HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? Onderzoek naar succesfactoren van innovatie binnen de foodsector

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? Onderzoek naar succesfactoren van innovatie binnen de foodsector"

Transcriptie

1 BDO Consultants B.V. Postbus HB Utrecht Telefoon HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? Onderzoek naar succesfactoren van innovatie binnen de foodsector BDO Consultants B.V. is lid van BDO International Ltd, een rechtspersoon naar Engels recht met beperkte aansprakelijkheid, en maakt deel uit van het wereldwijde netwerk van juridisch zelfstandige organisaties die onder de naam BDO optreden. BDO is de merknaam die wordt gebruikt ter aanduiding van het BDO-netwerk en van elk van de BDO Member Firms. 09/2014 CO1457 Omdat mensen tellen.

2 INHOUDSOPGAVE Door helder zicht te geven in succesvolle bedrijfsstrategieën, is BDO Consultants voortdurend bezig het rendement van organisaties en hun activiteiten te optimaliseren. Hiervoor doen wij regelmatig onderzoek naar innovatieve en succesvolle strategieën binnen het mkb. Met ons onderzoek Succesvolle innovatie in de foodsector, laten we u zien welke elementen het innovatievermogen van een onderneming die specifiek in de foodsector opereert beïnvloeden. In deze publicatie worden onze bevindingen gepresenteerd. Daarnaast ontvangt u praktische aanbevelingen om het innovatievermogen van uw onderneming te vergroten. Focus op de klant is hierbij een belangrijk uitgangspunt, net als samenwerking, en vooral lef. Aan het eind van dit rapport vindt u een vragenlijst waarin u kunt toetsen hoe innovatief úw onderneming is. Wij zijn ervan overtuigd dat deze publicatie u veel handvatten, bruikbare tips en ideeën oplevert. Mocht u meer informatie wensen of behoefte hebben aan een persoonlijk (advies)gesprek, neemt u dan gerust contact met ons op. Wij wensen u veel inspiratie. E.J. (Ellen Joyce) Dijkema MSc Senior Consultant Organisatieadvies Telefoon Internet 06 Managementsamenvatting Inleiding Innovatie Foodsector: de keuze toegelicht Productinnovatie versus Procesinnovatie Langetermijnvisie van de onderneming op het innovatieproces Elke organisatie is uniek Aanpak van het onderzoek De BDO Innovatiemonitor Uitkomsten onderzoek Een duidelijk verschil tussen producten procesinnovatie De zes cruciale factoren van innovatie Conclusies & Aanbevelingen Belangrijkste conclusies Aanbevelingen Hoe innovatief is uw onderneming? Dit onderzoek is uitgevoerd door BDO Consultants. Food & BDO BDO Consultants is onderdeel van BDO Nederland dat met vestigingen in meer dan 100 landen wereldwijd tot de top 5 van accountantsen adviesorganisaties behoort. Door onze omvang en samenstelling hebben wij de mogelijkheid om organisaties integraal te adviseren over de huidige en toekomstige bedrijfsvoering. Onze adviseurs zijn betrokken bij uiteenlopende vraagstukken op het gebied van Strategie en Bedrijfsvoering, Financieel management, IT, Personeel, Koop, Verkoop en Waardering, Juridisch advies, Fraude en Risicomanagement. Ondanks de verschillende professionele achtergronden van onze adviseurs, zijn wij allen gericht op het optimale rendement van uw organisatie. Innovatie & BDO Deze publicatie is zorgvuldig voorbereid, maar is in algemene bewoordingen gesteld en bevat alleen informatie van algemene aard. Deze publicatie bevat geen advies voor concrete situaties, zodat uitdrukkelijk wordt aangeraden niet zonder advies van een deskundige op basis van de informatie in deze publicatie te handelen of een besluit te nemen. Voor het verkrijgen van een advies dat is toegesneden op uw concrete situatie kunt u zich wenden tot BDO Consultants B.V. of een van haar adviseurs. BDO Consultants B.V. en haar adviseurs aanvaarden geen aansprakelijkheid voor schade die het gevolg is van handelen of het nemen van besluiten op basis van de informatie in deze publicatie. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie of op enige andere wijze, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. Eerste druk, september 2014 BDO is een op naam van Stichting BDO te Amsterdam geregistreerd merk. In deze publicatie wordt BDO gebruikt ter aanduiding van de organisatie die onder de merknaam BDO actief is op het gebied van de professionele dienstverlening (accountancy, belastingadvies en consultancy) ISBN HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? 3

3 MANAGEMENTSAMENVATTING Managementsamenvatting Flexibiliteit Wij definiëren flexibiliteit als het hebben van goed inzicht in de klantwens en dat daar vervolgens passend op ingespeeld wordt. Een goed inzicht in de klantwens zorgt voor een stijgend vertrouwen bij de ondernemer in een succesvolle afloop van het innovatieproces. Ons onderzoek, Succesvolle innovatie in de foodsector, heeft als doel concrete elementen te definiëren die significant effect hebben op de mate van innovatie binnen de organisatie. Met innovatie bedoelen we niet alleen productinnovatie, maar ook procesinnovatie. We hebben gekozen voor de foodsector, omdat dit één van de topsectoren is waar de rijksoverheid in investeert. De Nederlandse foodsector blinkt uit in innovaties en productiviteit en is daarom bijzonder interessant voor ons onderzoek. Het mkb speelt hierin een belangrijke rol. Product- en procesinnovatie Wij leggen de nadruk op twee vormen van innovatie: productinnovatie en procesinnovatie. Productinnovatie is de introductie van nieuwe en verbeterde producten en/of diensten. Procesinnovatie gaat over het introduceren van nieuwe en verbeterde processen. Doel is de verschillen en gevolgen te identificeren tussen ondernemingen die bezig zijn met product- en/of procesinnovaties, en ondernemingen die hier niet mee bezig zijn. Ons onderzoek definieert zes factoren die het verschil maken tussen innoverende en niet-innoverende ondernemingen: Omvang De relatie tussen omvang en mate van innovatie is sterk positief. Oorzaak hiervoor ligt vooral in de aanwezigheid van meer financiële slagkracht waardoor investeringsbeslissingen vaker voordelig uitpakken. Samenwerking Samenwerking is in meerdere opzichten voordelig voor innovatie. Ten eerste kan eventueel het gebrek aan financiële middelen bij (kleinere) ondernemingen opgevangen worden door de bundeling van krachten. Ten tweede maakt het kennisuitwisseling en wederzijdse controle mogelijk. En ten derde zijn samenwerkingsverbanden de ideale plek voor netwerkexpansie. Strategie & Visie Innovatie vergt een langetermijnvisie. Vrijwel alle innoverende ondernemingen in onze steekproef hebben innovatiedoelstellingen opgenomen in de strategie en deze gecommuniceerd met de werknemers. Op deze manier ligt een deel van de focus op innovatie en kunnen werknemers dit openlijk communiceren en hiernaar handelen. De consensus is dat brainstormsessies bijdragen aan een innoverende onderneming. In ons onderzoek hebben we een aantal eigenschappen van deze sessies onderzocht. Het blijkt niet per definitie dat een groter aantal brainstormsessies per jaar de effectiviteit automatisch verhoogt. De specifieke samenstelling waarin dergelijke sessies worden gehouden is daarentegen wel van groot belang. Een divers participerend werknemersbestand verhoogt bijvoorbeeld in grote mate de effectiviteit. Motivatie Laatste relevante factor is de manier waarop werknemers gemotiveerd worden creatief te zijn. Ons onderzoek concludeert dat intrinsieke motivatie (goede werksfeer, complimenten) veel effectiever is dan extrinsieke motivatie. Bijkomend voordeel is dat intrinsieke motivatiemethodes veelal geen geld kosten in tegenstelling tot extrinsieke motivatiemethodes. Hoe innovatief is uw onderneming? Als u wilt achterhalen in hoeverre uw eigen onderneming innovatief is, vindt u op pagina 22 van deze publicatie een test. Middels een korte vragenlijst bepaalt uw eindscore de mate van innovativiteit. Wilt u naar aanleiding van deze test met ons van gedachten wisselen? Neem dan contact met ons op. We gaan graag met u in gesprek om het innovatieproces binnen uw onderneming verder te ontwikkelen. 4 HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? HOE INNOVATIEF STEL IK EEN BUSINESSPLAN IS UW ONDERNEMING? OP? 5

4 Inleiding 1.1 Innovatie Om concurrerend en onderscheidend te blijven is voortdurende innovatie van levensbelang. Innovatie is een breed gedragen en veelomvattend begrip en is van toepassing op alle sectoren. Een negental van deze sectoren is door de rijksoverheid verkozen tot Topconsortium voor Kennis en Innovatie (TKI), waaronder Agro & Food. Dit zijn sectoren waarin Nederland volgens de rijksoverheid nog meer in kan uitblinken en daarom samen met ondernemers en onderzoekers gericht investeert. De afspraken hierover tussen overheid, bedrijfsleven, universiteiten en onderzoekscentra zijn vastgelegd in zogenoemde innovatiecontracten. Innoveren is echter niet gemakkelijk. Er bestaan veel factoren die invloed hebben op het innovatieve vermogen van uw onderneming. Als gevolg hiervan blijkt het creëren van een succesvol innovatieproces voor veel ondernemingen, zeker in het mkb, een moeilijk te behappen proces. Er komt veel kijken bij innovatieprocessen. Het kost tijd en inzet van uw mensen, en vraagt om ruimte, middelen en creativiteit. Daarnaast vergt het ook de nodige investeringen. Om succesvol hierin te zijn moet u niet alleen denken aan de financiering en mogelijke fiscale voordelen. Maar ook aan de manier waarop uw onderneming is ingericht: stimuleert dit creativiteit en innovatie? Hoe motiveert u uw mensen? Wat zijn de kenmerken van de markt waarin u actief bent: hoe belangrijk is innovatie? Hoe laat u zich inspireren? Voor dit onderzoek heeft BDO Consultants een enquête verspreid onder circa 500 van haar relaties in de foodsector. 1.2 Foodsector: de keuze toegelicht Ontwikkelingen in de foodsector volgen elkaar in rap tempo op. Door veranderende klantbehoeftes en toegenomen concurrentie zijn prijzen onder druk komen te staan en hierdoor vaak ook het bedrijfsresultaat. Om rendement te behouden of te verbeteren, moeten foodbedrijven slimmer gaan werken. Daarbij vragen mondiale ontwikkelingen zoals de stijgende voedselvraag en het veranderende klimaat ook om nieuwe en verbeterde producten en diensten. Om deze redenen is de foodsector één van de topsectoren van de overheid, waarin het samen met het bedrijfsleven en wetenschappelijke instellingen werkt aan de uitbreiding van kennis en innovatie. 7 HOE STEL IK EEN BUSINESSPLAN OP? HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? 7

5 1 INLEIDING De Nederlandse foodsector blinkt volgens de rijksoverheid uit in innovaties en productiviteit. Twaalf van de veertig belangrijkste voedselen drankbedrijven wereldwijd hebben een vestiging of R&D-activiteit in Nederland. Het mkb speelt hierin een belangrijke rol. De topsector genereert jaarlijks ruim 50 miljard aan toegevoegde waarde en ruim 80 miljard aan export. Daarmee is het de grootste maaksector van Nederland en goed voor 1 van het bruto nationaal product, 1 van de werkgelegenheid en maar liefst 25% van de export. 1.3 Productinnovatie versus Procesinnovatie Innovatie wordt vaak ten onrechte geassocieerd met volledige vernieuwing. Dit is echter geen noodzakelijke voorwaarde om een bepaald product of proces innovatief te noemen. Een verbetering van een proces kan evengoed een innovatie worden genoemd. In dit onderzoek maken we onderscheid tussen twee typen innovatie: productinnovatie en procesinnovatie. Productinnovatie is gericht op de vernieuwing en verbetering van producten en diensten, en dus op wat de onderneming daadwerkelijk produceert. Als we in deze publicatie spreken over nieuwe producten, bedoelen we overigens niet alleen tastbare producten, maar ook innovatieve foodserviceconcepten of bijvoorbeeld de assortimentsamenstelling. Een voorbeeld is de verkoop van speltbrood bij Bakkerij van Dongen. Dit brood is gezonder en bevat minder koolhydraten dan normaal brood. In de huidige maatschappelijke ontwikkelingen op het gebied van gezond leven is dit dus een zeer interessant product. Procesinnovatie is gericht op vernieuwing en verbetering van processen en dus op hoe de onderneming produceert. Hierbij kunt u bijvoorbeeld denken aan het automatiseren of verduurzamen van het productieproces. Zo heeft Paul Jolink van banketbakkerij Jolink besloten om een stalen mal te maken waarin 50 broodjes in één keer vierkant gesneden kunnen worden. Dit scheelt arbeidstijd aangezien dit voorheen stuk voor stuk met de hand werd gedaan. Sociale innovatie Naast product- en procesinnovatie bestaat er nog een derde vorm, namelijk sociale innovatie. Deze vorm heeft niet zozeer te maken met technologische vernieuwing. Sociale innovatie gaat over vernieuwing van de wijze waarop het werk in ondernemingen is georganiseerd, zodat dit arbeidsproductiviteit en kwaliteit ten goede komt. Anders doen vraagt echter om anders denken en anders sturen en in die zin hebben de drie vormen natuurlijk met elkaar te maken. In dit onderzoek zullen we op deze vorm echter niet verder ingaan, aangezien ze zeer lastig te kwantificeren zijn. 1.4 Langetermijnvisie van de onderneming op het innovatieproces Het lastige aan innovatie is de te maken kosten-batenanalyse door de ondernemer. De complexiteit voor ondernemingen beslaat het genereren van zekere kortetermijnkosten en van onzekere langetermijnbaten. De ontwikkeling van een nieuw product/proces brengt namelijk zekere onderzoekskosten met zich mee die op korte termijn betaald moeten worden. Of deze kosten nog terugverdiend worden is sterk de vraag. Het is namelijk lastig om voorafgaand aan het proces in te schatten welk product winstgevend zal zijn en welke niet. Deze onzekerheid resulteert in veel afwijzingen met betrekking tot de te nemen investeringsbeslissingen. Bij dit soort beslissingen is het belangrijk de lange termijn in het oog te houden. Wat hierbij helpt, is een zo goed mogelijke inschatting van de onzekere opbrengsten uit het innovatieproces. Door middel van een haalbaarheidsstudie of een marktonderzoek kunt u klantbehoeftes inschatten. Met deze informatie kunt u scenario s opstellen ten aanzien van de opbrengsten van een innovatie. Wij zijn ervan overtuigd dat u zodoende de succeskans van een innovatie vergroot. De input uit zo n onderzoek maakt uw plannen realistischer omdat ze beter aansluiten op de behoefte van de markt. Hierdoor krijgt u meer inzicht in de voorwaarden voor succes. Op basis van deze scenario s kunt u (beter) inschatten of een innovatie(proces) moet plaatsvinden. 1.5 Elke organisatie is uniek Decennia lang vindt er al onderzoek plaats naar innovatie en worden methodes ontwikkeld die moeten leiden tot betere beheersing van het innovatieproces. Het creëren en/of verbeteren van nieuwe producten en/of processen blijkt niet te vangen in één universele aanpak over een optimaal in te richten innovatieproces. Dit komt doordat situaties per bedrijf verschillen en elke situatie om een net iets andere aanpak vraagt. Deze publicatie beperkt zich tot de resultaten van ons onderzoek en definieert daarom geen universele aanpak. Wel presenteren we met een aantal aanbevelingen dat voor ieder bedrijf bruikbaar is en de kans op succesvolle innovatie vergroot. Daar kunt u dus mooi uw voordeel mee doen. Het creëren van de perfecte randvoorwaarden voor een succesvol innovatieproces is een uitdagend en complex proces. Doel van ons onderzoek is het identificeren van de belangrijkste factoren die leiden tot een succesvol innovatieproces. Daarnaast willen we handvatten aanreiken die moeten leiden tot een verbeterd rendement ten aanzien van het creatieve proces binnen uw onderneming. 2% 19% 5% 14% 14% 7% 38% Brood & Banket Dranken Zoetwaren, koek en snacks Groenten & fruitproducten Vleesproducten Zuivelproducten Anders Figuur 1 - Samenstelling van de onderzoekspopulatie verdeeld naar subsector Aanpak van het onderzoek Ons onderzoek is gebaseerd op de vragenlijst Succesvolle innovatie in de foodsector en een aantal (diepte-)interviews bij respondenten 1. De vragenlijst beoordeelt het innovatief vermogen van een onderneming. Ten eerste is een analyse gemaakt vanuit extern perspectief (de omgeving van een onderneming), vervolgens zoomt de vragenlijst in op de organisatie en cultuur van de onderneming (het interne perspectief). Ten slotte is het specifieke innovatieproces van de onderneming onder de loep genomen. De interviews verschaffen aanvullende informatie en geven meer inzicht om zodoende de uitkomsten beter te kunnen interpreteren. In totaal zijn er circa 500 mkb-ondernemingen uit verschillende foodsectoren aangeschreven. De samenstelling van deze groep, verdeeld naar subsectoren, is in figuur 1 weergegeven. 2.1 De BDO Innovatiemonitor 2 De respondenten van ons onderzoek hebben direct na het invullen van de vragenlijst een individuele rapportage ontvangen waarin op basis van de volgende vijf indicatoren is aangegeven hoe innovatief de desbetreffende onderneming is: 1 Strategie; 2 Proces; 3 Organisatie; 4 Verbindingen; 5 Lerend vermogen. 1 Om de uitkomsten te kwalificeren spraken we met Paul Jolink, eigenaar van Banketbakkerij Jolink, Jan den Heijer, directeur Fresh Services & Industry van Verstegen Spices & Sauces en Henk Wijnbergen, mede-eigenaar van Bakkerij van Dongen. 2 De vragenlijst kent 28 vragen verdeeld over vijf onderwerpen. Er is een maximale score van 10 te behalen. Elke subcategorie bestaat uit een aantal vragen dat voor een bepaald percentage (afhankelijk van het aantal vragen per onderwerp) meetelt voor de eindscore. Per antwoordmogelijkheid zijn respectievelijk 0, 3, 6 of 10 punten te behalen. 8 HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? 9

6 Uitkomsten onderzoek 3.1 Een duidelijk verschil tussen product- en procesinnovatie Ons onderzoek laat een duidelijk verschil zien in de mate van product- en procesinnovatie. 64% van de ondernemingen geeft aan de afgelopen twee jaar nieuwe of verbeterde producten te hebben geïntroduceerd. Dit aantal ligt voor nieuwe of verbeterde processen slechts op 48% (figuur 2). Het is echter de vraag of er in de praktijk daadwerkelijk minder aan procesinnovatie wordt gedaan. Uit gesprekken, zoals met 36% Jan den Heijer van Verstegen en Henk Nee Wijnbergen van Bakkerij van Dongen, blijkt dat de associatie met innovatie veel sneller gericht is op producten. Een Jaandere verklaring is het verschil 64% tussen hoe en wat. Het lijkt makkelijker om iets geheel nieuws te doen, dan om bestaand gedrag aan te passen (en af te leren ). Ondernemingen zijn daarom eerder in staat om een nieuw product te ontwikkelen en te lanceren, dan om bestaande processen te wijzigen. 48% 52% Nee Ja Figuur 2 - Wij hebben de afgelopen 2 jaar 1 of meerdere procesinnovaties geïmplementeerd 11 HOE STEL IK EEN BUSINESSPLAN OP? HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? 11

7 3 UITKOMSTEN ONDERZOEK UITKOMSTEN ONDERZOEK 3 64% 36% Figuur 3 - Wij hebben de afgelopen 2 jaar 1 of meerdere productinnovaties geïntroduceerd In de komende paragrafen definiëren we de cruciale factoren die het verschil bepalen tussen innoverende en niet-innoverende ondernemingen. Met niet-innoverende ondernemingen bedoelen we in dit 48% geval dus ondernemingen 52% Nee die geen productinnovaties én Ja geen procesinnovaties doorvoeren. De betreffende factoren zijn gekozen op basis van correlatiecoëfficiënten, wat neerkomt op het definiëren van de sterkste relaties. OMVANG Nee Ja Geen productinnovatie Wel productinnovatie Geen productinnovatie Wel productinnovatie Figuur 5 - Productinnovatie afgelopen 2 jaar, afgezet tegen omvang De zes cruciale factoren van innovatie 1 Grotere ondernemingen zijn innovatiever Het blijkt dat grotere ondernemingen innovatiever zijn. Ze introduceren zowel meer productinnovaties als procesinnovaties. We zien dat alle ondernemingen binnen onze steekproef met meer dan 50 werknemers de laatste twee jaar productinnovaties hebben doorgevoerd. Voor procesinnovatie is deze positieve relatie ook zichtbaar, hetzij in iets mindere mate. Helaas is de weg naar subsidies moeilijk te vinden, waardoor een innovatief idee vaak ook een idee blijft. Een verklaring voor de relatie tussen omvang en de mate van innovatie moet onder andere gezocht worden in het argument van beperkte middelen. Kleinere ondernemingen hebben doorgaans minder financiële middelen ter beschikking die nodig zijn om te investeren in onderzoek en ontwikkeling. Het is daarom jammer dat kleinere ondernemingen de weg naar subsidies moeilijk weten te vinden. Een subsidie of fiscaal voordeel kan nét die extra ruimte geven, waardoor het wel mogelijk wordt om werk te maken van een innovatief idee. Doordat grotere ondernemingen meer werknemers hebben, hebben ze logischerwijs ook meer relaties. Al deze relaties kunnen input of suggesties verschaffen die in potentie kunnen leiden tot product- of procesinnovaties. Vaak vormen de wensen van klanten het vertrekpunt voor innovatie. Jan den Heijer, directeur Fresh Services & Industry van Verstegen Spices & Sauces, gaf aan dat Verstegen veel gebruikmaakt van de input van klanten. Vaak werken ze samen met klanten aan nieuwe producten of combinaties. Hoe meer externe relaties een onderneming dus heeft, hoe krachtiger het signaal dat deze relaties afgeven en des te sterker de drang naar innovatie. Ten slotte is het vaak het geval dat grotere ondernemingen meer tijd en vrijheid ervaren om zich met innovatie bezig te houden. Kleinere bedrijven produceren vaak een beperkt aantal producten voor een beperkt aantal afnemers. De focus ligt eerder op kwaliteit en service om tevreden klanten te krijgen, dan op het overtreffen van klantverwachtingen met nieuwe oplossingen. De noodzaak om te innoveren wordt hier veelal niet ervaren. Het geld is vaak het grote probleem bij mkb-ondernemingen om te innoveren. HENK WIJNBERGEN BAKKERIJ VAN DONGEN SAMEN- WERKING MOTIVATIE INNOVATIEF VERMOGEN ONDERNEMING STRATEGIE BRAINSTORM- SESSIES Het innovatieproces is een langetermijnproces dat geduld en lef vraagt van de ondernemer. Met het opstarten van een dergelijk innovatieproces neemt de ondernemer een aanzienlijk risico; gekeken naar de zekere kosten en onzekere baten. Dit risico is alleen maar groter als de financiële slagkracht van een onderneming niet erg groot is. Startups Een uitzondering op de kleine ondernemingen die over het algemeen minder innovatief zijn, zijn de diverse startups die als het ware onder de radar blijven. Deze hele kleine ondernemingen willen zich juist vaak sterk innovatief profileren. Onze ervaring leert dat hier veel innovatieve ideeën leven en tot bloei komen. Vaak gebeurt dit (nog) op wat kleinere schaal, waardoor het voor de buitenwereld (en ons onderzoek) minder zichtbaar is. KLANTWENS Geen procesinnovatie Wel procesinnovatie Figuur 4 - De zes succesfactoren van innovatie Figuur 6 - Procesinnovatie afgelopen 2 jaar, afgezet tegen omvang Geen procesinnovatie Wel procesinnovatie 12 HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? 13

8 3 UITKOMSTEN ONDERZOEK UITKOMSTEN ONDERZOEK 3 Het familiebedrijf Bakkerij van Dongen is gestart in Inmiddels kent de bakkerij acht winkels en meer dan 70. De zonen van Van Dongen senior hebben allen een bakkersopleiding gevolgd en geleerd steeds nieuwe producten te maken. Met deze constante vernieuwing en uitbreiding van het assortiment slaagde Van Dongen er in zich te onderscheiden van de concurrentie. Gestimuleerd door hun vader ontwikkelden de zonen een sterke drang om van traditionele producten een geheel eigen Van Dongen variant te maken. De huidige onderneming kent een unieke combinatie van brood, banket, chocolaterie én catering. Ook de huidige directeuren Paul van Dongen en Henk Wijnbergen blijven streven naar vernieuwing van de producten en de winkels. Henk Wijnbergen geeft aan dat de huidige Bakkerij van Dongen nog steeds continu nieuwe producten introduceert en daarnaast actief is met procesinnovaties om het productieproces verder te verbeteren en vergemakkelijken. Geen samenwerking Wel samenwerking Geen productinnovatie Wel productinnovatie Geen samenwerking Wel samenwerking Geen procesinnovatie Wel procesinnovatie Figuur 7 - Productinnovatie afgelopen 2 jaar, afgezet tegen samenwerking 2 Ondernemers die samenwerken zijn innovatiever Ondernemers die samenwerken met klanten, leveranciers of zelfs concullega s, zijn over het algemeen innovatiever. Van alle ondernemingen in onze steekproef werkt 52% samen met andere partijen, onder andere op het gebied van innovatie. Van deze 52% is 7 innovatief te noemen. Van de overige 48% van de ondernemers die individueel opereren, is 5 innovatief. Het is opvallend om te zien dat ondernemingen die niet samenwerken nauwelijks procesinnovaties doorvoeren. Slechts 25% geeft aan de laatste twee jaar processen te hebben verbeterd. Voorbeelden van samenwerkingsverbanden zoals aangegeven in de interviews zijn brancheorganisaties, gildes, regionale samenwerkingen en/of specifieke samenwerkingen met leveranciers en afnemers. Zo is banketbakkerij Jolink onderdeel van het gilde Heerlijk & Heerlijk. Dit gilde organiseert maandelijkse bijeenkomsten, inspiratieweekenden en bezoekt aangesloten ondernemingen om de kwaliteit te testen. Een verklaring voor de positieve relatie tussen samenwerking en innovatie moet gezocht worden in de aanwezigheid van de beschikbare middelen. Door samen te werken kun je krachten bundelen. Hierdoor worden investeringen die zonder samenwerking niet realiseerbaar zijn, nu mogelijk en verantwoord. Samenwerking nodigt daarnaast ook uit tot kennisuitwisseling, wederzijdse toetsing en netwerkexpansie. Zodoende stimuleert samenwerking creativiteit en lerend vermogen, en geeft meer inzicht in verbeter- en vernieuwingsmogelijkheden. Twee (of meer) weten immers meer dan één. Bedrijfskolomintegratie is de toekomst van het mkb. HENK WIJNBERGEN BAKKERIJ VAN DONGEN 3 Weet wat de klant wil Wanneer u een goed inzicht heeft in de behoeftes van uw klant, kunt u innovatieve ideeën hierop screenen en aanpassen. De mate van inzicht definiëren wij als flexibiliteit. Ondernemers die weten wat hun klant wil zijn flexibel en behalen vaak een hoger rendement. Eerder BDO-onderzoek 3 heeft echter aangetoond dat veel ondernemers hier te gemakkelijk over denken en hierover niet of nauwelijks met de klant in gesprek gaan. Het inzichtelijk maken van de klantwens blijkt volgens ons onderzoek een cruciale factor. Ondernemingen die een scherp beeld hebben van de klantwens, kunnen hierop inspelen. Wanneer u als ondernemer een goed inzicht heeft in wat uw klant wil, kunt u uw producten, diensten en processen daar beter op aansluiten. Beter afgestemde dienstverlening leidt tot hogere klanttevredenheid en daarmee tot meer kans op succes van de innovatie. Het geeft u als ondernemer meer vertrouwen om in dat geval innovaties door te voeren. Wanneer de kans op succes aanzienlijk wordt geacht, zal de kosten-batenanalyse vaker positief uitvallen en de introductie van nieuwe producten of diensten dus vaker plaatsvinden. van de ondernemingen met een goed ontwikkeld klantbegrip introduceert nieuwe producten en diensten. Voor ondernemingen met een minder accuraat begrip van de klantwens, en dus niet flexibel zijn, is dit slechts. Niet flexibel Wel flexibel Geen productinnovatie Niet flexibel Wel flexibel Geen procesinnovatie Voor procesinnovatie is dit positief effect niet zichtbaar op basis van ons onderzoek. Mogelijk is dit te wijten aan het feit dat de klanten van een onderneming vaak geen zicht hebben op de interne processen van de betreffende onderneming, en hier daarom ook geen uitgesproken voorkeuren voor hebben. De processen moeten in hun ogen voornamelijk duurzaam en goedkoop zijn. Vorig weekend ben ik met 25 collegabanketbakkers op inspiratieweekend in Noord-Frankrijk geweest. PAUL JOLINK BANKETBAKKERIJ JOLINK Banketbakkerij Jolink is sinds 1968 gevestigd in Brummen en kent inmiddels ook een tweede vestiging in Zutphen. De banketbakkerij heeft 25, die nog steeds op ambachtelijke wijze producten bereiden met hun kennis en vakmanschap. De banketbakkers verzorgen dagelijks een grote sortering verse producten, zoals roomboterkoekjes, gebak en hartigheden. De onderneming is met de tijd meegegaan in zowel de innovatie van producten als de productiemethoden, maar altijd met het behoud van alleen de natuurlijke smaken en zuivere grondstoffen. Om alle consumenten van dienst te kunnen zijn, heeft de banketbakkerij verschillende allergieproducten opgenomen in het assortiment. Eigenaar Paul Jolink is zeer actief bezig met innovatie. Zo organiseert hij brainstormsessies en was hij voorzitter van samenwerkingsverband Heerlijk & Heerlijk, het Gilde van de Betere Banketbakkers. In dit gilde zijn tweehonderd zelfstandige banketbakkers verenigd. Verspreid over het hele land waarborgen deze banketbakkers topkwaliteit in banket. Regelmatig worden alle Heerlijk & Heerlijk banketbakkers beoordeeld op hun product- en organisatiekwaliteit. Banketbakkerij Jolink introduceert elke maand nieuwe producten en heeft zeer recent het productieproces vernieuwd en uitgebreid. Wel productinnovatie Wel procesinnovatie Figuur 8 - Productinnovatie afgelopen 2 jaar, afgezet tegen samenwerking 3 Hoe blauw is uw onderneming? Onderzoek naar strategie en rendement in het mkb (BDO Consultants, 2012). 14 HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? 15

9 3 UITKOMSTEN ONDERZOEK UITKOMSTEN ONDERZOEK 3 Sinds de oprichting in 1886 is Verstegen continu een belangrijke speler geweest in de foodbranche. Dat is ruim 125 jaar anticiperen, creëren en inspireren, maar vooral het leveren van de beste kwaliteit. En dat gaat ver: tot aan de oorsprong. Verstegen Spices & Sauces is een actief familiebedrijf met 360 werknemers binnen alle segmenten van de foodbranche industrie, foodservice, versdistributie, retail en consument. Op basis van partnership en vertrouwen werkt Verstegen met haar relaties intensief samen aan nieuwe trends, behoeften en producten. Verstegen ontwikkelt graag nieuwe concepten en smaken, samen met haar klanten. Rekening houdend met vandaag én morgen. Voedselveiligheid, duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen vormen daarom de basis. Jan den Heijer, directeur Fresh Services & Industry, laat weten dat er maandelijks nieuwe producten worden geïntroduceerd, waar het personeel ook aan meeproeft. Met behulp van topkoks en inspiratie vanuit het buitenland tracht Verstegen elk nieuw product tot een succes te maken. Ze zeggen daarom niet voor niets: Verstegen with pleasure. 4 Formuleren en communiceren van een duidelijke (innovatie)strategie Vooruitdenken is het bepalen van de te varen koers binnen de grenzen van wat mogelijk is. Tegelijkertijd gaat strategisch denken over anticiperen op de omgeving. Het is dus belangrijk dat u sensitief bent voor de ontwikkelingen die zich in uw omgeving voordoen en dat u tijdig anticipeert. Innovatie kan een belangrijke bijdrage leveren aan uw strategie en kan u helpen om onderscheidend te zijn en te blijven. Om succesvol te innoveren, wat een complex langetermijnproces behelst, moet dit ook onderdeel uitmaken van de strategie. Dat betekent dat het noodzakelijk is om duidelijke doelstellingen te formuleren met betrekking tot innovatie. Daarnaast moet u over een duidelijk geformuleerd (actie)plan beschikken hoe u de doelstellingen bereikt. Strategisch denken is vooruitdenken. Oneens Eens Zeer eens Geen productinnovatie Wel productinnovatie Oneens Eens Zeer eens Geen procesinnovatie Wel procesinnovatie Figuur 9 - In de strategie en visie van de onderneming is innovatie een belangrijk speerpunt We stelden respondenten de vraag of innovatie een belangrijke plek inneemt binnen de strategische doelstellingen. Vervolgens stelden we de vraag of deze strategie bekend is bij de werknemers van de onderneming (zie figuur 10). Het hebben van duidelijk geformuleerde innovatiedoelstellingen en goede communicatie hiervan binnen de onderneming, heeft namelijk een zeer positief effect op de betreffende innovatie binnen de onderneming. Uit ons onderzoek blijkt dat dit vooral geldt voor productinnovaties. Respondenten die innovatie hebben omarmd in hun strategie en dit helder hebben gecommuniceerd binnen de onderneming, hebben deze innovaties ook vaak al doorgevoerd. Voor procesinnovatie is het positieve effect iets minder duidelijk zichtbaar. Goede communicatie betekent niet alleen het verwoorden van de innovatiedoelstelling zelf, maar vooral het vertalen van de doelstelling naar gerichte acties. Zodoende weet het personeel wat er verwacht wordt en hoe zij zelf een bijdrage kunnen leveren. Aannemen dat externen wel weten dat uw onderneming innovatief is, is niet verstandig. Ook extern zult u de boodschap dus moeten blijven herhalen en vooral verduidelijken voor de doelgroep. Toon uw expertise Oneens in vakbladen Eens of Zeer op eens branchebijeenkomsten Oneens Eens en laat Zeer eens vooral uw Geen klanten productinnovatie weten wat het hen kan Geen opleveren. procesinnovatie Wel productinnovatie Wel procesinnovatie Oneens Eens Zeer eens Oneens Eens Zeer eens Geen productinnovatie Geen procesinnovatie Wel productinnovatie Wel procesinnovatie Figuur 10 - De strategie en visie zijn bij alle bekend 5 : het gaat om kwaliteit niet om kwantiteit Het blijkt dat brainstormsessies het innovatief vermogen van een onderneming positief beïnvloeden. Exacte vorm en frequentie zijn hierbij van minder groot belang dan de samenstelling van de groep deelnemers. Een brainstormsessie zorgt ervoor dat binnen de onderneming wordt nagedacht en overlegd over nieuwe producten (wat kunnen we de markt nog meer bieden?) of processen (hoe kunnen we ons werk slimmer organiseren?). Echter, tijd is geld. Het is dus belangrijk om te weten wat het effect is van het aantal sessies per jaar en de samenstelling van deze sessies, zodat het rendement van de sessies wordt vergroot. Figuur 11 op pagina 18 illustreert de relatie tussen het aantal brainstormsessies en de mate van respectievelijk product- en procesinnovatie. Een klein positief effect is zichtbaar. Dit lijkt te duiden op hoe meer, hoe beter. Het effect van de onderwerpen is niet meetbaar geweest in ons onderzoek, aangezien deze sterk verschillen per onderneming. De samenstelling of de mate van is wel te kwantificeren en te meten. 16 HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? 17

10 3 UITKOMSTEN ONDERZOEK UITKOMSTEN ONDERZOEK 3 zijn niet effectief zijn niet effectief zijn effectief zijn effectief Wetenschappelijke studies 4 benadrukken het belang van voor creativiteit en de effectiviteit van een brainstormsessie. Naar aanleiding van deze onderzoeken hebben wij het effect van op twee manieren gemeten. In figuur 12 ziet u het effect van hiërarchische, wat neerkomt op het laten participeren van werknemers uit alle lagen van de onderneming. Er bestaat een wezenlijk verschil in effectiviteit tussen sessies met en zonder deze hiërarchische. Van de sessies met is 9 effectief, terwijl van de sessies zonder deze 65% effectief blijkt te zijn. 6 Intrinsieke motivatie heeft meer effect en is goedkoper dan extrinsieke motivatie Motivatie van werknemers heeft een duidelijk effect op de mate van innovatie. Er kan sprake zijn van zowel intrinsieke als extrinsieke motivatie. Intrinsieke motivatie is motivatie die werknemers vanuit zichzelf hebben, omdat ze het simpelweg leuk vinden om te werken. Extrinsieke motivatie is motivatie die werknemers hebben voor het leveren van een prestatie op basis van een beloning die hen wordt voorgehouden, bijvoorbeeld een geldbedrag. Geen brainstormsessies Wel brain- Geen brainstormsessies Wel brainstormsessiestormsessies Figuur 11 - Effect van frequentie op de effectiviteit van brainstormsessies zijn niet effectief zijn niet effectief zijn effectief zijn effectief Hiërarchische Geen Hiërarchische hiërarchische Geen hiërarchische Figuur 12 - Impact van op effectiviteit brainstormsessies zijn niet effectief zijn niet effectief zijn effectief zijn effectief Bij ons lopen 80 verschillende nationaliteiten rond, met elk hun eigen gewoontes en ideeën. Reken maar dat dit een positief effect heeft op onze innovaties. JAN DEN HEIJER DIRECTEUR FRESH SERVICES & INDUSTRY, VERSTEGEN In figuur 13 ziet u het effect van kenmerkelijke. Kenmerkelijke laat het effect zien van de aanwezigheid van werknemers met verschillende karakteristieken (zoals leeftijd, ervaring en opleiding). 9 van de sessies met kenmerkelijke blijkt zeer effectief. Dit effect is bij sessies zonder kenmerkelijke slechts 5. Kortom: zorg voor in groepssamenstelling. Dit stimuleert mensen om verschillende invalshoeken te kiezen en daardoor gemakkelijker op nieuwe ideeën te komen. Dit vormt de basis voor innovaties. Bovendien dragen brainstormsessies bij aan het draagvlak voor nieuwe ideeën, omdat mensen hier zelf inspraak en invloed op hebben en beter begrijpen waarom keuzes zijn gemaakt. Werknemers krijgen een maandpakket met specerijen en de nieuwste innovaties. JAN DEN HEIJER- DIRECTEUR FRESH SERVICES & INDUSTRY, VERSTEGEN Uit de vragenlijst en de diepte-interviews blijkt dat motivatie een belangrijke rol speelt in vooral de creativiteit van individuele werknemers binnen de onderneming. Verstegen Spices & Sauces geeft werknemers bijvoorbeeld elke maand een pakket mee met specerijen en de nieuwste innovaties. Dit resulteert in reacties met nieuwe ideeën, verbeterpunten en tips voor de producten in het pakket. Op deze manier dragen werknemers dus bij aan kwaliteitsverhoging van het productassortiment en vormen zij een bron van input voor innovatie. Tegelijkertijd motiveert en inspireert het mensen om zelf een bijdrage te leveren. Figuur 14 laat het effect van extrinsieke motivatie op productinnovatie en procesinnovatie zien. Zoals u hieruit kunt opmaken, is er een klein positief effect zichtbaar. Aangezien extrinsieke motivatie kostbaar is en het positieve effect beperkt, is in ons onderzoek de focus verschoven naar intrinsieke motivatie. Uit de diepte-interviews blijkt dat deze vorm van motivatie al veelvuldig wordt toegepast. Geen extrinsieke motivatie Wel extrinsieke motivatie Geen productinnovatie Wel productinnovatie Geen extrinsieke motivatie Wel extrinsieke motivatie Geen procesinnovatie Wel procesinnovatie Figuur 14 - Effect van extrinsieke motivatie op productinnovatie en procesinnovatie Het creëren van een goede sfeer op de werkvloer door bijvoorbeeld het uitdelen van complimenten en het organiseren van uitjes lijkt meer te stimuleren dan een financiële beloning. Figuur 15 geeft de verhouding tussen de twee vormen weer zoals naar voren is gekomen. Als dank gaf ik hem een fiets. Dit vergeet hij nooit meer want hij zit er nog elke dag op! 3 extrinsieke motivatie 7 intrinsieke motivatie Figuur 15 - Verhouding intrinsieke en extrinsieke motivatie Kenmerkelijke Kenmerkelijke Geen kenmerkelijke Geen kenmerkelijke PAUL JOLINK - BANKETBAKKERIJ JOLINK Figuur 13 - Impact van op effectiviteit brainstormsessies 4 O.a. Hoever, Diversiteit en creativiteit: Op zoek naar synergie (2012). 18 HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? 19

11 Conclusies & aanbevelingen 4.1 Belangrijkste conclusies De succeskans van een innovatie is afhankelijk van een groot aantal factoren. Deze factoren zijn deels generiek en deels afhankelijk van de context. Dit onderzoek definieert de belangrijkste gemeenschappelijke factoren zoals deze uit de vragenlijst naar voren zijn gekomen. Wat ons vooral opvalt zijn de effecten van omvang, samenwerking binnen en buiten de onderneming en brainstormsessies. Alle ondernemingen met meer dan 50 werknemers in onze steekproef hebben de laatste twee jaar productinnovaties geïmplementeerd. Voor procesinnovaties ligt dit rond de. Voor kleinere ondernemingen ligt het percentage op 35%. Van de ondernemingen die samenwerken op het gebied van innovatie heeft 7 één of meerdere product- en/of procesinnovaties doorgevoerd. Individueel opererende ondernemingen voeren slechts in 35% van de gevallen product- en/of procesinnovaties door. Ten slotte hebben we brainstormsessies in ogenschouw genomen, waarbij blijkt dat kwaliteit veel belangrijker is dan kwantiteit. Het is vooral essentieel een divers werknemersbestand te laten deelnemen aan de sessies. Dat betekent dat het organiseren van sessies waarbij mensen uit alle lagen en afdelingen van de onderneming vertegenwoordigd zijn, de kans op waardevolle, innovatieve ideeën aanzienlijk vergroot. 4.2 Aanbevelingen Op pagina 21 vindt u de belangrijkste aanbevelingen voor ondernemingen die stappen willen zetten naar een meer innovatieve onderneming. Zoek de samenwerking. Gebrek aan financiële middelen is veelal het belangrijkste argument om niet te innoveren. Door middel van samenwerking met ambtgenoten, afnemers en leveranciers kunnen krachten gebundeld worden op het gebied van financiering. Bijkomende voordelen zijn kennisdeling, wederzijdse toetsing en netwerkexpansie. Zorg dat u op de hoogte bent van de laatste marktontwikkelingen en in staat bent toekomstige klantvragen te identificeren. Voer continu klantonderzoek uit, houd evaluatiegesprekken en participeer in branchebijeenkomsten. Maak innovatie onderdeel van uw strategie. Een langetermijnproces hoort verwerkt te zijn in de langetermijndoelstellingen van de onderneming. Zorg dat alle werknemers op de hoogte zijn van deze doelstellingen en weten wat er van hen verwacht wordt. Durf vol te houden. Niet alle innovaties betalen zich direct uit. Doe vooraf een goede analyse, maak een heldere keuze, investeer en houd vol, ook als het even tegenzit. Op de lange termijn zal de balans dan positief uitvallen. Bespaar tijd door brainstormsessies efficiënt te organiseren. Betrek verschillende werknemers met verschillende kenmerken en uit verschillende lagen(en afdelingen) van uw onderneming. Dit verhoogt het rendement van een sessie, en daarmee de kans op succes. Zorg voor een goede sfeer. Dit stimuleert de intrinsieke motivatie en creativiteit. Wanneer werknemers zich prettig voelen, is de veranderingsbereidheid en het innovatievermogen groter. Bovendien voelen werknemers zich op deze manier gestimuleerd om input te genereren voor nieuwe bruikbare innovaties. Extrinsieke motivatie is duur en minder effectief. Heb lef. Ondernemen is risico nemen. De grootste innovaties zijn voortgekomen uit toevallige ontdekking, waarbij men zich niet beperkt voelde om binnen de kaders te blijven. Durf te kiezen. Van alles een beetje doen werkt niet. Dat betekent dat u soms gewaagde keuzes zult moeten maken. U kunt uw tijd immers maar één keer besteden. Durf daarom ook te stoppen/saneren als een idee niet rendeert. 20 HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? HOE INNOVATIEF STEL IK EEN BUSINESSPLAN IS UW ONDERNEMING? OP? 21

12 VRAGENLIJST Hoe innovatief is uw onderneming? Vul onderstaande test in en kom erachter hoe innovatief uw onderneming is, en op welke vlakken er ruimte is voor verbetering. De blik naar buiten 1 Mijn onderneming maakt gebruik van onderstaande tools om aan de wensen van de klant te voldoen: A Klanttevredenheidsonderzoek marktonderzoek evaluatiegesprekken B 2 van bovenstaande 3 opties C 1 van bovenstaande 3 opties D Geen van bovenstaande 3 opties 2 Om op de hoogte te blijven van recente ontwikkelen in de markt maken wij gebruik van: A Vakliteratuur branchebijeenkomsten advies van externen (klanten, leveranciers) B 2 van bovenstaande 3 opties C 1 van bovenstaande 3 opties D Geen van bovenstaande 3 opties 3 Op het gebied van innovatie werken wij samen met 1 of meerdere ondernemingen: A Ja, wij werken met meerdere ondernemingen samen B Ja, wij werken met 1 andere onderneming samen C Niet van toepassing D Nee Een volwassen innovatieve organisatie 4 In de strategie en visie van onze onderneming is innovatie een belangrijk speerpunt: A Zeer eens C Oneens B Eens D Zeer oneens 5 Wij houden elk jaar een aantal brainstormsessies: A Ja, minimaal 1x per maand B Ja, minimaal 1x per 6 maanden C Ja, minimaal 1x per jaar D Nee 6 In de samenstelling van deze sessies is sprake van: A Hiërarchische B Kenmerkelijke C Niet van toepassing D Geen van beiden Helderheid in creativiteit 7 Onze onderneming probeert creativiteit te stimuleren door middel van: A Intrinsieke en extrinsieke motivatie B Intrinsieke motivatie C Extrinsieke motivatie D Geen van beiden 8 Werknemers met een idee weten aan wie en hoe dit gecommuniceerd moet worden: A Zeer eens C Oneens B Eens D Zeer oneens 9 Wij evalueren of innovaties de beoogde effecten en resultaten hebben: A Altijd C Niet van toepassing B Soms D Nooit Resultaat Door per vraag te kijken wat u hebt ingevuld, kun u uw totaalscore als volgt berekenen: Aantal keer ingevuld Maal aantal punten Score: A... 4 B... 3 C... 2 D... 1 Tel uw totaalscore op: Kijk hieronder in welke categorie uw onderneming valt. Score 1 t/m 15 Weinig tot geen aandacht voor innovatie. Score 15 t/m 30 Er is aandacht voor innovatie, alleen nog niet echt gestructureerd. Score > 30 Er is veel en gestructureerde aandacht voor innovatie. Wilt u naar aanleiding van de test met ons van gedachten wisselen? Neem dan contact op via of per Wij nemen vervolgens vrijblijvend contact met u op. Tijdens een kennismakingsgesprek spreken we graag met u over organisatieinrichting, cultuur, strategie, samenwerking en klantonderzoek met betrekking tot innovatie. Natuurlijk bespreken we ook graag al uw andere innovatievragen. FOOD & BDO De BDO Branchegroep Flowers & Food staat voor praktische oplossingen om uw onderneming op de juiste weg te zetten en te houden. We bedienen veel klanten in met name de Greenports Westland/ Oostland, de kop van Noord-Holland en de Duinen bollenstreek. Of het nu gaat om internationale samenwerking, accountancy, fiscaliteit of consultancy, binnen de Branchegroep Flowers & Food werken de specialisten van diverse vestigingen en disciplines samen om voor u een optimale dienstverlening te kunnen verzorgen. Zo delen we de kennis en ervaring die BDO rijk is omtrent deze sector en kunnen wij u optimaal van dienst zijn en ondersteuning bieden, precies daar waar u behoefte aan heeft. INNOVATIE & BDO BDO heeft een landelijk opererende specialistengroep Innovatie, waarin kennis en ervaringen over fiscale stimuleringsmaatregelen continu worden gedeeld. Door de combinatie van kennis en praktijkervaring kunnen wij ons onderscheiden en ondernemingen vakkundig helpen. De specialistengroep treedt op als spreker bij uiteenlopende seminars en workshops. Daarnaast heeft een aantal leden van de specialistengroep een boek geschreven inzake de fiscale stimulering van innovatie: Fiscale stimuleringsmaatregelen innovatie, uitgegeven door Kluwer in de serie Fiscaal Actueel. BDO staat bekend om haar innovatieadvisering op het gebied van fiscale maatregelen, zoals WBSO, Innovatiebox en RDA. Echter werken onze adviseurs ook dagelijks aan vraagstukken op onder meer het gebied van Strategie & Bedrijfsvoering, Personeel, IT, Financieel management en Juridisch advies. Door deze expertises met elkaar te verbinden, helpt BDO u bij vrijwel al uw innovatievragen. Zo ondersteunen we u bij de organisatie-inrichting, marktanalyse, certificering van ontwikkelde software, werving van technisch personeel, financieringsvraagstukken gerelateerd aan innovatie of het stimuleren van een verbetercultuur. Raadpleeg daarom ook onze themasite 22 HOE INNOVATIEF IS UW ONDERNEMING? HOE STEL IK EEN BUSINESSPLAN OP? 5

MEER GRIP OP UW BEDRIJFSVOERING IN EEN SNEL VERANDERENDE WERELD DAT TELT.

MEER GRIP OP UW BEDRIJFSVOERING IN EEN SNEL VERANDERENDE WERELD DAT TELT. MEER GRIP OP UW BEDRIJFSVOERING IN EEN SNEL VERANDERENDE WERELD Omdat mensen tellen. DE TIJD VOOR VERANDERING IS NU De wereld verandert. Misschien wel sneller dan ooit. Snel schakelen wordt steeds belangrijker

Nadere informatie

het ONDerNemerspeiL Omdat mensen tellen.

het ONDerNemerspeiL Omdat mensen tellen. het ondernemerspeil Onderzoek naar het werkelijke rendement van Ondernemend Nederland - juni 2012 Omdat mensen tellen. voorwoord Met Het Ondernemerspeil brengt BDO in kaart hoe het werkelijk is gesteld

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

HOE BLAUW IS UW ONDERNEMING? ONDERZOEK NAAR STRATEGIE EN RENDEMENT IN HET MKB

HOE BLAUW IS UW ONDERNEMING? ONDERZOEK NAAR STRATEGIE EN RENDEMENT IN HET MKB HOE BLAUW IS UW ONDERNEMING? ONDERZOEK NAAR STRATEGIE EN RENDEMENT IN HET MKB hoe blauw is uw onderneming? ONDERZOEK NAAR STRATEGIE EN RENDEMENT IN HET MKB Deze publicatie is zorgvuldig voorbereid, maar

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN Sociale innovatie doorslaggevend voor succes topsectoren: Topsectorenbeleid te eenzijdig gericht op technologische innovatie De markt dwingt bedrijven steeds sneller te innoveren

Nadere informatie

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf Colofon De tekst van deze brochure is tot stand gekomen met medewerking van NEMACC, het mkb-kenniscentrum waarin de NBA

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Alleen dan kan een project slagen, dat wil zeggen: op tijd, binnen budget en vooral met de juiste functionaliteit.

Alleen dan kan een project slagen, dat wil zeggen: op tijd, binnen budget en vooral met de juiste functionaliteit. ICT MET RENDEMENT Welkom bij de Caesar Groep De Caesar Groep is dé specialist in Nederland als het gaat om ICT-projecten met rendement. Met meer dan 300 professionals werken wij voor onze klanten aan ICT-toepassingen

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Het turbulente zorglandschap. Eigen antwoorden en creatieve oplossingen door sociale innovatie

Het turbulente zorglandschap. Eigen antwoorden en creatieve oplossingen door sociale innovatie Het turbulente zorglandschap Eigen antwoorden en creatieve oplossingen door sociale innovatie Harrie Leutscher: Raad van bestuur en ondernemingsraad zullen in dit turbulente zorglandschap de moed moeten

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Post HBO Development & Innovatie De Post HBO opleiding Development & Innovatie duurt onge veer 5 maanden en omvat 10 colleges van 3 uur. U volgt de opleiding met 10-15 studenten in Utrecht. Hierin volgt

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING 1 INNOVATION BY MAKING, LEARNING BY DOING Bij alles wat we doen, hanteren we deze twee principes. Innovation happens by making. The only way to learn innovation is

Nadere informatie

Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties

Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties Onderzoek van Compare to Compete: Hoe brancheorganisaties aankijken tegen benchmarken Wat is benchmarken of benchmarking? Benchmarking

Nadere informatie

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes?

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? December 2007 / Januari 2008 Door: Marco Bouman, Impulse, Strategie & Marketing Februari 2008 2008 Marco Bouman, alle rechten voorbehouden Het is niet

Nadere informatie

Welkom. 2014: Innovatiekracht

Welkom. 2014: Innovatiekracht Welkom 2014: Innovatiekracht 2014: innovatiekracht Doel: Ambitieuze / resultaatgerichte ondernemers Ambitieuze / resultaatgerichte ondernemers Onderwerpen verschillende invalshoeken Interactie / begeleiding

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur Efficiëntie Meegaan met de tijd Mobiliteit De markt verandert evenals onze manier van werken. Het leven wordt mobieler en we

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

In twee dagen een jaar verder

In twee dagen een jaar verder In twee dagen een jaar verder The 48 hrs by Laboratorivm Met The 48 hrs introduceert Laboratorivm een nieuwe methode om binnen 48 uur een diepgaande merkstrategie te ontwikkelen, inclusief creatieve vertalingen

Nadere informatie

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015 MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN Ruysdael onderzoek 2015 Succes maak je samen Ruysdael is gespecialiseerd in innovatie van mens en organisatie. Vanuit de overtuiging dat je samen duurzame meerwaarde creëert.

Nadere informatie

Supply Value Survey. Resultaten verslag VOORBEELD. Supply Value Versie 1.0 Maart 2010 Supply Value 2010 Alle rechten voorbehouden

Supply Value Survey. Resultaten verslag VOORBEELD. Supply Value Versie 1.0 Maart 2010 Supply Value 2010 Alle rechten voorbehouden Supply Value Survey Resultaten verslag VOORBEELD Resultaten verslag leveranciersonderzoek Versie 1.0 Pagina 2 van 11 Titel: Resultaten verslag leveranciersonderzoek Organisatie: Supply Value www.supplyvalue.nl

Nadere informatie

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Het gerecht Het resultaat: weten dat u met de juiste dingen bezig bent. Alles is op een bepaalde manier meetbaar.

Nadere informatie

BDO CONSULTANTS VOOR VRIJ ONDERNEMEN

BDO CONSULTANTS VOOR VRIJ ONDERNEMEN BDO CONSULTANTS VOOR VRIJ ONDERNEMEN BDO Consultants 3 BDO CONSULTANTS Als resultaat telt, schakelt u BDO Consultants B.V. in. Wij realiseren binnen uiteenlopende branches succesvolle projecten door onze

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing!

Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing! Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing! Flavours to go Het flexibele concept voor uw interne catering waar u de smaak van te pakken krijgt! Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing!

Nadere informatie

Internationaliseringsdesk regio Zwolle

Internationaliseringsdesk regio Zwolle Internationaliseringsdesk regio Zwolle Rapportage over de mogelijke behoefte aan een internationaliseringsdesk/duitslanddesk voor de regio Zwolle Lectoraat International Business Kenniscentrum Strategisch

Nadere informatie

Management rapportage De Waarde van Ondernemerschap

Management rapportage De Waarde van Ondernemerschap Management rapportage De Waarde van Ondernemerschap Resultaten onderzoek bij bedrijven (MKB) Hoe ondernemend en innovatief is uw organisatie? Woord vooraf Hoe ondernemend en innovatief is uw organisatie?

Nadere informatie

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT WHITEPAPER BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT RISICOMANAGEMENT IN BALANS Ondernemen betekent risico s nemen om de

Nadere informatie

BUSINESS INNOVATION. BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren

BUSINESS INNOVATION. BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren BUSINESS INNOVATION BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren EEN MASTERCLASS VAN MASTERCLASS INSTITUTE IN SAMENWERKING MET: BUSINESS INNOVATION Be

Nadere informatie

Bedrijfsplan mkb. hoe maak je een Verbeterplan..? visie/doelen. analyse. speerpunten. actieplannen

Bedrijfsplan mkb. hoe maak je een Verbeterplan..? visie/doelen. analyse. speerpunten. actieplannen Bedrijfsplan mkb hoe maak je een Verbeterplan..? visie/doelen analyse speerpunten actieplannen inleiding Binnen veel mkb-ondernemingen worden beschikbare middelen lang niet altijd even efficiënt en verstandig

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Creativiteit is prioriteit

Creativiteit is prioriteit PERSBERICHT Hasselt, 9 november 2011 Creativiteit is prioriteit Creativiteit noodzakelijk voor toekomst Limburgse bedrijven Onderzoek VKW Limburg en UNIZO-Limburg: 4 op 5 bedrijven acht creativiteit noodzakelijk

Nadere informatie

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf Colofon De tekst van deze brochure is tot stand gekomen met medewerking van NEMACC, het mkb-kenniscentrum waarin de NBA

Nadere informatie

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming werkt wel André de Waal Prestatiebeloning wordt steeds populairder bij organisaties. Echter, deze soort van beloning werkt in veel gevallen

Nadere informatie

10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE

10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE 10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE Is uw website aan vernieuwing toe? Pas deze tips toe en haal meer uit je website De laatste jaren zien we grote veranderingen op het gebied van webdesign.

Nadere informatie

Rapport evaluatie speeddaten met uitzendbureaus op de vestigingen van het WERKbedrijf

Rapport evaluatie speeddaten met uitzendbureaus op de vestigingen van het WERKbedrijf Rapport evaluatie speeddaten met uitzendbureaus op de vestigingen van het WERKbedrijf December 2011 Auteurs: Leonie Oosterwaal, beleidsmedewerker ABU Judith Huitenga en Marit Hoffer, medewerkers Servicepunt

Nadere informatie

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR SUCCES OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn De toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn bevat vier praktische instrumenten om samen met cliënten te werken aan verbetering of vernieuwing van diensten

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio STRATEGISCH PLAN 20152020 Excellent onderwijs voor een innovatieve regio introductie Met meer dan 10.000 studenten en ruim 800 medewerkers zijn we het grootste opleidingencentrum voor beroepsonderwijs

Nadere informatie

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012 Sociale innovatie De volgende vragen gaan over sociale innovatie en innovatief ondernemingsbeleid. Sociale Innovatie is een vernieuwing of een verbetering in de arbeidsorganisatie en in de arbeidsrelaties

Nadere informatie

EFQM model theoretisch kader

EFQM model theoretisch kader EFQM model theoretisch kader Versie 1.0 2000-2009, Biloxi Business Professionals BV 1. EFQM model EFQM staat voor European Foundation for Quality Management. Deze instelling is in 1988 door een aantal

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie April 2012 Concrete tips voor effectieve interne communicatie Amsterdam, augustus 2012 Geloofwaardige interne communicatie Deze white

Nadere informatie

POWERED BY BEPURE. Elke dag beter

POWERED BY BEPURE. Elke dag beter POWERED BY BEPURE Elke dag beter Hallo zelfvertrouwen! Hallo inzicht! Hallo POWERED BY BEPURE Elke dag beter Innoveren is kansen zien en deze omzetten in producten of diensten die uw klanten echt willen.

Nadere informatie

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Werk aan de winkel wat betreft openheid, onderscheidingsvermogen en communicatiekanalen from Accenture and Microsoft 1 Werk aan de winkel wat betreft

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Kosteloos innovatie: Innoveren met subsidies.

Kosteloos innovatie: Innoveren met subsidies. 1. Wat is innovatie. Kosteloos innovatie: Innoveren met subsidies. Innovatie is een ruim begrijp. Het is het vernieuwen en ontwikkelingen van nieuw producten, diensten of proces om iets nieuws waarde te

Nadere informatie

INNOVATIEMANAGEMENT HOOFDSTUK 2. Door Nienke Rusticus en Fleur Zumbrink

INNOVATIEMANAGEMENT HOOFDSTUK 2. Door Nienke Rusticus en Fleur Zumbrink INNOVATIEMANAGEMENT HOOFDSTUK 2 Door Nienke Rusticus en Fleur Zumbrink 2.1 SUCCES IS NIET TE KOOP Succesfactoren van innovatieprojecten Het nieuwe product- gaat om de inschatting die klanten maken van

Nadere informatie

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY DE a NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY Innervate is al ruim 13 jaar succesvol in het adviseren van vele organisaties op het gebied van ICT vraagstukken. Naast onze dienstverlening op het gebied van ICT Beleid

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Toekomstdenken. Waarom toekomstdenken voor elke organisatie onmisbaar is

Toekomstdenken. Waarom toekomstdenken voor elke organisatie onmisbaar is Toekomstdenken Waarom toekomstdenken voor elke organisatie onmisbaar is De wereld van vandaag is dynamisch en complex en zal steeds sneller veranderen. Trends als globalisering en technologie hebben hun

Nadere informatie

management consultants De Innovatiebox partners in innovatie

management consultants De Innovatiebox partners in innovatie management consultants De Innovatiebox partners in innovatie VOORWOORD Beste lezer, Met enige trots presenteer ik u de samenwerking tussen De Breed & Partners en de internationaal gerespecteerde fiscalisten

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

SLOW & QUICK SCAN COPE 7

SLOW & QUICK SCAN COPE 7 Onderstaand treft u zowel een SLOW als een QUICK SCAN aan voor uw organisatie volgens de COPE 7 organisatie principes. De SLOW SCAN: Als uw antwoord op een hoofdvraag NEE betreft, dan scoort u 0 punten

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

Het transparanter en overzichtelijker maken van de markt van mobiele data oplossingen

Het transparanter en overzichtelijker maken van de markt van mobiele data oplossingen Het transparanter en overzichtelijker maken van de markt van mobiele data oplossingen Het transparanter en overzichtelijker maken van de markt van mobiele data oplossingen WishUmobile Wijnhaven 17 3011

Nadere informatie

Leergang Allround Leiderschap

Leergang Allround Leiderschap Leergang Allround Leiderschap Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Allround Leiderschap Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de kijk op leiderschap

Nadere informatie

2 Voorwoord. Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald.

2 Voorwoord. Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald. Visie en Waarden 2 Voorwoord Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald. Momenteel werken wij aan een Winning Culture bij Henkel, die ons zal helpen onze

Nadere informatie

Factsheet AGILE TRANSITIONERS. Mirabeau

Factsheet AGILE TRANSITIONERS. Mirabeau Factsheet AGILE TRANSITIONERS Mirabeau AGILE TRANSITIONERS Mirabeau Wij helpen u met de implementatie van een agile werkwijze. We leven in een tijdperk waarin veranderingen elkaar in een steeds hoger tempo

Nadere informatie

verbeteren omzet & winst: 10 praktische tips

verbeteren omzet & winst: 10 praktische tips verbeteren omzet & winst: 10 praktische tips Hoe kun je op een snelle manier je financiële resultaten aanzienlijk verbeteren? Welke ingangen kun je daarvoor zoal gebruiken? financiële eindcijfers op zich

Nadere informatie

Subsidie- & innovatieadvies. De brug tussen kans en succes

Subsidie- & innovatieadvies. De brug tussen kans en succes Subsidie- & innovatieadvies De brug tussen kans en succes 2 3 Wilt u snel duidelijkheid over de haalbaarheid van uw subsidieaanvraag en een hoge kans op honorering? Zoekt u naar manieren om een hoger rendement

Nadere informatie

Leergang Transformatief Leiderschap

Leergang Transformatief Leiderschap feedback geven living labs advie processen/bijeenkomsten transformatief leiderschap coach perso Leergang Transformatief Leiderschap Anderen bewegen begint bij jezelf Succesvol mensen en organisaties in

Nadere informatie

Verkoopvaardigheden test.

Verkoopvaardigheden test. Verkoopvaardigheden test. Waarom zijn sommige verkopers meer succesvol dan andere? Waarom verkopen en verdienen sommige verkopers twee, drie, vijf of soms zelfs tien keer meer dan anderen? Het gaat uiteindelijk

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

De AlliantiePerformanceScan

De AlliantiePerformanceScan De AlliantiePerformanceScan De AlliantiePerformanceScan onderzoekt rendement,risico en toegevoegde waarde van uw alliantieportefeuille en de sterke en zwakke punten in het alliantiemanagement. De AlliantiePerformanceScan

Nadere informatie

Antreum RAPPORT TLC-Q. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 01 Sep 2011. de heer Consultant

Antreum RAPPORT TLC-Q. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 01 Sep 2011. de heer Consultant RAPPORT TLC-Q Van: Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 01 Sep 2011 Normgroep: Advies de heer Consultant 1. Inleiding Het leiden van een team vraagt om een aantal specifieke competenties. Dit rapport

Nadere informatie

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen E-resultaat aanpak Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen 2010 ContentForces Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie,

Nadere informatie

open over ZuidOostZorg

open over ZuidOostZorg Dat beetje extra open over ZuidOostZorg Reputatieonderzoek 2013 - de resultaten Strategische partners Dat beetje extra Dat beetje extra begint altijd met goed luisteren Bij ZuidOostZorg willen we van toegevoegde

Nadere informatie

Werk slimmer: Innoveer! www.dbr.nl

Werk slimmer: Innoveer! www.dbr.nl Werk slimmer: Innoveer! www.dbr.nl Van klantgericht naar innovatief Inmiddels is het niet genoeg om als organisatie klantgericht te zijn in je processen en producten. De huidige omstandigheden zoals snellere

Nadere informatie

Foodstep Marktontwikkeling

Foodstep Marktontwikkeling Foodstep Marktontwikkeling Onze filosofie Ons doel is mensen en organisaties in food en services stap voor stap te verbeteren door inzicht te geven in de markt en uw marktpositie en de basis te leggen

Nadere informatie

10 voordelen van de bedrijfskundige scan voor (MKB-) ondernemingen

10 voordelen van de bedrijfskundige scan voor (MKB-) ondernemingen 10 voordelen van de bedrijfskundige scan voor (MKB-) ondernemingen Inhoud Introductie / samenvatting... 3 10 Voordelen van de Bedrijfskundige Scan... 4 1. Bedrijfskundige scan geeft u inzicht... 4 2. De

Nadere informatie

De uitdaging die accountability heet Scherpere keuzes maken en meer impact realiseren

De uitdaging die accountability heet Scherpere keuzes maken en meer impact realiseren De uitdaging die accountability heet Scherpere keuzes maken en meer impact realiseren Onderzoek Accountability & data : Inzichten, conclusies en aanbevelingen Amsterdam, augustus 2014 Dit document bevat

Nadere informatie

Een kijkje achter de schermen, kennismaken met een zesde zintuig

Een kijkje achter de schermen, kennismaken met een zesde zintuig Een kijkje achter de schermen, kennismaken met een zesde zintuig Onze dienstverlening in vogelvlucht Accountancy De toekomst begint met het heden. Actuele objectieve financiële informatie is daarom van

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek vrijwilligersorganisaties Actieradius najaar 2011

Klanttevredenheidsonderzoek vrijwilligersorganisaties Actieradius najaar 2011 Klanttevredenheidsonderzoek vrijwilligersorganisaties Actieradius najaar 2011 In het najaar van 2011 heeft Actieradius- vrijwillige inzet Land van Cuijk een klanttevredenheidsonderzoek uitgevoerd onder

Nadere informatie

De meerwaarde van RSM Niehe Lancée

De meerwaarde van RSM Niehe Lancée De meerwaarde van RSM Niehe Lancée De ambitie om uw organisatie te laten excelleren RSM Niehe Lancée geniet een uitstekende reputatie op het gebied van accountancy en belastingadvies. Opdrachtgevers kunnen

Nadere informatie

Organisatieprestatiescan. Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie.

Organisatieprestatiescan. Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie. 1 Bijlage 2 De organisatieprestatiescan Techniek: Organisatieprestatiescan Toepassingsgebied: Achtergrond: Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie.

Nadere informatie

Innovatiebenchmark Noord-Nederland. Overzichtsrapport. Prof.Dr. Dries Faems d.l.m.faems@rug.nl

Innovatiebenchmark Noord-Nederland. Overzichtsrapport. Prof.Dr. Dries Faems d.l.m.faems@rug.nl Innovatiebenchmark Noord-Nederland Overzichtsrapport Prof.Dr. Dries Faems d.l.m.faems@rug.nl 1. Inleiding 1.1 Project Innovatie Benchmark Noord-Nederland Dit rapport is opgesteld in kader van het project

Nadere informatie

Noort Organisatie Ontwikkeling

Noort Organisatie Ontwikkeling Onderzoek Onderzoek Meten = weten Als u de vinger aan de pols wilt houden, wilt weten of u op de juiste weg zit en u heeft behoefte aan goede, betrouwbare informatie om beslissingen op te nemen, dan kan

Nadere informatie