voor de investeringsbeslissingen over nieuwe IT en de sturing van lopende projecten. Architectuur ondersteunt de investerings- en besturingsprocessen met het borgen van structuur en samenhang vanuit een organisatiebreed perspectief. Portfolio management beheert en stuurt vanuit een investeringsbenadering de inzet van IT waarbij het verzekeren van balans tussen ontwikkeling en exploitatie; innovatie en ondersteuning bedrijfsvoering en risico belangrijke pijlers voor het beheersbaar creëren van waarde zijn. De analyse vanuit Portfolio management beïnvloedt op haar beurt weer de strategische IT planningsactiviteiten in de volgende cyclus van het regelkring. IT Governance IT Governance is het besturen van informatie en IT. Tijdens het maken van businessplannen voor IT moet de directie IT governance issues adresseren. Zoals hierboven aangehaald, streeft een IT strategie naar het maximaliseren van de waarde van IT. Waarde geeft aan hoe wij IT kunnen inzetten zodat deze het minste kost en het meeste oplevert. De informatie over de waarde van IT investeringen voedt de verantwoording van het IT beleid en het overleg met belanghebbenden (klanten, partners, overheid, medewerkers) over het realiseren van gezamenlijke doelen. De analyse belicht de plekken in de organisatie die voor het creëren van waarde kritisch zijn en welke belangen er op dat punt spelen. Het inzichtelijk maken van waarde van IT en brengen van samenhang en coherentie tussen bedrijfs- met IT-strategie rest volgens Butler op het beantwoorden van de kernvragen: Wat zijn onze (bedrijfs)doelen? Welke capaciteiten hebben wij nodig om deze doelen te realiseren? Welke projecten op processen, mensen en technologieën zullen hieraan bijdragen? IT is tegenwoordig helemaal verweven met de bedrijfsvoering en als zodanig beïnvloeden IT governance issues de bedrijfsvoering en inzet van IT door de hele organisatie heen. Het IT governance proces verzekert dat IT investeringen en activiteiten met bedrijfsmatige en objectieve onderbouwing zijn voorzien en de verantwoordelijkheden voor resultaat en uitvoering helder belegd zijn. Het IT governance proces belicht de rollen en verantwoordelijkheden bij de IT besluitvorming. Daarmee wordt verzekerd dat er een intern systeem is van meten van prestatie, controle, bewaking en verantwoording rondom IT projecten en activiteiten. Rollen en verantwoordelijken voor de waarde van IT liggen verspreid over de hele organisatie en op meerdere niveaus. Het behartigt alle belangen rondom IT om tot de maximale waarde van een investering te komen. Het cyclische proces dat hier staat beschreven vereist dat de belangen in alle stadia van IT projecten en activiteiten inzichtelijk en afgestemd 17 Trendrapportage ROI van ICT

20 zijn. Overlegorganen - het liefst samengesteld met business en IT vertegenwoordigers - op verschillende niveaus binnen de organisatie zullen de hierboven gestelde kernvragen in moeten vullen. Om te toetsen of een business-it overlegorgaan qua inhoud en niveau voldoet moeten de volgende vragen worden beantwoord: Zijn diegenen die verantwoordelijk zijn voor de beslissing en realisatie deel van het beslissingsproces? Zijn de betrokken belangen vertegenwoordigd? Kunnen wij verantwoorden hoe deze beslissing waarde genereert voor de organisatie? Tezamen vormen het beheersen, sturen en verantwoorden van het IT beleid (wat?) en het proces (hoe?) de kern van IT Governance. Het creëren van een collectief bewustzijn dat IT governance omarmt gaat over het creëren van waarde door het toepassen van IT - en de inbedding van een evenwichtig en gedegen IT Governance proces vormen de grootste uitdagingen voor een organisatie die met IT governance aan het werk gaat. Information Technology Investment Management In onze discussie van waardebepaling hebben wij de processen rondom het maken van investeringsvoorstellen belicht. Hier willen wij een model aanhalen die het GAO (General Account Office) van de Amerikaanse overheid heeft ontwikkeld om de ontwikkelstadia van investeringsprocessen aan te geven. Het model heeft herkenbaar een oorsprong in het CMM model, waar meeste organisaties zich in de laagste stadia bevinden. De overgang van ROI naar het toepassen van waardebepaling als de basis voor investeringsbeslissingen is in de eerste plaats vooral een institutionele en culturele verandering. Het rest ons nog te herhalen dat de ontwikkeling van investeringsprocessen van de organisatie van beneden aan af zal aanvangen. Net als bij CMM kan de organisatie niet een volgende stadium bereiken zonder de zwakke plekken in kritische aspecten van investeringsprocessen te hebben geadresseerd. Zeker aangezien de complexiteit van IT en de behoefte aan zekere informatie in beslissingstrajecten moet het vertrouwen in de investeringsprocessen en de gerelateerde informatiebronnen hoog zijn. RWS heeft stappen gezet binnen verschillende fasen. Zo valt de inrichting van de IT raad in fase 2 en de benoeming van Gemandateerde Opdrachtgevers(GO s) in fase 3. De GO s bepalen voor een bepaald domein de behoefte en zouden dus een IT portfolio aan kunnen sturen. 18 Trendrapportage ROI van ICT

21 Figuur 3: ITIM Model Enterprise Architectuur Enterprise Architectuur streeft ernaar structuur en samenhang te brengen over het geheel van IT infrastructuur, applicaties, data van de organisatie. Hiervoor is het vertrekpunt nogmaals de business strategie gekoppeld het IT beleid, dat de vereiste en gewenste capaciteiten voor het bedrijf aangeeft. Architectuur heeft ten doel de waarde van IT te maximaliseren door de samenhang en structuur binnen het IT landschap te borgen, de IT naar de toekomst toe veranderingsbestendig te maken en het strategisch vermogen van de organisatie om te reageren op veranderingen te verzekeren. Een Enterprise Architectuur omvat: De business architectuur; deze legt de koppeling met bedrijfsmissie en de strategie. Het onderkent de business onderdelen en organisatiestructuur en vertaalt daarmee de bedrijfsvisie in bedrijfsprocesmodellen, businessfuncties enzovoort. De Informatiearchitectuur, die laat zien wie welke informatie nodig heeft om de missie te realiseren, en hoe die informatie beschikbaar moet komen Applicatie-architectuur (functionele architectuur), betreft de applicatie portfolio die nodig is voor de business missie en de informatie behoeften van de organisatie. Ook geeft ze inzicht in de 19 Trendrapportage ROI van ICT

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

Advies inzake Risicobenadering

Advies inzake Risicobenadering dvies inzake Risicobenadering Het afstemmen van modellen op uitdagingen PRIMO heeft binnen haar organisatie een divisie opgericht die zich geheel richt op het effectief gebruik van risicomanagementmodellen.

Nadere informatie

VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND. 31 augustus 2013

VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND. 31 augustus 2013 VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND 31 augustus 2013 CONTEXT Delfland wordt de komende jaren geconfronteerd met een groeiende interne en externe vraag naar (innovatieve)

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Projectmanagementenquête 2007

Projectmanagementenquête 2007 Projectmanagementenquête 2007 Handvatten voor succesvolle projecten 21 maart 2007 Bisnez Management in samenwerking met het IT Trends Institute en de Vrije Universiteit van Amsterdam copyright by Bisnez

Nadere informatie

Van Samenhang naar Verbinding

Van Samenhang naar Verbinding Van Samenhang naar Verbinding Sogeti Page 2 VAN SAMENHANG NAAR VERBINDING Keuzes, keuzes, keuzes. Wie wordt niet horendol van alle technologische ontwikkelingen. Degene die het hoofd koel houdt is de winnaar.

Nadere informatie

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

Portfoliomanagement. Management in Motion 7 maart 2016

Portfoliomanagement. Management in Motion 7 maart 2016 Portfoliomanagement Management in Motion 7 maart 2016 PMO Institute Julianalaan 55 3761 DC Soest I: www.pmoinstitute.com I: www.thinkingportfolio.nl E: info@pmoinstitute.com Tjalling Klaucke E: tj.klaucke@pmoinstitute.com

Nadere informatie

8-12-2015. Hoe test je een pen? Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Acceptatietesten

8-12-2015. Hoe test je een pen? Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Acceptatietesten Les 1 Docent: Marcel Gelsing Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Acceptatietesten Hoe test je een pen? 1 Bekijk eerst het filmpje over

Nadere informatie

Process management aan het werk Business discovery als motor achter waarde creatie. Hans Somers Programmamanager B/CA Gegevens, Belastingdienst

Process management aan het werk Business discovery als motor achter waarde creatie. Hans Somers Programmamanager B/CA Gegevens, Belastingdienst Process management aan het werk Business discovery als motor achter waarde creatie Hans Somers Programmamanager B/CA Gegevens, Belastingdienst Procesmanagement aan het werk Business discovery als motor

Nadere informatie

De beheerrisico s van architectuur

De beheerrisico s van architectuur De beheerrisico s van architectuur Een overzicht van de ArChimate Risico Extensie versie 0.2 Bert Dingemans Inleiding Het implementeren van een (enterprise) architectuur brengt altijd risico s met zich

Nadere informatie

Prestatiemeting op maat:

Prestatiemeting op maat: PRESTATIEMETING Drs. K.B.M. Bessems is recent als bedrijfseconoom afgestudeerd aan de Universiteit van Tilburg. Drs. J.M.C. Niederer (niederer@telenet.be) is werkzaam in de controllerspraktijk en heeft

Nadere informatie

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com Regie uit een andere Branche Facto Magazine Congres 12 mei 2009 Hoe om te gaan met de vraag en de levering THIS DOCUMENT CONTAINS PROPRIETARY INFORMATION, WHICH IS PROTECTED BY COPYRIGHT. ALL RIGHTS RESERVED.

Nadere informatie

Kwaliteitsmanagement: de verandering communiceren!

Kwaliteitsmanagement: de verandering communiceren! Kwaliteitsmanagement: de verandering communiceren! (de mens in het proces) Ronald Vendel Business Development manager Ruim 20 jaar ervaring Gestart in 1990 Software specialisme: Procesmanagement (BPM)

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Kwaliteit in Bedrijf oktober 0 Tweede deel van tweeluik over de toenemende rol van kwaliteit DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Om de gewenste kwaliteit te kunnen realiseren investeren organisaties

Nadere informatie

UWV Testservice. Resultaatgerichte invoering van een adaptief procesmodel

UWV Testservice. Resultaatgerichte invoering van een adaptief procesmodel UWV Testservice Resultaatgerichte invoering van een adaptief procesmodel Rob Passage Karin Boons UWV Gegevensdiensten Sogeti Software Control Agenda 11e SPIder conferentie, 29 september 2008 De werkende

Nadere informatie

20 mei 2008. Management van IT 1. Management van IT. Wat is dat eigenlijk? IT organisaties: overeenkomsten en verschillen

20 mei 2008. Management van IT 1. Management van IT. Wat is dat eigenlijk? IT organisaties: overeenkomsten en verschillen Management van IT Han Verniers PrincipalConsultant Han.Verniers@Logica.com Logica 2008. All rights reserved Programma Management van IT Wat is dat eigenlijk? IT organisaties: overeenkomsten en verschillen

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde.

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde. Governance handboek Besturingsmodel Havensteder Inleiding Het besturingsmodel van woningcorporatie Havensteder maakt de verbanden zichtbaar tussen missie, visie en strategie. En de daarvan afgeleide doelstellingen,

Nadere informatie

Management. Analyse Sourcing Management

Management. Analyse Sourcing Management Management Analyse Sourcing Management Management Business Driven Management Informatie- en communicatietoepassingen zijn onmisbaar geworden in de dagelijkse praktijk van uw organisatie. Steeds meer

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA 16 januari 2014 Doetinchem Agenda Introductie Aanleiding Samenvatting handreiking Uitkomsten workshop netwerkbijeenkomst Afsluiting 2 Introductie

Nadere informatie

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode!

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! Dragon1 EA Tool Business case webbased EA tool Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! uw organisatie, datum, versie #.#, documentstatus eigenaar/budgetverantwoordelijke: Kies op deze

Nadere informatie

READ: de informatiestrategieaanpak van Steenwinkel Kruithof Associates (SKA)

READ: de informatiestrategieaanpak van Steenwinkel Kruithof Associates (SKA) READ: de informatiestrategieaanpak van (SKA) INLEIDING HET SPANNINGSVELD TUSSEN KORTETERMIJNVERWACHTINGEN EN LANGETERMIJNBEHOEFTEN In veel bedrijven volgen businessgerelateerde veranderingen elkaar snel

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj BUSINESS CASE: Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum: LET OP: De bedragen in deze business case zijn schattingen op grond van de nu beschikbare kennis en feiten.

Nadere informatie

HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN

HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN Janssen REM Consulting INTRODUCTIE EN KENNISMAKING ONS AANBOD Uitvoeren van Levensduur analyses Het bieden van softwareoplossingen

Nadere informatie

Uw specialist in technisch management

Uw specialist in technisch management IP-Solutions Het technisch beheer van installaties staat onder druk. De toenemende concurrentie, kostendruk en veranderende wet- en regelgeving vraagt om grotere transparantie, flexibiliteit en efficiency.

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Eric Polman HIMSS 2010, Atlanta 1 4 maart 2010 Agenda en doelstelling 1. Introductie 2. ICT in de zorg: kenmerken huidige

Nadere informatie

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer]

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] [Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] Bestemd voor: Managers die verantwoordelijk zijn voor het onderhoud, het (installatie)beheer of de bedrijfsvoering van technische systemen. Technici die

Nadere informatie

Conclusie: voor elke organisatie die dit nastreeft is het goed besturen en beheersen van de bedrijfsprocessen

Conclusie: voor elke organisatie die dit nastreeft is het goed besturen en beheersen van de bedrijfsprocessen 1 Waarom? : Succesvol zijn is een keuze! Organisaties worden door haar omgeving meer en meer gedwongen om beter te presteren. Voornamelijk wordt dit ingegeven door de klant die haar eisen en wensen m.b.t.

Nadere informatie

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V.

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V. Certificeren Waardevol?? KVGM Improvement Solutions: + Specialisten in verbetermanagement + 20 jaar ervaring + 6 deskundige, gedreven en pragmatische professionals + Praktische aanpak waarbij de klantorganisatie

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Managementsamenvatting Erasmus Universiteit Rotterdam: CSR paper De route naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in algemene ziekenhuizen. De strategische verankering van MVO in de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol SAMENVATTING ITIL ITIL is nog steeds dé standaard voor het inrichten van beheerspocessen binnen een IT-organisatie. En dekt zowel applicatie- als infrastructuur beheer af. Indien gewenst kan ITIL worden

Nadere informatie

Centre of expertise. voor samenwerking. B&C Bout&Co. structuur in samenwerking

Centre of expertise. voor samenwerking. B&C Bout&Co. structuur in samenwerking B&C Bout&Co structuur in samenwerking Centre of expertise voor samenwerking Centre of expertise Bout & Co vergroot de performance door verbetering van de structuur in samenwerking tussen ondernemingen,

Nadere informatie

OUTSOURCING In dit document wordt het begrip outscourcing of aanbesteding nader toegelicht.

OUTSOURCING In dit document wordt het begrip outscourcing of aanbesteding nader toegelicht. OUTSOURCING In dit document wordt het begrip outscourcing of aanbesteding nader toegelicht. Vormen van outsourcing In praktijk zien we verschillende vormen van outsourcing die we verder niet toelichten

Nadere informatie

Stand van zaken IM in Nederland Informatiemanagement onderzoek Quint Wellington Redwood 2010

Stand van zaken IM in Nederland Informatiemanagement onderzoek Quint Wellington Redwood 2010 Stand van zaken IM in Nederland Informatiemanagement onderzoek Quint Wellington Redwood 2010 Tanja Goense 16 September 2010 Programma Even voorstellen Opzet onderzoek Bevindingen Samengevat Foodforthought

Nadere informatie

I&A Integraal bestuurd

I&A Integraal bestuurd I&A Integraal bestuurd I&A-besturingsmodel samenvatting Datum: 25-04-2014 Versie: 1.0 1 Doelstellingen van het I&A-besturingsmodel De positie van informatievoorziening en automatisering (I&A) de afgelopen

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Functiebeschrijving Technische Architect

Functiebeschrijving Technische Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de manager van het architectuurteam.

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Strategisch Risicomanagement Erik van Marle e.vanmarle@risicomanagement.nl 31 oktober 2013 1www.risicomanagement.nl Wat is strategisch risicomanagement? Wat is risicomanagement? Gaat over kansen en risico

Nadere informatie

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding Proces cultuur De klant komt eerst Zorg dat je altijd waarde toevoegt Moedig eigen initiatief aan Geef medewerkers ruimte Moedig teamwerk aan Beloon team prestaties Werk

Nadere informatie

Financiële Risicobeheersing Port of Rotterdam

Financiële Risicobeheersing Port of Rotterdam Financiële Risicobeheersing Port of Rotterdam Brussel, 30 september 2011 Daniëlle van der Sluijs Concerncontroller Inhoud presentatie Port of Rotterdam in het kort Richting bepalen: Strategievorming Sturen

Nadere informatie

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

ICT alignment en ICT governance: theorie en praktijk

ICT alignment en ICT governance: theorie en praktijk ICT alignment en ICT governance: theorie en praktijk lezing voor de MBO raad, dd. 21/1/2010. Dr.mr.ir. Th.J.G Thiadens, Lector ICT governance Fontys Hogeschool, Docent aan de UvA, Erasmus, UvT, RuG, OU

Nadere informatie

Wat is Sales Benchmarking?

Wat is Sales Benchmarking? benchmarking Wat is Sales Benchmarking? Sales Benchmarking vergelijkt de belangrijkste Sales prestatie indicatoren van uw organisatie met die van uw directe- en indirecte concurrenten. Benchmarking vindt

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

Copyright Stork N.V. 1

Copyright Stork N.V. 1 Management, een praktisch framework Taking up the challenge of optimizing your asset performance Stork Management Solutions Global Expertise Partner Complete, end-to-end solution Dedicated professionals

Nadere informatie

CMS Ronde Tafel. Cloud Continuity. Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant

CMS Ronde Tafel. Cloud Continuity. Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant CMS Ronde Tafel Cloud Continuity Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant Introductie Quint Wellington Redwood Onafhankelijk Management Adviesbureau Opgericht in 1992 in Nederland Ruim 20 jaar ervaring

Nadere informatie

Datum: 31 augustus 2011

Datum: 31 augustus 2011 ICT assessment Methodiek: ITEM-C ICT assessment Ontwikkeld door: ITEM-C advies en interim management Auteur: H.W. Gooskens Datum: 31 augustus 2011 Copyright: ITEM-C advies en interim management Niets uit

Nadere informatie

Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen.

Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen. Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen. ERP, CRM, workflowmanagement en documentmanagement systemen, ze hebben één ding gemeen: Veel van de

Nadere informatie

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009 Cross reference ISM - COBIT ME: Monitor & Evaluate Cross reference ISM - COBIT Management summary Organisaties gebruiken doorgaans twee soorten instrumenten

Nadere informatie

Het PMO van PostNL IT

Het PMO van PostNL IT Het PMO van PostNL IT WIN PMO Congres Blik op een kleurrijk PMO Alex Palma, manager IT Projecten 13-03-2014 Wat willen we jullie vertellen? Positionering van projectenorganisatie Waarom een PSO? Implementatiestrategie

Nadere informatie

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr)

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Identificatienummer: Publicatiedatum: 19 november 2015 Leeswijzer Dit rapport omschrijft het werkprofiel van 'Software engineer (sr)' zoals die door

Nadere informatie

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Commissie Ruimte, Verkeer en Wonen, 2 februari 2015 Agenda Onderwerpen 1. Verbetertraject beheersing grondexploitaties

Nadere informatie

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau CONTINUOUS VALUE DELIVERY We zorgen ervoor dat u in elke volwassenheidsfase van uw digitale platform snel en continu waarde kunt toevoegen voor eindgebruikers.

Nadere informatie

ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014

ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014 ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014 Robert van Grunsven, Adviseur CMS Asset Management Inhoud assetmanagement Assetmanagement ISO55000 assetmanagementsysteem

Nadere informatie

Het ISACA RISK IT Framework voor Testers. Omgaan met risico s Risk Appetite Onderzoeken Maatregelen

Het ISACA RISK IT Framework voor Testers. Omgaan met risico s Risk Appetite Onderzoeken Maatregelen 1 Het ISACA RISK IT Framework voor Testers Omgaan met risico s Risk Appetite Onderzoeken Maatregelen 2 Wie is Jaap Ir. J. van der Leer CRISC CGEIT CISA 43 jaar in de IT werkzaam. 22 jaar ervaring in IT

Nadere informatie

Programme Power. De weg van Portfoliomanagement naar Programmaregie

Programme Power. De weg van Portfoliomanagement naar Programmaregie Programme Power De weg van Portfoliomanagement naar Programmaregie Agenda Introductie Stedin Historie van Project- en Portfoliomanagement Van Portfoliomanagement naar Programmaregie Waar staan we nu Oog

Nadere informatie

Business case Digikoppeling

Business case Digikoppeling Business case Digikoppeling Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900

Nadere informatie

Project Portfolio. IP-Solutions

Project Portfolio. IP-Solutions Project Portfolio IP-Solutions IP-Solutions leidt de uitrol van een Maintenance Improvement Programma over 3 locaties : Op- en overslag natte bulk : 12 maanden Uitrol en verankering van een Corporate Maintenance

Nadere informatie

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties Hoe zorgen we ervoor dat we nieuwe diensten en producten soepel in onze bedrijfsvoering op kunnen nemen? Hoe geven we betere invulling

Nadere informatie

1. De methodiek Management Drives

1. De methodiek Management Drives 1. De methodiek Management Drives Management Drives is een unieke methodiek die u concrete handvatten biedt in het benaderen van de ontwikkeling van individu, team en organisatie. De methodiek kent een

Nadere informatie

9e PUG symposium PRINCE2, The Next Generation. Is sturen op budget voldoende?

9e PUG symposium PRINCE2, The Next Generation. Is sturen op budget voldoende? 9e PUG symposium PRINCE2, The Next Generation Is sturen op budget voldoende? Nieuwe ontwikkelingen om de resultaten te volgen! Nicole Claassen Gianni Piazza Performanagement Introductie Performanagement

Nadere informatie

Procestool; sleutel tot succes?

Procestool; sleutel tot succes? Procestool; sleutel tot succes? Gerard Hebenaar Gerard Hebenaar Adviesgilde 1 Even voorstellen.. Gerard Hebenaar Bedrijfskunde Adviesvaardigheden 15 jaar ervaring in de consultancy Verkoop en advies van

Nadere informatie

15 Mate van dekkingsgraad, een eerste aanzet tot baten

15 Mate van dekkingsgraad, een eerste aanzet tot baten 15 Mate van dekkingsgraad, een eerste aanzet tot baten Sanneke van der Linden Sinds 2007 organiseert M&I/Partners de ICT Benchmark Ziekenhuizen. Op hoofdlijnen zijn de doelstellingen en aanpak van de ICT

Nadere informatie

Even voorstellen: Historie

Even voorstellen: Historie Postbus 33 5160 AA Sprang-Capelle T 0416 280 880 F 0416 273 322 E info@vanscholladvies.nl I www.vanscholladvies.nl BTW-nr NL8057.27.826.B.01 K.v.K. Tilburg nr. 18047302 Rabobank 33.42.24.578 Even voorstellen:

Nadere informatie

De online bedrijfsanalysetool PARTNERPROGRAMMA

De online bedrijfsanalysetool PARTNERPROGRAMMA De online bedrijfsanalysetool PARTNERPROGRAMMA MKB ondernemer wil duiding cijfers & strategisch advies van zijn accountant Uitkomst wetenschappelijk onderzoek onder ondernemers Klantonderzoek SRA en Universiteit

Nadere informatie

Interne organisatie beïnvloedt effectiviteit en efficiëntie

Interne organisatie beïnvloedt effectiviteit en efficiëntie Interne organisatie beïnvloedt effectiviteit en efficiëntie Systematische vergelijking van de interne organisatie en prestaties van corporaties toont aan dat kleine corporaties met veel ervaring als maatschappelijke

Nadere informatie

4.1 Simulatie in de analysefase

4.1 Simulatie in de analysefase 1 Bijlage 4 Simulatietechnieken Simulatie is een toetstechniek waarmee door middel van het nabootsen van een bepaalde situatie (bijvoorbeeld een herontworpen bedrijfsproces) in een afgeschermde omgeving

Nadere informatie

EFQM model theoretisch kader

EFQM model theoretisch kader EFQM model theoretisch kader Versie 1.0 2000-2009, Biloxi Business Professionals BV 1. EFQM model EFQM staat voor European Foundation for Quality Management. Deze instelling is in 1988 door een aantal

Nadere informatie

Business Process Management

Business Process Management Business Process Management Prof. dr. Manu De Backer Universiteit Antwerpen Katholieke Universiteit Leuven Hogeschool Gent Wat is een bedrijfsproces? Een verzameling van (logisch) gerelateerde taken die

Nadere informatie

IT voor Controllers Mark Vermeer, CIO

IT voor Controllers Mark Vermeer, CIO IT voor Controllers Mark Vermeer, CIO 1 Rotterdam getallen Rotterdam: 620.000 inwoners, 50% autochtoon 173 nationaliteiten 3,4 miljard 11.000 fte IT 100 mln 400+ IT staf 5 clusters, SSC en bestuursstaf

Nadere informatie

3D SUPPLY CHAIN VISIBILITY TRENDS & CHALLENGES IN THE HIGH TECH WORLD IR. EMILE VAN GEEL

3D SUPPLY CHAIN VISIBILITY TRENDS & CHALLENGES IN THE HIGH TECH WORLD IR. EMILE VAN GEEL 3D SUPPLY CHAIN VISIBILITY TRENDS & CHALLENGES IN THE HIGH TECH WORLD IR. EMILE VAN GEEL CONTENTS 1. trends in high tech supply chain management... 3 1. trends & uitdagingen... 3 2. omgaan met de huidige

Nadere informatie

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt ISO9001:2015, in vogelvlucht Door Tjarko Vrugt 18-11-2015 - Qemc - Tjarko Vrugt Bron: NEN - Delft 2 DE NIEUWE NEN EN ISO 9001 : 2015 Deze presentatie beperkt zich tot de essentie Sktb besteed in 2016

Nadere informatie

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company Het BiSL-model Een whitepaper van The Lifecycle Company Met dit whitepaper bieden we u een overzicht op hooflijnen van het BiSL-model. U vindt een overzicht van de processen en per proces een beknopte

Nadere informatie

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT WHITEPAPER BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT RISICOMANAGEMENT IN BALANS Ondernemen betekent risico s nemen om de

Nadere informatie

Samenvatting projectplan Kwaliteit en Vergelijkbaarheid

Samenvatting projectplan Kwaliteit en Vergelijkbaarheid Projectdoelstellingen resultaten De doelstelling van het project Kwaliteit en is het vergroten van het lerend vermogen van de veiligheidsregio s en het verbeteren van de samenwerking. Door kwaliteitszorg

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management P3M3 DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. P3M3 -DIAGNOSTIEK (PROJECT PROGRAMMA PORTFOLIO MANAGEMENT MATURITY

Nadere informatie

Stakeholder behoeften beschrijven binnen Togaf 9

Stakeholder behoeften beschrijven binnen Togaf 9 Stakeholder behoeften beschrijven binnen Togaf 9 Inventarisatie van concerns, requirements, principes en patronen Bert Dingemans Togaf 9 kent verschillende entiteiten om de behoeften van stakeholders te

Nadere informatie

The Road to Working Capital Excellence. Werken aan structurele verbeteringen door het tussen de oren krijgen van werkkapitaal

The Road to Working Capital Excellence. Werken aan structurele verbeteringen door het tussen de oren krijgen van werkkapitaal The Road to Working Capital Excellence Werken aan structurele verbeteringen door het tussen de oren krijgen van werkkapitaal The road to Working Capital Excellence Vraag Aanpak Toepassing Resultaat Quick

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Lean- & Proces Management De cursus Lean & Process Management duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version

BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version Introductie Quickscan De financiële organisatie moet, net zo als alle andere ondersteunende diensten, volledig gericht zijn

Nadere informatie

Digikoppeling adapter

Digikoppeling adapter Digikoppeling adapter Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 ISO Revisions Nieuw en herzien Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 Inleiding Dit document maakt een vergelijking tussen ISO 9001:2008 en de Final Draft International

Nadere informatie

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers?

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Prof. Dr. Werner Bruggeman www.bmcons.com De High Performance Organisatie Kenmerken van hoogperformante organisaties (Manzoni): 1. High level of

Nadere informatie

Rapport Methodiek Risicoanalyse

Rapport Methodiek Risicoanalyse Versie 1.5 31 december 2014 A.L.M. van Heijst emim drs. R.B. Kaptein drs. A. J. Versteeg Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Methodiek... 3 3. Stappenplan uitvoering risicoanalyse... 6 3.1 Landelijke risicoanalyse...

Nadere informatie

Data Governance van visie naar implementatie

Data Governance van visie naar implementatie make connections share ideas be inspired Data Governance van visie naar implementatie Frank Dietvorst (PW Consulting) deelprogrammamanager Caesar - Vernieuwing Applicatie Landschap Leendert Paape (SAS

Nadere informatie

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Eric Polman HIMSS 2010, Atlanta 1 4 maart 2010 Agenda en doelstelling 1. Even voorstellen: M&I/Partners 2. ICT in de zorg:

Nadere informatie

Stuurt u op wat er echt toe doet?

Stuurt u op wat er echt toe doet? Verbindt in de zorg. Stuurt u op wat er echt toe doet? De Balanced Scorecard+ voor de Gehandicaptenzorg Sturen op prestaties in de gehandicaptenzorg blijkt een grotere uitdaging dan in andere zorgsectoren.

Nadere informatie

(Business) Informatieplanning. 1 Vanbragt informatiemanagement / 2BVisible

(Business) Informatieplanning. 1 Vanbragt informatiemanagement / 2BVisible (Business) Informatieplanning 1 Waarom Informatieplanning? Integratie Mogelijkheden ICT Eisen maatschappij ICT is in toenemende mate kritisch voor bedrijfsvoering Interactie met consumenten vaker ook via

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie