Vastgoed en IT: op zoek naar meer synergie.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vastgoed en IT: op zoek naar meer synergie."

Transcriptie

1 Vastgoed en IT: op zoek naar meer synergie. Een onderzoek naar de mogelijkheden voor vastgoedbeleggers om meer rendement te halen uit IT. Voldoen de huidige systemen en welke best practices uit de financiële sector kunnen de vastgoedsector helpen? Amsterdam School of Real Estate MasterThesis MSRE Versie Definitief Datum Auteur Drs. J.H. André de la Porte 1 e belegeider dr. A.S. Wilts, ASRE, UU 2 e begeleider W.J. van der Post MSc, ASRE

2 Management samenvatting Vastgoedbeleggers krijgen steeds meer te maken met eisen van financiers,aandeelhouders en de wetgever ten aanzien van rapportages en analyses. Een warme belangstelling voor IT om deze vraagstukken te helpen oplossen zou voor de hand liggen, dit lijkt echter niet het geval. Dit onderzoek richt zich op de vraag wat hier achter zit: Op welke manier kunnen vastgoedbeleggers meer toegevoegde waarde halen uit hun IT investeringen? Er bleek geen theoretisch kader voorhanden dat een handvat biedt om antwoord te geven op deze vraag. Daarom is een aantal experts, professionals uit de branche met een brede ervaring, geïnterviewd om een eerste verkenning van de materie te maken. Op basis hiervan en eigen expertise zijn drie deelvragen geformuleerd: Deelvraag 1: Ondersteunen de softwarepakketten die in Nederland op de markt zijn de processen van een vastgoedbelegger adequaat? Deelvraag 2: Welke best practices uit het Informatiemanagement kunnen vastgoedbeleggers ondersteunen de juiste keuzes te maken bij IT investeringen? Deelvraag 3: Op welke manieren kan de dialoog tussen IT en de business worden verbeterd? Deze deelvragen zijn onderzocht door de theorie te verkennen op dit onderwerp en vervolgens met behulp van een enquête onder vastgoedbeleggers. Deze aanpak hoopt meer inzicht te verschaffen in dit vraagstuk. De theoretische verkenning van deelvraag 1 geeft aan dat er meerdere pakketten in Nederland verkrijgbaar zijn die ondersteuning bieden op de processen van een belegger. Een inschatting van een tweetal experts over de kwaliteit van de geboden functionaliteit suggereert dat dit adequaat zou moeten zijn voor de behoeften van beleggers. Men plaatst er wel direct de kanttekening bij dat dit nog geen garantie is voor succes bij een specifieke belegger, dit is van veel andere zaken afhankelijk. De enquête suggereert echter dat de beleggers niet erg tevreden zijn. Er lijkt behoefte te zijn aan meer ondersteuning, metname op het gebied van beslissingsondersteuning. Deelvraag twee richt zich op de toepassing van best practices voor de interne besluitvorming over IT investeringen. Over dit onderwerp is veel gepubliceerd, maar niet specifiek over de vastgoedsector. Het onderzoek naar de financiële sector van Poels geeft een goed overzicht van de meest effectieve maatregelen. Dit onderzoek gaat in naar maatregelen die gericht zijn op het nemen van IT investeringsbeslissingen die in lijn zijn met de bedrijfsstrategie. Meerdere onderzoeken hebben aangetoond dat dit een zeer belangrijke factor is voor het succes van IT investeringen. De enquête suggereert dat deze maatregelen ook worden toegepast binnen de vastgoedsector. De kleine omvang van de steekproef maakt het echter onmogelijk dit met zekerheid te zeggen.

3 Deelvraag drie richt zich op de competenties; hoe kijkt de vastgoedsector tegen IT aan? Ziet men het als een belangrijk bedrijfsvoeringselement, spant men zich in voor een goede communicatie tussen IT- en vastgoedprofessionals? Voor deze deelvraag is gekeken naar de mate waarin de effectieve maatregelen van Poels die hierop betrekking hebben worden toegepast. Daarnaast is de vraag of men IT ziet als een strategisch bedrijfsvoeringselement aan de orde. Uit de theorie blijkt dat er vaak een verschil in denken bestaat tussen IT en business wat kan leiden tot wederzijds onbegrip met als gevolg tegenvallende rendementen van IT investeringen. Het onderzoek wekt de suggestie dat de houding van vastgoedbeleggers ten opzichte van IT voorzichtig positief is. Men ziet mogelijkheden om de bedrijfsvoering met IT te verbeteren. De samenwerking tussen IT en vastgoed lijkt voor verbetering vatbaar. Er kan meer aandacht worden besteed aan de communicatie tussen IT- en vastgoedprofessionals. De conclusies van het onderzoek zijn gezien de kleine steekproef, 14 beleggers, niet hard te maken. Wel kan op basis van dit onderzoek een conclusie voor beleggers en IT-professionals worden geformuleerd: Conclusie voor beleggers: Er van uitgaand dat mijn onderzoek klopt suggereert het onderzoek mij de conclusie te trekken dat beleggers meer toegevoegde waarde kunnen realiseren met hun IT door beter in dialoog te gaan met IT professionals en beter gebruik te maken van de op de markt beschikbare functionaliteit. Conclusie voor IT professionals: Er van uitgaand dat mijn onderzoek klopt suggereert het onderzoek mij de conclusie te trekken dat IT professionals meer toegevoegde waarde kunnen realiseren voor vastgoedbeleggers door met (betere) software beter in te spelen op de behoefte van beleggers aan beslissingsondersteuning en door beter in dialoog te gaan met de sector. Dit onderzoek leidt tot het formuleren van een tweetal hypothesen voor vervolgonderzoek. De eerste richt zich op de vraag of betere IT systemen voor betere ondersteuning ook betere beslissingen opleveren. De tweede op de vraag of de onderzochte best practices bij vastgoedbeleggers veel meerwaarde opleveren. Deze vraag is ingegeven door het besef dat de financiële organisaties waar de best practices effectief zijn op een aantal vlakken, onder andere omvang, afhankelijkheid van IT en complexiteit, veel van vastgoedbeleggers verschillen. Al met al levert het onderzoek het beeld op dat de sector voorzichtig meer gebruik wil en gaat maken van IT. het is interessant om te zien welke rendementen deze IT investering gaan opleveren voor de sector.

4 Voorwoord Dit onderzoek is voor mij onderdeel van een persoonlijke zoektocht naar een nieuwe fase in mijn werkende leven. De aanleiding voor het onderzoek was voor mij eenvoudig, een logische combinatie van mijn interesse en ervaring. In de loop van het onderzoek ben ik steeds meer gegrepen door de materie en zag ik steeds meer mogelijkheden voor de sector en mijzelf. Met de afronding van dit onderzoek start ik een nieuwe fase waarin ik als zelfstandig adviseur mijn diensten aanbied aan de vastgoedsector op het gebied van IT en vastgoed. Een mooi nieuw begin! Het schrijven van een scriptie is een tijdrovende bezigheid. Ik heb er ook veel plezier aan beleefd en veel leuke en interessante mensen door leren kennen. Ik kijk er met veel plezier op terug en wil iederen bedanken met wie ik over dit onderwerp heb kunnen spreken. In het bijzonder wil ik Maurits Cammeraat en Hans Gerritse bedanken voor hun input en feedback. Daarnaast ben ik ook veel dank verschuldigd aan Mariëlle Wieman, Ruud Bouma en natuurlijk Arnold Wilts voor de heel prettige begeleiding de afgelopen maanden. Last but not least wil ik Anouk bedanken voor haar steun en geduld de afgelopen maanden. Voorburg april 2012

5 Inhoudsopgave 1. Hoe staat vastgoedbeleggers tegenover het gebruik van IT? Aanleiding Hoe onderzoek ik dit? Wat is er geschreven over IT en vastgoed? Product/Markt Proces/organisatie Informatie Technologie Achtergronden Wat blijkt uit onderzoek? Experts Doelstelling Probleemstelling Scope afbakening Deelvragen Onderzoeksmethode Onderzoeksopzet Stand van de wetenschap Inleiding Functionaliteit Informatie management Competenties Conclusie Deelvraag 1: Functionaliteit Inleiding Het vastgoedproces Inleiding Portfolio Management Asset Management Property Management Literatuuronderzoek Ondersteuning software pakketten Inleiding Geleverde functionaliteit... 26

6 Kwaliteitsoordeel Wat heeft het opgeleverd? Hoe ga ik dit verder onderzoeken? Deelvraag 2: Interne besluitvorming Hoe ga ik dit onderzoeken? Interventies IT projecten linken aan business strategie Aanbrengen transparantie in IT kosten Inrichten IT portfolio management Versterken macht vraagkant CIO aannemen of vervangen Invoeren IT investeringsprocedures Benoemen klantteam Conclusies Hoe ga ik dit verder onderzoeken? Deelvraag 3: Competenties Hoe ga ik dit onderzoeken? Visie en innovatie Interventies Organiseren multidisciplinair IT-beleidsvormingsproces IT expliciet opnemen in strategieproces Verbeteren communicatie rondom (IT) projecten Werven van medewerkers met specifiek profiel Conclusie Hoe ga ik dit verder onderzoeken? Ontwerp van het onderzoek Introductie De enquête Methode Vragen en Stellingen Opbouw enquête Vervolgstappen Analyse enquête en conclusies Introductie Algemeen Analyse van de enquête resultaten... 50

7 Deelvraag 1: Deelvraag Deelvraag Vastgoed IT platform Overall conclusie Aanbevelingen voor verder onderzoek Reflectie Welke kanttekeningen bij het onderzoek Opzet onderzoek Respons Analyse functionaliteit Analyse competenties Interventies Eigen expertise Interviews... 61

8 Hoofdstuk 1 De vastgoedsector loopt niet warm voor IT 1

9 1. Hoe staat vastgoedbeleggers tegenover het gebruik van IT? 1.1. Aanleiding In mei 2011 publiceren het Nederlands Vastgoedexploitatie Platform (NeVaP) en PwC het trendonderzoek informatiemanagement vastgoedorganisaties. In het persbericht stellen ze: Sector loopt niet warm voor informatiemanagement. In de huidige tijd is dit een bijzondere constatering. Informatie Technologie (IT) is overal en drukt meer en meer haar stempel op bedrijven en de samenleving. Bij de vastgoedsector lijkt dit anders te zijn. De constatering uit mei 2011 is niet nieuw. Al in 2000 constateert Ernst & Young in de Real Estate Management IT Survey dat de vastgoedsector IT nog matig benut. Het achterblijven van de sector bij het toepassen van IT lijkt dus structureel te zijn. Beide onderzoekers stellen dat de sector hierdoor kansen laat liggen. Waller (Waller, 2005, p. 13) stelt The essence of dealing in property is information. Dit inzicht wordt onderschreven door de onderzoeken van Ernst & Young uit 2000 en PwC uit Informatie over de markt en over de eigen portefeuille. Wie heeft de beste informatie? Dat bepaalt het rendement van de organisatie. Daarnaast stellen externe partijen in toenemende mate eisen aan de transparantie. Vermogensverschaffers willen gedetailleerd inzicht in de cijfers en vanuit de regelgeving (o.a. IFRS en AIFMD) nemen de rapportage eisen ook toe. Al in 1985 constateerde Porter (Porter, 1985) dat de informatierevolutie een bedrijf een concurrentievoordeel kan geven: het verandert de structuur van industrieën en daarmee de regels voor concurrentie, het geeft bedrijven nieuwe manieren om concurrenten voorbij te streven en het maakt hele nieuwe bedrijven en bedrijfstakken mogelijk. De afgelopen jaren hebben we veel voorbeelden hiervan kunnen zien. Informatie is een sleutelbegrip binnen vastgoed. In andere sectoren heeft IT vergaande impact en creëert het nieuwe kansen. Je zou verwachten dat in een sector waar informatie een zodanig belangrijke rol speelt, IT als een belangrijk bedrijfsvoeringselement (de Bruin, 2000) wordt gezien. Dit lijkt niet het geval te zijn. Het lijkt erop dat vastgoedbeleggers veel op intuïtie en in persoonlijke contacten te doen. Deze tegenstelling is het onderwerp van dit onderzoek. Hoe kan het zijn dat de sector niet enthousiast is over de mogelijkheden die IT biedt? Hoe kan het zijn dat de sector IT nauwelijks lijkt te gebruiken om haar bedrijfsvoering te verbeteren? Met dit onderzoek breng ik mogelijkheden in kaart voor vastgoedbeleggers om meer rendement te halen uit IT. 2

10 1.2. Hoe onderzoek ik dit? Vanuit mijn professionele kennis en ervaring in zowel vastgoed als IT verwacht ik dat IT oplossingen een positieve bijdrage kunnen leveren aan de bedrijfsvoering van vastgoedbeleggers. Ik verwacht dat de toepassing van IT voor ondersteuning van acquisitie, exploitatie en dispositie zullen leiden tot lagere kosten, lagere risico s en hogere rendementen. In dit onderzoek breng ik in kaart hoe vastgoedbeleggers zich opstellen ten opzichte van IT en inventariseer ik mogelijkheden om meer rendement te halen uit IT. Er blijkt weinig bekend te zijn over dit onderwerp. Dit heeft mij er toe gebracht het onderzoek te beginnen met een verkenning van het onderzoeksgebied in de literatuur en met een aantal experts. Op basis van mijn eigen expertise en ervaring en de input uit deze twee bronnen formuleer ik de onderzoeksvragen op het einde van dit hoofdstuk. Iedere onderzoeksvraag geeft een mogelijke oorzaken aan voor de probleemstelling. De deelvragen verken ik theoretisch middels een literatuuronderzoek. Of in de praktijk de mogelijk oorzaken relevant zijn onderzoek ik middels een enquête. Op deze manier hoop ik meer inzicht te kunnen geven in deze materie Wat is er geschreven over IT en vastgoed? In deze paragraaf verken ik de publicaties over IT en vastgoedbeleggen. Dit geeft inzicht in de stand van de wetenschap op dit onderwerp. Deze verkenning helpt de onderzoekvragen scherper te krijgen. Ik geef een overzicht van publicaties die specifiek ingaan op de relatie tussen IT ontwikkelingen en vastgoedbeleggen. Ik geef geen overzicht van alle IT- of vastgoedontwikkelingen. Ik groepeer eerst de gevonden literatuur. In de daarop volgende paragrafen geef ik een beschrijving van de gevonden literatuur. Voor de groepering van de gevonden publicaties gebruik ik het raamwerk voor informatiemanagement (Beijen, 2002). Dit maakt onderscheid tussen de aspecten product/markt, processen/organisatie, informatie en technologie. Dit raamwerk biedt een structuur om ontwikkelingen op het IT gebied te vertalen naar ontwikkelingen in de business en andersom. Het vraagstuk van dit onderzoek speelt zich af in deze relatie. Dit raamwerk leent zich daarom goed voor de ordening. Product/ markt Proces/ organisatie Informatie Technologie Figuur 1 vereenvoudigd model informatie management 3

11 Product/markt De ruimtelijke invloed van IT op vastgoed. Hoe verandert de vastgoedmarkt als gevolg van IT ontwikkelingen? Proces/organisatie De relatie tussen IT en de bedrijfsvoering van vastgoedbedrijven. Hoe ondersteunen vastgoedbedrijven hun processen met IT? Informatie Uitwisseling van informatie. Er worden standaarden ontwikkeld om beter gegevens uit te kunnen wisselen tussen organisaties in de sector. Belang van managementinformatie. Wat is het belang van managementinformatie voor vastgoedmanagement? Beslissingsondersteuning. Welke mogelijkheden biedt IT om betere beslissingen te nemen? Geografische Informatie Systemen. Welke mogelijkheden biedt IT om geografische informatie inzichtelijk te maken en te analyseren? Technologie Social Media. Welke nieuwe mogelijkheden bieden de nieuw media? Nieuwe technologie om te communiceren kan in een informatierijke omgeving zoals het vastgoed flinke impact hebben. Cloud computing. Welke mogelijkheden biedt deze ontwikkeling voor de vastgoedsector? Ik ga in de volgende paragrafen kort in op deze publicaties en geef de relevantie voor dit onderzoek aan Product/Markt De ruimtelijke invloed van IT op vastgoed. Dixon (Dixon, 2005) geeft een gestructureerd overzicht van de impact van IT op organisaties en hoe dit de behoefte aan ruimte beïnvloedt. Hij analyseert vervolgens de manier waarop de vastgoed sector inspeelt op deze veranderingen en maakt de invloed van technologie op de structuur en ruimtelijke ordening van dorpen en steden inzichtelijk. Dit onderzoek richt zich op het gebruik van IT voor de verbetering van de bedrijfsvoering van vastgoedbeleggers. Dit boek gaat niet in op deze relatie. Ik zal er verder in het onderzoek geen gebruik van maken Proces/organisatie De relatie tussen IT en de bedrijfsvoering De hier besproken publicaties leggen het verband tussen IT en de bedrijfsvoering van vastgoedbeleggers. Door deze publicaties hoop ik meer inzicht te krijgen in mogelijkheden die IT biedt voor vastgoedbeleggers. In 2000 heeft Ernst&Young de Real Estate Management IT Survey (Ernst&Young, 2000) uitgevoerd. Dit onderzoek heeft als belangrijkste conclusie dat IT wordt toegepast, maar nog op bescheiden schaal. In 2010 heeft PwC samen met NeVaP het trendonderzoek informatiemanagement vastgoedorganisaties (NeVaP, 2010) uitgevoerd. Dit richt zich op de wijze waarop vastgoedorganisaties door 4

12 innovatie van de bedrijfsvoering en de inzet van technologische mogelijkheden reageren op de uitdagingen waar de sector voor staat. (NeVaP, 2010, p. 3) 77% van de ondervraagden geeft aan haar primaire informatiesysteem te willen vervangen (NeVaP, 2010, p. 7). Veel ondervraagden geven aan dat ze niet tevreden zijn over de huidige leveranciers. Slechts één op de drie organisaties geeft aan tevreden te zijn. In 2011 is dit onderzoek herhaald met de nadruk op innovatie in de bedrijfsvoering (NeVaP, 2011) met als belangrijkste conclusie dat alle bedrijven gebruik maken van IT, maar dat slechts 37% tevreden is over de belangrijkste applicaties. Andrew Waller, partner bij het adviesbureau Remit, beschrijft in het boek IT for Property People (Waller, 2005), het belang van goede IT voor bedrijven in de vastgoedsector. Hij geeft het belang van goede informatie voor de sector aan. Niet alleen om de basisprocessen goed te laten draaien, maar ook om hun vermogensverstrekkers goed te informeren. Hij geeft een aantal voorbeelden van bedrijven die met IT hun bedrijfsvoering ingrijpend hebben gewijzigd en daarmee hun marktpositie sterk hebben verbeterd. Concluderend kan gesteld worden dat de vastgoedsector IT nog niet omarmd heeft als een essentieel hulpmiddel om de bedrijfsvoering te verbeteren. Ook blijkt dat men vaak niet tevreden is over de IT ondersteuning die men heeft. Deze constatering roept de vraag op wat de achtergronden hiervoor zijn. Deze vraag onderzoek ik in paragraaf Informatie Datastandaarden en vastgoed Deze publicaties gaan in op de manier waarop vastgoedbeleggers om kunnen gaan met de grote hoeveelheid informatie die men krijgt uit veel verschillende bronnen. Je zou verwachten dat dergelijke ontwikkelingen om gegevens beter uit te wisselen of te verwerken in grote belangstelling staan bij de sector. Cirincione (Cirincione, 2007) betoogt dat de vastgoed sector één van de laatste industrieën is die haar voordeel moet doen met de standaardisatie van data en online diensten die in andere sectoren grote impact hebben gehad. Volgens Cirincione is één van de grote uitdagingen die de sector heeft het feit dat niemand dezelfde taal spreekt. Er is niet één definitie van de verschillende begrippen wat doorwerkt in de wijze waarop gegevens zijn opgeslagen in systemen. Dit leidt tot dubbele handmatige invoer en andere inefficiënties. Het werpt een barrière op om van leverancier te wisselen en beter binnen de sector samen te werken. In de Verenigde Staten is een aantal organisaties bezig standaarden te ontwikkelen voor de sector. Het Open Standards Consortium for Real Estate (OSCRE) ontwikkelt standaarden voor de vastgoedbelegger en beheerders. Vanuit Nederland neemt de IVBN hieraan deel. Het Redex platform wordt momenteel op basis hiervan ontwikkeld (IVBN, 2011). Deze standaarden openen een reeks aan nieuwe mogelijkheden. De verticale integratie in de sector wordt veel groter en de afhankelijkheid tussen partijen wordt kleiner als gevolg van een veel lagere barrière om over te stappen naar bijvoorbeeld een andere beheerder. Dit geeft nieuwe kansen voor vastgoedorganisaties. Belang van managementinformatie Vastgoedmanagement organisaties (VMO), de organisaties die op operationeel niveau het vastgoed beheren voor de beleggers, hebben van oudsher een belangrijke 5

13 rol in het verzamelen van vastgoedinformatie (Vermeulen, 2010, pp ). Ze vormen een belangrijke bron van operationele informatie voor de belegger over de portefeuille op basis waarvan de belegger beslissingen neemt. Beleggers hebben detailinformatie over de objecten vaak niet in de eigen systemen staan. Ze zijn hiervoor afhankelijk van de VMO s. De vraag naar informatie neemt, zowel kwantitatief als kwalitatief, toe. De informatie moet ook steeds sneller worden geleverd. De rol van de vastgoedmanager verandert volgens Ruwiel hierdoor van boekhouder naar manager van (financiële) informatie. De VMO geeft niet alleen informatie door, het verrijkt de informatie zodat het meer waarde krijgt voor de klant. Goed informatie kunnen beheren en ontsluiten is daarmee een randvoorwaarde geworden om goed vastgoedmanagement uit te kunnen voeren. VMO s kunnen zich hiermee onderscheiden in de markt, bijvoorbeeld door eigen benchmarks te ontwikkelen. De ontwikkeling van databases met kenmerken van de vastgoedportefeuille staat volgens Ruwiel vaak nog in de kinderschoenen. Het bevat vaak alleen nog informatie over de kostenkant en nog niet over de gebruikers. Hier is nog veel terrein te winnen. Deze ontwikkeling heeft ook consequenties voor de ontvangende partij van de informatie, de vastgoedbelegger. Zij moeten in staat zijn de informatie goed te ontvangen en te gebruiken voor verdere analyse. De vastgoedbelegger is afhankelijk van de VMO voor de operationele informatie. De uitwisseling van informatie tussen de belegger en de VMO is daarmee essentieel, zeker als een belegger met meerdere VMO s samenwerkt. De datastandaarden die eerder aan bod kwamen vervullen hierin een belangrijke rol. Concluderend kunnen we stellen dat het belang van goede informatie toeneemt voor vastgoedbeleggers. Een belangrijke vraag is hoe vastgoedbeleggers beslissingen nemen over hun informatievoorziening. Beslissingsondersteuning Brooks (Brooks, 2010) stelt dat vastgoed steeds meer kwantitatief wordt benaderd. Hij geeft een overzicht van de technieken en modellen die zijn ontwikkeld om de vastgoed markt te modelleren en analyseren. Hierbij wordt op steeds grotere schaal gebruikt gemaakt van econometrische modellen. Ook geeft hij een overzicht van de software die beschikbaar is hiervoor. Vastgoedbeleggers maken voorspellingen om meer geïnformeerde beslissingen te nemen en zo hun risico te verminderen. De besproken methoden worden nu nog voornamelijk in de academische wereld toegepast en zullen meer en meer hun toepassing vinden in het bedrijfsleven. (Brooks, 2010, p. 434) Een aantal adviesbureaus en software leveranciers heeft de afgelopen jaren artikelen gepubliceerd over de waarde van goede rapportages en systemen om beslissingen te ondersteunen. Deze systemen worden toegepast bij het besturen van de organisatie en bij het ondersteunen van processen zoals taxatie (Kadenza). We zien hier praktische toepassingen van de geavanceerde modellen waar Brooks over spreekt. Concluderend kan worden gesteld dat veel vooruitgang wordt geboekt op het gebied van analyse en beslissingsondersteuning. De toepassing hiervan lijkt nog beperkt te zijn. Ook hier is de vraag hoe beleggers beslissingen nemen over hun 6

14 informatievoorziening van belang. Zijn ze bekend met de beschikbare mogelijkheden en nemen ze afgewogen beslissingen hierover? Geografische Informatie Systemen Geografische Informatie Systemen, GIS, zijn in staat om verschillende soorten gegevens op een kaart te projecteren. Ze stellen gebruikers in staat om complexe ruimtelijke analyses uit te voeren (Wofford, p. 177). GIS kan worden toegepast voor de waardering van vastgoed, voor het selecteren van geschikte locaties, voor het ondersteunen van een verkoop en een aankoop (Zeng, p. 308). Aangezien veel vastgoed gerelateerde informatie geografisch is zou je verwachten dat GIS systemen in de warme belangstelling staan van de beleggers. Uit de hier besproken literatuur blijkt dat belegger veel informatie te verwerken krijgt, uit meerdere bronnen. Dit sluit aan bij de observatie van Waller dat goede informatie essentieel is binnen het vastgoed. Vanuit de theorie zien we dat een goede informatie-huishouding dit goed kan ondersteunen Technologie Social Media Social Media, Twitter, facebook, LinkedIn, je kunt er niet meer omheen, maar geldt dat ook voor de professionele vastgoedbelegger? In 2009 heeft de RICS een rapport (Waller T., 2009) gepubliceerd met een overzicht van mogelijkheden van deze nieuwe media voor de sector. Aviva past facebook toe voor de communicatie met huurders en resulteert in een zeer laagdrempelige communicatie. Ook voor het verhuren van ruimte wordt facebook ingezet. Uit het onderzoek van NeVaP (NeVaP, 2011) blijkt dat 58% van de ondervraagden de komende twee jaar verwacht te investeren in Social Media. De snelle en laagdrempelige communicatie via de Social Media zal beleggers en beheerders in staat stellen het contact met hun relaties te verbeteren. Concluderend kan ik stellen dat Social Media een nieuwe manier toevoegt aan de mogelijkheden om met partners te communiceren. Gezien de aard van deze media, het record van aantal tweets per seconde staat momenteel op (Larson, 2011), zal dit impact hebben op de snelheid en omvang van de informatiestromen en daarmee eisen stellen aan de manier waarop een organisatie hiermee omgaat. Interessant is de vraag of er binnen de sector wordt nagedacht over Social Media, staat men open voor dit soort nieuwe ontwikkelingen? Cloud computing Cloud Computing (Thompson, 2011) is een manier die de noodzaak om kennis te hebben van technologie weghaalt. Technologie verpakt als een dienst. Het bestaat eigenlijk al heel lang, denk maar aan Gmail van Google. Het komt nu breed beschikbaar voor bedrijven en particulieren. De belangrijkste voordelen van cloud computing zijn de lage kosten (initieel en veelal ook doorlopend), flexibiliteit en schaalbaarheid en het niet hoeven doen van beheer. Voor de vastgoedsector kan het interessant zijn vanwege de lage kosten en de mogelijkheid om diensten op abonnementsbasis af te nemen, zoals bijvoorbeeld een 7

15 taxatietool (TMI, 2012). De beveiliging, bedrijfsgegevens staan op een server bij derden, wordt vaak als een risico genoemd Achtergronden In de voorgaande paragraaf heb ik de literatuur verkend op het snijvlak van vastgoedbeleggen en IT. Dit heeft het inzicht opgeleverd dat er weinig is gepubliceerd over de relatie tussen IT en de bedrijfsvoering van vastgoedbeleggers. Het laat ook zien dat er meerdere IT ontwikkelingen zijn die op deelgebieden van het vastgoedproces een waardevolle bijdrage kunnen leveren. Daarnaast toont het aan dat vastgoedbeleggers veel informatie te verwerken krijgen, je zou dus verwachten dat er een grote behoefte is aan ondersteuning daarvoor. Deze constateringen werpen de vraag op hoe de sector met deze ontwikkelingen omgaat. Worden ze omarmd en toegepast, of gaat men er afwachtend mee om? Ten aanzien van managementinformatie en beslissingsondersteuning blijkt dat het belang hiervan toeneemt en de mogelijkheden die IT biedt ook. Zoals eerder geconstateerd lijkt het er op dat de toepassing hiervan beperkt is. De vraag is of dat ligt aan de geleverde mogelijkheden, de besluitvorming of wellicht de interesse voor dergelijke ontwikkelingen. In het onderzoek van NeVaP van 2011 werd gesteld dat de sector een afwachtende houding heeft bij het gebruik van IT. Om de probleemstelling te formuleren heb ik inzicht nodig in de mogelijke achtergronden hiervan. In deze paragraaf ga ik allereerst in op wat hierover in onderzoek is gezegd. Vervolgens behandel ik wat materiedeskundigen hier over zeggen. Op basis van deze verkenning en mijn eigen expertise stel ik een drietal mogelijke achtergronden vast voor de terughoudende houding. Deze achtergronden verken ik vervolgens verder in het onderzoek Wat blijkt uit onderzoek? Het onderzoek van NeVaP uit 2011 geeft aan dat slechts 6% van de ondervraagden zeer tevreden is over hun applicaties (NeVaP, 2011, p. 6). 53% is neutraal. In het onderzoek van Ernst & Young uit 2000 (Ernst&Young, 2000) blijkt dat destijds 60% van de ondervraagden niet tevreden was over hun IT systemen. Uit dit onderzoek blijkt niet wat de achtergrond is voor de terughoudendheid. Enigszins contrair hieraan blijkt uit het onderzoek dat 25% van de organisaties een informatieplan heeft en 50% zegt hiermee bezig te zijn. De helft van de organisaties is dus op een gestructureerde wijze bezig met haar informatiebehoefte. Dit roept de vraag op welk soort organisaties dit betreft en wat deze informatieplannen inhouden. Om de vraag van dit onderzoek nader aan te scherpen is een aantal experts benaderd. Op basis van de input van de experts spits ik de vraagstelling van dit onderzoek nader toe Experts Om een scherper beeld te krijgen van de problematiek heb ik een aantal experts geïnterviewd. Deze experts hebben aantoonbaar brede ervaring in de branche en met dit vraagstuk en kunnen zodoende een goed beeld geven van de achtergronden. 8

16 Allereerst heb ik gesproken met Hans Gerritsen, partner bij Remit Consulting en auteur van het Ernst&Young onderzoek uit Vervolgens heb ik gesproken met Ruud Bouma, directeur offices bij WPM en binnen de IVBN nauw betrokken bij de ontwikkeling van datastandaardisatie en uitwisseling. Daarna heb ik met Maurits Cammeraat, consultant bij PwC gesproken. Hij heeft het onderzoek in 2010 en 2011 samen met NeVaP uitgevoerd. Als laatste heb ik gesproken met Mariëlle Wieman, directeur van NeVaP en medeauteur van de onderzoeken. Aan de geïnterviewden heb ik gevraagd wat volgens hen de belangrijkste achtergronden zijn voor de terughoudende houding van vastgoedbeleggers ten opzichte van IT. Hieronder geef ik een beknopte weergave van de gesprekken. Hans Gerritsen 1 vertelt: Het ging in vastgoed eerst om de stenen, vervolgens om financial engineering, wie maakt de slimste financiële constructie voor een deal. Met het opdrogen van de deals gaat het vanaf nu om de cashflows. Wie kan het beste zijn cashflow managen? Deze ontwikkeling maakt dat de interne processen en daarmee IT steeds belangrijker wordt, zeker omdat kapitaalverschaffers en andere stakeholders, intern en extern, steeds hogere rapportage eisen stellen. daarvoor wordt veel gebruik gemaakt van Microsoft Excel aldus Hans Gerritsen. Ruud Bouma 2 geeft aan dat de functionaliteit van de verschillende pakketten niet alle processen afdoende afdekt. Er zijn duidelijke lacunes in de geboden functionaliteit. Daarnaast constateert hij dat het senior management van vastgoedbedrijven veelal bestaat uit mensen die in de sector zijn opgegroeid. Ruud zegt: De beste vaklui groeien door. Men heeft veel inhoudelijke kennis en dat wordt ook als randvoorwaarde gezien. Consequentie hiervan is echter wel dat er veel minder aandacht is voor de procesmatige kant van de organisatie. IT krijgt hierdoor relatief weinig aandacht. Het laatste aspect dat Ruud aangeeft is het feit dat het vaak erg lastig is het rendement van IT investeringen vast te stellen. Ruud zegt hierover: De opbrengsten zijn vaak niet hard te maken, de kosten zijn echter wel zichtbaar en vaak hoog. Maurits Cammeraat 3 geeft ook aan dat de geboden functionaliteit van systemen vaak te wensen overlaat. De pakketten willen vaak zowel functionaliteit voor Portfolio Management, Asset Management en Property Management leveren. Dat leidt naar de mening van Maurits tot een matig aanbod op alle fronten. Hij geeft de systemen gemiddeld een 5 tot een 6. Daarnaast constateert hij dat er weinig aan aandacht is voor IT bij beleggers en dat het veelal niet gestructureerd wordt aangepakt. Vastgoedbeleggers zijn vaak kleine organisaties waar weinig kennis, aandacht en budget is voor IT. Als er IT projecten zijn staat over het algemeen niemand te trappelen om ze op te pakken. Maurits zegt: Ze worden gezien als risicovolle en dure projecten waar je ver van moet blijven. Dit heeft vaak te maken met de onbekendheid met de materie en de slechte communicatie tussen IT ers en vastgoed professionals. Dat dit ook anders kan heeft Maurits gemerkt met het PISCES OSCRE project, waar hij architect van is. In dit project, dat werkt aan het ontwikkelen van één set van definities voor vastgoedbegrippen, was de communicatie tussen de IT en vastgoed in eerste instantie stroef. Toen de toonzetting werd veranderd van IT naar vastgoed en er 1 Gesproken op Gesproken op Gesproken op

17 gesproken werd over de voordelen voor de business kwam de dialoog goed op gang. Inmiddels is er veel enthousiasme binnen de sector voor dit project. Mariëlle Wieman 4 zegt: Het is lastig IT op de radar te krijgen bij vastgoedbeleggers. Deze stelling onderbouwt ze met de constatering dat directieleden bij vastgoedbeleggers vaak niet zijn opgegroeid met IT en het vooral zien als iets technisch en administratief. Ze zien nog niet altijd de mogelijkheden om met IT te innoveren en hoe je er geld mee kunt verdienen en besparen. De dialoog tussen directieleden en IT managers verloopt ook vaak niet optimaal; men spreekt niet dezelfde taal. Met behulp van workshops en het jaarlijkse NeVaP/PwC Trendonderzoek Informatiemanagement streeft NeVaP er naar om de bewustwording omtrent IT in vastgoedexploitatie te vergroten. IT is kernthema van NeVaP en biedt veel kansen om te innoveren. Dit heeft effect in de vastgoedbeleggersmarkt, maar het gaat met kleine stapjes. Op basis van deze interviews komen drie aspecten prominent naar voren als achtergrond voor de terughoudende houding van vastgoedbeleggers ten opzichte van IT: 1. De geboden functionaliteit van de pakketten Drie van de vier gevraagde experts geven aan dat de pakketten die momenteel op de markt zijn niet de gevraagde functionaliteit leveren. Daarentegen blijkt uit paragraaf 1.3. dat er nieuwe IT ontwikkelingen zijn die kansen bieden voor vastgoedbeleggers. Dit aspect verken ik verder in de eerste deelvraag. 2. De aandacht voor de interne organisatie. In paragraaf 1.3 komt de vraag naar voren hoe vastgoedbeleggers beslissingen nemen omtrent hun informatievoorziening. Dit aspect komt ook in de interviews naar voren. Hier dat de focus de afgelopen jaren niet op de interne processen heeft gelegen, de focus lag op het doen van transacties. IT is niet gestructureerd opgepakt binnen de organisatie. Nu er meer aandacht voor IT komt is er behoefte aan structuur om er voor te zorgen dat de investeringen in IT het gewenste resultaat opleveren. Deze problematiek sluit aan op het vakgebied van informatie management. Dit behandelt de koppeling tussen business en IT. Dit aspect verken ik in de tweede deelvraag. 3. Competenties. De vier experts geven allemaal aan dat het begrip tussen vastgoed en IT professionals niet groot is. De dialoog verloopt niet goed. Vastgoedbeleggers zien in IT geen oplossing voor actuele knelpunten. Uit de literatuurverkenning blijkt dat die er wel zijn. De IT sector is kennelijk onvoldoende in staat geweest om aan te sluiten op het referentiekader van het management. Dit aspect verken ik in de derde deelvraag. 4 Gesproken op

18 Deze drie deelvragen hebben een logische samenhang. De eerste deelvraag gaat in op het aanbod van IT, de tweede deelvraag houdt zich bezig met de manier waarop beleggers hun behoefte formuleren en hier over beslissen. De laatste deelvraag gaat in op de wijze waarop IT en business met elkaar communiceren. Wat biedt IT? IT Wat vraagt vastgoed? Vastgoed Hoe communiceren ze? Figuur 2 samenhang deelvragen 1.5. Doelstelling Ik inventariseer in dit onderzoek de achtergronden van de terughoudende houding van vastgoedbeleggers ten opzichte van IT. Dit doe ik vanuit de overtuiging dat IT meerwaarde kan leveren voor de sector. Deze overtuiging is versterkt door de onderzoeksresultaten van ondermeer NeVaP en de interessante ontwikkelingen die in paragraaf 1.3 de revue zijn gepasseerd. Doelstelling van het onderzoek is om in kaart te brengen op welke wijze de sector meer profijt kan halen uit de toepassing van IT voor haar bedrijfsvoering. De doelstelling is als volgt gedefinieerd: Op welke manier kunnen vastgoedbeleggers meer toegevoegde waarde halen uit hun IT investeringen? 1.6. Probleemstelling In de voorgaande paragrafen heb ik het onderzoeksgebied verkend. Deze verkenning bevestigt de stelling die NeVaP en PwC poneerden bij de presentatie van hun meest recente onderzoek. De probleemstelling van het onderzoek formuleer ik op basis hiervan als volgt: Door de beperkte toepassing van IT laten vastgoedbeleggers kansen liggen om hun bedrijfsvoering te verbeteren. In dit onderzoek maak ik een systematische verkenning van deze probleemstelling om inzicht en overzicht te geven. Uit het literatuuronderzoek is gebleken dat er nog weinig over dit onderwerp bekend is. Dit onderzoek is een eerste verkenning naar deze problematiek. Het onderzoek zal ondermeer aanbevelingen doen voor verder onderzoek, voor vastgoedprofessionals om het rendement van de IT investeringen te verbeteren van voor IT professionals om meer toegevoegde waarde te leveren aan vastgoedbeleggers Scope afbakening Bij de probleemstelling beperk ik me tot vastgoedbeleggers. Andere groepen, zoals makelaars, vastgoedmanagers en ontwikkelaars, laat ik bij dit onderzoek buiten beschouwing. Indien organisaties zowel beleggen als beheren kijk ik naar de hoofdactiviteit van de organisatie. Vastgoedbeleggers moeten enige omvang hebben om met de vraagstukken te maken te hebben die in dit onderzoek spelen. Het moet een professionele belegger zijn. In samenspraak met de experts maak ik de inschatting dat vanaf 100 miljoen 11

19 Assets Under Mangement de hier besproken vraagstukken relevant zijn. Dit betreft in Nederland naar schatting 200 beleggers. Het onderzoek richt zich op ondersteuning van het vastgoedproces op strategisch en tactisch niveau. Generieke processen zoals boekhouden en HR liggen buiten de scope Deelvragen Op basis van de gesprekken en de literatuur zijn drie aspecten naar boven gekomen die naar verwachting de belangrijkste oorzaken zijn voor de terughoudende houding van de sector. Deze drie aspecten werk ik in drie deelvragen verder uit. De drie deelvragen dekken zeker niet alle aspecten af, maar worden wel door de experts herkend als de belangrijkste. De drie aspecten zijn complementair aan elkaar. 1. Beschikbare functionaliteit applicaties Als één van de belangrijke achtergronden voor de terughoudende houding van vastgoedbeleggers ten aanzien van IT wordt gesteld door de experts dat de systemen niet de functionaliteit bieden die een vastgoedbelegger wil hebben. Om dit nader te onderzoeken formuleer ik de volgende deelvraag: Deelvraag 1: Ondersteunen de softwarepakketten die in Nederland op de markt zijn de processen van een vastgoedbelegger adequaat? Deze deelvraag moet antwoord geven op de vraag in hoeverre de software pakketten die nu in Nederland op de markt zijn de processen van een vastgoedbelegger goed ondersteunen. Beantwoording van deze vraag geeft inzicht in een aantal aspecten: Is er standaard software die de processen ondersteunt? Is er software die, naar de mening van experts en gebruikers, kwalitatief goede ondersteuning biedt? De uitkomst op deze vragen bevestigt of ontkracht de stelling dat er onvoldoende goede ondersteuning door software pakketten is. 2. Focus/aandacht voor IT De tweede belangrijke achtergrond die genoemd wordt is de wijze waarop vastgoedbeleggers hun IT georganiseerd hebben. Op welke wijze brengen vastgoedbeleggers hun IT behoefte in kaarten en beslissen ze over IT investeringen? Deze vraagstukken hebben betrekking op het vakgebied van informatiemanagement. Om dit nader te verkennen formuleer ik de volgende deelvraag: Deelvraag 2: Welke best practices uit het Informatiemanagement kunnen vastgoedbeleggers ondersteunen de juiste keuzes te maken bij IT investeringen? Beantwoording van deze deelvraag geeft inzicht in mogelijkheden voor vastgoedbeleggers om met behulp van bewezen effectieve methoden (best practices) meer rendement te halen uit hun IT investeringen. 12

20 3. Competenties De experts geven aan dat er een communicatieprobleem bestaat tussen IT aan de ene kant en de beslissers bij de vastgoedbeleggers aan de andere kant. Men begrijpt elkaar niet goed en slaagt er niet goed in een brug te slaan. Dit leidt tot het formuleren van de volgende deelvraag: Deelvraag 3: Op welke manieren kan de dialoog tussen IT en de business worden verbeterd? Deze deelvraag gaat in op de zachte kant van het toepassen van IT. De uitwerking geeft het belang aan van een goede communicatie tussen business en IT en het geeft een overzicht van de verschillende maatregelen die een organisatie kan nemen om er voor te zorgen dat business en IT elkaar zo goed mogelijk begrijpen Onderzoeksmethode Het onderzoeksgebied blijkt nog voor een belangrijk deel onontgonnen te zijn. Dit onderzoek richt ik daarom in als een verkennend onderzoek: ik wil het onderzoeksgebied meer inzichtelijk maken. Dit zal ik op kwalitatieve wijze doen. De diversiteit van de geraadpleegde experts moet er voor zorgdragen dat het resultaat van de inventarisatie voldoende zegt over de hele sector van vastgoedbeleggers in Nederland Onderzoeksopzet In de onderstaande figuur geef ik schematisch aan hoe het onderzoek is opgezet en in welke hoofdstukken de verschillende onderdelen behandeld worden. Aanleiding theorie experts Theoretisch kader H1 H2 Functionaliteit Besluitvorming Competenties H3 H4 H5 Ontwerp van H6 Enquête Interviews Refectie H8 Conclusies Aanbevelingen H7 Figuur 3: opzet van het onderzoek In hoofdstuk 1 heb ik naar aanleiding van het rapport van NeVaP en PwC van 2011 in het speelveld van IT en vastgoed in kaart gebracht. Op basis hiervan heb ik de probleemstelling en onderzoeksvraag opgesteld. Op basis van de gesprekken met materiedeskundigen heb ik drie aspecten geïdentificeerd die een belangrijke rol spelen bij het verbeteren van de IT ondersteuning voor vastgoedbeleggers. In hoofdstuk 2 geef ik een overzicht van de literatuurstudie naar de drie deelvragen. In de hoofdstukken 3, 4 en 5 verken ik deze drie deelvragen verder. Deze verkenning levert concrete verbetermogelijkheden op. 13

Vastgoed en IT: op zoek naar meer synergie.

Vastgoed en IT: op zoek naar meer synergie. Vastgoed en IT: op zoek naar meer synergie. Een onderzoek naar de mogelijkheden voor vastgoedbeleggers om meer rendement te halen uit IT. Voldoen de huidige systemen en welke best practices uit de financiële

Nadere informatie

Versterk uw focus op vastgoed met ICT

Versterk uw focus op vastgoed met ICT Versterk uw focus op vastgoed met ICT Johan André de la Porte Real Estate IT September 2012 Voorwoord De wereld van het vastgoed staat onder druk en verandert in hoog tempo. Uit onderzoek dat in samenwerking

Nadere informatie

www.pwc.nl/realestate Interactiever, sneller en het huis op orde Trendonderzoek informatiemanagement vastgoedorganisaties

www.pwc.nl/realestate Interactiever, sneller en het huis op orde Trendonderzoek informatiemanagement vastgoedorganisaties www.pwc.nl/realestate Interactiever, sneller en het huis op orde Trendonderzoek informatiemanagement vastgoedorganisaties 2011 2011 Voorwoord De vastgoedsector klimt langzaam uit het economische dal. Nieuwe

Nadere informatie

Programma. Ontwikkelingen. Kansen. Hoe pak je dat aan? Waar willen jullie het over hebben?

Programma. Ontwikkelingen. Kansen. Hoe pak je dat aan? Waar willen jullie het over hebben? ICT en Vastgoed Programma Ontwikkelingen Kansen Hoe pak je dat aan? Waar willen jullie het over hebben? Wie ben ik? Loopbaan IT biedt vastgoedbedrijven concurrentievoordelen RealEstateIT helpt deze voordelen

Nadere informatie

Het gebruik van wetenschappelijke kennis bij het managen van vastgoed in de gemeentelijke sector

Het gebruik van wetenschappelijke kennis bij het managen van vastgoed in de gemeentelijke sector Het gebruik van wetenschappelijke kennis bij het managen van vastgoed in de gemeentelijke sector 1 Inhoudsopgave Introductie Onderzoekskader Methodologie Resultaten Conclusie Aanbevelingen 2 Introductie

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED Professioneel beheer voor beter rendement Een veranderende financiële omgeving vraagt om ander vastgoedbeheer Het onderwijsvastgoed, het zorgvastgoed, het gemeentelijk

Nadere informatie

Onderzoeksplan thesis MMI

Onderzoeksplan thesis MMI Onderzoeksplan thesis MMI M.C. Loof 3 januari 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Business/ICT Alignment 1 3 Alignment rond de meldkamers 1 4 Aanpak van het onderzoek 2 4.1 Startpunt van het onderzoek....................

Nadere informatie

De verborgen schatten van ERP Een onderzoek naar ERP-optimalisatie bij middelgrote bedrijven. succeed IT. better results together

De verborgen schatten van ERP Een onderzoek naar ERP-optimalisatie bij middelgrote bedrijven. succeed IT. better results together De verborgen schatten van ERP Een onderzoek naar ERP-optimalisatie bij middelgrote bedrijven succeed IT better results together Een onderzoek naar ERP-optimalisatie bij middelgrote bedrijven in handel

Nadere informatie

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties Hoe zorgen we ervoor dat we nieuwe diensten en producten soepel in onze bedrijfsvoering op kunnen nemen? Hoe geven we betere invulling

Nadere informatie

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Nederlandse Associatie voor Examinering 1 Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Met de scriptie voor Compensation & Benefits Consultant (CBC) toont de kandidaat een onderbouwd advies

Nadere informatie

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Agenda Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Resultaten Ronde Tafel Conferentie 15 september Plan van Aanpak Nederland e-skills

Nadere informatie

De zachte factoren van business IT alignment. Hemke Havinga 12 maart 2013

De zachte factoren van business IT alignment. Hemke Havinga 12 maart 2013 De zachte factoren van business IT alignment Hemke Havinga 12 maart 2013 Hemke Havinga RE RA MMI Auditmanager Auditdienst Rijk (ADR) h.b.p.havinga@minfin.nl 06 5569 2781 Inhoud Wat is Business-IT alignment

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Vastgoedorganisaties zoeken efficiëntie met informatiemanagement. Trendrapport informatiemanagement vastgoedorganisaties 2010

Vastgoedorganisaties zoeken efficiëntie met informatiemanagement. Trendrapport informatiemanagement vastgoedorganisaties 2010 Vastgoedorganisaties zoeken efficiëntie met informatiemanagement Trendrapport informatiemanagement vastgoedorganisaties 2010 De bedrijven die deel uitmaken van het wereldwijde netwerk van PricewaterhouseCoopers

Nadere informatie

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Hoe zet je gezamenlijk een nieuw en succesvol (ICT) Shared Service Center (SSC) op? En hoe zorg je ervoor dat de samenwerking tussen de deelnemende

Nadere informatie

Registratie Data Verslaglegging

Registratie Data Verslaglegging Registratie Data Verslaglegging Registratie Controleren en corrigeren Carerix helpt organisaties in het proces van recruitment en detachering. De applicatie voorziet op een eenvoudige wijze in de registratie

Nadere informatie

Onderzoek naar de effectiviteit van Business Control

Onderzoek naar de effectiviteit van Business Control Onderzoek naar de effectiviteit van Business Control Top 10 kenmerken van een effectieve v Rotterdam, februari 2015 vs Final Wat kunt u in deze doorkijk verwachten? Inleiding FinTouch doet onderzoek naar

Nadere informatie

Management. Analyse Sourcing Management

Management. Analyse Sourcing Management Management Analyse Sourcing Management Management Business Driven Management Informatie- en communicatietoepassingen zijn onmisbaar geworden in de dagelijkse praktijk van uw organisatie. Steeds meer

Nadere informatie

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA 16 januari 2014 Doetinchem Agenda Introductie Aanleiding Samenvatting handreiking Uitkomsten workshop netwerkbijeenkomst Afsluiting 2 Introductie

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions Onderzoeksopzet Danique Beeks Studentnummer: 2054232 Advanced Business Creation Stagebedrijf: JH Busines Promotions Bedrijfsbegeleider: John van den Heuvel Datum: 12 September 2013 Inhoudsopgave Inleiding

Nadere informatie

DE CIO VAN DE TOEKOMST

DE CIO VAN DE TOEKOMST MIC 2015 DE CIO VAN DE TOEKOMST 30 oktober 2015 Mark van der Velden principal adviseur, interim manager EVEN VOORSTELLEN ONDERWERPEN De complexiteit van ICT in de zorg ICT ontwikkeling in drie stappen

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Codeless White Paper Roland Worms, Directeur Wouter van der Ven, Lead Software Architect Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Het IT dilemma. Als standaard

Nadere informatie

Uitkomsten Inzicht Verdienmodel voor Intermediairbedrijven

Uitkomsten Inzicht Verdienmodel voor Intermediairbedrijven Uitkomsten Inzicht Verdienmodel voor Intermediairbedrijven Intermediairs Verwacht u dat uw product- en dienstenportefeuille ingrijpend gaat wijzigen? Verwacht u dat uw klant-markt combinaties ingrijpend

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Vrijwilligersbeleid. Rapportage flitsenquête ActiZ. ActiZ, organisatie van zorgondernemers. ICSB Marketing en Strategie Drs.

Vrijwilligersbeleid. Rapportage flitsenquête ActiZ. ActiZ, organisatie van zorgondernemers. ICSB Marketing en Strategie Drs. Rapportage flitsenquête ActiZ Vrijwilligersbeleid Voor ActiZ, organisatie van zorgondernemers Van ICSB Marketing en Strategie Drs. Yousri Mandour Datum 7 maart 2011 Pag. 1 Voorwoord Voor u liggen de resultaten

Nadere informatie

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

WAAR JE ZIT IS WAAR JE STAAT

WAAR JE ZIT IS WAAR JE STAAT WAAR JE ZIT IS WAAR JE STAAT Posities als antecedenten van management-denken over concernstrategie ACHTERGROND (H. 1-3) Concernstrategie heeft betrekking op de manier waarop een concern zijn portfolio

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING DATUM : 28-11-2012 OVER Het HerontwikkelLAB Introductie 2 VISIE Het overaanbod van kantoorruimte en de veranderde vraag ernaar hebben een omvangrijke en veelal structurele

Nadere informatie

Agenda. Integrale sturing

Agenda. Integrale sturing Agenda Wat gebeurt er in de markt? Het sturingsplatform van Ortec Finance en Vabi Het sturingsplatform en ERP Cegeka-DSA, Ortec Finance en Vabi Live preview Asset Management Live preview Vastgoeddata op

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Projectmanagementenquête 2007

Projectmanagementenquête 2007 Projectmanagementenquête 2007 Handvatten voor succesvolle projecten 21 maart 2007 Bisnez Management in samenwerking met het IT Trends Institute en de Vrije Universiteit van Amsterdam copyright by Bisnez

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau.

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau. 1 Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Rapportage Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008 Alphen-Chaam 7 juli 2011 W E T E N W A A R O M A L P H E N - C H A A M 2 1 Inleiding De Rekenkamercommissie

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Rapport Credit Management Software 2015-2016. Presentatie: Marcel Wiedenbrugge

Rapport Credit Management Software 2015-2016. Presentatie: Marcel Wiedenbrugge Rapport Credit Management Software 2015-2016 Presentatie: Marcel Wiedenbrugge Credit Expo, 5 november 2015 Agenda 1. Het rapport Credit Management Software 2. CMS. De huidige stand van zaken 3. Hoe ziet

Nadere informatie

Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft.

Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft. Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft. Webtechniek is gespecialiseerd in technische oplossingen voor internet en applicaties. Sinds 2000 is het

Nadere informatie

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Onderzoeksrapport Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Trends en ontwikkelingen in het gebruik van Business Intelligence en het toepassen van managementinformatie binnen

Nadere informatie

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Onderzoeksrapport Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Trends en ontwikkelingen in het gebruik van Business Intelligence en het toepassen van managementinformatie binnen

Nadere informatie

Hoe bedrijven social media gebruiken

Hoe bedrijven social media gebruiken Hoe bedrijven social media gebruiken SMO_214 Powered by Pondres Onderzoek Rob van Bakel Auteurs Milou Vanmulken Sjors Jonkers Beste lezer, Ook in 214 publiceren Pondres en MWM2 het Social Media Onderzoek.

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode!

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! Dragon1 EA Tool Business case webbased EA tool Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! uw organisatie, datum, versie #.#, documentstatus eigenaar/budgetverantwoordelijke: Kies op deze

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Contractmanagement in Nederland anno 2011

Contractmanagement in Nederland anno 2011 Contractmanagement in Nederland anno 2011 Samenvatting Mitopics Theo Bosselaers NEVI René van den Hoven Februari 2012 1 Periodiek onderzoekt Mitopics de professionaliteit waarmee Nederlandse organisaties

Nadere informatie

De online bedrijfsanalysetool PARTNERPROGRAMMA

De online bedrijfsanalysetool PARTNERPROGRAMMA De online bedrijfsanalysetool PARTNERPROGRAMMA MKB ondernemer wil duiding cijfers & strategisch advies van zijn accountant Uitkomst wetenschappelijk onderzoek onder ondernemers Klantonderzoek SRA en Universiteit

Nadere informatie

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention Samenvatting Wesley Brandes MSc Introductie Het succes van CRM is volgens Bauer, Grether en Leach (2002) afhankelijk van

Nadere informatie

Key success actors. De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen. Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management

Key success actors. De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen. Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management Key success actors De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management 1 Key success actors De rol van middenmanagement bij strategische

Nadere informatie

Business. IT in charge. Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord. Analytics

Business. IT in charge. Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord. Analytics Business Analytics IT in charge Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord Informatie is van en voor mensen CIO speelt belangrijke rol in nieuw spanningsveld Door Guus Pijpers Een van de eerste

Nadere informatie

Factsheet Competenties Ambtenaren

Factsheet Competenties Ambtenaren i-thorbecke Factsheet Competenties Ambtenaren Competenties van gemeenteambtenaren - nu en in de toekomst kennis en bedrijf Gemeenten werken steeds meer integraal en probleemgestuurd aan maatschappelijke

Nadere informatie

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business Masterclass Value of Information Waarde creëren voor de business Informatie en informatietechnologie maken het verschil bij de ontwikkeling van nieuwe business ideeën. Met informatie kunnen nieuwe innovatieve

Nadere informatie

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu!

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! 18 Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! Belang van snelle en betrouwbare informatie groter dan ooit Drs. Wim Kouwenhoven en drs. Maarten van Delft Westerhof Drs. W.P. Kouwenhoven is manager

Nadere informatie

Praktijkinstructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131)

Praktijkinstructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131) instructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131) pi.cin08.4.v2 ECABO, 1 september 2003 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen

Nadere informatie

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services van KPN Afdelingen smelten samen, markten verschuiven, klanten willen

Nadere informatie

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING PORTEFEUILLEMANAGEMENT EN SWOT ANALYSE Portefeuillemanagement is een dynamisch proces waarbij telkens opnieuw geanalyseerd,

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Executive Briefing Managing Data Center Performance 2013 en verder

Executive Briefing Managing Data Center Performance 2013 en verder Managing Data Center Performance 2013 en verder Voor bedrijven in het economische gebied EMEA is de grootste uitdaging bij de exploitatie van hun rekencentra het zorgen voor de beschikbaarheid van services

Nadere informatie

Registratie Data Verslaglegging

Registratie Data Verslaglegging Sjablonen Websupport Registratie Data Verslaglegging Websites Inrichtingen Video solutions Rapportages Consultancy Imports Helpdesk Exports Full Service Dashboards Registratie Koppelen en controleren De

Nadere informatie

CRM vanuit organisatorisch perspectief

CRM vanuit organisatorisch perspectief Highlights survey CRM in Nederland 2009/2010 CRM vanuit organisatorisch perspectief MarketCap International BV 13 Januari 2010 AGENDA o over de survey en de populatie o actief met en focus op CRM o hulp

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Marjoleine Hanegraaf (NMI bv) & Frans van Alebeek (PPO-AGV), december 2013 Het benutten van bodembiodiversiteit vraagt om vakmanschap van de teler. Er is

Nadere informatie

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Business Continuity Management conform ISO 22301 Onderzoek naar effecten op de prestaties van organisaties Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de onderneming,

Nadere informatie

ICT alignment en ICT governance: theorie en praktijk

ICT alignment en ICT governance: theorie en praktijk ICT alignment en ICT governance: theorie en praktijk lezing voor de MBO raad, dd. 21/1/2010. Dr.mr.ir. Th.J.G Thiadens, Lector ICT governance Fontys Hogeschool, Docent aan de UvA, Erasmus, UvT, RuG, OU

Nadere informatie

De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten

De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten Op weg naar de Gemeentelijke Service Bus Danny Greefhorst Gemeenten worden geconfronteerd met allerlei ontwikkelingen die van

Nadere informatie

Whitepaper. www.facto.nl. De regiepiramide ontsluierd

Whitepaper. www.facto.nl. De regiepiramide ontsluierd De regiepiramide ontsluierd Inleiding Regie is een veelgebruikte term voor een vorm van organiseren in het facilitaire werkveld. Toch is het lang niet altijd duidelijk wat er precies onder moet worden

Nadere informatie

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can Canon s visie op digitale transformatie van organisaties you can Digitale transformatie van organisaties Als we kijken naar de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van communicatie in de afgelopen

Nadere informatie

Functiebeschrijving Technische Architect

Functiebeschrijving Technische Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de manager van het architectuurteam.

Nadere informatie

7x Managers in de cloud

7x Managers in de cloud cloud innovation by Macaw 7x Managers in de cloud Uitkomsten van het Nationale Cloudonderzoek Bij alles wat de businessmanager voorgelegd krijgt, wil hij weten wat het hem en zijn bedrijf oplevert. Voor

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

Help, wij hebben (g)een informatiemanager!

Help, wij hebben (g)een informatiemanager! Help, wij hebben (g)een informatiemanager! Informatiemanagement in het MBO Jan Bartling Jan Kees Meindersma Bas Vermolen Bram Lankreijer Marc van Leeuwen 14 september 2011 1 Het bestaansrecht van IM Onbekend

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

Kortom, van visie naar werkelijkheid!

Kortom, van visie naar werkelijkheid! Wie zijn wij Scopeworks is een internationaal bureau wat zich richt op executive search, interim management en consulting. Ons kantoor is gevestigd in Nederland en vanuit hier worden onze diensten wereldwijd

Nadere informatie

Integratie. 60 procent managers onderschat IT-integratie. Giezeman

Integratie. 60 procent managers onderschat IT-integratie. Giezeman Integratie 60 procent managers onderschat IT-integratie Giezeman Eerste 100 dagen cruciaal 60 procent managers onderschat it-integratie Vijftig tot tachtig procent van de fusies en overnames creëert geen

Nadere informatie

Barometer Vastgoedmanagement Nederland 2014

Barometer Vastgoedmanagement Nederland 2014 IX LAST BUT NOT LEAST Barometer Vastgoedmanagement Nederland 2014 Meer vastgoedmanagement uitbesteden Annette Tjeerdsma en Jan Veuger In het voorjaar (mei/juni) van 2014 is voor het eerst een vragenlijst

Nadere informatie

Meten is leren: Hoe eff

Meten is leren: Hoe eff Meten is leren: Hoe eff De kwaliteit van uw werkgeverschap in De ziekenhuiswereld kent van oudsher een goed ontwikkeld HR-instrumentarium. Opleidingsmogelijkheden zijn voorhanden, de cao is veelomvattend,

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 Nieuwsbrief BeheerVisie Nieuwsbrief BeheerVisie 2015, Editie 2 Nieuws BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 BeheerVisie geeft advies MeldDesk App Message Router MeldDesk Gebruikers Forum Nieuwe MeldDesk

Nadere informatie

Nationale monitor Social media in de Interne Communicatie

Nationale monitor Social media in de Interne Communicatie Nationale monitor Social media in de Interne Communicatie VRAGENLIJST Dit is de vragenlijst zoals we die aangeboden hebben. Veel vragen worden door zogenaamde LIkert schalen aangeboden, bij ons op een

Nadere informatie

Taakcluster Operationeel support

Taakcluster Operationeel support Ideeën en plannen kunnen nog zo mooi zijn, uiteindelijk, aan het eind van de dag, telt alleen wat werkelijk is gedaan. Hoofdstuk 5 Taakcluster Operationeel support V1.1 / 01 september 2015 Hoofdstuk 5...

Nadere informatie

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can Canon s visie op digitale transformatie van organisaties you can Digitale transformatie van organisaties Als we kijken naar de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van communicatie in de afgelopen

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com Veilig de cloud in Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1 www.traxion.com Introductie Deze whitepaper beschrijft de integratie aspecten van clouddiensten. Wat wij merken is dat veel organisaties

Nadere informatie

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent Management Development is een effectieve manier om managementpotentieel optimaal te benutten en te ontwikkelen in een stimulerende en lerende omgeving. De manager van vandaag moet immers adequaat kunnen

Nadere informatie

10-8 7-6 5. De student is in staat om op navolgbare wijze van vijf onderwijskundige (her)ontwerpmodellen de essentie te benoemen;

10-8 7-6 5. De student is in staat om op navolgbare wijze van vijf onderwijskundige (her)ontwerpmodellen de essentie te benoemen; Henk MassinkRubrics Ontwerpen 2012-2013 Master Leren en Innoveren Hogeschool Rotterdam Beoordeeld door Hanneke Koopmans en Freddy Veltman-van Vugt. Cijfer: 5.8 Uit je uitwerking blijkt dat je je zeker

Nadere informatie

Uw specialist in technisch management

Uw specialist in technisch management IP-Solutions Het technisch beheer van installaties staat onder druk. De toenemende concurrentie, kostendruk en veranderende wet- en regelgeving vraagt om grotere transparantie, flexibiliteit en efficiency.

Nadere informatie

Whitepaper. Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten. ..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK. www.implementatie-erp.

Whitepaper. Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten. ..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK. www.implementatie-erp. Whitepaper Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK W E www.implementatie-erp.nl info@opdic.nl Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

https://www.managementboek.nl/boek/9789012117951/informatiemanagement-enbeleid-toon-abcouwer#over

https://www.managementboek.nl/boek/9789012117951/informatiemanagement-enbeleid-toon-abcouwer#over https://www.managementboek.nl/boek/9789012117951/informatiemanagement-enbeleid-toon-abcouwer#over Samenvatting 'Informatiemanagement en -beleid' zijn voorwaardelijk voor een gezonde en effectieve informatiehuishouding.

Nadere informatie

Excellent Expertteam: Kantoor vol Energie. MiRaMar. Mirande, Raymond & Marcel Miramar: 8 kilometer van Utopia

Excellent Expertteam: Kantoor vol Energie. MiRaMar. Mirande, Raymond & Marcel Miramar: 8 kilometer van Utopia Excellent Expertteam: Kantoor vol Energie MiRaMar Mirande, Raymond & Marcel Miramar: 8 kilometer van Utopia 1. Het MiRaMar team 2. Wij zien dat 3. Onze visie op het project 4. Onze aanpak 5. Onze rollen

Nadere informatie

Beleggers in gebiedsontwikkeling

Beleggers in gebiedsontwikkeling Beleggers in Incentives en belemmeringen voor een actieve rol van institutionele beleggers bij de herontwikkeling van binnenstedelijke gebieden P5 presentatie april 2015 Pelle Steigenga Technische Universiteit

Nadere informatie

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen E-resultaat aanpak Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen 2010 ContentForces Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie,

Nadere informatie

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek.

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek. Why participation works: the role of employee involvement in the implementation of the customer relationship management type of organizational change (dissertation J.T. Bouma). SAMENVATTING Het hier gepresenteerde

Nadere informatie

Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties

Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties Onderzoek van Compare to Compete: Hoe brancheorganisaties aankijken tegen benchmarken Wat is benchmarken of benchmarking? Benchmarking

Nadere informatie

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan.

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. JAARPLAN 2014 Inleiding Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. De vereniging heeft vertrouwen in

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Relatiemarketing is gericht op het ontwikkelen van winstgevende, lange termijn relaties met klanten in plaats van het realiseren van korte termijn transacties.

Nadere informatie