Geachte leden van Provinciale Staten,

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Geachte leden van Provinciale Staten,"

Transcriptie

1 Geachte leden van Provinciale Staten, Hierbij nodigen wij u van harte uit aanwezig te zijn bij de sector dag Woningmarkt op donderdag 29 augustus a.s. van uur in WTC EXPO te Leeuwarden. (ingang WTC Hotel, routebeschrijving in bijlage). Provincie Fryslân is gezien de huidige ontwikkelingen in de Friese woningbouw gestart met het aanvalsplan Woningbouw. Dit aanvalsplan is één van de onderdelen van het provinciale programma Wurkje Foar Fryslân (inzet Nuon gelden). Provinciale Staten hebben hierover op 3 juli jl een motie en een initiatiefvoorstel vastgesteld. Tijdens een informerende Statencommissiebijeenkomst op 8 mei jl, welke informatie u ook kunt vinden via deze link: zijn Provinciale Staten geïnformeerd over de problematiek die op dit vlak speelt. Als vervolg hierop is er op 12 juni een sectorbijeenkomst geweest waarin de bouw, zorg, corporaties en diensten breed vertegenwoordigd waren. Tijdens deze bijeenkomst hebben we vanuit de sectoren prioritaire en urgente opgaven benoemd en besproken. De uitkomsten van deze dag, zie bijgevoegd verslag, vormen de input voor het vervolgoverleg met gemeenten en sectoren, hiervoor hebben we 29 augustus vanaf uur vastgelegd. Op deze middag willen we samen met u het conceptmaatregelenpakket bespreken. Op basis van de diverse bijeenkomsten, analyse en gesprekken tot nu toe is een concept-aanvalsplan gemaakt, waarvan u in de bijlage een samenvatting aantreft. Dit is nog een conceptversie maar het geeft al wel de richting aan op basis van het voorwerk tot nu toe. Wij nodigen u van harte uit om 29 augustus deel te nemen. Mocht u zich nog niet aangemeld hebben dan kan dat nog tot donderdag 22 augustus. Dat kan via de mail Het programma voor deze bijeenkomst is als volgt: uur Ontvangst en inloop. Opening door gedeputeerde Hans Konst. Plenair: Prioriteiten en urgenties uitkomsten sectordag - Corporaties en Zorg: Ytzen Strikwerda (Elkien) - Bouwers en ontwikkelaars: Rolf Koops (Bouwend Nederland) - Zakelijke dienstverlening: Albrecht Kok (NVM) Verdeling in subgroepen: zorg, bouw, diensten + verdeling van de gemeentebestuurders over de drie groepen. Tijdens dit blok twee vragen: (1) ontbrekende opgaven benoemen en (2) Rol cq maatregelen gemeenten. Pauze Plenair terugkoppeling en discussie uur Afsluiting en daarna borrel De uitkomsten van deze sectordag worden verwerkt in het aanvalsplan, welke dit najaar door Provinciale Staten wordt behandeld. Met vriendelijke groet, Hans Konst Gedeputeerde

2 Verslag sectorbijeenkomst woningmarkt 12 juni 2013 Plenaire discussie: Prio s en maatregelen Diensten Doorstroming startersmarkt koop weer op gang brengen en meer klantgericht denken Financierbaarheid is momenteel het grootste knelpunt; Klant en koper weer centraal door impulsen in het koopsegment: starterslening, premie op doorstroming, restschuldfinanciering en duurzaamheidsfinanciering. Eigen rol dienstensector: startersmanifestaties en meer klantgericht werken: niet beginnen bij de bouw, maar beginnen bij de eindgebruiker. Vergelijk: Drents Woningmarktoffensief met startersdagen op gemeentehuizen. Gewenste rol overheden: (tijdelijke) vliegwielfunctie: stimuleringsregelingen, startersleningen, garanties, borgstelling financierbaarheid, meer flexibiliteit in ro-plannen. Prio s en maatregelen Bouwers kwaliteit woningvoorraad, segmentering en doorstroming heeft prioriteit; Urgentie: er is behoefte aan maatregelen die makkelijk en snel uitvoerbaar zijn; Er zijn momenteel diverse bouwprojecten die plat liggen en niet van de grond komen: corporaties kunnen niet en private ontwikkelaars komen niet (naar het noorden) omdat omvang en niet zozeer rendement te klein is; Overheden kunnen rol spelen in het tot aan de kritische massa vullen van een vastgoedmandje met voldoende schaal (> 100 mln. euro) en rendement (> 6%); Daarvoor is een (revolverend) overheidsfonds nodig van circa 40 mln. euro. Dat kan vastgoed zijn in (geherstructureerde) starterskoopwoningen of zorgvastgoed, want daar is behoefte aan in relatie tot de doorstroming. Rol bouwsector: vullen mandje met goede projecten, rol gemeente: aantrekkelijke leefomgeving, rol corporaties: huurgarantie, rol Provincie: (tijdelijke) financiering/bonus in projecten. Vrije huursector is daarbij onderontwikkeld segment in Fryslân: daar liggen kansen. Prio s en maatregelen zorginstellingen en corporaties Woningvoorraad moet worden aangepast t.b.v. veranderende zorg, maar corporaties mogen en kunnen dat niet in vrije segment; Zorgstelsel is ook nog niet uitgekristalliseerd; Er liggen om die reden momenteel bouwprojecten stil, waarin bouwers, corporaties en zorginstellingen op zoek zijn naar derde (meefinancierende) partij. Die komt momenteel niet uit hoek van investeerders (zie problematiek onvoldoende schaal en rendement); Er is dus behoefte aan een derde partij in de vorm van gemeenten/provincie die financieel partner worden in omvormingsopgave woningvoorraad t.b.v. de zorg: Corporatie Friesland! Een ontwikkel maatschappelijk sociaal vastgoedfonds met: banken, bouwers en provincie die contracten aan kan gaan met corporaties en zorginstellingen en looptijd kent van jaar Quick wins 2013: Z.s.m. invoeren van duurzaamheidsregelingen; Z.s.m. organiseren van startersmanifestaties; Revolverend Vastgoedfonds zo spoedig mogelijk (al in 2013) starten met 1 e bouwprojecten die vast zitten en;

3 Uitwerking provinciaal maatschappelijk vastgoedfonds De aanvangsfinanciering van rendabele projecten voor maatschappelijk vastgoed (i.c.m. woningen, commerciële ruimten ca.) komt op dit moment onvoldoende van de grond. Beleggers hebben een zetje nodig, vooral in een perifere regio als Noord Nederland. Daarom moet je een kritische massa maken van minimaal 100 miljoen door projecten te bundelen, waarbij vanuit een revolverend fonds ca. 40 miljoen wordt ingebracht. Dit kan door een mandje te maken van minimaal 10 haalbare projecten. De provincie kan hierbij een (financiële) partner zijn (faciliterende rol), samen met andere partijen waaronder zorgaanbieders. Dit maakt het voor beleggers aantrekkelijk om mee te participeren in een samenwerkingsverband corporatie/ coöperatie Fryslân. Zoals aangegeven: er is vraag naar zulke projecten, namelijk een stuwmeer aan verhuiswensen. De motor loopt echter vast op de financiering. De provincie kan samen met gemeenten en andere partijen de financiering lostrekken en zo de verhuisketen weer op gang brengen. Dit kan ook leiden tot een vernieuwing in de bouwkolom. Voorbeelden: het woningaanbod (koop én huur) voor welvarende senioren is op dit moment beperkt. Beleggers zijn de aangewezen partij om zulke projecten te financieren. Projecten voor studio s, stadswoningen, appartementen stokken echter. Daarom moet je mandjes van projecten maken tot aan de kritische massa waardoor participatie voor beleggers wel lucratief wordt; dit zijn volgtijdelijke (gefaseerde) projecten. De provincie fungeert hierbij als tussenbelegger en neemt de rol van corporaties over. De corporaties kunnen zich dan richten op hun kerntaak: het realiseren van goedkope huurwoningen voor de primaire doelgroep. Uitwerking opkoop corporatiewoningen (uit plenaire discussie) Veel bewoners van corporatiewoningen durven op dit moment hun woning niet van de corporatie aan te kopen of krijgen de financiering niet rond. De provincie kan woningen in het geliberaliseerde deel van het corporatiebezit aankopen. Met het geld kunnen corporaties hun kernvoorraad goedkope huurwoningen opknappen, energieneutraal maken of vervangen. Beleggers zijn ook in dit geliberaliseerde middensegment nu nog niet geïnteresseerd. De provincie fungeert als tussenbelegger en kan de aangekochte woningen als corporatie Fryslân (op termijn) weer verkopen. Ook hier geldt: door te bundelen wordt het voor beleggers interessanter om in dit segment aan te kopen, zeker bij een aantrekkende markt.

4 Deelverslag sessies Dienstensector

5 Primair belang dienstensector Doorstroming/Betaalbaarheid: werk o Verkoop d.m.v. doorstroming: te weinig huur- en koopwoningen; 1 e goedkoopste segment particuliere koopwoningen is belangrijkste schakel; o Huisvesting door-aan-verkoop: oriëntatie moet op de klant, klantbenadering bij woningbouw; klant vroeg betrekken in proces o Diensten Volkshuisvesting: impuls in bestaande bouw brengt alles op gang Advies RO/Verlies beroepsgroep: werk o Kwartiermaker aanjager proces/partijen o Waarde creatie kwaliteit: Kennisuitstroom 50%; shakeout; architect wordt momenteel overgeslagen in het proces Risico Betaalbaarheid: financieringsrisico s o Doorstroming/Rust/Betaalbaarheid: risicomanagement; huizen in Friesland onder water; stornerende hypotheken; Basel III vraagt meer zekerheid voor bank Prioritaire en urgente opgaven volgens de dienstensector KWALITEIT Score 1 Teruglopen kwaliteit bestaande koopvoorraad 1 3 Lage energieprestatie goedkope bestaande koopvoorraad 1 6 Ruimtelijke beleving, functioneel toekomst, kwaliteit 2 DOORSTROMING Startersmarkt huur,koop Doorstroming middensegment 13 OVERIG 20 Meer klantgericht denken beeldvorming verbeteren 8 Wat kan de dienstensector zelf doen? Doorstroming: Proces omkeren, beter luisteren naar de klant/koper/huurder. Voorheen stond de bouwproductie centraal en werd alles wel verkocht. In toekomst moet de klant weer centraal staan en moet de dienstensector eerder in de keten een rol gaan spelen (dus niet pas als de woning gekocht of gefinancierd moet worden; Organiseren startersbijeenkomsten samen met overheden: zie voorbeeld Drents Woningmarkt offensief; Ontwikkelen slimme combinaties: Ontwikkel slimme combinaties: starterwoningen + huurwoningen voor senior bevordert mantelzorg-mogelijkheden. Beeldvorming en imago: Imago van de bouw naar de markt moet positiever worden; Opeenstapeling van berichten over huizenmarkt maakt het er niet beter op (recent weer Rabobank); Starterskoop-nieuwbouwwoningen lopen als een trein. Moet wel kloppen: prijs/kwaliteit, indeling en locatie. Senior met koopwoning wil appartement huren op niveau, zijn er niet. Ook bestaande woning raken ze niet kwijt.

6 Bank kijkt teveel naar inkomen en te weinig naar zekerheden zoals bijv huis Wat kunnen andere sectoren doen? Doorstroming Particulier Starters koop -> goedkoopste particuliere koopwoning -> middensegment k -> seniorenwoningen Ketting zit vast. Vrije huursector Toegang tot startersmarkt huur slip vast Vermindering aanbod: woningbouwcorporaties ponden uit. Investeerders komen niet op projecten in Friesland af. Oorzaken: periferiegebied (momenteel Zwolle en niet verder) projecten te laag rendement (5-6%) projecten te klein van omvang Rol Provincie: Impuls huursegment Incentive (bijv 1%) voor investeerders om rendement aantrekkelijk te maken Tijdelijke belegger Zorginstellingen Geschikte huisvesting voor de doelgroepen en transformatie Betaalbaar vastgoed Geschikte huisvesting vanuit de wensen van de doelgroep ontwikkeld Veel zorgkosten van kleinschalige zorglocaties waar zorgcorporaties mee blijven zitten Verduurzaming Aanbestedingsregels zijn belemmerend: uiteindelijk altijd op prijs Geschikte/aantrekkelijke zorgwoningen voor de senior zijn er nauwelijks Zorginstellingen willen/kunnen vervangingsvraag en noodzaak niet aan. Bouwers Vitaal Friesland heeft vitale bouwsector nodig Continuïteit Maatschappelijk vastgoed Beeldvorming Imago van de bouw naar de markt/klant moet positiever worden. Proces omdraaien: makelaar, bank en architect bij initiatieffase aan tafel met focus op de wensen van de eindgebruiker.

7 Deelverslag sessies Bouwers

8 Primair belang bouwsector Zorgen voor continuïteit in de bouwsector (opdrachten, werkgelegenheid, opleidingen). Op dit moment is er onvoldoende werk voor de bouwsector. Veel kennis, kunde en vakkrachten dreigen hierdoor verloren te gaan, terwijl de bouwsector voor Fryslân erg belangrijk is. Als de bouwsector weer werk heeft, komen de opleidingen ook weer op gang. Daarvoor moeten particulieren in beweging komen. Op dit moment doen bijv. particuliere woningeigenaren in de renovatie van een rij woningen met verdeeld eigendom vaak niet mee; als de corporatie dan ook niet renoveert, komt het project niet van de grond. De zorgsector moet een belangrijke rol krijgen in de (kwaliteit van) woningbouw. Prioritaire en urgente opgaven volgens bouwsector Verduurzaming van woningen breder trekken tot verbetering van de kwaliteit van de woningvoorraad. Kijk daarom niet alleen naar energieprestaties, maar verbeter de kwaliteit van woningen integraal. Dit kan veel bouwvolume en werkgelegenheid opleveren. Een bijdrage van per woning kan weliswaar veel opleveren qua verbetering van de energieprestatie (bijv. woningisolatie), bouwondernemers verdienen er echter weinig aan. Uitbreiding met andere maatregelen (zoals levensloopbestendig maken) is gewenst. Vooral in goedkope koopwoningen zitten weinig kapitaalkrachtige doelgroepen die deze investeringen vaak niet kunnen opbrengen. Ontwikkeling/ revitalisering van maatschappelijk vastgoed stimuleren (voorbeeld Servotel Drachten, Oosterkerk Dokkum, buurtcentra). Aan zorgvastgoed is veel behoefte. Er liggen goede projecten met voldoende rendement op de plank. Beleggers springen hier nu niet op in omdat de projecten te versnipperd zijn; het imago van Noord Nederland als perifere regio werkt ook niet mee. Wanneer je projecten bundelt kun je echter massa creëren. Dan wordt het voor beleggers wel interessant. Doorstroming op gang brengen, dit is ook goed voor starters. De restschuldproblematiek staat hieraan nu in de weg. Dit speelt vooral bij jarigen. De provincie zou een fonds kunnen oprichten om restschulden in onder te brengen of woningverkoop te garanderen. Voldoende flexibiliteit/ vrijheid in bestemmingsplannen opnemen om woningbouwplannen en grondposities aan te passen. Dit geeft meer ruimte voor vermarktbare producten (bijv. minder ruime kavels, zoals in Japixwoude). Maatregelen direct aan projecten koppelen (outputgericht), bijv. bij financierbaarheid van restschulden. Voorzien in voldoende particulier huuraanbod in het midden en duurdere segment. Beleggers investeren in dit segment op dit moment in Noord Nederland onvoldoende. Een provinciale bijdrage kan stimulerend werken en is lucratief. Pensioenfondsen kunnen ook in dit segment gaan investeren. Wat kan de bouwsector zelf doen? Bouwen voor gemengde/ verschillende doelgroepen (minder standaardwoningen maar meer standaardisering van het bouwproces door modulair bouwen en prefabricatie). Kopers vroeg in het project betrekken. Meer denken en handelen vanuit de wensen van woonconsumenten. Innoveren en anders werken in de bedrijfskolom; kostprijs en faalkosten verlagen (door bijv. 3d units, snel te ontwikkelen modules). Participeren als belanghebbenden in een regionaal fonds en zelf inspanningen verrichten om de bouw vlot te trekken.

9 Wat kunnen andere partijen/ sectoren doen? Met een provinciaal investeringsfonds bevorderen dat verduurzaming en verbetering van de kwaliteit van de woningvoorraad breed worden ingevuld. Je moet iets te bieden hebben (duw in de rug); vooral de onderkant van de markt moet op gang komen om de doorstroming op gang te brengen. Daarbij hoort ook het investeren in de kwaliteit van het openbaar gebied, het combineren van regelingen tot een compleet pakket en het ontzorgen van bewoners. Met stimuleringsmaatregelen (bonus) particulieren over de streep trekken, incl. goede voorlichting en communicatie hierover. Voorbeelden: alle woningen in een rij tegelijk aanpakken, kwaliteitsmaatregelen in krimpgebieden, energielabels en zonnepanelen integreren in een breed pakket voor woningverbetering. De ontwikkeling van maatschappelijk vastgoed stimuleren door het instellen van een regionaal investerings- /beleggingsfonds dat voldoende afzet op lange termijn garandeert (de restwaarde van zulke projecten in een perifeer gebied is namelijk laag waardoor beleggers huiverig zijn). De vraag is er en er liggen concrete projecten klaar met voldoende rendement en een haalbare exploitatie (vaak in combinatie met commerciële ruimten). Door projecten te bundelen kan voldoende massa gemaakt worden om het voor beleggers interessant te maken om mee te participeren. Breng lokale partijen rond de tafel voor gezamenlijke oplossingen op wijkniveau, zoals energy service companies. Gemeenten moeten in dit lokale maatwerk de regie hebben. De financierbaarheid van woningen moet primair vanuit de branche zelf opgepakt worden, vooral vanwege het lange termijn perspectief. Een regionaal fonds zou ook hier als stimulans kunnen werken, bijv. d.m.v. verkoopgaranties, aankoop en vervolgens verhuur van woningen. Woonlasten meenemen in de woonquote die banken hanteren bij het verstrekken van hypotheken. Het duidelijk labelen van woningen draagt hieraan bij. Flexibilisering van arbeid zet verder door. Banken zouden hier meer rekening mee moeten houden bij het verstrekken van hypotheken, met name aan starters. Eventueel zou de provincie hier aanvullende garanties voor kunnen stellen. Constructies als duokoop (erfpacht) kunnen starters aantrekken (de grond is van mezelf speelt gevoelsmatig een rol). Kanttekening hierbij: veel starters willen nog niet kopen. Quick wins Strooigoed gebruiken als stimulans/ bonus om reële en haalbare projecten tot uitvoering te krijgen met een maximale multiplier in de bouw. Doel daarvan is: wijk op orde. Voorbeelden: bestaande woningen energetisch en levensloopbestendig maken, mét ruimtelijke kwaliteit. Het opzetten en vervolgens inzetten van een regionaal investeringsfonds om maatschappelijk vastgoed te ontwikkelen. Een provinciaal woonbedrijf voor maatschappelijk vastgoed kan snel uitvoerbare projecten genereren. Het inbrengen van provinciaal kapitaal leidt tot een lage rente. Door medeparticipatie van corporaties en marktpartijen is het risico beperkt. Het te verwachten rendement is goed (ca. 5%).

10 Deelverslag sessies zorginstellingen en corporaties

11 Primair belang corporaties en zorginstellingen Betaalbaarheid/bereikbaarheid voor de doelgroep Extramuralisering Continuïteit van de organisatie Er is een gedeeld belang vanuit de corporaties en de zorgorganisaties om de doelgroepen te bedienen. Het gaat dan om betaalbaarheid en een basiskwaliteit van wonen voor de doelgroep. De extramuralisering en de bezuinigingen hebben tot gevolg dat een grote groep ouderen die voorheen in aanmerking kwam voor een verzorgingshuis, nu langer zelfstandig moet blijven wonen. Dit zou om ca mensen gaan (o.m. ouderen, GGZ, gehandicapten) en gaat al spelen vanaf Dé zorgvraag van de toekomst is ook hoe om te gaan met de groei in intramurale zorgcapaciteit, terwijl er onvoldoende middelen beschikbaar zijn: een politiek dilemma. De afgelopen periode heeft het deconcentratiebeleid in de zorg o.m. geleid tot veel kleinere woongemeenschappen voor groepen mensen met een zorgbehoefte. Het bijbehorend vastgoed past kwalitatief vaak niet meer bij de eisen van deze tijd, en de beperkte omvang zorgt voor een onrendabele exploitatie. Gevolg: zorgaanbieders trekken zich terug uit dit vastgoed, terwijl de eigenaren (vaak corporaties) geen rendabele mogelijkheden voor gebruik hebben. Een locatie zou 24 tot wellicht 50 wooneenheden moeten bevatten voor rendabele exploitatie (gehandicaptenzorg). Prioritaire en urgente opgaven volgens corporaties en zorginstellingen Segmentering en Doorstroming: o Vergrijzing in relatie tot woonwensen o Stagneren doorstroming senioren Kwaliteit: o Lage energieprestatie goedkope bestaande koopvoorraad o Teruglopen kwaliteit bestaande huurvoorraad Doorstroming en Overig: o terugtredende corporaties o mismatch onroerend goedpositie (dit vraagt nadrukkelijk om een gezamenlijke benadering vanuit in elk geval zorg en corporaties) o Ontbreken van een geliberaliseerd huuraanbod (huur ) o Financiering koopwoning Vanuit de corporaties komt het signaal snel aan de slag te gaan met de herstructurering en energieprestaties van de bestaande huurvoorraad: er is een werkgelegenheidseffect, er zijn weinig vergunningen nodig zodat snel meters gemaakt kunnen worden. De ontwikkelingen vanuit de extramuralisering maken dat meer aandacht nodig is voor levensloopbestendige

12 woningen. Een 2 e toilet op de verdieping zou voor veel mensen al een kwaliteitsverbetering zijn, waardoor ze langer in de woning kunnen blijven wonen. Is er meer zorg nodig, dan ligt een verhuizing voor de hand. De zorgvraag zal in de toekomst gigantisch toenemen. De zorgpartijen geven aan dat de bestaande voorraad onvoldoende geschikt is, of geschikt te maken is, voor de toekomstige doelgroepen. Zo hebben vele woningen een te smalle gang om deze rolstoelvriendelijk te kunnen maken. Een oplossing zou ook kunnen liggen in de ontwikkeling van een smallere rolstoel. Gewaakt moet worden voor een te forse investering in bouwkundige maatregelen: dit is wel goed voor de bouwsector, maar geeft soms maar een beperkte, en tijdelijke plus voor de doelgroep. Ook wordt vaak gezocht in oplossingen binnen de woning, terwijl het (tijdelijk) plaatsen van een woonunit bij een woning ook een oplossing kan bieden. Naast de maatregelen van het rijk is duidelijkheid over hoe gemeenten omgaan met en invulling geven aan de WMO is van groot belang voor de sectoren corporaties, zorg en de bouw. Er is nu sprake van beleidsonzekerheid. Er zal een concentratie van (zorg)voorzieningen ontstaan, niet meer in elk dorp zal een volledig aanbod mogelijk zijn. Waar mogelijk moet veel meer regionaal en lokaal naar oplossingen en samenwerking gezocht worden. Wat kan de corporatiesector en de zorgsector zelf doen? Kennis vergaren van opgaven/knelpunten andere sectoren: hiermee worden keuzes/voorkeuren vanuit eigen sector soms in heel ander daglicht gesteld. Op projectniveau zoeken naar een gezamenlijke risicodekking mandjes vullen met meerdere kleine projecten, zodat meer massa ontstaat: aantrekkelijker voor investeerders (ook van buiten Friesland) en meer zekerheid voor banken om een lening te verstrekken. Bij woningbouwprojecten direct de koppeling met mogelijkheden in zorg- en dienstverlening, nu én in de toekomst, meenemen. Dit om te voorkomen dat na een periode vastgoed niet meer voldoet aan de dan geldende (kwaliteits)vraag. Dit is nu bijvoorbeeld te zien bij het kleinschalig vastgoed voor de zorgsector, wat niet meer uit kan bij de huidige financiële vereisten. Corporaties, gemeenten en provincie kunnen de Corporatie Fryslân oprichten: gericht op de herstructurering van het Friese platteland. Corporaties brengen een deel van hun bezit in (ter verkoop), provincie brengt kapitaal in ter waarde van deze ingebrachte woningen, gemeenten zijn partij middels ro en gewenste gebiedsontwikkeling. Met deze constructie kan kapitaal vrijgemaakt worden waarmee de corporaties slechte woningen op het platteland kunnen slopen of herstructureren. Corporaties hebben nu te weinig middelen die ingezet kunnen worden voor deze (gezamenlijke) opgave, en dit zou een constructie kunnen zijn waarmee weer geïnvesteerd kan worden. Het benutten van de kracht van de dorpen. Er zijn veel initiatieven waarbij burgers, ondernemers, en anderen zelf zaken gaan organiseren (multifunctioneel centrum, dorpscorporatie, etc.). We hoeven niet altijd vanuit een overheid of corporatiesector de oplossingen te bedenken. Niet vanuit instituties denken, maar starten met doe activiteiten: ga aan de slag op lokaal niveau.

13 Vanuit de sector je beter verplaatsen in de klant en toekomstige klant (minder aanbodgericht) Wat kunnen andere partijen/sectoren doen? Provincie kan een (tijdelijk) provinciaal woonbedrijf oprichten. Inbreng van woningen door de Friese corporaties. Op basis van een overkoepelende visie op de (huur)woningmarkt van Friesland keuzes voor sloop/herstructurering/nieuwbouw. Hiermee wordt voorkomen dat corporaties op te laag schaalniveau acteren, en elkaar onnodig beconcurreren. Lijkt enigszins op Corporatie Fryslân. Provincie kan investeren in de aanvangsfinanciering, om ontwikkelingen op gang te brengen (massa). Relatie met Vastgoedfonds, zie toelichting Erik Schot (plenaire deel). Overheden moeten niet de regie overnemen, wél een stimulerende rol nemen. De overheid kan meer een partner worden bij projecten. De overheid moet op zoek naar nieuwe samenwerkingsvormen. ===============================

14 Groslijst knelpunten en opgaven Friese woningmarkt De Friese woningmarkt is afgelopen periode net als in de rest van Nederland vastgelopen met een zeer sterk gedaalde bouwproductie (van naar ca per jaar), een fors afnemende werkgelegenheid en verschuiving naar ZZP ers in de bouw, alsmede grote onzekerheid ten aanzien van de rol en mogelijkheden van corporaties in het Regeerakkoord en teruglopende financierbaarheid van woningen. In de bijeenkomst van 12 juni zal dieper in worden gegaan op knelpunten per sector, maar vooral ook op mogelijke maatregelen om urgente knelpunten op te heffen en daarmee op korte termijn een stimulans te kunnen geven aan de Friese woningmarkt. In onderstaande groslijst treft u enkele knelpunten aan zoals benoemd tijdens de recente woontop in Provinciale Staten op 8 mei j.l. knelpunten toelichting Beleids -veld KWALITEIT Teruglopen kwaliteit bestaande koopvoorraad Teruglopen kwaliteit bestaande huurvoorraad Lage energieprestatie goedkope bestaande koopvoorraad Lage energieprestatie goedkope bestaande huurvoorraad Besluitvorming rond investering in kwaliteitsverbetering door de consument SEGMENTERING Ontbreken geliberaliseerd huuraanbod segment Vergrijzing irt woonwensen DOORSTROMING Toegang tot de startersmarkt huur Toegang tot de startersmarkt koop Financierbaarheid koopwoning Doorstroming middensegment ( ) OVERIG Bestaande grondposities gemeenten Investeringen in goedkope voorraad blijven achter. Regelingen zijn vooral gericht op verduurzaming en nauwelijks op renovatie. De doelgroep beschikt over onvoldoende eigen middelen of financieringsmogelijkheden om dit op te pakken. Kwaliteitsverschil met goedkope nieuwbouw neemt toe en daarmee de verkoopbaarheid af. Herstructurering stagneert. Kapitaal van corporaties zit in stenen en grond en kan niet worden vrijgemaakt voor kwaliteitsverbetering en verduurzaming. Goedkope voorraad bestaat voor groot deel uit oude woningen voor weinig draagkrachtige doelgroep. Ondanks dat de investering op zich rendabel kan zijn, kan de doelgroep de financiering niet dragen. Goedkope voorraad bestaat voor groot deel uit oudere woningen. Lage energienota vertaalt zich wel in de waarde van de woning, maar niet in de huursom. Investeringen liggen bij corporaties en opbrengsten bij de bewoners. Informatie rond verduurzaming en energiebesparing is nog vaak verspreid over diverse bronnen. De consument vraagt begeleiding om hier door heen te komen en tot een daadwerkelijk investeringsbesluit. Deze vertraging leidt tot uitval en achterblijven van daadwerkelijke investeringen. (vgl: van de op ingetreden rijkssubsidieregeling voor PV panelen voor particulieren is 1/3 nog niet benut.) In de vrije huurmarkt ligt nauwelijks aanbod, terwijl belangrijk deel van de doelgroep niet in aanmerking komt voor een sociale huurwoning op grond van inkomen, maar evenmin een woning kan kopen. Belangstelling van (institutionele) beleggers ontbreekt buiten de randstad. Vooral imago-kwestie, niet direct rendementskwestie Bestaande voorraad sluit nog maar beperkt aan op vergrijzing, combinatie met zorg wordt steeds belangrijker. Met de invoering van de WMO vervalt voor een belangrijk deel van de doelgroep de financiering van de huisvesting. Ontbreken van doorstroming, aan de onderkant stagneert de huurmarkt. Er komt weinig aanbod vrij. Specifieke doelgroepen nog weinig bediend (jongeren, senioren) Starters op de koopmarkt lopen aan tegen de financiering en de kwaliteit van de bestaande markt. Als gevolg van regelgeving is de leencapaciteit sterk teruggelopen. Huidig bestaand aanbod zit vaak met restschuld problematiek. Vanuit de huur blokkeert doorstroming Kopers in het middensegment komen voor een belangrijk deel uit de bestaande goedkope koop en moeten eerst hun huidig huis kwijt die vervolgens een lage kwaliteit heeft ten opzichte van steeds goedkopere nieuwbouw. Restschuldproblematiek. Gemeenten hebben in het verleden grondposities ingenomen die niet meer of sterk vertraagd tot ontwikkeling komen als gevolg van bevolkingsontwikkelingen met als gevolg hoge rentelasten en afboekingen. Bestaande grondposities Corporaties hebben in het verleden grondposities ingenomen die niet meer of sterk vertraagd corporaties tot ontwikkeling komen als gevolg van bevolkingsontwikkelingen met als gevolg hoge rentelasten en afboekingen. Gevolg is druk op investeringen in onder meer nieuwbouw en herstructurering Bestaande grondposities Marktpartijen hebben veel grondposities ingenomen die niet meer of sterk vertraagd tot marktpartijen ontwikkeling komen als gevolg van bevolkingsontwikkelingen met als gevolg rentelasten en afboekingen. Daarmee staat liquiditeit sterk onder druk met name bij herwaardering en herfinanciering. Continuïteit regionale Als gevolg van de stagnatie in de bouw verdwijnen arbeidsplaatsen, maar ook bouw opleidingsplaatsen en interesse in de bouw. Op termijn ontstaat dreigt daardoor ontwrichting van de sector. Opvulling van arbeidsplaatsen door ZZP ers geven een onduidelijk beeld over het feitelijk aantal arbeidsplaatsen. Terugtredende Als gevolg van onder meer de huurdersheffing, onzekerheid over het waarborgfonds en corporaties regelgeving rond verhuur zijn diverse projecten in de provincie stil gelegd in zowel de nieuwbouw als herstructurering. V= volkshuisvesting, E = Economie, R = Ruimtelijke kwaliteit, S = Sociaal, M = milieu V, E, R, S V, E, R E, R, M E, M E, M V, E V, S V, E V, E V, E, S V, S F F F S, E V, E

15 Aanvalsplan Friese Woningmarkt Samenvatting tbv bijeenkomst 29 augustus 2013 Inleiding De woningbouw in Fryslân wordt hard geraakt door de economische crisis en de crisis op de woningmarkt. De bouwbranche, van oudsher een belangrijke economische sector voor Fryslân, krimpt door reorganisaties en faillissementen. Bewoners wachten met bouw- en verhuisplannen op betere tijden. Voor een beperkt deel is de malaise in de woningmarkt te verklaren uit de al langer voorspelde afvlakking van de bevolkingsgroei. Voor een veel groter deel ligt de verklaring in de huidige financiële crisis en daarbij behorende onzekerheden omtrent financiering. Het gevolg is dat de woningmarkt momenteel vrijwel geheel tot stilstand is gekomen: niet alleen de nieuwbouw is gestopt, maar helaas ook de noodzakelijke herstructurering met alle gevolgen van dien. Ruim twintig procent van het aantal banen in de bouw is verdwenen, de bestaande woningvoorraad verslechtert kwalitatief gezien, de mismatch tussen vraag en aanbod wordt groter. De negatieve effecten zijn economisch, volkshuisvestelijk, sociaal, milieukundig en ruimtelijke van aard. Begin 2013 besloten PS om te onderzoeken op welke wijze de provincie een impuls aan de Friese woningmarkt kan worden gegeven, naast de huidige provinciale inspanningen welke reeds worden geleverd in de herstructurering binnen onder meer het kader van het Investeringsbudget Stedelijke vernieuwing (ISV). Op 3 juli 2013 hebben PS bij de behandeling van de kadernota 2014 een motie aangenomen om binnen het kader van de NUON middelen 65 mln vrij te maken voor verduurzaming en herstructurering van de Friese woningmarkt. Daarnaast is een initiatiefvoorstel van de VVD aangenomen om mln beschikbaar te stellen voor een subsidieregeling voor het verbeteren van de energieprestatie van de bestaande woningvoorraad. Tegen dit licht wordt in het voorliggende Aanvalsplan Friese Woningmarkt een beeld geschetst van de feiten, de belangen en opgaven en de concrete maatregelen voor de gewenst impuls aan de woningmarkt welke passen binnen het afwegingskader voor de besteding van de NUON gelden (Wurkje foar Fryslân). Het opstellen van dit Aanvalsplan heeft plaatsgevonden met behulp van een groot aantal partijen die betrokken zijn bij de Friese Woningmarkt (corporaties, bouw- en installatiebranche, makelaars, gemeenten, zorginstellingen, banken, zakelijke diensten etc.). 8 mei 2013 Statencommissie Informerende bijeenkomst rond stand van zaken woningmarkt en belangrijke ontwikkelingen 12 juni 2013 Sectorbijeenkomst belangen en urgente opgaven in de woningmarkt 3 juli 2013 Provinciale Staten Vaststellen kaderstellende motie woningmarkt en initiatiefvoorstel verduurzaming 29 augustus 2013 Bijeenkomst gemeenten Belangen, rol en maatregelen gemeenten 1 november 2013 Woontop Presentatie voorgestelde provinciale inzet voor de woningmarkt 4 december 2013 Statencommissie Behandeling Aanvalsplan Friese Woningmarkt 18 december 2013 Provinciale Staten Besluitvorming Aanvalsplan Friese Woningmarkt

16 De feiten Factsheets In de Statencommissie vergadering van 8 mei 2013 is door H. Priemus een inleiding gegeven over de huidige woningmarkt aan de hand van factsheets rondom een vijftal thema s: Demografische ontwikkelingen Vraag en aanbod in de woningmarkt Herstructurering Werkgelegenheid Energie Ad demografische ontwikkelingen Waar de bouwproductie in het verleden nog in belangrijke mate werd gestuurd door bevolkingsgroei en gezinsverdunning, is de groei van bevolking en huishoudens in de afgelopen jaren afgenomen en deze zal in de toekomst verder afnemen en stabiliseren; in sommige delen van Fryslân neemt de bevolking af (krimp). Als gevolg van ontgroening en vergrijzing wijzigt wel de samenstelling van de bevolking en daarmee de vraag naar de verschillende segmenten in de woningmarkt. Op grond hiervan zal de woningbouw in de toekomst met name worden gestuurd door kwaliteitsverbetering en de vervangingsvraag en veel minder door de uitbreiding van de woningvoorraad Mutaties (jaarlijks) inwonertal en aantal huishoudens Fryslân Bevolkingsgroei Huishoudensgroei Ad vraag en aanbod Sinds 2008 is het aantal opgeleverde nieuwbouwwoningen in Fryslân met zo n 60% teruggelopen naar ca woningen in Dit aantal is zo n 500 woningen minder dan de woningbehoefte, waardoor in zijn algemeenheid de kwaliteit van de bestaande voorraad terugloopt. Het aandeel huurwoningen is tot 2012 stabiel gebleven op zo n 700 woningen per jaar. Dit aantal zal naar verwachting echter zeer sterk dalen als gevolg van de ontwikkelingen in de corporatiesector (doelgroepen, huurdersheffing etc.). In de bestaande koopvoorraad is het aantal verkochte woningen vanaf 2007 sterk gedaald (Fryslân - 50%) terwijl het aantal te koop staande woningen sterk is gestegen (Fryslân + 60%). Geconcludeerd kan worden dat de verhuiswens gegroeid is, maar door externe factoren de feitelijke doorstroom stagneert. Dit komt met name door onzekerheden over werk en inkomen, regelgeving rond hypotheken en waardeontwikkeling van de woning.

17 De vraag naar huurwoningen is gestegen, zowel landelijk als in Fryslân. Daarbij gaat het met name om het segment rond de liberalisatiegrens. Landelijk is sprake van een toenemende vraag naar huurwoningen in de vrije markt (+ 73%), boven de liberalisatiegrens (huur p/m) als gevolg van de strengere toewijzingsregels voor sociale huurwoningen (inkomen maximaal ), flexibiliteit en beperkte financieringsmogelijkheden. Het aanbod in dit geliberaliseerde huursegment is beperkt, vooral in de drie noordelijke provincies waaronder Fryslân Nieuwbouwwoningen Fryslân naar eigendom Huurwoningen Koopwoningen Ad herstructurering Door de technische en kwalitatieve veroudering van de Friese woningvoorraad ligt er een grote opgave om bestaande woningen te verbeteren. Naast de herstructurering in de huurvoorraad betreft dit de bestaande goedkope koopvoorraad. Met name in het laatste segment bestaan forse onderhoudsachterstanden. Dit komt door versnipperd eigendom en onvoldoende financiële draagkracht van particuliere woningeigenaren.. In totaal is berekend door de Provincie dat voor het in stand houden van de huidige voorraad jaarlijks ca woningen aangepakt zouden moeten worden. Het niveau op dit moment ligt op ca woningen per jaar. Het niveau van herstructurering in Fryslân zal dus aanzienlijk omhoog moeten om de woningvoorraad aantrekkelijk en waardevast te houden. Door krimp van de bevolking in

18 sommige delen van Fryslân wordt de herstructureringsopgave nog urgenter. Plannen en projecten zullen rekening moeten houden met de veranderende huishoudensamenstelling, woonwensen, en eisen op het gebied van duurzaamheid en energiezuinig bouwen. Ad werkgelegenheid De hiervoor geschetste ontwikkelingen kennen een forse weerslag in de Friese bouwsector, van oudsher een belangrijke drager en aanjager van de economie en werkgelegenheid in Fryslân. Het aantal arbeidsplaatsen bij de bouwbedrijven in Fryslân (> 2 fte banen) is tussen 2008 en 2013 gedaald van ruim arbeidsplaatsen naar ruim arbeidsplaatsen; een teruggang met bijna 25% als gevolg van reorganisaties, faillissementen en bedrijfsbeëindigingen. Tegelijk is het aantal Zzp-ers toegenomen. Dit is verklaarbaar: veel bouwvakkers beginnen voor zichzelf. In deze categorie zit echter veel verborgen werkloosheid. Bovendien verdwijnen de kennis, kunde en het vakmanschap op de grotere bouwbedrijven; vaardigheden die nodig zijn om complexe bouwprojecten uit te voeren (waaronder herstructurering). Ook de instroom stagneert, nu veel jongeren niet meer kiezen voor een opleiding in de bouw, mede als gevolg van het banenperspectief. Uit recent onderzoek is naar voren gekomen dat een deel van de uitstroom weliswaar weer aan het werk komt (ca. 74%), maar dat betreft met name banen buiten de bouwsector. Ad energie De mogelijkheden van huishoudens voor het aankopen of huren van woningen worden vooral bepaald door de totale woonlasten als optelsom van de directe huisvestingskosten en de energielasten. Deze energielasten zijn sinds 1989 met ruim 150% gestegen (sinds 2006: 30%) en zullen ook in de toekomst bij ongewijzigd beleid een steeds groter aandeel van de woonlasten vormen. Dit geldt met name voor het goedkope segment woningen, waar sprake is van de slechtste energieprestaties. Door de stijging van energielasten komt de betaalbaarheid op de woningmarkt steeds meer onder druk te staan. Foto s van de Friese woningmarkt Naast de inleiding van de heer Priemus is op 8 mei 2013 door een 4-tal inleiders vanuit de Friese woningmarkt (corporatie: S. Hoekstra, bouw: E. Schot, bank G. Dijken, gemeente: N. Ketelaar) een beeld geschetst van de feitelijke ontwikkelingen op de Friese woningmarkt. Alle inleiders verwoordden de spanning tussen toekomstige opgaven in de woningmarkt en de lastige financierbaarheid daarvan. Opgaven zijn gelegen in verduurzaming, wonen en zorg, leefbaarheid en innovatie in de bouw- en woningmarkt, Op een aantal punten gaven de inleiders op 8 mei 2013 een gelijksoortig signaal, namelijk:

19 Er zijn diverse factoren verantwoordelijk voor huidige woningmarktcrisis en op slechts een beperkt aantal daarvan hebben partijen in Fryslân invloed, richt je daarop; Faciliteer een zachte overgang naar een nieuw evenwicht waarbij huren ook in de vrije sector prominenter wordt ten opzichte van eigen woningbezit; Leg een relatie tussen de toekomstige zorgbehoefte van en leefbaarheid voor de Friese bevolking waarbinnen over twintig jaar 1 op de 4 ouder is dan 65+; Volg de trend van betalen voor bezit naar betalen voor gebruik en daarmee sterkere focus op woonlasten in plaats van waarde van bezit; Faciliteer juist in crisisperiode op terugdringing energiewoonlasten Bestaande inzet provincie Ook in de huidige situatie heeft de provincie een aantal rollen en taken op de woningmarkt en voert zij regelingen uit welke verband houden met de opgaven in het Aanvalsplan. Deels hebben deze te maken met de regie over de woningbouw in Fryslân, door onder meer het opstellen van prognoses, het maken van regionale programma-afspraken en het afstemmen van de diverse gemeentelijke herstructurerings- en uitbreidingsplannen. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar maatregelen met betrekking tot de krimpproblematiek, zoals vastgelegd in de Beleidsopgave Demografische Ontwikkelingen (Fan mear nei Better). Invulling van die provinciale inzet op krimp vindt plaats via de Streekagenda s. Binnen het kader van het ISV heeft de provincie in de periode in totaal 38 mln ingezet voor stedelijke vernieuwings- en herstructureringsprojecten. Met deze projecten waren in totaal ruim 950 mln aan investeringen door andere partijen gemoeid. Het Provinciaal beleidskader stedelijke vernieuwing uit 2012 geeft sturing aan de besteding van ISV middelen voor de periode , waar in totaal 36 mln voor beschikbaar is gesteld. Inzet vindt plaats in het bestaand gebouwd gebied van Fryslân. In het kader van de doelstelling om 20% energie te besparen in 2020 ( woningen plan) kent de provincie verder een aantal regelingen voor o.a. het stimuleren van energiebesparing bij woningen. Verder stimuleert de provincie de toepassing van zonneenergie. In het Fûns Skjinne Fryske Enerzjy is in totaal 90 miljoen beschikbaar, waaronder middelen voor het project Sinnestroom Belangen en opgaven per deelsector Op 21 juni 2013 is een vertegenwoordiging van de Friese woningmarktsector gevraagd naar hun belangen en prioritaire opgaven. Daarbij is onderkend dat uiteindelijk een nieuw evenwicht zal ontstaan in de vraag- en aanbodsituatie op de Friese woningmarkt dat op een ander niveau ligt dan voor de crisis. Maatregelen zullen dan ook in de eerste plaats tot doel hebben om in de aanloop naar dat nieuwe evenwicht onherstelbare schade te voorkomen. In hoofdlijnen komt dat neer op de volgende prioritaire en urgente opgaven per deelsector: Urgente opgaven Dienstensector Doorstroming startersmarkt koop weer op gang brengen en meer klantgericht denken Financierbaarheid is momenteel het grootste knelpunt; Klant en koper weer centraal door impulsen in het koopsegment: starterslening, premie op doorstroming, restschuldfinanciering en duurzaamheidsfinanciering.

20 Eigen rol dienstensector: startersmanifestaties en meer klantgericht werken: niet beginnen bij de bouw, maar beginnen bij de eindgebruiker. Vergelijk: Drents Woningmarktoffensief met startersdagen op gemeentehuizen. Gewenste rol overheden: (tijdelijke) vliegwielfunctie: stimuleringsregelingen, startersleningen, garanties, borgstelling financierbaarheid, meer flexibiliteit in ro-plannen. Urgente opgaven Bouwers Continuïteit van de regionale bouwbedrijven als gevolg van het wegvallen van een groot deel van de woningbouwproductie. Dit gaat om arbeidsplaatsen, maar ook om het behoud van kennis en kunde en het weer aantrekken van jongeren in de bouw (om met opleidingsplaatsen). Aanpak van de teruglopende kwaliteit van de bestaande voorraad en van de lage energieprestatie van de bestaande goedkope koopvoorraad; Urgentie: er is behoefte aan maatregelen die makkelijk en snel uitvoerbaar zijn; Het realiseren van geliberaliseerd huuraanbod. Er zijn momenteel diverse bouwprojecten die niet van de grond komen als gevolg van ontbreken belangstelling van beleggers, ondanks rendementsperspectief. Behoefte aan een meefinancierende partner en clustering van kleine projecten tot een voor beleggers interessante schaal. Hier liggen tevens kansen in het kader van herbestemming van panden naar een woonfunctie: Verbeteren toegang tot de startersmarkt in relatie tot de financiering en de kwaliteit van de bestaande markt. Urgente opgaven zorginstellingen en corporaties Woningvoorraad moet worden aangepast t.b.v. veranderende zorg, maar corporaties mogen en kunnen dat niet in vrije segment; Zorgstelsel is ook nog niet uitgekristalliseerd; Er liggen om die reden momenteel bouwprojecten stil, waarin bouwers, corporaties en zorginstellingen op zoek zijn naar derde (meefinancierende) partij. Die komt momenteel niet uit hoek van investeerders (zie problematiek onvoldoende schaal en rendement); Aanpak van de lage energieprestatie in de goedkope huurvoorraad Quick wins 2013: Z.s.m. invoeren van duurzaamheidsregelingen; Z.s.m. organiseren van startersmanifestaties; Revolverend Vastgoedfonds zo spoedig mogelijk (al in 2013) starten met 1 e bouwprojecten die vast zitten (b.v. zorg en geliberaliseerd aanbod); Prioriteiten Deze door de sectororganisaties aangegeven urgente opgaven leiden tot een clustering van 6 hoofdthema s in de aanpak van de Friese woningmarkt, te weten: 1. oplopend kwaliteitsverlies bestaande voorraad De herstructurering en nieuwbouw lopen op dit moment sterk achter bij de renovatie- en vervangingsvraag op basis van instandhouding van de huidige voorraad. Het gevolg is dat de kwaliteit van de woningvoorraad achteruit gaat, zowel technisch, energetisch als in relatie tot de woonwensen van huishoudens. Kwaliteitstekorten treden met name op in de goedkope voorraad, zowel in het huur- als in het koopsegment. Corporaties investeren vanwege de onzekere financiële situatie steeds minder in renovatie en vervanging van woningen. Hierbij speelt mee dat investeringen in energiemaatregelen door corporaties slechts in geringe mate kunnen worden terugverdiend via de

FW: Uitnodiging sectorbijeenkomst Aanvalsplan Woningbouw 29 augustus a.s. en verslag van 12 juni jl. Bijlagen:

FW: Uitnodiging sectorbijeenkomst Aanvalsplan Woningbouw 29 augustus a.s. en verslag van 12 juni jl. Bijlagen: Roo, Marijke de Van: Kuijpens, Peter Verzonden: donderdag 04 juli 2013 09:16 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân CC: Unen, Alice van; Rodenhuis, Esther Onderwerp: FW: Uitnodiging sectorbijeenkomst Aanvalsplan

Nadere informatie

Toelichting op Financieringsregeling sociale huur

Toelichting op Financieringsregeling sociale huur Toelichting op Financieringsregeling sociale huur Onderdeel van de maatregelen uit het Aanvalsplan Woningmarkt is de Financieringsregeling sociale huur, waarvoor een bedrag van 20 miljoen voorwaardelijk

Nadere informatie

Factsheets Friese Woningmarkt

Factsheets Friese Woningmarkt Factsheets Friese Woningmarkt 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 2011 2013 2015 2017 2019 2021 2023 2025 2027 2029 Bevolkings- en huishoudengroei nemen af. Prognose: Nog enige bevolkingsgroei tot

Nadere informatie

Aanvalsplan Woningmarkt

Aanvalsplan Woningmarkt Aanvalsplan Woningmarkt onderdeel van Investeringsagenda Wurkje foar Fryslân versie 3 oktober 2013 Wurkje foar Fryslân 1 Inhoud Blz. 1. Inleiding 4 2. Het gevolgde proces 5 3. Feiten en ontwikkelingen

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant VERSLAG BETREFT Bouwberaad West-Brabant DATUM 1 maart 2012 VOORZITTER J.P. Schouw VERSLAG Bijeenkomst Bouwberaad West-Brabant Opening en toelichting De voorzitter van het Bouwberaad, de heer J.P. Schouw,

Nadere informatie

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Stap 1 van de Ladder voor Duurzame Verstedelijking schrijft voor dat een stedelijke ontwikkeling past binnen de regionale behoefte. Provincie

Nadere informatie

2010-2012 SAMENVATTING

2010-2012 SAMENVATTING 2010-2012 SAMENVATTING Samenvatting De Regionale woningmarktmonitor 2010-2012 beschrijft de ontwikkelingen op de woningmarkt in het gebied binnen de driehoek Waalwijk, Oss en Boxtel. De kredietcrisis

Nadere informatie

De Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen stand van zaken per 1 november 2009. 1. Inleiding. 2. Doel van de goedkope koop-regeling

De Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen stand van zaken per 1 november 2009. 1. Inleiding. 2. Doel van de goedkope koop-regeling Provincie Noord-Brabant De Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen stand van zaken per 1 november 2009 1. Inleiding Voor de voortgang en continuïteit in de woningbouwproductie is het van belang dat

Nadere informatie

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland drs. J.E. den Ouden 1-11-2013 Bevolking De gemeente Steenwijkerland telt momenteel circa 43.400 inwoners. Het inwonertal

Nadere informatie

Woonwensen en Woningbehoefte. Kenneth Gopal Kathrin Becker

Woonwensen en Woningbehoefte. Kenneth Gopal Kathrin Becker 16086-ABF Woonwensen en Woningbehoefte Kenneth Gopal Kathrin Becker 16086-ABF Opbouw presentatie I. Waar komen we vandaan? Relevante ontwikkelingen in het recente verleden II. Waar gaan we naar toe? Blik

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten. 2012 HK Haarlem. Betreft: beantwoording motie positie starters op de woningmarkt (M2-3/5-3-2-12) Geachte leden,

Gedeputeerde Staten. 2012 HK Haarlem. Betreft: beantwoording motie positie starters op de woningmarkt (M2-3/5-3-2-12) Geachte leden, Provinciale Staten van Noord-Holland door tussenkomst van de Statengriffier, mr. J.J.M. Vrijburg Florapark 6, kamer L-104 2012 HK Haarlem Gedeputeerde Staten Uw contactpersoon J.J. Kluit BEL Doorkiesnummer

Nadere informatie

Raadsleden College van Burgemeester en Wethouders Discussienota impulsen op de woningmarkt van Culemborg

Raadsleden College van Burgemeester en Wethouders Discussienota impulsen op de woningmarkt van Culemborg Informatienotitie AAN VAN ONDERWERP DATUM 17 april 2013 KOPIE AAN BIJLAGE 1 REGISTRATIENUMMER 1208556/7266 Raadsleden College van Burgemeester en Wethouders Discussienota impulsen op de woningmarkt van

Nadere informatie

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013 Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM Delfzijl, 21 november 2013 Frank van der Staay Atrivé/Woongroep Marenland Appingedam Onderwerpen Woonplan 2002 koersen

Nadere informatie

Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio. Maart 2014

Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio. Maart 2014 Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio Maart 2014 2 Preambule Gemeenten in de Stadsregio Amsterdam en de woningcorporaties, verenigd

Nadere informatie

Platform Wonen Assen 3 oktober 2013

Platform Wonen Assen 3 oktober 2013 Platform Wonen Assen 3 oktober 2013 Aanvalsplan wonen Albert Smit wethouder financiën, vastgoed, grondzaken en wonen 1 Aanvalsplan wonen: aanleiding Sinds 2008: Economische recessie Stagnerende woningmarkt

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

Toelichting huidige ontwikkelingen woningmarkt versus vastgesteld woonplan

Toelichting huidige ontwikkelingen woningmarkt versus vastgesteld woonplan Bijlage 4 Toelichting huidige ontwikkelingen woningmarkt versus vastgesteld woonplan Koopmarkt De koopmarkt zit op slot. Het aantal transacties is laag. Deels durven mensen niet te verhuizen vanwege de

Nadere informatie

Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020

Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020 Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020 Bijlage 1: Vraag en Aanbod woningmarkt Aalsmeer Bijlage 2: Kaart Woningbouwprojecten Bijlage 3: Woonfonds Aalsmeer Bijlage 1: Vraag & aanbod woningmarkt Aalsmeer

Nadere informatie

Oan Provinsjale Steaten

Oan Provinsjale Steaten Oan Provinsjale Steaten Gearkomste : Wurklistnûmer : Beliedsprogramma : Wurkje foar Fryslân Ôfdieling : Wurkje foar Fryslân Behanneljend amtner : Z.R. Cazemier/5682 Tastel : 5682 Registraasjenûmer : 1120170

Nadere informatie

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties De heer drs. S.A. Blok Postbus 20011 2500 EA DEN HAAG. Geachte heer Blok,

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties De heer drs. S.A. Blok Postbus 20011 2500 EA DEN HAAG. Geachte heer Blok, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties De heer drs. S.A. Blok Postbus 20011 2500 EA DEN HAAG datum: 26 februari 2013 ref - betreft: Aanwending stimuleringsmaatregelen woonakkoord t.b.v.

Nadere informatie

Pas je huizen aan of breng je mensen in beweging? Kees Konings, DomaVita Vastgoedadvies

Pas je huizen aan of breng je mensen in beweging? Kees Konings, DomaVita Vastgoedadvies Transformatie bestaande woningvoorraad Pas je huizen aan of breng je mensen in beweging? Kees Konings, DomaVita Vastgoedadvies Kansen en uitdagingen voor West-Brabant Thema s/ Agenda: 1. Steden en (kleine)

Nadere informatie

Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam

Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam thema; financiering van de woningmarkt Ik ben blij dat ik deze bijeenkomst kan bijwonen

Nadere informatie

Provincie Noord-Holland

Provincie Noord-Holland Provincie Noord-Holland POSTBUS 3007 2001 DA HAARLEM Provinciale Staten van Noord-Holland Door tussenkomst van de Statengriffier, mr. J.J.M. Vrijburg Florapark 6, kamer L-l 04 2012 HK Haarlem 2 2OKT. 2013

Nadere informatie

Wonen in Dordrecht. De crisis voorbij?; trends en verwachtingen. 30 november 2010

Wonen in Dordrecht. De crisis voorbij?; trends en verwachtingen. 30 november 2010 Wonen in Dordrecht De crisis voorbij?; trends en verwachtingen 30 november 2010 Inhoudsopgave 1. Wat willen we? Beleid en welke afspraken zijn er voor Dordrecht? 2. Hoe staan we er voor? Stand van zaken

Nadere informatie

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN Foto: Jeroen Mul/Flickr, Creative Commons JA: STEVIG INZETTEN OP BETAALBAAR EN GOED WONEN VOOR IEDEREEN! De afgelopen jaren is er dankzij

Nadere informatie

Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief

Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief drs. ing. Bert Krikke Conferentie Scheiden van Wonen en Zorg in een vergrijzende samenleving Delft, 12 juni 2012 Introductie Strategie, advies,

Nadere informatie

Veranderingen in de volkshuisvesting. 10 mei 2011

Veranderingen in de volkshuisvesting. 10 mei 2011 Veranderingen in de volkshuisvesting 10 mei 2011 Opbouw presentatie 1. Veranderingen en gevolgen 2. Betekenis voor PALT 3. Ontwikkelrichtingen De belangrijkste veranderingen 1. Regelgeving Staatssteunregeling

Nadere informatie

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Oktober 2014 Thema 1 Goed wonen en een goede dienstverlening We vinden het in Nederland normaal dat iedereen goed kan wonen. Maar niet iedereen

Nadere informatie

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Inleiding Om inzicht te krijgen in de effecten van het beleid op segregatie, is het noodzakelijk de lokale situatie en de samenstelling van de voorraad in ogenschouw

Nadere informatie

Verslag Woonvisiebijeenkomst Vught 12 oktober 2015

Verslag Woonvisiebijeenkomst Vught 12 oktober 2015 Verslag Woonvisiebijeenkomst Vught 12 oktober 2015 Locatie: De Spie, gemeentekantoor Vught Tijd: 19.30 uur-22.00 uur 1. Inleiding Op maandagavond 12 oktober jl. vond de inwonersbijeenkomst plaats over

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE Stad maken donderdag 19 maart 2015 Stad maken Duiding en context De traditionele rollen binnen het ontwikkeltraject veranderen. De corporaties,

Nadere informatie

Aan de Raad der gemeente Haarlem. Ter attentie van wethouder Jan Nieuwenburg. Van Pieter Elbers, SP Raadslid gemeente Haarlem

Aan de Raad der gemeente Haarlem. Ter attentie van wethouder Jan Nieuwenburg. Van Pieter Elbers, SP Raadslid gemeente Haarlem Raadsstuk B&W datum Sector/Afd Reg.nr(s) Onderwerp 221/2008 21 oktober 2008 STZ/wwgz 08/167856 Beantwoording vragen van de heer P.G.M. Elbers inzake de verkoop van 183 huurwoningen Bloemenbuurt Aan de

Nadere informatie

Woningbezit per gemeente 140

Woningbezit per gemeente 140 Betaalbaarheid en in Fryslân 2016 HUURKLASSE Aantal 403,06 403,07 en 576,87 576,88 en 618,24 8,7 65 HUURPRIJS IN NIEUWBOUW Investering (x miljoen ) Woningbezit per gemeente 140 Schiermonnikoog WONINGVERBETERINGEN

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

Tafels Mirt-onderzoek Stimuleren Stedelijk Wonen/Verstedelijking

Tafels Mirt-onderzoek Stimuleren Stedelijk Wonen/Verstedelijking Tafels Mirt-onderzoek Stimuleren Stedelijk Wonen/Verstedelijking De beschrijvingen van onderstaande tafels zijn geen vastgestelde doelen en werkwijzen. De uitkomsten en werkwijzen worden in samenspraak

Nadere informatie

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist De Ladder voor duurzame verstedelijking is in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) geïntroduceerd en

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID donderdag 19 maart 2015 BETAAL- BAARHEID Groningen is de jongste stad van Nederland. Van de totaal circa 200.000 inwoners zijn

Nadere informatie

Kennisdebat. 28 februari 2013. T.S. de Boer. Onze wereld vraagt erom.

Kennisdebat. 28 februari 2013. T.S. de Boer. Onze wereld vraagt erom. Kennisdebat 28 februari 2013 T.S. de Boer Is collectieve financiering mogelijk bij verduurzaming? Wanneer de business case sluit, wil dat nog niet zeggen dat je het geregeld hebt! 2 Te behandelen Recente

Nadere informatie

ONTWIKKELING. Visie op sociaal wonen in Smallingerland

ONTWIKKELING. Visie op sociaal wonen in Smallingerland ONTWIKKELING Visie op sociaal wonen in Smallingerland Vastgesteld door college Maart 2015 Visie op sociaal wonen in Smallingerland Vastgesteld door college B&W gemeente Smallingerland Maart 2015 Visie

Nadere informatie

Verslag detectives van het wonen

Verslag detectives van het wonen Verslag detectives van het wonen Datum: Dinsdag 12 Maart Dinsdag 12 maart gingen ca. 20 Detectives van het wonen op zoek naar interessante informatie voor de nieuwe woonvisie van Achtkarspelen. Ze voerden

Nadere informatie

Verkoop door woningcorporaties

Verkoop door woningcorporaties 34 Afspraken over verkoop van sociale huurwoningen Sinds 1998 worden in Amsterdam sociale huurwoningen verkocht. Aanleiding was de sterk veranderde samenstelling en woningbehoefte van de Amsterdamse bevolking.

Nadere informatie

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam Woningmarktrapport 4e kwartaal 215 Gemeente Amsterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 3 Aantal verkocht 25 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 1e kwartaal

Nadere informatie

Aanhangsel nr. 386279

Aanhangsel nr. 386279 Aanhangsel nr. 386279 Antwoord van burgemeester en wethouders op schriftelijke vragen als bedoeld in artikel 41, eerste lid, van het Reglement van Orde voor de vergaderingen van de raad der gemeente Leeuwarden,

Nadere informatie

Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers

Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers Prof. mr. Friso de Zeeuw, praktijkhoogleraar Gebiedsontwikkeling TU Delft en directeur Nieuwe Markten Bouwfonds Ontwikkeling, met medewerking van Rink Drost,

Nadere informatie

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam Woningmarktrapport 3e kwartaal 215 Gemeente Rotterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 9 Aantal verkocht 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 4e kwartaal

Nadere informatie

Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord

Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord Samen kiezen voor een sterke woningmarkt Martin Hoiting/Rob Ravestein 14 oktober 2013 verandering in denken: één woningportefeuille welke woningen hebben we nodig

Nadere informatie

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college,

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college, Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W Datum: 16 juni 2015 Betreft: duurzaamheidslening Geacht college, Op 30 oktober 2014 is tijdens de programmabegroting 2015 een motie van het

Nadere informatie

Belanghoudersbijeenkomst

Belanghoudersbijeenkomst V e r s l a g Belanghoudersbijeenkomst Donderdag 17 november was u met ruim 30 andere genodigden aanwezig bij de belanghoudersbijeenkomst van Woningstichting Bergh. Een bijeenkomst waarbij wij graag twee

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie

Reactienota woonvisie Doetinchem 2020

Reactienota woonvisie Doetinchem 2020 Reactienota woonvisie Doetinchem 2020 Nr. Reactie Sité Woondiensten Reactie gemeente Doetinchem Wijziging van de woonvisie Algemeen: blij met de woonvisie Doetinchem 2020 De woonvisie stimuleert en steunt

Nadere informatie

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo Inhoud 1. Inleiding 2. Wat is een ESCo? 3. Wat is de meerwaarde van een ESCo? 4. Organisatie en positionering 5. Belemmeringen en risico s 1.1 DEventer Energieke

Nadere informatie

Notitie Starterswoningen Harmelen

Notitie Starterswoningen Harmelen Notitie Starterswoningen Harmelen Auteur: A.E.M. van Soest- Vernooij Inleiding Harmelen is de laatste jaren achtergebleven als het gaat om het aanbod aan nieuwbouwwoningen. Behalve de woningen in De Driesprong

Nadere informatie

Ontwikkelingen in het huurbeleid: kansen voor beleggers

Ontwikkelingen in het huurbeleid: kansen voor beleggers Ontwikkelingen in het huurbeleid: kansen voor beleggers Renske Jongsma en Martijn Schut Directie Woningmarkt Woningvoorraad Woningtype mln % Koopwoningen Corporatie huurwoningen Corporatie huurwoningen

Nadere informatie

SAMENVATTING RAADSVOORSTEL. s. meijer BP Br 11G202077 461674 / 461674. Bijstorting en aanpassing startersregeling 2012.

SAMENVATTING RAADSVOORSTEL. s. meijer BP Br 11G202077 461674 / 461674. Bijstorting en aanpassing startersregeling 2012. SAMENVATTING RAADSVOORSTEL CASENUMMER BEHANDELEND AMBTENAAR SECTOR PORT. HOUDER 11G202077 461674 / 461674 ONDERWERP s. meijer BP Br Bijstorting en aanpassing startersregeling 2012. AGENDANUMMER BELEIDSPROGRAMMA/FACETAGENDA

Nadere informatie

Samen naar de gewenste woningvoorraad in Odiliapeel

Samen naar de gewenste woningvoorraad in Odiliapeel Samen naar de gewenste woningvoorraad in Odiliapeel Eindverslag April 2015 1. Inleiding In april 2014 hebben gemeente Uden, gemeente Veghel en wooncorporatie Area een woonwensenonderzoek uitgevoerd. Om

Nadere informatie

Verslag Prioriteringssessie Woonvisie 30 juni 2014 Fifth, Eindhoven

Verslag Prioriteringssessie Woonvisie 30 juni 2014 Fifth, Eindhoven Verslag Prioriteringssessie Woonvisie 30 juni 2014 Fifth, Eindhoven Inleiding De Prioriteringssessie Woonvisie is een belangrijk vervolg op de co-makersgesprekken die zijn gevoerd en de 5 thematafels die

Nadere informatie

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND Nederland moet snel uit de crisis. Steden zijn de economische motor van Nederland. Zij vormen de spil in krachtige netwerken met het bedrijfsleven, het

Nadere informatie

Op 19 mei 2014 stelde u ons college schriftelijke vragen over de verkoop van huurwoningen door Vestia.

Op 19 mei 2014 stelde u ons college schriftelijke vragen over de verkoop van huurwoningen door Vestia. De heer P. Beeldman Westeinde 12 2841 BV MOORDRECHT ** verzenddatum 27 mei 2014 onderwerp uw kenmerk bijlage afdeling VROM behandeld door J.D. Lindeman telefoon 0180-639976 Geachte heer Beeldman, Op 19

Nadere informatie

Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide. 2010-2020 Segment Nieuwbouw Sloop Verkoop Totaal

Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide. 2010-2020 Segment Nieuwbouw Sloop Verkoop Totaal Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide Volgens de laatste Provinciale Prognose (2011) bedraagt de woningbouw behoefte in Valkenswaard een netto toevoeging van 1.230 woningen

Nadere informatie

Energiesubsidiewijzer. www.energiesubsidiewijzer.nl

Energiesubsidiewijzer. www.energiesubsidiewijzer.nl Energiesubsidiewijzer www.energiesubsidiewijzer.nl Mei 2014 Inhoud 1. Subsidie... 3 Zomerdeals Friese energiepremie... 3 Stimuleringsregeling Energieprestatie Huursector (STEP)... 4 2. Lening... 5 Energiebespaarlening...

Nadere informatie

Strategisch plan Woontij 2015-2017 Uitslag enquête

Strategisch plan Woontij 2015-2017 Uitslag enquête Strategisch plan Woontij 2015-2017 Uitslag enquête Inleiding Als voorbereiding van haar strategisch plan 2015-2017 heeft Woontij een vragenlijst opgesteld waarmee input wordt gevraagd voor de te kiezen

Nadere informatie

DE CONSUMENT AAN HET STUUR. Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl. www.sir-55.nl. www.sir-55.nl

DE CONSUMENT AAN HET STUUR. Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl. www.sir-55.nl. www.sir-55.nl DE CONSUMENT AAN HET STUUR Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl www.sir-55.nl www.sir-55.nl SIR-55 CREËERT BETROKKEN BEWONERS Wie zijn medioren? Medioren zijn actieve, vitale en maatschappelijk

Nadere informatie

1. probleemverkenning

1. probleemverkenning 1. probleemverkenning Particuliere woningvoorraad is van essentieel belang! Nieuwbouw: 200 woningen per jaar, bestaande voorraad: 35.400 woningen! Sociale huursector (HW Wonen): 10.000 won. Particuliere

Nadere informatie

Provincie Noord-Brabant t.a.v. formateur de heer Schinkels Postbus 90151 5200 MC 's-hertogenbosch

Provincie Noord-Brabant t.a.v. formateur de heer Schinkels Postbus 90151 5200 MC 's-hertogenbosch Provincie Noord-Brabant t.a.v. formateur de heer Schinkels Postbus 90151 5200 MC 's-hertogenbosch Stichting Droomwonen Brabant Speelhuislaan 158 4815 CJ Breda 076-5213080 info@droomwonenbrabant.nl Rabobank

Nadere informatie

Aanbod woningen 2008/2009 215,25

Aanbod woningen 2008/2009 215,25 Haalbaarheid Aanvullend op het stedenbouwkundig plan gaat dit document in op de haalbaarheid van het plan en dan met name de keuze van de twee doelgroepen en het daarbij te realiseren aanbod. Door het

Nadere informatie

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen PvdA-fractie T.a.v. Mevrouw A. Postma De Roede 12 9285 VK Buitenpost Dossiernummer : n.v.t. Stuknummer : n.v.t. Behandeld door : E. Idsardi Email : gemeente@achtkarspelen.nl Uw brief/mail van Uw kenmerk

Nadere informatie

Uitwerking marketingplatform

Uitwerking marketingplatform Uitwerking marketingplatform Regeerakkoord: marketingstrategie of dooddoener? verbinden samenwerken Co-creatie Verantwoordelijkheid nemen tegenstellingen openheid 2 kanten kansen Win-win Gedeeld probleem

Nadere informatie

Verkoop door woningcorporaties

Verkoop door woningcorporaties 2 14 Ruim 22.000 corporatiewoningen verkocht Vanaf 199 tot en met de eerste helft van 14 hebben de woningcorporaties ruim 22.000 bestaande woningen verkocht aan particulieren. Het aantal verkopen kwam

Nadere informatie

Meer huur voor minder huis. Gereguleerde huren in de commerciële sector

Meer huur voor minder huis. Gereguleerde huren in de commerciële sector Meer huur voor minder huis Gereguleerde huren in de commerciële sector Gereguleerde huren in de commerciële sector Meer huur voor minder huis AANLEIDING Corporaties en commerciële verhuurders bieden beiden

Nadere informatie

Voordracht voor de raadsvergadering van

Voordracht voor de raadsvergadering van <datum raadsvergadering> Voordracht voor de raadsvergadering van Jaar 2011 Publicatiedatum * Agendapunt * Datum indiening 30 juni 2011 Tekst wordt gepubliceerd in Onderwerp Initiatiefvoorstel van de raadleden

Nadere informatie

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig?

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Presentatie voor de werkconferentie Het Vitale Noorden Martiniplaza, Groningen, 22 mei 2013 Prof.dr. Jouke van Dijk, Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit Ruimtelijke

Nadere informatie

Bijlagen bij Analyse benodigde voorraad sociale huurwoningen

Bijlagen bij Analyse benodigde voorraad sociale huurwoningen Bijlagen bij Analyse benodigde voorraad sociale huurwoningen Bijlage 1 Socrates model Het Socrates-model is een kwalitatief woningmarktsimulatiemodel. Dit model bouwt voort op het bekende demografisch

Nadere informatie

Stimulering Arnhemse woningmarkt, de keuze scenario s. Van subsidie naar financiering, van stilstand naar optimaal bewegen.

Stimulering Arnhemse woningmarkt, de keuze scenario s. Van subsidie naar financiering, van stilstand naar optimaal bewegen. Stimulering Arnhemse woningmarkt, de keuze scenario s Onderwerp Van subsidie naar financiering, van stilstand naar optimaal bewegen. Marion Schoeman Bestuursadviseur Ons gedeelde probleem: De woningmarkt

Nadere informatie

Notitie evaluatie provinciaal impulsplan Starters: een eigen thuis!

Notitie evaluatie provinciaal impulsplan Starters: een eigen thuis! Notitie evaluatie provinciaal impulsplan Starters: een eigen thuis! een bijdrage in de besluitvorming omtrent verlenging van de regeling, oktober 2009 1. Aanleiding startersregeling Op 30 juni 2006 is

Nadere informatie

Financieringsoplossingen voor duurzame ambities. Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen

Financieringsoplossingen voor duurzame ambities. Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen Financieringsoplossingen voor duurzame ambities Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen Opbouw Financiering corporatie sector Verduurzaming Financiering verduurzaming Geschiedenis Gemeentelijke Credietbank

Nadere informatie

Nieuwsflits 16 september 2015

Nieuwsflits 16 september 2015 reacties@hbvzflats.nl Gisteren, op de derde dinsdag van september maakte het Kabinet zijn beleidsvoornemens voor het komende jaar (en de jaren daarna) bekend. In de Rijksbegroting 2016 is over (de te sturen

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Woononderzoek Nederland 2009

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Woononderzoek Nederland 2009 Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-020 22 maart 2010 9.30 uur Woononderzoek Nederland 2009 Totale woonlasten stijgen in dezelfde mate als netto inkomen Aandeel en omvang aflossingsvrije

Nadere informatie

Vrijesectorhuur: het nieuwe goud?

Vrijesectorhuur: het nieuwe goud? Vrijesectorhuur: het nieuwe goud? Frans Wittenberg en Joep Arts 22 mei 2014 Even voorstellen Economisch onderzoek- en adviesbureau Markt en financiële kant van vastgoed Wonen, commercieel vastgoed en gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst

Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst 27926 Huurbeleid Nr. 216 Herdruk 1 Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 21 maart 2014 Hierbij doe ik u het volgende toekomen:

Nadere informatie

Toename bevolking v.a. 2008

Toename bevolking v.a. 2008 Collegevoorstel Inleiding De provincie prognosticeert de ontwikkeling van de woningbouw en bevolking voor elke gemeente. Het is aan elke gemeente om deze prognose om te zetten in een planning en deze te

Nadere informatie

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig?

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Presentatie voor de werkconferentie Het Vitale Noorden Martiniplaza, Groningen, 22 mei 2013 Prof.dr. Jouke van Dijk, Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse

Nadere informatie

Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt. Wooncongres 25 april 2013 Marco van Dorst

Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt. Wooncongres 25 april 2013 Marco van Dorst Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt Wooncongres 25 april 2013 Marco van Dorst Inten%everklaring UPGRADE 24 januari 2013 ondertekende groot aantal publieke en private pardjen intendeverklaring

Nadere informatie

Impuls voor het verduurzamen van de Enschedese woningmarkt. door middel van het oprichten van een. Advies- en Verkooporganisatie

Impuls voor het verduurzamen van de Enschedese woningmarkt. door middel van het oprichten van een. Advies- en Verkooporganisatie Impuls voor het verduurzamen van de Enschedese woningmarkt door middel van het oprichten van een Advies- en Verkooporganisatie Datum: 13 mei 2013 Status: Publicatie Namens: Werkgroep MIO Duurzaamheid De

Nadere informatie

Zienswijze op concept woonvisie 2015 2020

Zienswijze op concept woonvisie 2015 2020 Zienswijze op concept woonvisie 2015 2020 Meppel, 7-7-2015 Geacht college, De Huurdersvereniging Meppel heeft als belanghebbende de concept woonvisie 2015 2020 van u ontvangen. Waarvoor onze hartelijke

Nadere informatie

Presentatie Mariëtte Bouwer Ymere Maatschappelijk Vastgoed. 19 april 2012 pagina 1

Presentatie Mariëtte Bouwer Ymere Maatschappelijk Vastgoed. 19 april 2012 pagina 1 Presentatie Mariëtte Bouwer Ymere Maatschappelijk Vastgoed 19 april 2012 pagina 1 Strategie van Ymere Missie Ymere werkt als maatschappelijke onderneming aan wijken met perspectief, waar bewoners willen

Nadere informatie

Een gemengd woningfonds

Een gemengd woningfonds Een gemengd woningfonds Cathelijne van den Berg 1/43 Inhoudsopgave Introductie Opzet onderzoek Literatuurstudie Onderzoeksresultaten Conclusie & aanbevelingen 2/43 Introductie Housing Woningcorporaties

Nadere informatie

VOOR SLIMME CORPORATIES

VOOR SLIMME CORPORATIES VOOR SLIMME CORPORATIES Slimmer Kopen een slimme deal voor bewoners én corporaties U stelt klanten met een smalle beurs in de gelegenheid een eigen woning te kopen. Tegelijkertijd blijft die woning beschikbaar

Nadere informatie

Hierbij ontvangt u het verslag van de sectorbijeenkomst van 29 augustus jl. Tevens wil ik u uitnodigen voor de Woontop van 1 november 2013.

Hierbij ontvangt u het verslag van de sectorbijeenkomst van 29 augustus jl. Tevens wil ik u uitnodigen voor de Woontop van 1 november 2013. Beste leden van Provinciale Staten, Hierbij ontvangt u het verslag van de sectorbijeenkomst van 29 augustus jl. Tevens wil ik u uitnodigen voor de Woontop van 1 november 2013. De afgelopen maanden is,

Nadere informatie

Aan de leden van de Vaste Kamercommissie voor Wonen, Wijken en Integratie

Aan de leden van de Vaste Kamercommissie voor Wonen, Wijken en Integratie Aan de leden van de Vaste Kamercommissie voor Wonen, Wijken en Integratie Rotterdam : 4 februari 2009 Referentie : Betreft : Rondetafelgesprek 11 februari 2009 Doorkiesnummer : 010-2825059 E-mail : wijmans@sev.nl

Nadere informatie

b1 Ç) provinsje fryslân provincie fryslân

b1 Ç) provinsje fryslân provincie fryslân provinsje fryslân provincie fryslân b1 Ç) postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon: (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 51 25 Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM LEEUWARDEN

Nadere informatie

ondernemingsplan in het kort.

ondernemingsplan in het kort. leefbaarheid ondernemingsplan in het kort. samenwerking 2012 2016 betaalbaarheid zorg intro intro staat in verbinding met mensen in haar omgeving. De wereld om ons heen verandert snel. gaat in die verandering

Nadere informatie

VOGON. Rob Vester, Ontwikkelingsbedrijf

VOGON. Rob Vester, Ontwikkelingsbedrijf VOGON Rob Vester, Ontwikkelingsbedrijf Samenwerking: het perspectief van de belegger Syntrus Achmea Vastgoed Ca. 14,0 miljard belegd vermogen; Ca. 1,0 miljard in het buitenland Ca. 4,0 miljard financiering

Nadere informatie

Prioriteiten volkshuisvesting

Prioriteiten volkshuisvesting Prioriteiten volkshuisvesting Programma Inleiding: Sinisa Boksic (BZK) Toelichting 4 prioriteiten: Annelies Dassen (BZK) Uitkomsten startmeting prioriteiten: Hanjo Lagas (Atrivé) Prioriteiten in lokaal

Nadere informatie

Ons kenmerk ML40/13.0010618. Datum uw brief

Ons kenmerk ML40/13.0010618. Datum uw brief Ingekomen stuk D (PA 18 september 2013) Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 329 95 81 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postbus 9105 6500 HG Nijmegen

Nadere informatie

Stimuleringsregeling woningbouw Provincie Noord-Brabant

Stimuleringsregeling woningbouw Provincie Noord-Brabant Stimuleringsregeling woningbouw Provincie Noord-Brabant Veghel,23 januari 2010 25 januari 2010 J. (Jan) Bot MBA Rabobank Nederland Rabobank Inhoud De woningmarkt Analyse Visie Rabobank op woningmarkt in

Nadere informatie

Hoogeveen. Gem. Hoogeveen. Ingekomen 0 5JUNi2014 Archief. Routing. i.o. Gemeenteraad Hoogeveen Postbus 20000 7900 PA HOOGEVEEN

Hoogeveen. Gem. Hoogeveen. Ingekomen 0 5JUNi2014 Archief. Routing. i.o. Gemeenteraad Hoogeveen Postbus 20000 7900 PA HOOGEVEEN g Inkomende post Hoogeveen 14.0027070* Hoogeveen Gemeenteraad Hoogeveen Postbus 20000 7900 PA HOOGEVEEN *! ' ' ' ' ^ ^ ^^^^ DATUM 3 juni 2014 ONDERWERP Rekenkamerbrlef startersleningen ONS NUMMER 14.0024460

Nadere informatie

Woningbehoefte onderzoek

Woningbehoefte onderzoek Woningbehoefte onderzoek Prognose woningbehoefte Amersfoort tot 2015 Gemeente Amersfoort Sector Dienstverlening, Informatie en Advies (DIA) Afdeling Onderzoek en Statistiek Marc van Acht Uitgave en rapportage:

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 847 Integrale visie op de woningmarkt Nr. 42 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Doelgroepen TREND A variant

Doelgroepen TREND A variant Doelgroepen TREND A variant Kleidum Socrates 2013 Doelgroepen 3 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 5 1.1 Doelgroepen en Socrates... 5 1.2 Werkgebieden... 6 2 Doelgroepen en bereikbare voorraad... 7 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie