Arbeidsfactor en spanningsval op leidingen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Arbeidsfactor en spanningsval op leidingen"

Transcriptie

1 Katern voor scholing, her- en bijscholing 06 inhoud 1 Arbeidsfactor en spanningsval op leidingen 5 Cursusoverzicht 6 Fotowedstrijd 6 Kort nieuws Otib Basiskennis Een uitgave van Intech Elektro & ICT en OTIB april 2007 Arbeidsfactor en spanningsval op leidingen Een lezersvraag: Als de spanningsval op leidingen moet worden berekend (wissel- respectievelijk draaistroomnet), dan is altijd in de wiskundige formules de directe evenredigheid tussen spanningsverlies en cos ϕ aanwezig. Toch is me dit niet helemaal duidelijk, want als cos ϕ = 0,5, dan wordt dit als slecht beschouwd, terwijl de spanningsval echter gering is en de doorsnede eveneens klein zou moeten zijn. De concrete vraag: Waarom is het spanningsverlies niet omgekeerd evenredig aan cos ϕ? V U v1 R leiding I 1. Vervangingsschema van een inductievrije leiding met een elektrisch toestel met een inductieve component, zoals een motor. U net U R X U R U X electrisch toestel (bijvoorbeeld motor) leiding (inductievrij) Een interessante vraag, maar niet in een paar zinnen te beantwoorden. In de eerste plaats: een cos ϕ = 0,5 wordt in de energietechniek inderdaad meestal als slecht beoordeeld. Er zijn echter ook voorbeelden waarbij een kleine cos ϕ gewenst is en dan dus niet slecht is. Inductieve voorschakelapparaten voor de begrenzing van de bedrijfsstroom van ontladingslampen zijn bijvoorbeeld aanmerkelijk verliesarmer dan Ohmse voorschakelweerstanden met dezelfde werking. Overigens winnen op dit gebied de nog economisch gunstigere elektronische voorschakelapparaten steeds meer aan belang. En op het gebied van de hoogfrequenttechniek zou de uitvinding van een spoel zonder verlies, dus met een cos ϕ = 0, niet alleen fantastisch zijn, maar zelfs een Nobelprijs moeten opleveren. Zuiver Ohmse belasting Nu terug naar de oorspronkelijke vraag. Met behulp van de spanning U op het elektrisch toestel en het spanningsverlies U v1 over de leiding (afbeelding 1) krijgen we voor de spanning aan het begin van de leiding (net - spanning): (1) Voor het spanningsverlies U v1 en de leidingweerstand R leiding geldt: (2) (3) 06 1

2 arbeidsfactor en spanningsval op leidingen 2. Wijzerdiagrammen bij afbeelding 1: a) bij cos ϕ < 1; b) bij cos ϕ = 1; c) bij cos ϕ = 0 Als we vergelijking (3) in vergelijking (2) plaatsen, volgt: In vergelijking (4) betekenen: (4) 2 rekening houden met heen- en teruggeleider van de gelijk- of wisselstroomleiding l enkelvoudige lengte van de wisselstroomleiding I stroom χ elektrische geleidbaarheid van het geleidermateriaal, bijvoorbeeld bij Cu: 56 m/(ω.mm 2 ) A doorsnede van het geleidermateriaal Vergelijking (4) is zowel toepasbaar op de gelijkstroomketen als op de wisselstroomketen, als de leiding zelf geen reactanties van belang laat zien. Ohms-inductieve belasting Is de arbeidsfactor van een elektrisch toestel (bijvoorbeeld een motor) in een wisselstroomkring cos ϕ < 1, dan ontstaat bij de berekening met vergelijking (1) een fout, omdat de drie spanningen U net, U en U v1 niet met elkaar in fase zijn (afbeelding 2a). De optelling moet derhalve meetkundig (vectorieel) worden uitgevoerd. Omdat de grootheden samen geen rechthoekige driehoek vormen, kost de correcte meetkundige optelling veel tijd. Een andere, vaak toegepaste methode, de grafische oplossing, is in dit geval ook niet al praktisch, omdat de lengtes van de spanningswijzers U en U net enerzijds en U v1 anderzijds sterk van elkaar verschillen. In afbeelding 2 is echter toch de grafische uitvoering van de meetkundige optelling te zien, in elk geval in het voorbeeld van een met betrekking tot U en U net onevenredig groot spanningsverlies U v1. Omdat de opgave op een exacte manier niet eenvoudig kan worden opgelost (zie het gedeelte Voor theoretici: wiskundige berekening ) beperken we ons in de praktijk meestal tot de onnauwkeuriger wiskundige optelling volgens vergelijking (1), zij het met een kleine correctie. Spanningsverlies en spanningsval Het spanningsverlies U v1 voor een gegeven leiding met Ohmse weerstand hangt feitelijk niet af van de arbeidsfactor van de aangesloten belasting. Bij bijvoorbeeld I = 10 A is voor een bepaalde leiding bij cos ϕ = 0 het spanningsverlies net zo hoog als bij cos ϕ = 0,5. Meestal interesseren we ons echter niet voor het spanningsverlies, maar voor de spanningsval U v, oftewel het bedrag waarmee de spanning U bij de verbruiker bij een belasting lager is dan de netspanning U net. Deze spanningsval staat de verbruiker dus niet ter beschikking en hangt in een wisselstroomketen zeker ook af van de arbeidsfactor cos ϕ van de belasting (vergelijk afbeelding 2a en 2c). Aangezien U v en I bij een leiding met een zuiver Ohmse weerstand gelijke fasen hebben (afbeelding 2b), wordt het lengteverschil U v van de spanningswijzers U net en U kleiner, naarmate de faseverschuiving tussen U en I groter is. Het lengteverschil wordt kleiner, doordat de spanningswijzer U v1 met een dalende arbeidsfactor cos j steeds meer in een loodrechte stand gaat staan. Het extreme geval is te zien in afbeelding 2c. Hier be - draagt de fasenverschuiving 90 (cos ϕ = 0), de spanningswijzer U v1 ligt horizontaal en de spanningswijzers U net en U zijn dan bijna even groot. Opmerking: dit extreme geval doet zich in de praktijk beslist niet voor, omdat daarvoor het Ohmse deel van de belasting R = 0 Ω zou moeten bedragen. Niettemin dragen zulke hypothetische grensgevallen meestal goed bij tot het begrijpen van de materie. Invoering van een correctiefactor Als we ons bij ohms-inductieve belasting beperken tot de eenvoudige optelling volgens vergelijking (1) dan is het lengteverschil tussen de wijzers U net en U ten opzichte van het juiste resultaat te groot. Daarom wordt de vergelijking (4) om de exacte formule te benaderen uitgebreid met de arbeidsfactor cos ϕ. Dat levert op: (5) Daarin is de term I.cos ϕ het tegenover I kleinere werkaandeel van de stroom. Als in vergelijking (5) de leidinggrootheden l, c, A en de stroom I constant blijven (vergelijk daarvoor vergelijking (5) en afbeelding 2), dan 06 2

3 arbeidsfactor en spanningsval op leidingen is de spanningsval U v bij cos ϕ = 1 het grootst daalt de spanningsval U v bij een afnemende arbeidsfactor cos ϕ wordt de spanningsval U v bij cos ϕ = 0 ook nul (afbeelding 2b), dat wil zeggen de spanningen U net en U aan het begin en einde van de leiding zijn (bijna) gelijk, hoewel werkelijk de spanning U v1 = R leiding I over de leiding staat. Houden we vast aan vergelijking (5), dan zien we in dat de spanningsval U v bij cos ϕ = 0 eigenlijk nul zou moeten bedragen. Zoals echter uit afbeelding 2c valt op te maken, kan de spanning over de belasting zelfs in het ideale geval (cos ϕ = 0) nooit gelijk worden aan de netspanning. Bij de berekening met vergelijking (5) ontstaat dus een kleine fout. Deze resterende fout is alleen dan klein, als U v1 klein is in vergelijking met de spanningen U net en U. In de praktijk is dat een gegeven feit, meestal is U v1 0,05 U net. Voor de toepassing van de overeenkomstige formule op het draaistroomnet geldt hetzelfde. Op een serieschakeling van twee of meer weerstanden, waarvan de weerstandswaarden (en daarmee hun deelspanningen) slechts in geringe mate van elkaar afwijken, kan deze vereenvoudigende berekeningswijze daarom niet worden toegepast. Waarom de arbeidsfactor in de teller staat De vraag is dus waarom de arbeidsfactor in de teller staat, en niet in de noemer. Over het algemeen geldt bij de beschouwing van een spanningsval: we zouden willen weten in hoeverre de spanning over de belasting van de netspanning afwijkt. Grafisch is dat eenvoudig inzichtelijk te maken, zoals dat door de groene lijnen en door de netspannings cirkelboog in afbeelding 2 gebeurt. Kijken we nu naar afbeelding 3 dan is hier de spanningswijzer U v1 gesplitst, want ons interesseert alleen het aandeel dat in de richting van de spanning U ligt. Daaruit volgt: (6) Stellen we de uitdrukking voor U v1 uit vergelijking (4) gelijk aan die uit vergelijking (6) dan krijgen we:. wat te bewijzen was. Voordat we ons met de exacte wiskundige berekening hiervan bezighouden, nogmaals kort samengevat de resultaten: Met vergelijking (5) berekenen we de spanningsval. Met deze vergelijking kunnen we vaststellen of de hoogte van de spanning op het elektrisch toestel nog voldoende is om deze op de juiste wijze te gebruiken. Het spanningsverlies over de leiding is bij verder gelijke voorwaarden (dezelfde toevoerleiding en dezelfde stroomsterkte) altijd gelijk. De hoogte van de spanning over de belasting U hangt bij verder gelijke voorwaarden (dezelfde toevoerleiding en dezelfde stroomsterkte) van de cos ϕ van de belasting af. Bij zuiver Ohmse belasting is de spanning over de belasting kleiner als bij Ohms-inductieve belasting (geldt ook voor Ohms-capacitieve belasting). Vergelijking (5) stelt slechts een benadering voor. Bedragen de door de leiding veroorzaakte verliezen minder dan vijf procent van de netspanning, dan is de fout verwaarloosbaar. Voor theoretici: wiskundige berekening Berekenen we nu zoals gebruikelijk het systeem in afbeelding 1, te weten voor een cos ϕ = 1 en voor een cos ϕ = 0,5, dan is de Ohmse weerstand R leiding in afbeelding 1 de vervangingsweerstand van de leiding en de serieschakeling van Ohmse weerstand R en vormt de inductieve blindweerstand X de impedantie van het elektrisch toestel. Ohmse belasting Kijken we naar het wijzerdiagram in afbeelding 2b. De spanning U op het elektrisch toestel, de stroom I en de spanning U net aan het begin van de leiding zijn in U v U v1 U R ϕ U U Netz U X ϕ I 3. Ontbinden van de spanningswijzer Uv1 in twee componenten 4. Volledig wijzerdiagram van de schakeling uit afbeelding 1, niet op schaal. 06 3

4 arbeidsfactor en spanningsval op leidingen fase. U en U net verschillen met de spanningsval U v1. Er geldt: (7) (12) Bovendien kunnen we schrijven: heeft de volgende oplossing(en): Als bij een belasting met cos ϕ = 1 (bijvoorbeeld elektrische verwarming) een stroom van 10 A door een leidingsweerstand R leiding = 0,8 W gaat, bedraagt de spanningsval over deze leiding volgens de wet van Ohm: (8) (13) Als we vergelijking 11 nader bekijken, dan valt de gelijkenis met vergelijking 12 op: Daarmee daalt de spanning over de verbruiker met 8 V, dus naar 222 V bij de aansluiting van het elektrisch toestel op 230 V. Ohmse-inductieve belasting Bij een elektrisch toestel met een inductieve component, zoals een motor, is er een verschuiving in de tijd tussen stroom I en spanning U, die we met de faseverschuivingshoek ϕ beschrijven. De spanning ijlt hier voor op de stroom met de hoek ϕ (afbeelding 4). De wijzer van de over de leiding vallende spanning U v1 is parallel verschoven aan stroom I (afbeelding 4). De spanning U net verkrijgen we uit de som van U en U v1. Deze som moet echter in verband met de faseverschuiving meetkundig opgebouwd worden. De spanning U op het elektrisch toestel is samengesteld uit U R en U X. Op grond van de schuine stand van U v1 (faseverschuiving) verandert in vergelijking met de zuivere Ohmse belasting de spanning U over de verbruiker; deze stijgt. Deze bewering (toenemende spanning over de verbruiker bij Ohms-inductieve belasting) willen wij hierna analyseren: Als de arbeidsfactor van het elektrisch toestel cos ϕ = 0,5 bedraagt en de stroom weer 10 A is, verkrijgen we eveneens: (9) Als we de uitdrukking voor X 2 uit vergelijking (9) in vergelijking (8) zetten, volgt met hulp van de binomiale formule: (10) Omdat hier de arbeidsfactor van de belasting cos ϕ = 0,5 moet bedragen, volgt: ϕ = 60 en daarmee (tan ϕ) 2 = 3. Ver - volgens zetten we in vergelijking (10) alle tot nu toe bekende waarden, dus R leiding = 0,8 W en Z totaal = 23 W (uit vergelijking (7)) en gelijkertijd herrangschikken we de termen: (11) Deze coëfficiënten p en q zetten we nu in vergelijking (13): Voor de blindweerstand X volgt uit de vergelijking (9): Daarmee volgt voor de schijnweerstand van de belasting Z belasting : Bij constante stroom (I = 10 A) en U net = 230 V geldt voor de schijnweerstand van de schakeling in afbeelding 1: Bij vergelijking (11) gaat het om een zogenoemde gemengd kwadratische vergelijking. Gezocht wordt dus in vergelijking (11) die weerstand R, die aan deze voorwaarden voldoet. Een vergelijking van de vorm: Dan bedraagt dus de spanning over de belasting U: (14) 06 4

5 cursusoverzicht Deze 226 V als spanning over de Ohmsinductieve belasting U is een zeer interessante uitkomst, uiteindelijk bedraagt rekening houdend met gelijke stroom en gelijke leiding bij een Ohmse belasting de spanning over de belasting slechts 222 V. We kunnen constateren dat bij Ohmsinductieve belastingen de spanning over de belasting hoger is dan bij de zuivere Ohmse belasting (vooropgesteld dat er sprake is van dezelfde stroom en dezelfde leiding). Interessant wordt nu de verificatie met vergelijking (5). Die laat weliswaar een benadering zien, maar bespaart veel rekenwerk (namelijk vergelijkingen (7) (14)). Nu bouwen we die enigszins om: Deze 4 V betekent het volgende: de spanning over de verbruiker is 4 V kleiner dan de netspanning. Of met andere woorden: deze 4 V als spanningsval staat de belasting niet meer ter beschikking. Precies dezelfde uitkomst komt uit de wat langere berekening (vergelijking (14)). Ook hier komen we tot de uitkomst, dat de spanning over de verbruiker 226 V bedraagt, dus 4 V minder dan de netspanning. Cursusoverzicht Draaistroom monteur Basiskennis Elektrotechniek vmbo-opleidingsniveau elektromonteur medewerkers van elektrotechnische (installatie)bedrijven Stichting Regionaal Opleidingscentrum Cuijk Basis Laagspanningsinstallaties medewerker elektrotechnisch installatiebedrijf onderhoudsmonteur laagspanningsinstallaties monteur laagspanningsinstallaties Onderhoud, storingen en metingen aan sterkstroominstallaties monteur of monteur sterkstroominstallaties niveau Elektrisch schakelen werktuigbouwkundigen operators onderhoudstechnicus sales engineers machinisten Elektrisch schakelen, gevorderd servicetechnicus onderhoudsmonteur servicemonteur technicus Hogere harmonischen EMC basiskennis technicus sterkstroominstallaties (TSI) technicus elektrische bedrijfsinstallaties (TBI) mts-e gediplomeerde Beveiliging van Middenspannings - netten (BEVM) medewerkers energiebedrijven opzichters bij distributie- en productiebedrijven van elektriciteit Elektrotechnici Elektrische Installaties voor de industrie (ELIN) hbo ers ingenieurs Vermogenselektronica (VERM) mbo ers WTB hbo ers ingenieurs 06 5

6 fotowedstrijd kort nieuws otib Fotowedstrijd Zo moet het niet! Onder het motto Zo moet het niet, gaat Intech Elektro en ICT op zoek naar foto s van slecht of foutief uitgevoerde installaties. Inzenders van wie de foto s worden geplaatst in Intech, kunnen rekenen op een technisch handboek van Isso ter waarde van maar liefst 245 euro. Het handboek bestaat uit twee delen en bevat ruim pagina s aan technische kennis. Vermeld u alstublieft kort en bondig welke fouten te zien zijn op de foto en uiteraard ook uw naam en adres. Mail of stuur de foto s naar: Redactie Intech Elektro en ICT Zo moet het niet Twee relais zijn op het plafond gemonteerd en dan hebben we het nog niet eens over de P25-goot. Postbus AD Zoetermeer Prijswinnaar april Thomas Braaksma, student MBO Installatie - Wcd met tweelingsnoer is direct op het plafond gemonteerd. De overige bekabeling loopt los naar de diverse bestemmingen. techniek, is deze maand de winnaar van de fotowedstrijd. Hij ontvangt het Hand - boek Installatietechniek van Isso. Van harte gefeliciteerd namens de redactie! Nog meer informatie op Otib-online Op korte termijn biedt Otib-online u nog meer informatie! Per werknemer kan worden bekeken welke opleidingen en cursussen staan gepland en welke al gevolgd zijn. Verder maakt Otib-online inzichtelijk van welke financiële tegemoetkomingen u en uw werknemers nog meer gebruik kunnen maken. Ontwikkelingen in de technische installatiebranche 2007 Binnenkort verschijnt het Otib-rapport Ontwikkelingen in de technische installatiebranche In dit rapport worden op basis van onderzoek naar trends en ontwikkelingen de toekomstige innovaties voor de technische installatiebranche in beeld gebracht. Enkele innovaties hebben Otib heeft een extra aantal specifieke producten voor u en uw werknemers. Zo is het voor uw werknemers mogelijk een EVC-traject te volgen. Voor dit traject biedt Otib een financiële tegemoetkoming van tachtig procent voor de kosten tot een maximum van euro. Of wellicht heeft u jonge werknemers in dienst die deel hebben genomen aan de TopStartersdag. In dat geval hebben zij een waardebon van 500 euro ontvangen die kan worden gebruikt voor scholing en ontwikkeling. De deelnemers aan de 45+-workshops hebben ook een dergelijke bon ontvangen. Nog meer mogelijkheden? Is dit allemaal nog bij te houden? Otib-online biedt u het overzicht en het inzicht, zodat u uw scholingsbeleid en dat van uw werknemers nóg eenvoudiger vorm kunt geven. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de medewerkers van de Otib-servicedesk, tel (gratis). direct betrekking op de bedrijfsvoering, andere hebben meer te maken met de relatie tussen de leverancier en klant. Neem in april contact op met de Otib-servicedesk, tel en de medewerkers zenden u de publicatie graag gratis toe. Workshops en incompanytrainingen voor bedrijven Na een succesvolle reeks workshops door heel Nederland voor werkgevers en werknemers met als thema 45+: een pluspunt voor de branche, heeft Otib besloten ook dit jaar de 45+-workshops aan te bieden. Vanaf mei start een nieuwe reeks workshops voor werknemers en werkgevers in alle regio s. De data vindt u binnenkort op Verder ontvangen u en uw werknemers van 45 jaar en ouder een persoonlijke uitnodiging voor de workshops in uw regio. Maar er is meer mogelijk. Bedrijven met minimaal acht werknemers van 45 jaar of ouder die een workshop willen volgen, kunnen bij Otib een incompany-training aanvragen. De trainingen worden dan in uw bedrijf verzorgd. Kleine bedrijven kunnen hun interesse voor de workshop bundelen, waardoor ook voor hen de mogelijkheid van een incompany-training bestaat. Na afloop van de workshop ontvangen de werknemers een waardebon van 500 euro, die in overleg met de werkgever kan worden ingezet voor scholing en ontwikkeling. Bent u geïnteresseerd? Neem dan contact op met Sanne van der Hammen, tel

Stroomkring en richtingspijlen voor spanning en stroom

Stroomkring en richtingspijlen voor spanning en stroom Katern voor scholing, her- en bijscholing 6 inhoud Stroomkring en richtingspijlen voor spanning en stroom 3 Spanningsdelers en gelijkstroom - netwerken 6 Fotowedstrijd zo moet het niet Basiskennis Een

Nadere informatie

9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN

9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN 9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN Een parallelschakeling komt in de praktijk vaker voor dan een serieschakeling van verbruikers. Denken we maar aan alle elektrische apparaten die aangesloten zijn op

Nadere informatie

Parallelschakeling - 2

Parallelschakeling - 2 Parallelschakeling - 2 In de vorige les over de parallelschakeling hebben we gezien dat de spanning in de parallelschakeling overal gelijk is. Verder hebben we deelstromen berekend en opgeteld tot de totale

Nadere informatie

LABO. Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen. Totaal :.../20. .../.../ Datum van afgifte:

LABO. Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen. Totaal :.../20. .../.../ Datum van afgifte: LABO Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen Datum van opgave:.../.../ Datum van afgifte: Verslag nr. : 7 Leerling: Assistenten: Klas: 3.1 EIT.../.../ Evaluatie :.../10

Nadere informatie

6.2 Elektrische energie en vermogen; rendement

6.2 Elektrische energie en vermogen; rendement 6.2 Elektrische energie en vermogen; rendement Opgave 9 Het rendement bereken je met E nuttig en E in. E nuttig is de hoeveelheid energie die nodig is het water op te warmen. E in is de hoeveelheid energie

Nadere informatie

Magnetische toepassingen in de motorvoertuigentechniek (3)

Magnetische toepassingen in de motorvoertuigentechniek (3) Magnetische toepassingen in de motorvoertuigentechniek (3) E. Gernaat, ISBN 978-90-808907-3-2 1 Theorie wisselspanning 1.1 De inductieve spoelweerstand (X L ) Wanneer we een spoel op een wisselspanning

Nadere informatie

Van Dijk Educatie Parallelschakeling 2063NGQ0571. Kenteq Leermiddelen. copyright Kenteq

Van Dijk Educatie Parallelschakeling 2063NGQ0571. Kenteq Leermiddelen. copyright Kenteq Parallelschakeling 2063NGQ0571 Kenteq Leermiddelen copyright Kenteq Inhoudsopgave 1 Parallelschakeling 5 1.1 Inleiding 5 1.2 Doelen 5 1.3 Parallelschakeling 6 1.4 Shuntweerstand 21 1.5 Samenvatting 24

Nadere informatie

DEEL 6 Serieschakeling van componenten. 6.1 Doel van de oefening. 6.2 Benodigdheden

DEEL 6 Serieschakeling van componenten. 6.1 Doel van de oefening. 6.2 Benodigdheden Naam: Nr.: Groep: Klas: Datum: DEEL 6 In de vorige oefeningen heb je reeds een A-meter, die een kleine inwendige weerstand bezit, in serie leren schakelen met een gebruiker. Door de schakelstand te veranderen

Nadere informatie

NEN Werken met de. Pluspakket NEN 1010:2015. MBO Elektrotechniek. Meer ie. verder in technisch vakmanschap

NEN Werken met de. Pluspakket NEN 1010:2015. MBO Elektrotechniek. Meer ie. verder in technisch vakmanschap Werken met de NEN 1010 Pluspakket - NEN 1010:2015 Meer ie t informa 0 44 99 0 l 088-4 kenteq.n @ m a e t e servic nteq.nl www.ke MBO Elektrotechniek Werken met de NEN 1010 Pluspakket NEN 1010:2015 verder

Nadere informatie

Bliksem- en. overspanningsbeveiliging

Bliksem- en. overspanningsbeveiliging Katern voor scholing, her- en bijscholing 22 inhoud 1 Bliksem- en 4 OTIB nieuwsberichten 5 Fotowedstrijd Zo moet het niet 5 Cursussen bliksemen Een uitgave van Intech Elektro & ICT en OTIB oktober 2008

Nadere informatie

Aanwijzingen. Figuur 1 LDR (NORP12) Weerstand - lichtsterkte grafiek (Let op: Logaritmische schaal) Nakijkmodel

Aanwijzingen. Figuur 1 LDR (NORP12) Weerstand - lichtsterkte grafiek (Let op: Logaritmische schaal) Nakijkmodel Rotterdam Academy Tentamenvoorblad Naam: Studentnr.: Groep/klas: Tentamen voor de: Arts en Crafts Officemanagement Opleiding(en): Engineering Maintenance & Mechanic Ondernemen Pedagogisch-Educatief Mw

Nadere informatie

Gemengde schakelingen

Gemengde schakelingen Gemengde schakelingen We hebben in vorige lessen de serieschakeling en de parallelschakeling behandeld. Veel schakelingen zijn een combinatie van de serieschakeling en de parallelschakeling. Dat noemen

Nadere informatie

Tentamen Analoge- en Elektrotechniek

Tentamen Analoge- en Elektrotechniek Verantwoordelijke docent: R. Hoogendoorn, H.J. Wimmenhoven Cursus Analoge- en Elektrotechniek Code MAMAET01 Cursusjaar: 2014 Datum: 2-6-2014 Tijdsduur: 90 min. Modulehouder: R. Hoogendoorn Aantal bladen:

Nadere informatie

Deling van elektrische stroom en spanning. Student booklet

Deling van elektrische stroom en spanning. Student booklet Deling van elektrische stroom en spanning Student booklet Deling van elektrische stroom en spanning - INDEX - 2006-04-06-17:15 Deling van elektrische stroom en spanning In deze module wordt uitgelegd

Nadere informatie

Leereenheid 3. Diagnostische toets: Enkelvoudige wisselstroomkringen

Leereenheid 3. Diagnostische toets: Enkelvoudige wisselstroomkringen Leereenheid 3 Diagnostische toets: Enkelvoudige wisselstroomkringen Let op! Bij meerkeuzevragen: Duid met een kringetje rond de letter het juiste antwoord of de juiste antwoorden aan. Vragen gemerkt met:

Nadere informatie

Cursus/Handleiding/Naslagwerk. Driefase wisselspanning

Cursus/Handleiding/Naslagwerk. Driefase wisselspanning Cursus/Handleiding/Naslagwerk Driefase wisselspanning INHOUDSTAFEL Inhoudstafel Inleiding 3 Doelstellingen 4 Driefasespanning 5. Opwekken van een driefasespanning 5.. Aanduiding van de fasen 6.. Driefasestroom

Nadere informatie

Leereenheid 7. Diagnostische toets: Vermogen en arbeidsfactor van een sinusvormige wisselstroom

Leereenheid 7. Diagnostische toets: Vermogen en arbeidsfactor van een sinusvormige wisselstroom Leereenheid 7 Diagnostische toets: Vermogen en arbeidsfactor van een sinusvormige wisselstroom Let op! Bij meerkeuzevragen: Duid met een kringetje rond de letter het juiste antwoord of de juiste antwoorden

Nadere informatie

Schakelcursus Elektrotechniek

Schakelcursus Elektrotechniek Schakelcursus Elektrotechniek februari 2015 De cursus is bestemd voor die cursisten waarvan de vooropleiding in het vakgebied Elektrotechniek vooralsnog onvoldoende is. Auteur: L. Smit De Kooi 7 4233 GP

Nadere informatie

INLEIDING. Veel succes

INLEIDING. Veel succes INLEIDING In de eerste hoofdstukken van de cursus meettechnieken verklaren we de oorsprong van elektrische verschijnselen vanuit de bouw van de stof. Zo leer je o.a. wat elektrische stroom en spanning

Nadere informatie

9.2 Bepaal de harmonische tijdsfuncties die horen bij deze complexe getallen: U 1 = 3 + 4j V; U 2 = 3e jb/8 V; I 1 =!j + 1 ma; I 2 = 7e!jB/3 ma.

9.2 Bepaal de harmonische tijdsfuncties die horen bij deze complexe getallen: U 1 = 3 + 4j V; U 2 = 3e jb/8 V; I 1 =!j + 1 ma; I 2 = 7e!jB/3 ma. Elektrische Netwerken 21 Opgaven bij hoofdstuk 9 9.1 Geef de complexe weergave van deze tijdsfuncties: u 1 =!3.sin(Tt+0,524) V; u 2 =!3.sin(Tt+B/6) V; u 3 =!3.sin(Tt+30 ) V. (Klopt deze uitdrukking?) 9.2

Nadere informatie

inhoud Een uitgave van Intech Klimaat & Sanitair en OTIB maart 2009 Basiskennis Aarding sanitaire toestellen Otib-nieuws Cursussen

inhoud Een uitgave van Intech Klimaat & Sanitair en OTIB maart 2009 Basiskennis Aarding sanitaire toestellen Otib-nieuws Cursussen Katern voor scholing, her- en bijscholing 14 inhoud 1 Aarding sanitaire toestellen 5 Otib-nieuws Cursussen Basiskennis Een uitgave van Intech Klimaat & Sanitair en OTIB maart 2009 Aarding sanitaire toestellen

Nadere informatie

DR-ET1-X. Deelreglement Elektrische schema- en schakeltechniek ET-1

DR-ET1-X. Deelreglement Elektrische schema- en schakeltechniek ET-1 DR-ET1-X Deelreglement Elektrische schema- en schakeltechniek ET-1 Uitgave: januari 2012 DR-ET1-X 2 1 Algemeen Naam : Elsevier Opleidingen Adres : Zwijndrecht Aard : Deeltijd, mondeling onderwijs met praktijkbijeenkomsten

Nadere informatie

Spanningsverlies in kabels ZX ronde 8 november 2015

Spanningsverlies in kabels ZX ronde 8 november 2015 1 Spanningsverlies in kabels ZX ronde 8 november 2015 Spanningsverlies leid tot vermogensverlies en daarbij energieverlies. Met het berekenen van kabels moet hier rekening mee gehouden worden. Als de doorsnede

Nadere informatie

minitoets bij opdracht 8

minitoets bij opdracht 8 elektrotechniek CSPE BB 2010 minitoets bij opdracht 8 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.

Nadere informatie

AT-142 EPD Basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08

AT-142 EPD Basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08 AT-142 EPD Basis 1 Zelfstudie en huiswerk 10-08 2 Inhoud INTRODUCTIE 3 DOELSTELLINGEN 4 ELEKTRISCH METEN 5 SPANNING METEN 6 STROOM METEN 7 WEERSTAND METEN 9 BASISSCHAKELINGEN 10 ELEKTRISCH VERMOGEN 11

Nadere informatie

Pajottenlandse Radio Amateurs. De multimeter

Pajottenlandse Radio Amateurs. De multimeter Pajottenlandse Radio Amateurs De multimeter ON3BL 05/03/2013 Wat is een multimeter of universeelmeter? Elektronisch meetinstrument waar we de grootheden van de wet van ohm kunnen mee meten Spanning (Volt)

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrodynamica. 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrodynamica. 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Elektrodynamica 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Atheneum van Veurne (http://www.natuurdigitaal.be/geneeskunde/fysica/wiskunde/wiskunde.htm),

Nadere informatie

Harmonische stromen en resonantie..zx ronde 30 augustus 2015

Harmonische stromen en resonantie..zx ronde 30 augustus 2015 Harmonische stromen en resonantie..zx ronde 30 augustus 2015 Ons elektriciteitsnet wordt bedreven met wisselspanning en wisselstroom. Als bij een lineaire belasting een sinusvormige wisselspanning aangeboden

Nadere informatie

Zucchini railkokersystemen LB / LB6

Zucchini railkokersystemen LB / LB6 railkokersystemen LB / LB6 Technische informatie Type 254 256 404 406 zijde zijde zijde zijde Actieve geleiders Aantal I n (A) ) Doorsnede van de beschermingsgeleider (equivalent in Cu) PE (mm ) I cw (ka)rms

Nadere informatie

Inhoudsopgave De weerstand

Inhoudsopgave De weerstand Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Inleiding...3 Wet van Ohm...3 Geleidbaarheid (conductantie)...3 Weerstandsvariaties...3 Vervangingsweerstand of substitutieweerstand...4 Serieschakeling...4 Parallelschakeling...4

Nadere informatie

3.4.3 Plaatsing van de meters in een stroomkring

3.4.3 Plaatsing van de meters in een stroomkring 1 De stroom- of ampèremeter De ampèremeter is een meetinstrument om elektrische stroom te meten. De sterkte van een elektrische stroom wordt uitgedrukt in ampère, vandaar de naam ampèremeter. Voorstelling

Nadere informatie

Vermogen. Student booklet

Vermogen. Student booklet Vermogen Student booklet Vermogen - INDEX - 2006-04-06-16:56 Vermogen Elektrisch vermogen is enigszins vergelijkbaar met de lucht die u inademt: u denkt er niet echt over na, totdat er geen lucht meer

Nadere informatie

Schakelcursus Elektrotechniek

Schakelcursus Elektrotechniek Schakelcursus Elektrotechniek december 2016 De cursus is bestemd voor die cursisten waarvan de vooropleiding in het vakgebied Elektrotechniek vooralsnog onvoldoende is. Auteur: L. Smit De Kooi 7 4233 GP

Nadere informatie

Artikel 3.5 van het Arbobesluit

Artikel 3.5 van het Arbobesluit Katern voor scholing, her- en bijscholing 55 inhoud 1 nen 3140 en het aanwijsbeleid 4 Fotowedstrijd Een uitgave van Intech Elektro & ICT en otib oktober 2011 nen 3140 en het aanwijsbeleid Alle ondernemingen

Nadere informatie

3 Meetkundige berekeningen 29. 4 Goniometrie 32

3 Meetkundige berekeningen 29. 4 Goniometrie 32 Inhoud 1 Grootheden, symbolen en eenheden 13 1.1 Ruimtegrootheden 13 1.2 Tijd en tijdafhankelijke grootheden 13 1.3 Mechanische grootheden 14 1.4 Warmtegrootheden 14 1.5 Elektrische grootheden 15 1.6 Magnetische

Nadere informatie

Power Factor Cos phi Harmonischen THD-... Iedereen spreekt er over maar weten we waarover we spreken? ECL 2011 LearnShop - 22 september 2011

Power Factor Cos phi Harmonischen THD-... Iedereen spreekt er over maar weten we waarover we spreken? ECL 2011 LearnShop - 22 september 2011 Power Factor Cos phi Harmonischen THD-... Iedereen spreekt er over maar weten we waarover we spreken? ECL 2011 LearnShop - 22 september 2011 Wouter Ryckaert Wouter.Ryckaert@kahosl.be 09 265 87 13 KAHO

Nadere informatie

Theorie elektriciteit - sem 2

Theorie elektriciteit - sem 2 Theorie elektriciteit - sem 2 Michael De Nil 11 februari 2004 Inhoudsopgave 1 Basisbegrippen 2 1.1 Wisselspanning/stroom gelijkspanning/stroom......... 2 1.2 Gemiddelde waarde effectieve waarde..............

Nadere informatie

Hfd 3 Stroomkringen. Isolator heeft geen vrije elektronen. Molecuul. Geleider heeft wel vrije elektronen. Molecuul.

Hfd 3 Stroomkringen. Isolator heeft geen vrije elektronen. Molecuul. Geleider heeft wel vrije elektronen. Molecuul. Hfd 3 Stroomkringen Enkele begrippen: Richting van de stroom: Stroom loopt van de plus naar de min pool Richting van de elektronen: De elektronen stromen van de min naar de plus. Geleiders en isolatoren

Nadere informatie

INHOUD INLEIDING 19. Metingen en thermografie - 13

INHOUD INLEIDING 19. Metingen en thermografie - 13 INLEIDING 19 1 NEN 1010 ALS ACHTERGROND 21 1.1 VOEDINGSBRONNEN 22 1.1.1 Aansluiting op net: diverse stroomstelsels 22 1.1.2 Voedingsbronnen voor veiligheidsdoeleinden 25 1.2 BESCHERMINGSMAATREGELEN 25

Nadere informatie

Semester 6 2008-2009 Mutatoren 1. E1-mutator 2. B2-mutator 3. M3-mutator 4. B6-mutator E1-mutator Definitie Een mutator is een schakeling tussen een wisselspanning met een vaste spanning en een vaste frequentie

Nadere informatie

onder controle 1. Aardlekschakelaar type B voor alle lekstroomvormen.

onder controle 1. Aardlekschakelaar type B voor alle lekstroomvormen. Katern voor scholing, her- en bijscholing 07 inhoud 1 Alle soorten lekstroom onder controle 5 Fotowedstrijd Zo moet het niet 5 Kort nieuws Elektrotechniek Alle soorten lekstroom onder controle Een uitgave

Nadere informatie

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Technologie 1 Elektrische en elektronische begrippen Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Opleiding Pop en Media Peet Ferwerda, januari 2002 Deze instructie wordt tijdens

Nadere informatie

Impedantie V I V R R Z R

Impedantie V I V R R Z R Impedantie Impedantie (Z) betekent: wisselstroom-weerstand. De eenheid is (met als gelijkstroom-weerstand) Ohm. De weerstand geeft aan hoe goed de stroom wordt tegengehouden. We kennen de formules I R

Nadere informatie

3DE GRAAD DEEL 1 ELEKTRICITEIT & LAB EENFASIGE WISSELSTROOMKETENS. Ivan Maesen Jo Hovaere. Plantyn

3DE GRAAD DEEL 1 ELEKTRICITEIT & LAB EENFASIGE WISSELSTROOMKETENS. Ivan Maesen Jo Hovaere. Plantyn 3DE GRAAD DEEL 1 ELEKTRICITEIT & LAB EENFASIGE WISSELSTROOMKETENS Ivan Maesen Jo Hovaere Plantyn Plantyn ontwikkelt en verspreidt leermiddelen voor het basisonderwijs, het secundair onderwijs, het hoger

Nadere informatie

Inspecteren volgens. Tekst: Anton Kerkhofs Fotografie: John Hermans, Arno Massee

Inspecteren volgens. Tekst: Anton Kerkhofs Fotografie: John Hermans, Arno Massee Katern voor scholing, her- en bijscholing 52 inhoud Een uitgave van Intech Elektro & ICT en otib juni 211 1 Inspecteren volgens nen 11 en nen 31-211 Cursussen 5 Otib-nieuws Fotowedstrijd Inspecteren volgens

Nadere informatie

Steven Werbrouck 04-02-2000 Practicum 2: Schakelen van weerstanden

Steven Werbrouck 04-02-2000 Practicum 2: Schakelen van weerstanden Practicum 2: Schakelen van weerstanden 1. Situering Het komt vaak voor dat een bepaalde stroomkring meer dan één weerstand bevat. Men zegt dan dat de weerstanden op een bepaalde manier geschakeld werden.

Nadere informatie

Leerling maakte het bord volledig zelf

Leerling maakte het bord volledig zelf 3. Oefeningen en Metingen 3.. Montageoefening Bouw een paneel als volgt: lampvoeten monteren draden van de lampvoeten naar een suikertje verbindingsstuk brengen. Twee verbindingsstukken doorverbinden.

Nadere informatie

2 REKENEN MET BREUKEN 3. 2.3 Optellen van breuken 6. 2.5 Aftrekken van breuken 9. 2.7 Vermenigvuldigen van breuken 11. 2.9 Delen van breuken 13

2 REKENEN MET BREUKEN 3. 2.3 Optellen van breuken 6. 2.5 Aftrekken van breuken 9. 2.7 Vermenigvuldigen van breuken 11. 2.9 Delen van breuken 13 REKENEN MET BREUKEN. De breuk. Opgaven. Optellen van breuken 6. Opgaven 8. Aftrekken van breuken 9.6 Opgaven 9.7 Vermenigvuldigen van breuken.8 Opgaven.9 Delen van breuken.0 Opgaven. Een deel van een deel.

Nadere informatie

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

Naam: Klas: Repetitie natuurkunde voor havo (versie A) Getoetste stof: elektriciteit 1 t/m 5

Naam: Klas: Repetitie natuurkunde voor havo (versie A) Getoetste stof: elektriciteit 1 t/m 5 Naam: Klas: Repetitie natuurkunde voor havo (versie A) Getoetste stof: elektriciteit 1 t/m 5 OPGAVE 1 Teken hieronder het bijbehorende schakelschema. Geef ook de richting van de elektrische stroom aan.

Nadere informatie

elektrotechniek CSPE KB 2010 minitoets bij opdracht 9 A B X C D

elektrotechniek CSPE KB 2010 minitoets bij opdracht 9 A B X C D elektrotechniek SPE KB 2010 minitoets bij opdracht 9 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.

Nadere informatie

P ow er Quality metingen: Harmonischen

P ow er Quality metingen: Harmonischen P ow er Quality metingen: n Focus Power Quality is een begrip dat de laatste decennia enorm aan belangstelling heeft gewonnen. Power Quality behelst het garanderen van een sinusvormige spannings en stroomgolfvorm,

Nadere informatie

Elektrotechniek voor mobiele systemen (Voertuigen en machines)

Elektrotechniek voor mobiele systemen (Voertuigen en machines) Elektrotechniek voor mobiele systemen (Voertuigen en machines) 1. Inhoud Inleiding 1. Natuurkundige begrippen. Stroom. Spanning. Weerstand. Vermogen. 2. Geleiders en isolatoren. 3. De stroomkring. Opbouw

Nadere informatie

elektrotechniek CSPE KB 2009 minitoets bij opdracht 11

elektrotechniek CSPE KB 2009 minitoets bij opdracht 11 elektrotechniek SPE KB 2009 minitoets bij opdracht 11 variant d Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.

Nadere informatie

Uitleg bij de programma s voor de Casio

Uitleg bij de programma s voor de Casio Uitleg bij de programma s voor de Casio 1. Cos phi compensatie [COSPHI] De berekening van een condensatorbatterij en het bepalen van alle vermogens (werkelijk, blind en schijnbaar vermogen). Hierbij wordt

Nadere informatie

Bijlage 2: Eerste orde systemen

Bijlage 2: Eerste orde systemen Bijlage 2: Eerste orde systemen 1: Een RC-kring 1.1: Het frequentiegedrag Een eerste orde systeem kan bijvoorbeeld opgebouwd zijn uit de serieschakeling van een weerstand R en een condensator C. Veronderstel

Nadere informatie

Inleiding elektronica Presentatie 1

Inleiding elektronica Presentatie 1 Inleiding elektronica Presentatie 1 2 Versie: 18 augustus 2014 Inleiding Elektronica Presentatie 1 16-9-2013 Praktische Elektronica, talk of the day! 2 1 Doel van deze module Herkennen van de algemene

Nadere informatie

toelatingsexamen-geneeskunde.be

toelatingsexamen-geneeskunde.be Fysica juli 2009 Laatste update: 31/07/2009. Vragen gebaseerd op het ingangsexamen juli 2009. Vraag 1 Een landingsbaan is 500 lang. Een vliegtuig heeft de volledige lengte van de startbaan nodig om op

Nadere informatie

Hoe kun je de weerstand van voorwerpen vergelijken en bepalen?

Hoe kun je de weerstand van voorwerpen vergelijken en bepalen? werkblad experiment 4.5 en 5.4 (aangepast) naam:. klas: samen met: Hoe kun je de weerstand van voorwerpen vergelijken en bepalen? De weerstand R van een voorwerp is te bepalen als men de stroomsterkte

Nadere informatie

12 Elektrische schakelingen

12 Elektrische schakelingen Elektrische schakelingen Onderwerpen: - Stroomsterkte en spanning bij parallel- en serieschakeling - Verangingsweerstand bij parallelschakeling. - Verangingsweerstand bij serieschakeling.. Stroom en spanning

Nadere informatie

NETWERKEN EN DE WETTEN VAN KIRCHHOFF

NETWERKEN EN DE WETTEN VAN KIRCHHOFF NETWERKEN EN DE WETTEN VN KIRCHHOFF 1. Doelstelling van de proef Het doel van deze proef is het bepalen van de klemspanning van een spanningsbron, de waarden van de beveiligingsweerstanden en de inwendige

Nadere informatie

elektrotechniek CSPE KB 2009 minitoets bij opdracht 11 A B X C D

elektrotechniek CSPE KB 2009 minitoets bij opdracht 11 A B X C D elektrotechniek SPE K 2009 minitoets bij opdracht 11 variant c Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.

Nadere informatie

Licht- en Verlichtingstechnieken : Grondslagen elektriciteit, licht en visuele omgeving : Deel Elektrotechniek

Licht- en Verlichtingstechnieken : Grondslagen elektriciteit, licht en visuele omgeving : Deel Elektrotechniek Licht- en Verlichtingstechnieken : Grondslagen elektriciteit, licht en visuele omgeving : Deel Elektrotechniek Examenvragen Hoofdvragen 1) Leid de uitdrukkingen van het elektrisch vermogen af voor sinusvormige

Nadere informatie

Theorie Stroomtransformatoren. Tjepco Vrieswijk Hamermolen Ugchelen, 22 november 2011

Theorie Stroomtransformatoren. Tjepco Vrieswijk Hamermolen Ugchelen, 22 november 2011 Theorie Stroomtransformatoren Tjepco Vrieswijk Hamermolen Ugchelen, 22 november 2011 Theorie Stroomtransformatoren 22 november 2011 Onderwerpen: - Theorie stroomtransformatoren - Vervangingsschema CT -

Nadere informatie

Inhoudsopgave Schakelen van luidsprekers

Inhoudsopgave Schakelen van luidsprekers Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Inleiding...3 Vermogen...3 Impedantie...3 Serieschakeling van luidsprekers...4...4...4...4 Voorbeeld...4 Parallelschakeling van luidsprekers...4...4...4...4 Voorbeeld...5

Nadere informatie

elektrotechniek CSPE KB 2011 minitoets bij opdracht 8

elektrotechniek CSPE KB 2011 minitoets bij opdracht 8 elektrotechniek CSPE KB 2011 minitoets bij opdracht variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.

Nadere informatie

Hoofdstuk 4 Het schakelen van weerstanden.

Hoofdstuk 4 Het schakelen van weerstanden. Hoofdstuk 4 Het schakelen van weerstanden.. Doel. Het is de bedoeling een grote schakeling met weerstanden te vervangen door één equivalente weerstand. Een equivalente schakeling betekent dat een buitenstaander

Nadere informatie

Oefeningen Elektriciteit II Deel II

Oefeningen Elektriciteit II Deel II Oefeningen Elektriciteit II Deel II Dit document bevat opgaven die aansluiten bij de cursustekst Elektriciteit II deel II uit het jaarprogramma van het e bachelorjaar industriële wetenschappen KaHo Sint-ieven.

Nadere informatie

Elektrotechniek. novacollege.nl/techniek. Installatietechniek. Procestechniek. Werktuigbouw. Techniek 2016/2017

Elektrotechniek. novacollege.nl/techniek. Installatietechniek. Procestechniek. Werktuigbouw. Techniek 2016/2017 novacollege.nl/techniek Elektrotechniek Installatietechniek Procestechniek Werktuigbouw Techniek 2016/2017 Ik wilde een technische opleiding doen. Het werd elektro, een strategische keuze. Ik houd van

Nadere informatie

Grondbeginselen van licht en verlichting

Grondbeginselen van licht en verlichting Katern voor scholing, her- en bijscholing 17 inhoud 1 Grondbeginselen van licht en verlichting 5 Fotowedstrijd Zo moet het niet! 5 Otib nieuws Basiskennis Een uitgave van Intech Elektro & ICT en OTIB april

Nadere informatie

PROS1E1 Gestructureerd programmeren in C Dd/Kf/Bd

PROS1E1 Gestructureerd programmeren in C Dd/Kf/Bd Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Toekenning- en herhalingsopdrachten (for loop)... 2 2.1 De wet van Ohm... 3 2.2 De spaarrekening... 3 2.3 De transformator... 3 3 Keuze- en herhalingsopdrachten (if, switch,

Nadere informatie

HOOFDSTUK 3: Netwerkanalyse

HOOFDSTUK 3: Netwerkanalyse HOOFDSTUK 3: Netwerkanalyse 1. Netwerkanalyse situering analyseren van het netwerk = achterhalen van werking, gegeven de opbouw 2 methoden manuele methode = reductie tot Thévenin- of Norton-circuit zeer

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2004

Examenopgaven VMBO-KB 2004 Examenopgaven VMBO-KB 2004 tijdvak 1 maandag 24 mei 9.00-11.00 uur ELEKTROTECHNIEK CSE KB Gebruik waar nodig de bijlage formulelijst. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60

Nadere informatie

Elektrische stroomnetwerken

Elektrische stroomnetwerken ntroductieweek Faculteit Bewegings- en evalidatiewetenschappen 25 29 Augustus 2014 Elektrische stroomnetwerken Dr. Pieter Neyskens Monitoraat Wetenschappen pieter.neyskens@wet.kuleuven.be Assistent: Erik

Nadere informatie

Opgaven bij hoofdstuk 20 20.1. Bepaal R 1 t/m R 3 (in het sternetwerk) als in de driehoek geldt: R 1 = 2 ks, R 2 = 3 ks, R 3 = 6 ks 20.

Opgaven bij hoofdstuk 20 20.1. Bepaal R 1 t/m R 3 (in het sternetwerk) als in de driehoek geldt: R 1 = 2 ks, R 2 = 3 ks, R 3 = 6 ks 20. Elektrische Netwerken 49 Opgaven bij hoofdstuk 20 20.1 Bepaal R 1 t/m R 3 (in het sternetwerk) als in de driehoek geldt: R 12 = 1 ks, R 23 = 3 ks, R 31 = 6 ks 20.2 Bepaal R 12 t/m R 31 (in de driehoek)

Nadere informatie

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U Inhoud Condensator... 2 Het laden van een condensator... 3 Het ontladen van een condensator... 5 Opgaven... 6 Opgave: Alarminstallatie... 6 Opgave: Gelijkrichtschakeling... 6 Opgave: Boormachine... 7 1/7

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL 2004

Examenopgaven VMBO-GL 2004 Examenopgaven VMBO-GL 2004 tijdvak 1 maandag 24 mei 9.00-11.00 uur ELEKTROTECHNIEK CSE GL Gebruik waar nodig de bijlage formulelijst. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60

Nadere informatie

Een Maintenance opleiding op de RDM Campus, écht iets voor jou!

Een Maintenance opleiding op de RDM Campus, écht iets voor jou! Albeda en Zadkine MAINTENANCE Een Maintenance opleiding op de RDM Campus, écht iets voor jou! Ga jij een uitdaging niet uit de weg? Vind je het leuk om problemen op te lossen? En ben je graag breed inzetbaar?

Nadere informatie

6.0 Voorkennis AD BC. Kruislings vermenigvuldigen: Voorbeeld: 50 10x. 50 10( x 1) Willem-Jan van der Zanden

6.0 Voorkennis AD BC. Kruislings vermenigvuldigen: Voorbeeld: 50 10x. 50 10( x 1) Willem-Jan van der Zanden 6.0 Voorkennis Kruislings vermenigvuldigen: A C AD BC B D Voorbeeld: 50 0 x 50 0( x ) 50 0x 0 0x 60 x 6 6.0 Voorkennis Herhaling van rekenregels voor machten: p p q pq a pq a a a [] a [2] q a q p pq p

Nadere informatie

Uitwerkingen Mei Eindexamen VWO Wiskunde A. Nederlands Mathematisch Instituut Voor Onderwijs en Onderzoek

Uitwerkingen Mei Eindexamen VWO Wiskunde A. Nederlands Mathematisch Instituut Voor Onderwijs en Onderzoek Uitwerkingen Mei 2012 Eindexamen VWO Wiskunde A Nederlands Mathematisch Instituut Voor Onderwijs en Onderzoek Schroefas Opgave 1. In de figuur trekken we een lijn tussen 2600 tpm op de linkerschaal en

Nadere informatie

Bij een uitwendige weerstand van 10 is dat vermogen 10

Bij een uitwendige weerstand van 10 is dat vermogen 10 Elektriciteitsleer Inwendige weerstand Een batterij heeft een bronspanning van 1,5 V en een inwendige weerstand van 3,0. a. Teken de grafiek van de klemspanning als functie van de stroomsterkte. Let er

Nadere informatie

1. Weten wat elektrische stroom,spanning en vemogen is en het verband ertussen kennen 2. Elektrische netwerken kunnen oplossen

1. Weten wat elektrische stroom,spanning en vemogen is en het verband ertussen kennen 2. Elektrische netwerken kunnen oplossen Hoofdstuk 3 Elektrodynamica Doelstellingen 1. Weten wat elektrische stroom,spanning en vemogen is en het verband ertussen kennen 2. Elektrische netwerken kunnen oplossen Elektrodynamica houdt de studie

Nadere informatie

LABORATORIUM ELEKTRICITEIT

LABORATORIUM ELEKTRICITEIT LABORATORIUM ELEKTRICITEIT 1 Proef RL in serie... 1.1 Uitvoering:... 1.2 Opdrachten... 2 Proef RC in serie... 7 2.1 Meetschema... 7 2.2 Uitvoering:... 7 2.3 Opdrachten... 7 3 Proef RC in parallel... 11

Nadere informatie

Domein A: Inzicht en handelen

Domein A: Inzicht en handelen Tussendoelen wiskunde onderbouw vo vmbo Preambule Domein A is een overkoepeld domein dat altijd in combinatie met de andere domeinen wordt toegepast (of getoetst). In domein A wordt benoemd: Vaktaal: het

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2003

Examenopgaven VMBO-KB 2003 Examenopgaven VMBO-KB 2003 tijdvak 1 maandag 19 mei 9.00-11.00 uur ELEKTROTECHNIEK CSE KB Het gebruik van de formulelijst is toegestaan. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

MBO Elektrotechniek. NEN 1010 Opdrachtenboek 2 - NEN 1010:2015. Meer ie NEN Opdrachtenboek 2 NEN 1010:2015. verder in technisch vakmanschap

MBO Elektrotechniek. NEN 1010 Opdrachtenboek 2 - NEN 1010:2015. Meer ie NEN Opdrachtenboek 2 NEN 1010:2015. verder in technisch vakmanschap NEN 1010 Opdrachtenboek 2 - NEN 1010:2015 Meer ie t informa 0 44 99 0 l 088-4 kenteq.n @ m a e t e servic nteq.nl www.ke MBO Elektrotechniek NEN 1010 Opdrachtenboek 2 NEN 1010:2015 verder in technisch

Nadere informatie

Opgaven bij hoofdstuk 9

Opgaven bij hoofdstuk 9 24 Meerkeuze-opgaven Opgaven bij hoofdstuk 9 9.14 Gegeven de complexe spanning: û = +12 + 5j [V]. Deze komt overeen met een wisselspanning: a: u(t) =!13.cos(Tt! 0,39) [V] b: u(t) = +13.cos(Tt! 0,39) [V]

Nadere informatie

1.1 Rekenen met letters [1]

1.1 Rekenen met letters [1] 1.1 Rekenen met letters [1] Voorbeeld 1: Een kaars heeft een lengte van 30 centimeter. Per uur brand er 6 centimeter van de kaars op. Hieruit volgt de volgende woordformule: Lengte in cm = -6 aantal branduren

Nadere informatie

Meting zonnepaneel. Voorbeeld berekening diodefactor: ( ) Als voorbeeld wordt deze formule uitgewerkt bij een spanning van 7 V en 0,76 A:

Meting zonnepaneel. Voorbeeld berekening diodefactor: ( ) Als voorbeeld wordt deze formule uitgewerkt bij een spanning van 7 V en 0,76 A: Meting zonnepaneel Om de beste overbrengingsverhouding te berekenen, moet de diodefactor van het zonnepaneel gekend zijn. Deze wordt bepaald door het zonnepaneel te schakelen aan een weerstand. Een multimeter

Nadere informatie

Uitwerkingen Hoofdstuk 2 - deel 2

Uitwerkingen Hoofdstuk 2 - deel 2 Uitwerkingen Hoofdstuk 2 - deel 2 4 VWO 2.6 Serie en parallel 51. Vervanging 52. Bij de winkelstraat zijn de lampen parallel geschakeld en bij de kandelaar in serie. 53. Voorbeeld: Serie De stroom moet

Nadere informatie

Harmonischen: gevolgen

Harmonischen: gevolgen Harmonischen: gevolgen Harmonischen: gevolgen - Spanning- en stroomharmonischen - Geleiders: skin en proximiteitseffect - De nulgeleider - Transformatoren - Inductiemotoren - Diversen Spanning en stroomharmonischen

Nadere informatie

De link tussen Arbowet, Arbobesluit en nen 3140

De link tussen Arbowet, Arbobesluit en nen 3140 Katern voor scholing, her- en bijscholing 66 inhoud 1 De link tussen Arbowet, Arbobesluit en nen 3140 5 Otib-nieuws De link tussen Arbowet, Arbobesluit en nen 3140 Een uitgave van Intech Elektro en ICT

Nadere informatie

Serie. Itotaal= I1 = I2. Utotaal=UR1 + UR2. Rtotaal = R1 + R2. Itotaal= Utotaal : Rtotaal 24 = 10 + UR2 UR2 = 24 10 = 14 V

Serie. Itotaal= I1 = I2. Utotaal=UR1 + UR2. Rtotaal = R1 + R2. Itotaal= Utotaal : Rtotaal 24 = 10 + UR2 UR2 = 24 10 = 14 V Om te onthouden Serieschakeling Parallelschakeling Itotaal= I = I2 Utotaal=U + U2 totaal = + 2 Itotaal=I + I2 Utotaal= U = U2 tot 2 enz Voor elke schakeling I totaal U totaal totaal Itotaal= I = I2 Utotaal=U

Nadere informatie

Zx - ronde 27 februari 2011

Zx - ronde 27 februari 2011 Zx - ronde 27 februari 2011 Meten van Elektriciteitsverbruik Het elektriciteitsverbruik is het product van elektrisch vermogen en tijd. Het elektrisch vermogen is het product van elektrische spanning en

Nadere informatie

De werking van de nulpuntstransformator

De werking van de nulpuntstransformator De werking van de nulpuntstransformator 5-5 pmo 17 januari 25 Phase to Phase BV Utrechtseweg 31 Postbus 1 68 AC Arnhem T: 26 356 38 F: 26 356 36 36 www.phasetophase.nl 2 5-5 pmo Phase to Phase BV, Arnhem,

Nadere informatie

Potentiaal, elektrische weerstand

Potentiaal, elektrische weerstand Katern voor scholing en bijscholing 01 inhoud 1 Potentiaal, elektrische weerstand 4 Vermeende bliksem- en overspanningschade Basiskennis Een uitgave van Intech Elektro & ICT en OTIB november 2006 Potentiaal,

Nadere informatie

Inspecteren van bestaande elektrische installaties volgens NEN 3140 (deel 2)

Inspecteren van bestaande elektrische installaties volgens NEN 3140 (deel 2) Katern voor scholing, her- en bijscholing 57 inhoud Een uitgave van Intech Elektro & ICT en otib december 2011 1 Inspecteren van bestaande elektrische installaties volgens nen 3140 (deel 2) 5 Fotowedstrijd

Nadere informatie

INHOUD INLEIDING 15 5 AARDING IN ELEKTRICITEITS NETTEN 69 5.1 AANSLUITMOGELIJKHEDEN 70. Alles over aarding - 9

INHOUD INLEIDING 15 5 AARDING IN ELEKTRICITEITS NETTEN 69 5.1 AANSLUITMOGELIJKHEDEN 70. Alles over aarding - 9 INLEIDING 15 1 AARDING: FUNCTIES, WETTEN EN NORMEN 19 1.1 FUNCTIES VAN AARDINGSVOORZIENING 20 1.2 NORMEN BETREFFENDE ONTWERP VAN AARDINGS VOORZIENINGEN 20 1.2.1 NEN 1010 21 1.2.2 NEN-EN-IEC 60204 21 1.2.3

Nadere informatie

WINDENERGIE : SYNCHRONE GENERATOREN

WINDENERGIE : SYNCHRONE GENERATOREN WINDENERGIE : REACTIEF VERMOGEN INHOUD: SYNCHRONE GENERATOREN Het equivalent schema Geleverde stromen en vermogens Het elektrisch net Een synchrone generator is een spanningsbron. Het equivalent schema

Nadere informatie