Vrijwillig actief, maar verplicht verzekerd?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vrijwillig actief, maar verplicht verzekerd?"

Transcriptie

1 Vrijwillig actief, maar verplicht verzekerd? Moet aan organisaties een plicht worden opgelegd om de aansprakelijkheid van hun vrijwilligers te verzekeren? Een vergelijking met de Belgische vrijwilligerswet Open Universiteit Heerlen Scriptie Rechtswetenschappen 2008 Hennie Hiemstra 1

2 Voorwoord Ruim 15 jaar heb ik bij YMCA - NL samengewerkt met vele vrijwilligers die met grote inzet vakanties voor kinderen en jongeren mogelijk maakten. En: met veel plezier. Het zijn enthousiaste mensen van het type doen en niet zeuren. Naast plezier en waardering was er soms ook zorg. Het onderwerp aansprakelijkheid en verzekering is een belangrijk aandachtspunt voor een vrijwilligerscoördinator en bezorgde mij soms een knoop in de maag. Zoveel mensen op pad en onderweg, als dat maar goed gaat. Wanneer er zich een probleem voordeed en er snel gehandeld moest worden bedacht ik dat ik ooit nog eens goed ging uitzoeken hoe het nu echt zat. Met deze scriptie heb ik dat voornemen voor een gedeelte uitgevoerd. Het enthousiasme en de betrokkenheid van al die YMCA ers heeft mij geïnspireerd tot het schrijven van deze scriptie. Na vijf jaar werk ik opnieuw in een organisatie waar vele vrijwilligers actief zijn: Slachtofferhulp Nederland. En opnieuw word ik getroffen door hun inzet. Een scriptie schrijven heeft een leuke en boeiende kant, maar is ook intensief en kost soms moeite. Blij was ik met de deskundige begeleiding vanuit de Open Universiteit door M.L. Hendrikse, van meelezer Jan van de Vrie, die er steeds in slaagde om opbouwend commentaar te leveren en van Roland Meeuwsen die de vormgeving verzorgde. Dank ook aan andere familieleden en vrienden die mij, elk op hun eigen wijze, hebben gesteund. Leeuwarden, 2008 Hennie Hiemstra 3

3 Inhoudsopgave Voorwoord 3 Inhoudsopgave 4 Hoofdstuk 1 Inleiding en probleemstelling Inleiding Probleemstelling en plan van behandeling 7 Hoofdstuk 2 Aansprakelijkheid van vrijwilligers Wanneer leidt gedrag van een vrijwilliger tot aansprakelijkheid? Onrechtmatige daad Zorgvuldigheidsnorm Is de organisatie aansprakelijk? Risico-aansprakelijkheid Aansprakelijkheid voor ondergeschikten, artikel 6:170 BW Aansprakelijkheid voor niet-ondergeschikten, artikel 6:171 BW Aansprakelijkheid op grond van een onrechtmatige daad van de organisatie zelf Aansprakelijkheid van de organisatie op grond van wanprestatie en aansprakelijkheid voor hulppersonen, artikel 6:74 jo 76 BW. 18 Hoofdstuk 3 Verzekeringen Inleiding Algemene aspecten van aansprakelijkheidsverzekeringen Aansprakelijkheidsverzekering en de wettelijke regeling in titel 7.17 BW Personenschade, zaakschade en vermogensschade Soorten aansprakelijkheidsverzekeringen AVB- en AVP verzekeringen Verhouding wettelijke regeling en polisvoorwaarden Hoedanigheid Uitsluitingen van de dekking Uitsluiting betreffende opzicht Uitsluiting van motorrijtuigen, vaartuigen Uitsluiting betreffende opzet en roekeloosheid Samenloop-regeling AVB en AVP verzekeringen Wettelijke regeling, artikel 7:961 BW Na-u clausules in de polisvoorwaarden 31 Hoofdstuk 4 Belgische Wet betreffende de rechten van Vrijwilligers Inleiding Definitie vrijwilligerswerk en organisatie, artikel Informatierecht voor vrijwilligers, artikel

4 4.4 Aansprakelijkheid, artikel Fout-graad Organisatiegraad Ontwikkeling van artikel Verplichte verzekering, artikel Ten minste Koninklijke besluiten Compromis BA familiale polis, artikel 7 en Schade veroorzaakt door motorvoertuig en relatie met WAM wet, artikel 8bis Balans opmaken: verleent de wet immuniteit aan vrijwilligers? 47 Hoofdstuk 5 Vergelijking Inleiding Aansprakelijkheid van de organisatie voor haar vrijwilligers Is een verplichting tot verzekering noodzakelijk? Redenen voor een verplichting verzekering Motivatie voor een verzekeringsplicht in Belgische wet Een verzekeringsplicht voor vrijwilligersorganisaties in Nederland? Organisatie exclusief aansprakelijk; dubbele verzekering? Ontwikkelingen Collectieve verzekeringen Standaardpolisvoorwaarden voor vrijwilligerswerk First-party of directe verzekering als alternatief 59 Hoofdstuk 6 Conclusies en aanbevelingen Conclusies Aansprakelijkheid Verzekeringsplicht Aanbevelingen 63 Literatuurlijst 66 Boeken en artikelen 66 Jurisprudentie 70 Parlementaire stukken 71 België 71 Nederland 72 Internetpagina s 72 5

5 Hoofdstuk 1 Inleiding en probleemstelling 1.1 Inleiding Vrijwilligers actief in clubs en verenigingen vormen het sociale cement van de samenleving. Zonder dit cement wordt de samenleving schraal en veel minder leefbaar... Vrijwilligers zijn onmisbaar in onze samenleving. Tal van sectoren kunnen niet zonder hen, miljoenen mensen beleven er plezier aan... 1 Vrijwilligerswerk omvat een brede range van rollen en activiteiten: jeugdleider bij de sportclub, een weeshuis opzetten in Mozambique, besturen van muziekvereniging, een dagje uit organiseren voor senioren, het voeren van actie tegen een nieuw bestemmingsplan, overblijfvader op de basisschool, buddyprojecten voor mensen met een psychiatrische stoornis, taallessen voor allochtone vrouwen, etc. En zo zijn er nog vele activiteiten en vormen van vrijwilligerswerk te benoemen. Mensen doen aan vrijwilligerswerk vanuit vele motieven. Een reden kan zijn dat men iets voor anderen wil betekenen, andere mensen of nieuwe vrienden wil ontmoeten of omdat het een mogelijkheid biedt om zich te ontplooien. Anderen worden vrijwilliger omdat ze dat zo gewend zijn vanuit de traditie, om er status aan te ontlenen of ter opbouw van een curriculum vitae. Velen zullen zich inzetten als vrijwilliger omdat ze gevraagd zijn en waarschijnlijk omdat ze er plezier aan beleven 2. Hoewel er bezorgdheid is over het imago van vrijwilligerswerk en de bereidheid van mensen om zich vrijwillig in te zetten, zijn er naar schatting 4,5 miljoen mensen actief als vrijwilliger 3. Bij al die werkzaamheden en activiteiten gaat ook wel eens wat mis. Soms zodanig dat er schade ontstaat en er aansprakelijkheid is. Over deze aansprakelijkheid bestaan vragen en onduidelijkheden. Er is bezorgdheid over de risico s die men als vrijwilliger zou kunnen lopen. Is de vrijwilliger in dat geval alleen aansprakelijk of is de organisatie ook aan te spreken en draagt deze organisatie in alle gevallen de verantwoordelijkheid? Over het algemeen wordt deze onduidelijkheid en onzekerheid als ongewenst ervaren. Vrijwilligers verrichten hun werk zonder daarvoor een geldelijke beloning te ontvangen, maar willen er vervolgens niet ook nog bij inschieten 4. 1 Gezamenlijke site van VWS en VNG: 2 Zie de draaischijf vrijwillige inzet op: - A 3 Bron: ministerie van VWS (www.minvws.nl) De schattingen over de aantallen lopen uiteen. Zie voor een analyse van de aantallen per sector en per leeftijdsgroep het rapport van het SCP 2007, p. 29 e.v. 4 In de motie Atsma, Van der Sande, Verbeet, TK , XVI, nr. 73 wordt deze bezorgdheid onderkend en wordt de regering verzocht onderzoek te doen naar de haalbaarheid van een collectieve aansprakelijkheidsverzekering. 6

6 1.2 Probleemstelling en plan van behandeling Veel vrijwilligerswerk kenmerkt zich door drie partijen: de organisatie, de vrijwilliger en de derde. De derde kan degene zijn ten behoeve waarvan de activiteit wordt verricht ( afnemer ) of een toevallige derde. Het is zinvol om de vragen met betrekking tot vrijwilligers en aansprakelijkheid te rubriceren in drie categorieën 5 : - de aansprakelijkheid van de organisatie ten opzichte van de vrijwilliger; - de aansprakelijkheid van de organisatie ten opzichte van de derde en - de aansprakelijkheid van de vrijwilliger ten opzichte de derde. Deze scriptie gaat vooral over de laatste twee vragen. Wie is aansprakelijk voor schade die door een vrijwilliger is veroorzaakt? Welke mogelijke problemen zijn daarbij aan de orde en welke oplossing kunnen verzekeringen daarbij bieden? De positie van vrijwilligers is in de Nederlandse wetgeving niet duidelijk en vastomlijnd geregeld. Er zijn geen specifieke bepalingen, toegesneden op vrijwilligerswerk, die de rechtsverhouding tussen een organisatie en de vrijwilliger regelen 6. De bezorgdheid en vragen over aansprakelijkheid van vrijwilligers was voor onze zuiderburen een reden om een specifieke vrijwilligerswet tot stand te brengen. In België is in 2006 de Wet betreffende de rechten van vrijwilligers in werking getreden, waarvan het deel over aansprakelijkheid en verzekeringen in januari 2007 van kracht is geworden 7. Deze wet legt de aansprakelijkheid voor schade, veroorzaakt door vrijwilligers, expliciet en exclusief bij de organisatie neer. Vrijwilligers genieten daardoor tot op zekere hoogte immuniteit. Tevens is deze organisatie verplicht om daarvoor een verzekering af te sluiten. De centrale vraag in deze scriptie is of deze werkwijze ook voor de Nederlandse situatie een adequate oplossing biedt. Deze vraag heb ik als volgt geformuleerd: Moet aan organisaties een plicht worden opgelegd om de aansprakelijkheid van hun vrijwilligers te verzekeren? Ter beantwoording van deze vraag worden in de volgende vier hoofdstukken onderstaande deelvragen behandeld: Hoofdstuk 2: Wie is aansprakelijk voor de door de vrijwilliger veroorzaakte schade? In dit hoofdstuk wordt met name de risico-aansprakelijkheid van de organisatie ex artikel 6:170 BW besproken. Belangrijke vraag daarbij is of de vrijwilliger als ondergeschikte beschouwd kan worden. 5 Zie ook de indeling in categorieën: Aansprakelijkheid van, voor en jegens vrijwilligers in: Van Boom 2004, p. 191 e.v. 6 Koppert 2005, p. 9, Van Ardenne-Dick, Van Boom & Wansink 2006, p De wet van 3 juli 2005, betreffende de rechten van vrijwilligers, B.S. 29 augustus

7 Hoofdstuk 3: Welke oplossing kunnen verzekeringen bieden voor de geconstateerde aansprakelijkheid? Aan bod komen zowel de verzekering voor wettelijke aansprakelijkheid voor privé personen, als die voor bedrijven. Er wordt aandacht besteed aan uitsluitingen in de polisvoorwaarden en de onderlinge verhouding tussen de verzekeringen, aangezien beide aspecten voor knelpunten en onduidelijkheid kunnen zorgen. Hoofdstuk 4: De Belgische vrijwilligerswet. Het hoofdstuk bevat een uitwerking van de nieuwe wettelijke regeling, waarbij de nadruk ligt op de aansprakelijkheid van vrijwilligers en de verplichte verzekering daarvan. Hoofdstuk 5: Vergelijking. Behandeld wordt de toepasbaarheid van de Belgische wetgeving in de Nederlandse context met twee subvragen: - Biedt de oplossing die in België is gekozen ten aanzien van de aansprakelijkheid ook in Nederland soelaas? - Is de verplichte verzekering ook in Nederland gewenst? Hoofdstuk 6: Ter afsluiting volgen de conclusies en aanbevelingen. Het gaat in deze scriptie allereerst over aansprakelijkheid en verzekering van vrijwilligers voor schade die aan derden wordt berokkend. Andere onderwerpen op het brede terrein van schade, aansprakelijkheid en verzekeringen komen niet of slechts zijdelings aan de orde. Zo is de eigen schade van vrijwilligers, bijvoorbeeld letselschade of schade aan eigendommen van vrijwilligers, geen onderwerp voor bespreking. Aansprakelijkheid van vrijwilligers in hun hoedanigheid van bestuurder van een vereniging of stichting valt eveneens buiten het bestek van deze scriptie. 8

8 Hoofdstuk 2 Aansprakelijkheid van vrijwilligers Een vrijwilliger kan tijdens het vrijwilligerswerk schade veroorzaken aan derden. Er gaat bijvoorbeeld iets kapot of er raakt iemand gewond. In dit hoofdstuk is de subvraag van het onderzoek aan de orde: Wie is aansprakelijk voor de door de vrijwilliger veroorzaakte, schade? Met andere woorden: Dient de vrijwilliger de aansprakelijkheid alleen te dragen of is er een rechtsgrond om deze verantwoordelijkheid elders neer te leggen? In 2.1 komt eerst aan de orde welk gedrag tot aansprakelijkheid leidt. In 2.2 gaat het over de vraag of de organisatie aansprakelijk is. Daarbij wordt achtereenvolgens gekeken naar aansprakelijkheid op grond van ondergeschiktheid, op grond van niet-ondergeschiktheid en als gevolg van een eigen onrechtmatige daad van de organisatie Wanneer leidt gedrag van een vrijwilliger tot aansprakelijkheid? In het aansprakelijkheidsrecht is de vraag aan de orde wie de schade moet dragen. Is dat degene die de schade lijdt of is dat de veroorzaker? Uitgangspunten zijn dan: Ieder draagt zijn eigen schade en berokken een ander geen schade 9. Indien in een specifiek geval de veroorzaker aansprakelijk is heeft deze de verantwoordelijkheid de ontstane schade te vergoeden. Aansprakelijkheid kan onder andere ontstaan uit wanprestatie (artikel 6:74 lid 1 BW) of uit onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). In dit hoofdstuk staat vooral de laatste grond centraal Onrechtmatige daad Voordat sprake is van een onrechtmatige daad moet aan vijf voorwaarden zijn voldaan. De eerste voorwaarde betreft de onrechtmatigheid. Artikel 6:162 lid 2 BW geeft drie categorieën van oorzaken waardoor een daad als onrechtmatig bestempeld kan worden. Een daad is onrechtmatig indien er sprake is van inbreuk op een recht, bijvoorbeeld een eigendomsrecht. Een tweede categorie betreft een daad in strijd met de wettelijke plicht. Het overtreden van de wet, bijvoorbeeld diefstal of geweld, veroorzaakt naast een strafbaar feit ook een onrechtmatige daad, op grond waarvan de pleger aansprakelijk is en de schade moet dragen. Een derde categorie betreft de handeling (of juist nalaten) in strijd met wat volgens het ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betamelijk is. Het gaat om gedrag dat niet in overeenstemming is met de zorgvuldigheidsnorm. Welke zorgvuldigheidsnorm gehanteerd moet worden bij vrijwilligerswerk komt in nader aan de orde. 8 Voor de opzet van dit hoofdstuk is gebruik gemaakt van het rapport Vrijwilligerswerk en Aansprakelijkheidsrisico, Van Ardenne-Dick, Van Boom en Wansink, Asser-Hartkamp 2004, 4-III, nr

9 Een tweede voorwaarde aan een onrechtmatige daad is dat deze toegerekend kan worden. Toerekenen kan allereerst plaatsvinden omdat iemand schuld heeft aan de ontstane situatie. Toerekening zonder dat er meteen sprake is van schuld kan op grond van de wet, bijvoorbeeld als gevolg van een geestelijke of lichamelijke tekortkoming, artikel 6:165 BW, of op grond van de verkeersopvatting. Dat laatste wil zeggen dat hoewel er geen sprake is van schuld, het niet reëel is dat in dit geval de schade gedragen wordt door de derde. Schade veroorzaakt door onervarenheid van de vrijwilliger rechtvaardigt bijvoorbeeld niet dat de derde zelf de schade moet dragen 10. Een derde voorwaarde betreft het causaal verband tussen de onrechtmatige gedraging en de schade. Indien zonder de gedraging ook schade zou zijn ontstaan is er geen sprake van een onrechtmatige daad. Een vierde voorwaarde is schade. Onrechtmatig gedrag zonder dat er sprake is van schade leidt niet tot een onrechtmatige daad. Artikel 6:95 BW bepaalt dat de schade die op grond van een wettelijke verplichting - bijvoorbeeld een onrechtmatige daad - ontstaat, vergoed moet worden. Tenslotte dient voldaan te zijn aan het relativiteitsvereiste, dat wil zeggen dat de geleden schade onder het beschermingsbereik van de geschonden norm valt (artikel 6:163 BW) 11. De geschreven overtreden norm moet de bescherming beogen van de benadeelde die de schade heeft geleden. Dit kan anders zijn wanneer ook een andere, ongeschreven norm is geschonden die wel strekt tot de bescherming van het belang van die benadeelde Zorgvuldigheidsnorm Een onrechtmatige daad als gevolg van een inbreuk op een recht of een gedraging in strijd met de wet levert in het algemeen niet veel onduidelijkheden op. Voor de vraag wat volgens het ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betamelijk is, ligt dit minder duidelijk. Het gaat hier om ongeschreven recht en men moet terugvallen op maatschappelijk aanvaarde normen over behoorlijk en zorgvuldig gedrag 13. Van belang is welke zorgvuldigheidsnorm aangelegd moet worden. Door vrijwilligers wordt enerzijds werk verricht, maar deze personen worden daar anderzijds niet voor betaald. Deze twee aspecten kunnen de zorgvuldigheidsnorm beïnvloeden. Onbezoldigd Het gegeven dat een vrijwilliger onbezoldigd werk verricht kan aanleiding zijn om de norm niet te hoog te stellen. Het lijkt onredelijk om iemand die werk verricht zonder daarvoor de verdiensten te genieten wel op te zadelen met een hoog risico op aansprakelijkheid. De jurisprudentie op gebied van vrijwilligerswerk is beperkt. Vaak wordt er vergelijking getroffen met de jurisprudentie over vriendendiensten. 10 Verbintenissen uit de wet en schadevergoeding (Van Maanen 2003), nr Verbintenissen uit de wet en schadevergoeding (Van Maanen 2003), nr HR 17 januari 1958, NJ 1961, 568, (tandartsen). 13 Verbintenissen uit de wet en schadevergoeding (Van Maanen 2003), nr

10 Een kenmerk van een vriendendienst - en ook de overeenkomst met vrijwilligerswerk - is dat er geen geldelijke beloning tegenover staat en dat men uit welwillendheid bereid is om te helpen. Dit gegeven kan leiden tot een soepeler zorgvuldigheidsnorm 14. Bekend voorbeeld is de zaak van de verhuizende zusjes Jansen 15, waar geen aansprakelijkheid werd aangenomen, mede vanwege de familierelatie en het feit dat de hulp belangeloos werd gegeven. Het verschil met vriendendienst is dat het meestal niet om vrienden of familie gaat, maar om een onbekende derde of een persoon waarmee een minder nauwe relatie wordt onderhouden. De vraag is in hoeverre het reëel is deze derde te confronteren met een verlaagde zorgvuldigheidsnorm. Van Boom 16 constateert dat een bewoner van een verzorgingshuis er geen boodschap aan zal hebben dat degene die toevallig zijn rolstoel voortduwt een vrijwilliger is en daarom bij schade minder snel aan te spreken is, dan wanneer een betaalde medewerker van het verzorgingshuis de rolstoel zou verplaatsen. Deskundigheid Een andere factor die invloed heeft op de zorgvuldigheidsnorm is de mate van deskundigheid. Het vrijwilligerswerk beweegt zich op uiteenlopende gebieden. Met betrekking tot advieswerk door vrijwilligers kan aansluiting gezocht worden bij de normen die gehanteerd worden voor beroepsbeoefenaren 17. Voor diverse beroepen als advocaat, notaris, makelaar of arts gelden normen die in de jurisprudentie zijn uitgekristalliseerd. De algemeen gebruikelijke maatstaf voor een beroepsbeoefenaar is de zorgvuldigheid die van een redelijk bekwaam en redelijk handelend vakgenoot verwacht mag worden 18. De norm betreft een geobjectiveerde norm, dat wil zeggen dat deze is afgeleid van de gemiddelde vakgenoot. Om te beoordelen in hoeverre er sprake is van onrechtmatig gedrag wordt niet naar de specifieke persoon gekeken, maar de gemiddelde - in dit geval - vrijwilliger als maatstaf genomen. Van vrijwilligers wordt niet (altijd) verwacht dat ze een beroepsopleiding hebben die past bij die activiteit 19. Toch zijn er in het vrijwilligerswerk wel vaak deskundigen actief en is het wervingsbeleid van organisaties daar meer of minder bewust op gericht. 14 Zie Hartlief 1995, p.731, noot 7: 6 oktober 1992, 1-92/43 (schade aan bril veroorzaakt tijdens ophangen kerstversiering), 2 juni 1993, 1-93/14 (schade aan schrootjesplafond en porselein door min of meer vakkundige kennis), 4 juli 1994, 1-95/8 (schade aan klok veroorzaakt door moeder). Overigens is de auteur van het artikel kritisch over een soepeler norm ten aanzien van belangeloos hulpbetoon. 15 HR 12 mei 2000, NJ 2001, Van Boom 2004, p Zie voor een uitgebreide uitwerking ten aanzien van juridisch advieswerk door vrijwilligers: Grauwmeijer Asser-Hartkamp 4-III, nr. 51c. 19 Integendeel: het aantrekkelijke van vrijwilligerswerk is voor velen juist dat ze in de vrije tijd iets geheel anders kunnen ondernemen dan in het reguliere beroep of werk. 11

11 Voorbeelden zijn de accountant die penningmeester wordt, een verpleegkundige die meegaat met een gehandicaptenvakantie of een leraar lichamelijke opvoeding die bij de sportclub als trainer optreedt. Ten aanzien van deze mensen is er geen reden om de lat lager te leggen. Zij zijn immers deskundig en toegerust voor het werk dat zij doen, ook al staat er in dit geval geen verdienste tegenover 20. De geschoolde vakgenoot wordt in dat geval als maatman gehanteerd 21. Op de consequenties van deze deskundige vrijwilliger ten aanzien van de verzekering wordt in het volgende hoofdstuk nader ingegaan. 2.2 Is de organisatie aansprakelijk? Risico-aansprakelijkheid De wet kent diverse vormen van risico-aansprakelijkheid, waaronder die voor ondergeschikten (artikel 6:170 BW) en voor niet-ondergeschikten (artikel 6:171 BW). Risico-aansprakelijkheid of kwalitatieve aansprakelijkheid ontstaat doordat iemand in een bepaalde kwaliteit of hoedanigheid, bijvoorbeeld als werkgever of als bestuurder van een organisatie, de verantwoordelijkheid dient te dragen voor een fout van iemand anders. De aansprakelijkheid ontstaat niet door de schuld van de werkgever zelf, maar omdat een ondergeschikte een onrechtmatige daad heeft begaan 22. De toerekening vindt plaats op grond van andere criteria dan de eigen fout. Schuld is een belangrijk criterium om iemand aansprakelijk te stellen en een reden om de benadeelde niet zijn eigen schade te laten dragen. Risico-aansprakelijkheid doorbreekt dit principe. Er zijn meerdere redenen aangevoerd om de grondslag van de verschillende vormen van risico- aansprakelijkheid en in het bijzonder die van de werkgever voor zijn ondergeschikten te verklaren 23. De risico- of gevaarzetting-theorie gaat uit van het idee dat de risico s toenemen doordat men anderen voor zich laat werken. Een bedrijf beschikt over betere mogelijkheden om de risico s te spreiden, bijvoorbeeld door de kosten van de verzekering door te belasten in de producten. Een organisatie of bedrijf kan ook als eenheid worden beschouwd, die ook als eenheid de aansprakelijkheid moet dragen. In het verlengde daarvan ligt de profijttheorie: de werkgever heeft voordeel van de prestaties van zijn ondergeschikten, maar dient dan ook de risico s te dragen. Als belangrijke reden wordt vaak genoemd de slachtofferbescherming. Het zou niet redelijk zijn dat, indien een werknemer of ondergeschikte niet in staat is om de schade van zijn onrechtmatige daad te dragen, het slachtoffer daarvan de dupe wordt. Het is van belang om dan het slachtoffer te beschermen en een solvente debiteur te verschaffen Hartlief 1995, p Van Ardenne-Dick, Van Boom, Wansink, 2006, p Verbintenissen uit de wet en schadevergoeding (Spier), 87, Asser-Hartkamp 4-III, nr Zie voor een overzicht: Klaassen 1991, p. 42 e.v. en Asser-Hartkamp 4-III, nr. 146 e.v. 24 Asser-Hartkamp 4-III, nr

12 Hoewel er geen eenstemmigheid is over de grondslag is de discussie daarover van belang voor de toepassing van de wetsbepaling in een concreet geval 25, zoals voor de vraag of de risico-aansprakelijkheid van artikel 6:170 BW ook geldt ten aanzien van een organisatie ten opzichte van haar vrijwilligers. De grondslag van de regeling kan de reikwijdte beïnvloeden. Indien de belangrijkste grondslag voor artikel 6:170 BW de profijttheorie is - de organisatie profiteert van de vrijwilliger en moet daarom ook de lasten dragen - zal snel voldaan zijn aan het criterium ondergeschiktheid. Indien niet de profijttheorie, maar bijvoorbeeld slachtofferbescherming de belangrijkste grondslag is, kan dit tot andere conclusies kan leiden, bijvoorbeeld in het geval dat de vrijwilligersorganisatie klein en minder solvabel is Aansprakelijkheid voor ondergeschikten, artikel 6:170 BW Artikel 6:170 BW creëert een risico-aansprakelijkheid van werkgevers voor de aansprakelijkheid van ondergeschikten, meestal zijn dit werknemers. Het wetsartikel spreekt over in wiens dienst. Het begrip ondergeschiktheid moet ruim opgevat worden 26. Indien er sprake is van een arbeidsovereenkomst is formele zeggenschap voldoende, bijvoorbeeld de bevoegdheid om een dienstrooster vast te stellen. Voor ondergeschiktheid is dan niet vereist dat er daadwerkelijke instructies worden gegeven, de bevoegdheid daartoe is voldoende 27. Artikel 6:170 BW is ook van toepassing voor publiekrechtelijke aanstellingen - ambtenaren - en bij zogenaamd incidenteel opgedragen werk, bijvoorbeeld vakantiewerk. Aansprakelijkheid voor ondergeschikten kan ook van toepassing zijn indien er geen sprake is van een arbeidsovereenkomst. Dan is echter de feitelijke zeggenschap wel van belang 28. Er is sprake van ondergeschiktheid als de vrijwilliger niet zelfstandig optreedt, maar onder leiding of op aanwijzingen handelt 29. Een arbeidsovereenkomst impliceert ondergeschiktheid en daardoor is formele zeggenschap voldoende. Indien een arbeidsovereenkomst ontbreekt, bijvoorbeeld bij een vrijwilliger, is mogelijk ook sprake van ondergeschiktheid en toepasselijkheid van artikel 6:170 BW, maar niet als automatisme. De rechtsverhouding tussen de organisatie en de vrijwilliger moet daartoe gekwalificeerd worden; heeft de vrijwilliger zich verplicht om aanwijzingen op te volgen, dan is eerder sprake van ondergeschiktheid Klaassen 1991, p Asser-Hartkamp 4-III, nr Verbintenissen uit de wet en schadevergoeding (Spier 2003), nr Klaassen 1991, p Asser-Hartkamp 4-III, nr Van Boom 2004, p

13 Over de toepasselijkheid van 6:170 BW ten aanzien van vrijwilligers zijn een aantal uitspraken in eerste aanleg gedaan. Een bespreking daarvan is illustratief 31. -een vrijwilliger van VluchtelingenWerk Nederland geeft een verkeerd advies, waardoor de cliënt geld misloopt. De (kanton)rechter acht zowel de vrijwilliger zelf als de organisatie aansprakelijk. De rechter overweegt...gelet op de inhoud van het contract dat Vluchtelingenwerk Haarlem met haar vrijwilligers sluit (cursivering HH) kan niet anders worden gezegd dan dat Marzouk ondergeschikte was van Vluchtelingenwerk Haarlem Het contract bestond eruit dat de vrijwilliger zich tegenover de organisatie verplicht had gedurende minimaal een aantal uren per week gespecialiseerde taken te verrichten en daarover verantwoording af te leggen. Verder gold er een proeftijd en een opzegtermijn 33 Behalve bovenstaande uitspraak zijn er nog twee rechtbankuitspraken bekend: De eerste zaak betreft een ernstige letselschade van een rugbyspeler 34. De rechtbank oordeelt, mede op grond van een deskundigenbericht en getuigenverhoor, dat de onbetaalde trainer onzorgvuldig heeft gehandeld door de onervaren speler op een gevaarlijke plek in de eerste rij, als zogenaamde hooker, op te stellen. De trainer was reeds 23 jaar actief bij de club en had op grond van zijn ervaring anders moeten handelen om de gevolgen van het ongeval te voorkomen dan wel te beperken. Of de trainer als ondergeschikte van de rugbyclub moet worden beschouwd komt als rechtsvraag niet uitgebreid in de uitspraak aan de orde. Omdat HCR de stelling dat zij aansprakelijk is ex artikel 6:170 BW 35 niet heeft betwist, oordeelt de rechtbank dat op grond van dit artikel HCR medeaansprakelijk is. Een tweede zaak betreft een paardrij-instructrice 36 :...De rechtbank stelt voorop dat ook fouten van vrijwilligers in georganiseerd verband gemaakt kunnen leiden tot aansprakelijkheid op grond van artikel 6:170 BW... De rechtbank komt tot het oordeel dat ondanks het ontbreken van een arbeidsovereenkomst de manegehouder aansprakelijk is op grond van ondergeschiktheid. Voldoende was dat de instructrice werd verzocht om paardrijlessen te verzorgen, dat zij daarvoor werd ingedeeld en dat zij daartoe de manege en paarden kon gebruiken. 31 Zie voor een overzicht Onrechtmatige Daad, Oldenhuis, nr Kantongerecht Haarlem, 10 december 1997, zaak/rolnummer 72/948, niet gepubliceerd, wel besproken door G.W. Vlasman, Aansprakelijkheid bij vrijwillige hulpverlening; de rechtspositie van de vrijwilliger, NJB 2002, p Van der Putt-van Vessem 2005, p Rb. s-gravenhage, 28 oktober 1998, VR 2000/ In de publicatie wordt gesproken over aansprakelijkheid van HCR ex artikel 6:179 BW. Dit lijkt mij een verschrijving. 36 Rb. Rotterdam, 17 maart 2004, NJF 2004/339. Het betreft een tussenvonnis in de zaak / HA ZA

14 Niet het enkele feit dat een vrijwilliger actief is voor een organisatie leidt tot ondergeschiktheid. Daarvan is eerder sprake indien vrijwilliger en organisatie afspraken maken of als organisaties zelfs een overeenkomst met hun vrijwilligers sluiten. Vanuit diverse hoek, onder andere de vrijwilligersondersteuningsorganisaties, wordt geadviseerd om de rechtsverhouding tussen vrijwilligers en organisatie uitdrukkelijk te regelen 37. Indien er geen duidelijke afspraken zijn gemaakt of schriftelijk zijn vastgelegd, dan moet de rechtsverhouding bepaald worden aan de hand van de concrete omstandigheden van het geval. Er is veel verschil tussen vrijwilligersorganisaties. Een professioneel ziekenhuis dat voor bepaalde begeleidings-activiteiten van patiënten gebruik maakt van vrijwilligers is van een andere orde dan een kleine sportclub waar vrijwilligers actief zijn als leiders van de jeugdteams. Bij kleine organisaties met een lage organisatiegraad en bij organisaties zonder betaalde medewerkers is ondergeschiktheid minder vanzelfsprekend. Bij deze zelforganisaties 38 is eerder nevengeschiktheid het uitgangspunt en kan minder de noodzaak gevoeld worden om afspraken schriftelijk vast te leggen. Voor intreden van aansprakelijkheid ex artikel 6:170 BW moet naast het vereiste van ondergeschiktheid ook worden voldaan aan twee andere voorwaarden. Ten eerste moet er sprake zijn van een fout van vrijwilliger, dat wil zeggen dat de vrijwilliger zelf aansprakelijk is op grond van een onrechtmatige daad. De voorwaarden waaronder daarvan sprake is, zijn behandeld in en Indien een ondergeschikte of vrijwilliger een beroep kan doen op een rechtvaardigings- of een schulduitsluitingsgrond, en de onrechtmatige daad daardoor niet toegerekend kan worden, is de werkgever evenmin aansprakelijk. Een derde voorwaarde naast het vereiste van ondergeschiktheid en de fout van de vrijwilliger betreft het zogenaamde functionele verband tussen de opgedragen werkzaamheden en de schade. Hiervan is sprake indien door de opdracht tot het verrichten van werkzaamheden de kans op de fout van een werknemer of ondergeschikte is vergroot en de werkgever zeggenschap had over de gedraging. Meestal is dit gedurende de tijd dat de vrijwilliger aan het werk is, maar dit kan ook daarbuiten nog tot aansprakelijkheid van de organisatie leiden, bijvoorbeeld als de onrechtmatige daad wordt begaan met middelen die de organisatie beschikbaar heeft gesteld. Zo zou naar analogie van het arrest waarin een werknemer van een elektricien buiten werktijd een diefstal pleegt, maar wel op een adres waarvan hij door zijn werk wist dat er kostbare spullen voorhanden waren en waar het zogenaamde functionele verband werd aangenomen 39, datzelfde 37 Van Ardenne-Dick, Van Boom, Wansink, 2006, p11, Movisie 2005, p.5 (www.movisie.nl a). 38 Begrip ontleend aan Ter Horst en Dekker 1991, p. 145, die ondergeschiktheid in relatie organisatie vrijwilliger minder vanzelfsprekend achten vanwege een veel voorkomende lage organisatiegraad. 39 Hof Amsterdam 16 maart 1960, NJ 1960,

15 kunnen gelden voor een vrijwilligerwerk-situatie. Bezoekwerk aan ouderen en kwetsbare groepen is een omvangrijke vorm van vrijwilligerswerk. Concrete feiten en omstandigheden zijn bepalend voor de vraag of het functionele verband in een specifiek geval aanwezig is 40. Mogelijke factoren zijn de aard van de gedraging, de door de organisatie beschikbaar gestelde middelen, het tijdstip van de gedraging (binnen of buiten diensttijd ) en de plaats (binnen of buiten de werkplek) 41. De grenzen in de jurisprudentie zijn ruim, waardoor snel aan deze voorwaarde is voldaan 42. Zowel de werkgever als de ondergeschikte zijn beide aansprakelijk. Echter ingevolge lid 3 van artikel 6:170 BW dient de werkgever c.q. organisatie de schade te dragen. De ondergeschikte hoeft niet in de schadevergoeding bij te dragen, tenzij er sprake is van opzet of bewuste roekeloosheid. In dat geval heeft de werkgever een regresrecht op de ondergeschikte. Het begrip bewuste roekeloosheid moet restrictief uitgelegd worden. Voor bewuste roekeloosheid moet minimaal sprake zijn van een ernstig verwijt Aansprakelijkheid voor niet-ondergeschikten, artikel 6:171 BW Indien geconcludeerd wordt dat van ondergeschiktheid geen sprake is, kan de organisatie toch aansprakelijk zijn op grond van artikel 6:171 BW. De twee bepalingen liggen in elkaars verlengde. De gedachte achter artikel 6:171 BW is de eenheid van de onderneming 44. Voor de benadeelde is niet altijd te onderkennen wat de onderlinge verhouding is tussen de ingeschakelde medewerker en de organisatie. Door de invoering van deze veel nieuwere bepaling wordt aan de derde een mogelijkheid van verhaal geboden ongeacht of de schade door een ondergeschikte of door een niet-ondergeschikte is veroorzaakt 45. De door artikel 6:171 BW gevestigde aansprakelijkheid geldt alleen indien er sprake is van bedrijfsmatige activiteiten. Het artikel spreekt over uitoefenen in diens bedrijf. Het begrip bedrijf moet echter ruim opgevat worden 46, ook stichtingen en verenigingen kunnen een bedrijf vormen 47. Naast ziekenhuizen zouden wellicht ook politieke partijen, geloofsgemeenschappen en buurthuizen als zodanig gekwalificeerd kunnen worden 48. Hoewel vrijwilligersorganisaties over het algemeen niet in eerst instantie zijn te kwalificeren als bedrijfsmatig, zijn er ook tussenvormen mogelijk. 40 Asser-Hartkamp 4-III, nr Van der Putt-van Vessem 2005, p Verbintenissen uit de wet en schadevergoeding (Spier), nr Verbintenissen uit de wet en schadevergoeding (Spier), nr 92., Asser-Hartkamp 4-III, nr Asser-Hartkamp 4-III, nr Klaassen 1991, p Verbintenissen uit de wet en schadevergoeding (Spier), nr Asser-Hartkamp 4-III, nr Van der Putt-van Vessem 2005, p

16 Soms ontplooien organisaties activiteiten die winstgevend zijn of die doorgaans door anderen beroepsmatig worden verricht om zo andere, niet winstgevende of niet subsidiabele activiteiten die men van belang acht, te kunnen bekostigen. Overigens is winstgevendheid niet beslissend voor de vraag of er sprake is van een bedrijf 49. Anders dan in artikel 6:170 BW is in dit artikel betreffende niet-ondergeschikten geen regeling getroffen voor een verhaal op de niet-ondergeschikte vrijwilliger. Het komt dan aan op de afspraken die de organisatie en de ingeschakelde vrijwilliger hierover hebben gemaakt Aansprakelijkheid op grond van een onrechtmatige daad van de organisatie zelf Voor schade die door een vrijwilliger is veroorzaakt kan de organisatie aansprakelijk zijn op grond van een risico-aansprakelijkheidsbepaling als artikel 6:170 BW of 6:171 BW. De organisatie kan ook aansprakelijk zijn, niet in de hoedanigheid als werkgever of opdrachtgever, maar op grond van een eigen fout. Vroeger werd aansprakelijkheid van de werkgever niet gebaseerd op risico-aansprakelijkheid maar op de grond dat deze schuld had, bijvoorbeeld omdat verkeerd personeel was aangesteld (culpa in eligendo) of omdat niet voldoende was toegezien (culpa in custodiendo) 50. Deze twee vormen van schuld kunnen organisaties ook nu zich op de hals halen. Onvoldoende zorgvuldigheid bij de werving en aanname van vrijwilligers of onvoldoende instructie, begeleiding en scholing om de vrijwilligers toe te rusten voor hun taak kan bij schade leiden tot aansprakelijkheid van organisaties op grond van een eigen onrechtmatige daad, artikel 6:162 BW. Welke norm hierbij precies gehanteerd moet worden is niet duidelijk. Een organisatie die een vrijwilliger aanneemt als leidinggevende op een kinderkamp terwijl bekend is dat deze zich in het verleden schuldig gemaakt heeft aan seksueel misbruik, overtreedt naar alle waarschijnlijkheid die zorgvuldigheidsnorm. Onduidelijk is of van die organisatie wellicht ook gevergd kan worden dat zij, voordat een vrijwilliger actief wordt, de nodige antecedenten natrekt. Indien voor bepaalde werkzaamheden beroepskrachten doorgaans opleidingen volgen lijkt het reëel dat een organisatie zich ervan vergewist dat de vrijwilliger zonder deze opleiding over voldoende kennis en kwaliteit beschikt om de taak naar behoren uit te voeren 51. Indien de organisatie dit nalaat kan, met enige slagen om de arm, geconstateerd worden dat de zorgvuldigheidsnorm geschonden is, de organisatie daarmee onrechtmatig handelt en de schade behoort te dragen indien deze zich verwerkelijkt Klaassen 1991, p Klaassen 1991, p Vergelijk de discussie omtrent vervoer in busjes tijdens vakanties voor van rolstoelen afhankelijke gehandicapten. Goed opgeleide chauffeur, maar te duur versus betaalbaar, maar zonder diploma? Een gezond evenwicht lijkt gewenst. 52 Van Boom 2004, p

17 Een organisatie is meestal een rechtspersoon. De vraag is door welke natuurlijke persoon die rechtspersoon een onrechtmatige daad kan begaan. Uit de jurisprudentie van het zogenaamde Knabbel & babbel arrest 53 blijkt dat er niet alleen sprake is van een onrechtmatig daad van een rechtspersoon indien een orgaan van die organisatie, bijvoorbeeld een bestuurslid, onrechtmatig handelen kan worden verweten. Toerekening kan ook plaats vinden indien de gedraging van een persoon in het maatschappelijk verkeer heeft te gelden als een gedraging van die rechtspersoon. Dit kan ook een vrijwilliger zijn die, niet vanuit een bestuursfunctie, maar wel vanuit een beeldbepalende, wellicht coördinerende, functie namens de organisatie buiten optreedt of de organisatie vertegenwoordigt. Voor de consequenties ten aanzien van de verzekering dient overigens rekening gehouden te worden met het eigen karakter van de verzekeringsovereenkomst, zie nader hoofdstuk Aansprakelijkheid van de organisatie op grond van wanprestatie en aansprakelijkheid voor hulppersonen, artikel 6:74 jo 76 BW. Behalve op grond van een onrechtmatige daad kan een organisatie ook zelf aansprakelijk zijn als gevolg van een toerekenbare tekortkoming, de zogenaamde wanprestatie (artikel 6:74 BW). Voor veel diensten en producten die tot stand komen door middel van vrijwilligerswerk wordt een prijs of bijdrage betaald. Een organisatie dient als tegenprestatie een deugdelijk product of dienst te leveren en kan zich, afhankelijk van de gewekte verwachtingen, niet of in mindere mate beroepen op het feit dat de schade is ontstaan omdat het nu eenmaal een vrijwilliger is die een fout heeft gemaakt. De organisatie maakt in dat geval gebruik van hulppersonen en is ex artikel 6:76 BW aansprakelijk voor de prestaties die door deze vrijwilligers worden geleverd. Deze vrijwilliger kan dan als verlengstuk van de organisatie beschouwend worden 54. Dat zou alleen anders kunnen zijn als de afnemer er op bedacht moet zijn dat de betrokken uitvoerder specifieke kwaliteiten ontbeert 55. Hoewel de prijs of bijdrage wellicht niet marktconform is, kan daar op voorhand niet altijd van afgeleid worden dat er gewerkt wordt met en door vrijwilligers en dat daardoor de lat laag zou moeten liggen. 53 HR 6 april 1979, NJ 1980, Van der Putt-van Vessem 2005, p Hartlief 1995, p

18 Hoofdstuk 3 Verzekeringen 3.1 Inleiding In het vorige hoofdstuk was aan de orde dat organisaties aansprakelijk kunnen zijn voor schade die is veroorzaakt door vrijwilligers tijdens het uitvoeren van vrijwilligerswerk, bijvoorbeeld op grond van een wettelijke risicoaansprakelijkheid of op grond van een eigen onrechtmatige daad van de organisatie. In sommige gevallen kan de aansprakelijk van de vrijwilliger niet afgewenteld worden op de organisatie. De gevolgen kunnen groot zijn; het gehele vermogen kan in het geding zijn. Verzekeringen bieden een afwentelingsmogelijkheid van dat risico en kunnen het risico spreiden over een grotere groep, dat wil zeggen de premie betalende groep 56. In dit hoofdstuk staat de volgende vraag centraal: Welke oplossing kunnen verzekeringen bieden voor schade welke door vrijwilligers is veroorzaakt en waar liggen de knelpunten. Paragraaf 2 behandelt enkele algemene aspecten van verzekeringen. Achtereenvolgens wordt er aandacht besteed aan de wettelijke regeling van aansprakelijkheidsverzekeringen, het onderscheid tussen personen-, zaak- en (zuivere) vermogensschade en de meest voorkomende aansprakelijkheidsverzekeringen. In de volgende paragraaf worden de aansprakelijkheidsverzekeringen voor particulieren en die voor bedrijven nader uitgewerkt. Het begrip hoedanigheid wordt behandeld en daarnaast een aantal veelvoorkomende uitsluitingen in de polisvoorwaarden. Aparte aandacht is er voor de gevolgen van opzet en roekeloosheid en voor de samenloop tussen de verzekeringen. 3.2 Algemene aspecten van aansprakelijkheidsverzekeringen Aansprakelijkheidsverzekering en de wettelijke regeling in titel 7.17 BW Kenmerk van een aansprakelijkheidsverzekering is dat gedekt wordt het risico van het ontstaan van verbintenissen tot het vergoeden van door derden geleden schade 57. Van het ontstaan van een verbintenis tot vergoeden van schade is bijvoorbeeld sprake bij een onrechtmatige daad. Het zogenaamd voorwerp van de verzekering, het verzekerde belang, is niet een bepaald deel van het vermogen, bijvoorbeeld een huis, maar het gehele vermogen 58. Vanwege dit ruime verzekerde belang worden door verzekeraars in de polis beperkingen aangebracht Hartlief & Tjittes 1999, p Wansink 2006, p Asser-Clausing-Wansink 2007, nr Wezeman 2006, p

19 Zo n beperking kan de omschrijving van de categorie verzekerde personen zijn. Bij de nog te bespreken aansprakelijkheidsverzekeringen voor particulieren en die voor bedrijven is de verzekerde hoedanigheid van belang. Een beperking wordt ook gevonden in omvang van de schade - de polis kent meestal een maximaal bedrag dat uitgekeerd wordt - en de aard van de schade. Dit laatste heeft betrekking op het onderscheid tussen personenschade, zaakschade en (zuivere) vermogensschade (zie par ). De wettelijke bepalingen over verzekeringen staan vermeld in titel 17 van boek 7 van het Burgerlijk Wetboek. Sinds 1 januari 2006 zijn deze nieuwe bepalingen van kracht 60. Daarvoor was het verzekeringsrecht geregeld in het Wetboek van Koophandel. Er is in zowel de oude als de nieuwe wettelijke regeling geen aparte afdeling voor aansprakelijkheidsverzekeringen. Afdeling 1 (algemene bepalingen) en afdeling 2 (schadeverzekeringen) gelden voor alle schadeverzekeringen, bijvoorbeeld ook een ongevallen- of inboedelverzekering. Er zijn wel enkele artikelen die specifiek betrekking hebben op aansprakelijkheidsverzekeringen. Zo regelt artikel 7:953 BW het verbod tot erkenning ten opzichte van de derde en artikel 7:954 BW de directe actie die benadeelden kunnen instellen ten opzichte van de verzekeraar. De bepaling over opzet en roekeloosheid van artikel 7:952 BW heeft een belangrijke invloed op aansprakelijkheidsverzekeringen en komt in een vervolgparagraaf aan de orde. Dat geldt ook voor de bepaling over samenloop van verschillende verzekeringen (artikel 7:961 BW) Personenschade, zaakschade en vermogensschade Er zijn verschillende vormen van schade te onderscheiden. Een veelgebruikt onderscheid is dat tussen personen-, zaak- en zuivere vermogensschade 61. Dit onderscheid heeft onder andere gevolgen voor de vraag welke soort aansprakelijkheidsverzekering uitkomst zou kunnen bieden. Personenschade heeft betrekking op schade als gevolg van schade aan de persoon zelf; bijvoorbeeld ziektekosten, inkomstenverlies, gederfd levensonderhoud en begrafeniskosten. Een deelnemer aan een gehandicaptenvakantie krijgt bijvoorbeeld door onvoorzichtig gedrag van een vrijwilliger een kan hete thee over zich heen en raakt gewond. De vakantiedeelnemer heeft schade als er kosten gemaakt moeten worden voor bijvoorbeeld geneeskundige hulp. De betrokkene lijdt schade in zijn vermogen, er is sprake van materiële schade. Er kan bij personenschade ook sprake zijn van zogenaamde immateriële schade. De brandwonden, in het ergste geval in het gezicht, van blijvende duur kunnen gevolgen hebben voor het verdere leven van de betrokkene. Deze immateriële schade wordt vergoed naar billijkheid.(artikel 6:106 BW). De materiële schade moet in principe volledig worden vergoed. 60 Behoudens uitzonderingen als gevolg van het overgangsrecht, onder andere artikel 7:952 BW (eigen schuld) en 7:961 BW (samenloop), zie Kars, 2005, p Bloembergen-Lindenbergh 2001, B34, nr

20 Zaakschade betreft schade als gevolg van beschadiging of vernietiging van een zaak. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om kleding die beschadigd raakt bij een activiteit, kostbare spullen bij iemand thuis die door een vrijwilliger stuk of beschadigd raken of het raam van de buurman dat als gevolg van een balspel van een scoutingclub kapot gaat. Naast personenschade en zaakschade wordt ook zuivere vermogensschade onderscheiden. Het betreft schade die niet terug te voeren is op letsel of zaakschade 62. Zuivere vermogensschade wordt ook wel papieren schade 63 genoemd. Het kan gaan om schade als gevolg van een verkeerd juridisch advies of een fout van bijvoorbeeld een boekhouder of notaris waardoor schade ontstaat Soorten aansprakelijkheidsverzekeringen Er bestaan diverse vormen van aansprakelijkheidsverzekeringen. Deze kunnen worden onderscheiden in verzekeringen die verband houden met een bepaalde hoedanigheid en verzekeringen die verband houden met het bezit of gebruik van een voorwerp 65. Hieronder worden een aantal aansprakelijkheidsverzekeringen besproken. AVP, aansprakelijkheidsverzekering voor particulieren Veel Nederlanders hebben een dergelijke verzekering afgesloten. Een AVP verzekering dekt de aansprakelijkheid voor schade die veroorzaakt wordt in de hoedanigheid als particulier. De maatschappijen die aangesloten zijn bij het Verbond van Verzekeraars hanteren over het algemeen de polisvoorwaarden volgens de modelpolis AVP AVB, aansprakelijkheidsverzekering voor bedrijven Hier betreft de verzekerde hoedanigheid die van eigenaar of exploitant van een bedrijf. Ook ten behoeve van de AVB verzekeringen wordt vaak een modelpolis gehanteerd. Het betreft de modelpolis AVB Zowel de AVP als de AVB verzekering bieden over het algemeen alleen dekking voor personen- en zaakschade. Beroepsaansprakelijkheidsverzekering Deze verzekering dekt aansprakelijkheid die voortvloeit uit de uitoefening van een bepaald beroep, bijvoorbeeld advocaten, notarissen, artsen, maar kan ook van belang zijn voor mensen die in hun 62 Bloembergen-Lindenbergh 2001, nr Wansink 2006, p Verbintenissen uit de wet en Schadevergoeding (Hartlief 2003), nr Wansink 2006, p Deze modelpolis is niet meer gepubliceerd op de site van het Verbond van Verzekeraars. 67 Onder andere gepubliceerd in A&V,

Aansprakelijkheid binnen sportverenigingen

Aansprakelijkheid binnen sportverenigingen Aansprakelijkheid binnen sportverenigingen mr. Harold de Boer mr. Stephan de Vries 12 januari 2015 Sport Fryslân De Haan Advocaten & Notarissen PROGRAMMA 1. Inleiding 2. Bestuur en Taak - interne aansprakelijkheid

Nadere informatie

13-05- 14. Programma van vandaag. Aansprakelijkheid van (brede) scholen

13-05- 14. Programma van vandaag. Aansprakelijkheid van (brede) scholen 13 mei 2014 Netwerk sport bewegen en gezonde leefstijl Brechtje Paijmans Doelen Advocatuur & Universiteit Utrecht paijmans@doelenadvocatuur.nl Programma van vandaag ongevallen Aspecten van verzekering

Nadere informatie

De verzekerings(on)mogelijkheden van werkgeversaansprakelijkheid

De verzekerings(on)mogelijkheden van werkgeversaansprakelijkheid De verzekerings(on)mogelijkheden van werkgeversaansprakelijkheid drs V.G.J. (Vincent) Zwijnenberg 8 april 2010 Onderwerpen 1. De behoorlijke verzekering volgens de Hoge Raad 2. De behoorlijke verzekering

Nadere informatie

HOOFDSTUK II De aansprakelijkheid van ouders/voogden voor hun minderjarige kinderen /7

HOOFDSTUK II De aansprakelijkheid van ouders/voogden voor hun minderjarige kinderen /7 INHOUDSOPGAVE Voorwoord /V Lijst van verkort aangehaalde literatuur / XIII HOOFDSTUK I Kwalitatieve aansprakelijkheid /1 1 Inleiding / 1 2 Begrenzing van kwalitatieve aansprakelijkheid / 2 3 Uitbreiding

Nadere informatie

Aansprakelijkheid bij stages

Aansprakelijkheid bij stages Aansprakelijkheid bij stages Algemeen Artikel 6:170 BW bepaalt dat een werkgever aansprakelijk is voor een ondergeschikte. Door expliciet te spreken over een ondergeschikte heeft de wetgever beoogd dat

Nadere informatie

Toelichting Bedrijfsregeling 7: Schaderegeling schuldloze derde

Toelichting Bedrijfsregeling 7: Schaderegeling schuldloze derde Toelichting Bedrijfsregeling 7: Schaderegeling schuldloze derde De Raad van Toezicht Verzekeringen heeft in een groot aantal uitspraken stelling genomen tegen de verwijzing van een schuldloze derde door

Nadere informatie

Aansprakelijkheid ondernemers paardenbranche

Aansprakelijkheid ondernemers paardenbranche Aansprakelijkheid ondernemers paardenbranche 9 mei 2006 Barneveld Lezing PTC mr. Annemieke van Dooren-Korenstra ABAB juristen s-hertogenbosch Programma Inleiding Beperken bedrijfsrisico s Aansprakelijkheid

Nadere informatie

Komt een wijkteammedewerker bij de burger en hij maakt en fout

Komt een wijkteammedewerker bij de burger en hij maakt en fout 1. Inleiding Komt een wijkteammedewerker bij de burger en hij maakt en fout Over aansprakelijkheden en schadevergoeding bij wijkteams Tim Robbe 1 Een wijkteammedewerker komt bij een burger. Vervolgens

Nadere informatie

Verzekeren? Verzekeringen

Verzekeren? Verzekeringen Verzekeren? Verzekeringen Risico afdekken Welke risico s lopen vrijwilligers en organisa6e? Pas als u weet welke risico s er zijn, kunt u beoordelen welke verzekeringen zinvol zijn om af te sluiten. Soms

Nadere informatie

PROTOCOL OPVANG VAN KINDEREN MET EEN MEDISCHE INDICATIE/BIG

PROTOCOL OPVANG VAN KINDEREN MET EEN MEDISCHE INDICATIE/BIG PROTOCOL OPVANG VAN KINDEREN MET EEN MEDISCHE INDICATIE/BIG Versie augustus 2015, versie 06 Verantwoordelijke Beleidsmedewerker Kwaliteit Aantal pagina s 9 Geldig tot 31 december 2017 Het doel van dit

Nadere informatie

DE RECHTEN VAN DE VRIJWILLIGER EN PLICHTEN VAN DE ORGANISATIE. 1. Situering algemene informatie over het aantal vrijwilligers

DE RECHTEN VAN DE VRIJWILLIGER EN PLICHTEN VAN DE ORGANISATIE. 1. Situering algemene informatie over het aantal vrijwilligers DE RECHTEN VAN DE VRIJWILLIGER EN PLICHTEN VAN DE ORGANISATIE 1. Situering algemene informatie over het aantal vrijwilligers 2. Wettelijke initiatieven 1) wet van 3 juli 2005 betreffende de rechten van

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving ϕ1 Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Juridische en Operationele Aangelegenheden Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over Vrijwilligersverzekering. mei 2013

Veel gestelde vragen over Vrijwilligersverzekering. mei 2013 Veel gestelde vragen over Vrijwilligersverzekering mei 2013 Veel gestelde vragen over Vrijwilligersverzekering Hoe moet ik mij aanmelden voor de verzekering? Aanmelding voor de verzekering is niet nodig.

Nadere informatie

BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE ARCHITECT VERBONDEN DOOR EEN ARBEIDSOVEREENKOMST

BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE ARCHITECT VERBONDEN DOOR EEN ARBEIDSOVEREENKOMST BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE ARCHITECT VERBONDEN DOOR EEN ARBEIDSOVEREENKOMST 1) Omschrijving van de arbeidsovereenkomst Artikel 3 van de wet van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten

Nadere informatie

Samenloop van verzekeringen

Samenloop van verzekeringen Samenloop van verzekeringen Jitteke Blussé van Oud-Alblas 10 november 2014 Te behandelen onderwerpen: Definitie en afbakening samenloop Schaderegelingen Verbond van Verzekeraars Onderling verhaal verzekeraars

Nadere informatie

Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer

Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer 14 februari 2011 A.M. Hol, Universiteit Utrecht 1 Vraagstelling: Heeft overschrijding

Nadere informatie

RISICO-AANSPRAKELIJKHEDEN BIJ PAARDEN. I. Risico-aansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door dieren

RISICO-AANSPRAKELIJKHEDEN BIJ PAARDEN. I. Risico-aansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door dieren RISICO-AANSPRAKELIJKHEDEN BIJ PAARDEN I. Risico-aansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door dieren In de Nederlandse wet is een aantal risico-aansprakelijkheden opgenomen, waaronder voor dieren. De

Nadere informatie

De Vrijwilligersverzekering

De Vrijwilligersverzekering De Vrijwilligersverzekering Onderdeel van Collectiviteit Vrijwilligersverzekering Servicepunt71 Gemeente Zoeterwoude 1 ALGEMEEN... 3 PAKKET 1 DE VRIJWILLIGER... 4 PAKKET 2 DE ORGANISATIE... 6 PAKKET 3

Nadere informatie

Bewonersondernemingen

Bewonersondernemingen Bewonersondernemingen Rechtspersoon: stichting, vereniging, coöperatie, b.v. Soorten (basis) verzekeringen voor de vennootschap - Aansprakelijkheidsverzekering voor bedrijven - Bestuurdersaansprakelijkheid

Nadere informatie

Meest gestelde vragen. Vrijwilligerspolis

Meest gestelde vragen. Vrijwilligerspolis Meest gestelde vragen Vrijwilligerspolis Inhoudsopgave 1 Welke verzekeringen zijn van toepassing?... 1 2 Wie zijn verzekerd en wat is een vrijwilliger?... 1 3 Samenloop met eigen verzekering... 2 4 Dekkingsvragen...

Nadere informatie

De VNG Vrijwilligersverzekering.

De VNG Vrijwilligersverzekering. Even over vrijwilligers. De VNG Vrijwilligersverzekering. Alle vrijwilligers binnen uw gemeente goed verzekerd De VNG Vrijwilligersverzekering. Alle vrijwilligers binnen uw gemeente goed verzekerd De voordelen

Nadere informatie

Nederlandse Toer Fiets Unie Thema-avond

Nederlandse Toer Fiets Unie Thema-avond Nederlandse Toer Fiets Unie Thema-avond Veiligheid, Verzekering & Aansprakelijkheid November 2012 Agenda Introductie en aanleiding Verzekering van NTFU Wat is aansprakelijkheid? Bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering

Nadere informatie

Vrijwilligers. Bij speeltuinverenigingen. Organisaties. Gebruikers (Jeugd) voor de speeltuin onbetaald werkt. Verdienen zij iets extra s?

Vrijwilligers. Bij speeltuinverenigingen. Organisaties. Gebruikers (Jeugd) voor de speeltuin onbetaald werkt. Verdienen zij iets extra s? Organisaties Bij speeltuinverenigingen Vrijwilligers Gebruikers (Jeugd) Verdienen zij iets extra s? voor de speeltuin onbetaald werkt Vaak is speeltuin aansprakelijk voor schade die vrijwilliger veroorzaakt

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. Uit de stukken is, voor zover voor de beoordeling van de klacht van belang, het navolgende gebleken.

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. Uit de stukken is, voor zover voor de beoordeling van de klacht van belang, het navolgende gebleken. RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2005.0156 (004.05) ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Jubileumcongres Beursbengel

Jubileumcongres Beursbengel Workshop - Contracteren met de klant: omgaan met aansprakelijkheidsrisico's, exoneraties en verzekeringsdekking Jubileumcongres Beursbengel Erik van Orsouw erik.van.orsouw@kvdl.nl http://www.kvdl.nl/beursbengel/

Nadere informatie

Amerikaanse toestanden? mr. Mirjam Snel-de Kroon Deventer, 25 april 2012

Amerikaanse toestanden? mr. Mirjam Snel-de Kroon Deventer, 25 april 2012 Amerikaanse toestanden? mr. Mirjam Snel-de Kroon Deventer, 25 april 2012 Amerikaanse toestanden? Claimcultuur, het maar raak claimen? Ook in Nederland toenemend claimbewustzijn bij burgers en bedrijven.

Nadere informatie

STICHTING KINDERVAKANTIEWERK TILBURG. Verzekering

STICHTING KINDERVAKANTIEWERK TILBURG. Verzekering Toelichting op de via de stichting Kindervakantiewerk Tilburg en de Gemeente Tilburg afgesloten verzekeringen t.b.v. bestuur, leiding en deelnemers. publicatie: 04-05 uitgave: 2 datum: 20 maart 2009 bestand:

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 25 759 Vaststelling en invoering van afdeling 8.14.1 (verkeersongevallen) van het Burgerlijk Wetboek Nr. 1 KONINKLIJKE BOODSCHAP Aan de Tweede

Nadere informatie

Actualiteiten beroepsaansprakelijkheidsverzekering. Pieter Leerink 6 november 2015 ACIS-symposium

Actualiteiten beroepsaansprakelijkheidsverzekering. Pieter Leerink 6 november 2015 ACIS-symposium Actualiteiten beroepsaansprakelijkheidsverzekering Pieter Leerink 6 november 2015 ACIS-symposium Persoonlijke aansprakelijkheid advocaat ECLI:NL:HR:2015:2745 Client vraagt advies (risico s afdekken) over

Nadere informatie

Aanvullende voorwaarden Garageverzekering 2007 Rubriek A

Aanvullende voorwaarden Garageverzekering 2007 Rubriek A Inhoudsopgave Aanvullende begripsomschrijvingen 1.1. Verzekerde Artikel 1 1.2. Derden 1.3. Schade Biezenvijver 1.4. 7 Aanspraak Artikel 2 Artikel 3 1.5. Omstandigheid 1.6. Handelen of nalaten 1.7. Milieuaantasting

Nadere informatie

De Vrijwilligersverzekering. Gemeente Eindhoven

De Vrijwilligersverzekering. Gemeente Eindhoven De Vrijwilligersverzekering Gemeente Eindhoven ALGEMEEN... 3 PAKKET 1 DE VRIJWILLIGER... 4 PAKKET 2 DE ORGANISATIE... 6 PAKKET 3 RECHTSBIJSTANDVERZEKERING... 9 VRAGEN... 10 SCHADE... 10 Algemeen Definitie

Nadere informatie

Productwijzer Motorrijtuigenverzekering (WAM-verzekering)

Productwijzer Motorrijtuigenverzekering (WAM-verzekering) Productwijzer Motorrijtuigenverzekering (WAM-verzekering) Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de motorrijtuigenverzekering. Welke risico s dekt deze

Nadere informatie

De Vrijwilligersverzekering. Gemeente Tytsjerksteradiel

De Vrijwilligersverzekering. Gemeente Tytsjerksteradiel De Vrijwilligersverzekering Gemeente Tytsjerksteradiel Algemeen...3 Pakket 1 De Vrijwilliger...4 Pakket 2 De Organisatie...7 Pakket 3 Rechtsbijstandverzekering...12 Vragen...13 Schade...14 Algemeen Definitie

Nadere informatie

13 Arbeidsongevallen en beroepsziekten

13 Arbeidsongevallen en beroepsziekten Monografieën Privaatrecht 13 Arbeidsongevallen en beroepsziekten S.D. Lindenbergh Tweede druk ï Kluwer a Wolters Kluwer business Kluwer- Deventer - 2009 INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1 Inleiding /1 1 Het thema

Nadere informatie

Workshop: Risicobeheersing met leveringsvoorwaarden

Workshop: Risicobeheersing met leveringsvoorwaarden Workshop: Risicobeheersing met leveringsvoorwaarden Aansprakelijkheidsverzekeringen voor bedrijven (AVB) Voor bedrijven speelt het risico van contractuele aansprakelijkheid een grote rol. Bedrijven hebben

Nadere informatie

(Bestuurders)aansprakelijkheid bij Sportverenigingen. Michiel van Dijk michiel.vandijk@cms-dsb.com 12 december 2009

(Bestuurders)aansprakelijkheid bij Sportverenigingen. Michiel van Dijk michiel.vandijk@cms-dsb.com 12 december 2009 (Bestuurders)aansprakelijkheid bij Sportverenigingen Michiel van Dijk michiel.vandijk@cms-dsb.com 12 december 2009 Bestuur en taak Interne aansprakelijkheid Externe aansprakelijkheid Aansprakelijkheid

Nadere informatie

Meest gestelde vragen. Vrijwilligerspolis

Meest gestelde vragen. Vrijwilligerspolis Meest gestelde vragen Vrijwilligerspolis Inhoudsopgave 1 Welke verzekeringen zijn van toepassing?...1 2 Wie zijn verzekerd en wat is een vrijwilliger?...1 3 Samenloop met eigen verzekering...2 4 Dekkingsvragen...2

Nadere informatie

DEKKINGSOVERZICHT VRIJWILLIGERSPOLIS

DEKKINGSOVERZICHT VRIJWILLIGERSPOLIS DEKKINGSOVERZICHT VRIJWILLIGERSPOLIS Inhoudsopgave 1. Algemene uitgangspunten... 3 2. Ongevallen- en persoonlijke eigendommenverzekering voor Vrijwilligers... 4 3. Aansprakelijkheidsverzekering voor Vrijwilligers...

Nadere informatie

Schadeverzekering voor Werknemers

Schadeverzekering voor Werknemers Schadeverzekering voor Werknemers Werkgevers worden steeds vaker met succes verplicht de schade te vergoeden die ontstaat doordat een werknemer een ongeval overkomt tijdens werkzaamheden, maar bijvoorbeeld

Nadere informatie

Hoe verzeker je besluitvaardigheid? De Bestuurders- en Toezichthoudersaansprakelijkheidsverzekering. van Nassau

Hoe verzeker je besluitvaardigheid? De Bestuurders- en Toezichthoudersaansprakelijkheidsverzekering. van Nassau Hoe verzeker je besluitvaardigheid? De Bestuurders- en Toezichthoudersaansprakelijkheidsverzekering van Nassau Als het ingewikkeld wordt, zijn wij op ons best. De BTA-verzekering houdt rekening met de

Nadere informatie

Omgaan met aansprakelijkheidsrisico's, vrijwaringsbedingen en verzekerbaarheid

Omgaan met aansprakelijkheidsrisico's, vrijwaringsbedingen en verzekerbaarheid 20 november 2012 Training Contracteren Omgaan met aansprakelijkheidsrisico's, vrijwaringsbedingen en verzekerbaarheid Erik van Orsouw erik.van.orsouw@kvdl.nl Inleiding 1. Quiz 2. Aansprakelijkheidsrecht:

Nadere informatie

Kluwer Online Research Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid

Kluwer Online Research Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid Auteur: Mr. T.L.C.W. Noordoven[1] Hoge Raad 23 maart 2012, JAR 2012/110 1.Inleiding Maakt het vanuit het oogpunt

Nadere informatie

Clausule 6801 Amlin BAV waarnemers (2015-07)

Clausule 6801 Amlin BAV waarnemers (2015-07) Clausule 6801 Amlin BAV waarnemers (2015-07) Activiteiten Binnen het raam van de voorwaarden zijn verzekerd de gevolgen van aansprakelijkheid voortvloeiende uit reguliere werkzaamheden volgens algemeen

Nadere informatie

Partijen zullen hierna [BETROKKENE] en [VERZEKERAAR] genoemd worden.

Partijen zullen hierna [BETROKKENE] en [VERZEKERAAR] genoemd worden. beschikking RECHTBANK ROTTERDAM Team handel zaaknummer / rekestnummer: C/10/423356 / HA RK 13-304 Beschikking van in de zaak van [BETROKKENE], wonende te Rotterdam, verzoeker, advocaat mr. P. Meijer, tegen'

Nadere informatie

Aansprakelijkheid op het ijs

Aansprakelijkheid op het ijs Aansprakelijkheid op het ijs KNSB verenigingsdag voor bestuurders 3 november 2007 Bart Bendel Wouter Vermaas Inhoud workshop Aansprakelijkheid van: Schaatsers Verenigingen Trainers Aansprakelijkheid van

Nadere informatie

Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183. Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld

Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183. Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183 Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld Auteurs: mr. M. Verheijden en mr. L. Stevens Samenvatting In maart 2009 vindt een

Nadere informatie

NADERE INVULLING WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR VERKEERSONGEVALLEN VAN WERKNEMERS

NADERE INVULLING WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR VERKEERSONGEVALLEN VAN WERKNEMERS NADERE INVULLING WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR VERKEERSONGEVALLEN VAN WERKNEMERS De heeft in december 2008 wederom drie interessante arresten gewezen inzake werkgeversaansprakelijkheid voor verkeersletsel

Nadere informatie

Praktische informatie over de VNG Vrijwilligersverzekering.

Praktische informatie over de VNG Vrijwilligersverzekering. ? Praktische informatie over de VNG. vrijwilligers Vrijwilligers doen belangrijk werk voor onze samenleving. Het belang van vrijwilligerswerk zal de komende jaren verder toenemen. Waar gewerkt wordt, kan

Nadere informatie

Het juridische lot van de Commissaris. Mr. David Dronkers 26 november 2009

Het juridische lot van de Commissaris. Mr. David Dronkers 26 november 2009 Het juridische lot van de Commissaris Mr. David Dronkers 26 november 2009 Amerikaanse toestanden? Rechtspersoon houder van rechten en plichten mythe van bestuurdersaansprakelijkheid Kentering: deep pocket-beginsel

Nadere informatie

Productwijzer Schadeverzekering inzittenden (SVI) OVZ verzekeringen

Productwijzer Schadeverzekering inzittenden (SVI) OVZ verzekeringen Productwijzer Schadeverzekering inzittenden (SVI) OVZ verzekeringen 1 Productwijzer Schadeverzekering Inzittenden (SVI) Wat leest u in deze productwijzer? In de productwijzer vindt u algemene informatie

Nadere informatie

Productwijzer Aansprakelijkheidsverzekering Particulier (AVP)

Productwijzer Aansprakelijkheidsverzekering Particulier (AVP) Aansprakelijkheidsverzekering Particulier (AVP) Productwijzer Aansprakelijkheidsverzekering Particulier (AVP) Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de

Nadere informatie

Aansprakelijkheid en risico s van de veiligheidsadviseur vervoer gevaarlijke stoffen

Aansprakelijkheid en risico s van de veiligheidsadviseur vervoer gevaarlijke stoffen Inleiding Aansprakelijkheid en risico s van de veiligheidsadviseur vervoer gevaarlijke stoffen De veiligheidsadviseur functioneert onder de verantwoordelijkheid van de bedrijfsleiding van een onderneming.

Nadere informatie

Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse onrechtmatigedaadsrecht. Louis Visscher

Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse onrechtmatigedaadsrecht. Louis Visscher Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse onrechtmatigedaadsrecht Louis Visscher Boom Juridische uitgevers Den Haag 2006 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1.1 Communicerende vaten 1 1.2 De rechtseconomische

Nadere informatie

Hoge Raad 23 november 2012 LJN BX5881 Van de Riet / Hoffmann. Rekt Hoge Raad bestuurdersaansprakelijkheid op? Bart-Adriaan de Ruijter Femke Leopold

Hoge Raad 23 november 2012 LJN BX5881 Van de Riet / Hoffmann. Rekt Hoge Raad bestuurdersaansprakelijkheid op? Bart-Adriaan de Ruijter Femke Leopold 4 april 2013 Seminar Bestuurdersaansprakelijkheid Hoge Raad 23 november 2012 LJN BX5881 Van de Riet / Hoffmann Rekt Hoge Raad bestuurdersaansprakelijkheid op? Bart-Adriaan de Ruijter Femke Leopold Plan

Nadere informatie

Productwijzer Aansprakelijkheidsverzekering. Particulier (AVP)

Productwijzer Aansprakelijkheidsverzekering. Particulier (AVP) Productwijzer Aansprakelijkheidsverzekering Particulier (AVP) Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de aansprakelijkheidsverzekering. Welke risico s

Nadere informatie

De Noordhollandsche. de zekerheid van prettig zakendoen! Productleeswijzer Motorrijtuigen verzekering

De Noordhollandsche. de zekerheid van prettig zakendoen! Productleeswijzer Motorrijtuigen verzekering De Noordhollandsche de zekerheid van prettig zakendoen! Productleeswijzer Motorrijtuigen verzekering januari 2009 Productleeswijzer Motorrijtuigenverzekering 1 van 2 Algemene informatie de motorrijtuigenverzekering

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over het College van procureurs-generaal te Den Haag. Datum: 25 februari 2014. Rapportnummer: 2014/010

Rapport. Rapport over een klacht over het College van procureurs-generaal te Den Haag. Datum: 25 februari 2014. Rapportnummer: 2014/010 Rapport Rapport over een klacht over het College van procureurs-generaal te Den Haag. Datum: 25 februari 2014 Rapportnummer: 2014/010 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat het College van procureurs-generaal

Nadere informatie

Informatiebrochure. Speciaal voor: Vrijwilligers Organisaties Gemeenten

Informatiebrochure. Speciaal voor: Vrijwilligers Organisaties Gemeenten Informatiebrochure 2011 Speciaal voor: Vrijwilligers Organisaties Gemeenten Waarom is de VNG Vrijwilligerspolis ontwikkeld? Nederland telt ruim vier miljoen vrijwilligers, die actief zijn in diverse verenigingen,

Nadere informatie

: vrijwillige politie : mantelzorgers

: vrijwillige politie : mantelzorgers Overzicht VNG Vrijwilligerspolis Verzekeringnemer : gemeente Algemene uitgangspunten Definitie vrijwilliger Uitgesloten zijn Leeftijdsgrens : Vrijwilliger is degene die in enig organisatorisch verband

Nadere informatie

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN TUSSENKOMST Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-09 19 10 2015

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN TUSSENKOMST Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-09 19 10 2015 VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN TUSSENKOMST Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-09 19 10 2015 Beoordeling overeenkomst Algemeen tussenkomst De Belastingdienst heeft, in samenwerking met

Nadere informatie

Productwijzer Aansprakelijkheidsverzekering

Productwijzer Aansprakelijkheidsverzekering Productwijzer Aansprakelijkheidsverzekering Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de aansprakelijkheidsverzekering. Welke risico s dekt deze verzekering?

Nadere informatie

Productwijzer Schadeverzekering inzittenden (SVI)

Productwijzer Schadeverzekering inzittenden (SVI) Productwijzer Schadeverzekering inzittenden (SVI) Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de schadeverzekering inzittenden (SVI). Welke risico s dekt deze

Nadere informatie

De VNG Vrijwilligerspolis Een andere benadering van het verzekeren van vrijwilligers

De VNG Vrijwilligerspolis Een andere benadering van het verzekeren van vrijwilligers De VNG Vrijwilligerspolis Een andere benadering van het verzekeren van vrijwilligers John van der Voordt, VNG Verzekeringen Aanleiding Wet maatschappelijke ondersteuning Vrijwilligers onmisbaar in samenleving

Nadere informatie

Vergoedingsregeling zwakke weggebruiker

Vergoedingsregeling zwakke weggebruiker Vergoedingsregeling zwakke weggebruiker Dit artikel zal ingaan op de meest prangende vraagstukken over die vergoedingsregeling, namelijk wie heeft recht op vergoeding? Welke zijn de voorwaarden voor de

Nadere informatie

Risico s en aansprakelijkheid

Risico s en aansprakelijkheid Risico s en aansprakelijkheid voor een flexibele onderneming in de Grafische sector Mirelle van Gemert, segmentmanager HI&D Mark Hoogeveen, accountmanager HI&D Inhoud Introductie Risico s in bedrijfsvoering

Nadere informatie

Informatiebrochure. Speciaal voor: Vrijwilligers Organisaties Gemeenten

Informatiebrochure. Speciaal voor: Vrijwilligers Organisaties Gemeenten Informatiebrochure Speciaal voor: Vrijwilligers Organisaties Gemeenten Waarom is de VNG Vrijwilligerspolis ontwikkeld? Nederland telt ruim vier miljoen vrijwilligers, die actief zijn in diverse verenigingen,

Nadere informatie

Beroepsaansprakelijkheid

Beroepsaansprakelijkheid Versie 1.0 Let op! De vormen één geheel met de Algemene Voorwaarden van BedrijfsImpulz Online. De Algemene Voorwaarden zijn op het hele pakket van toepassing. In deze vindt u de voorwaarden die speciaal

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Hoofdstuk 2.

Hoofdstuk 1. Hoofdstuk 2. DE BREDESCHOLEN VERZEKEREN EN AANSPRAKELIJKHEID INHOUD Hoofdstuk 1. Algemeen 1.1. Partijen 1.2. Hoofdregel 1.3. Contractspartijen moeten in ieder geval verzekerd zijn voor 1.4. Welke verzekeringen moet

Nadere informatie

EXCELLEREN KUN JE NIET ALLEEN MR. K.E.G.H. (KLAAS) VAN DER KOLK IN SAMENWERKING MET VAN DER HEIDE.

EXCELLEREN KUN JE NIET ALLEEN MR. K.E.G.H. (KLAAS) VAN DER KOLK IN SAMENWERKING MET VAN DER HEIDE. EXCELLEREN KUN JE NIET ALLEEN MR. K.E.G.H. (KLAAS) VAN DER KOLK IN SAMENWERKING MET VAN DER HEIDE. INHOUD EXCELLEREN & INRICHTING ORGANISATIE Inleiding Intro Doel van de workshop Elektrotechnische Arbeidsmiddelen.

Nadere informatie

Expertises beroepsziekten en bedrijfsongevallen

Expertises beroepsziekten en bedrijfsongevallen Expertises beroepsziekten en bedrijfsongevallen prof dr mr A.J. Akkermans Beroepsziekten en bedrijfsongevallen vanuit juridisch perspectief Werkgeversaansprakelijkheid Bron: W.E. Eshuis e.a. (2011), Werkgeverskosten

Nadere informatie

Raetsheren van Orden B.V. Registermakelaar in Assurantiën. Arcadialaan 36a 1813 KN Alkmaar Postbus 1015 1810 KA Alkmaar

Raetsheren van Orden B.V. Registermakelaar in Assurantiën. Arcadialaan 36a 1813 KN Alkmaar Postbus 1015 1810 KA Alkmaar DEKKINGSOVERZICHT VRIJWILLIGERSPOLIS Raetsheren van Orden B.V. Registermakelaar in Assurantiën Arcadialaan 36a 1813 KN Alkmaar Postbus 1015 1810 KA Alkmaar T: 072 54 14 151 F: 072 54 08 266 home@rhvo.nl

Nadere informatie

N.V. Surinaamse Assurantie Maatschappij

N.V. Surinaamse Assurantie Maatschappij Algemene Voorwaarden Aansprakelijkheidsverzekering voor Bedrijven en Beroepen Artikel 1: Verzekerden Verzekerden krachtens deze verzekering zijn: - de verzekeringnemer (met wie de verzekering is aangegaan),

Nadere informatie

Beroeps, bedrijfsaansprakelijkheids- en ongevallenverzekering Register Belastingadviseurs

Beroeps, bedrijfsaansprakelijkheids- en ongevallenverzekering Register Belastingadviseurs Beroeps, bedrijfsaansprakelijkheids- en ongevallenverzekering Register Belastingadviseurs Kenmerken Algemeen Eén polis die zowel dekking biedt voor zuivere vermogensschade als voor zaak- en personenschade.

Nadere informatie

Expat Pakket Individueel Particuliere Aansprakelijkheid

Expat Pakket Individueel Particuliere Aansprakelijkheid Expat Pakket Individueel Particuliere Aansprakelijkheid Informatie voor de klant Belangrijk De vormen één geheel met de Algemene Voorwaarden van het. De Algemene Voorwaarden zijn op het hele pakket van

Nadere informatie

Productwijzer Motorrijtuigenverzekering

Productwijzer Motorrijtuigenverzekering Productwijzer Motorrijtuigenverzekering Productwijzer Motorrijtuigenverzekering Algemene informatie de motorrijtuigenverzekering In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de motorrijtuigenverzekering.

Nadere informatie

AANSPRAKELIJKHEID. Bart ADRIAENS Advocaat-vennoot Claeys & Engels. HR BUILDERS 2 mei 2011

AANSPRAKELIJKHEID. Bart ADRIAENS Advocaat-vennoot Claeys & Engels. HR BUILDERS 2 mei 2011 AANSPRAKELIJKHEID Bart ADRIAENS Advocaat-vennoot Claeys & Engels HR BUILDERS 2 mei 2011 Claeys & Engels 2009 1 Inleiding 1.1 Twee soorten aansprakelijkheid Strafrechtelijke aansprakelijkheid Risico op

Nadere informatie

Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen?

Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen? Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen? Feiten In 2007 vindt een ongeval plaats tussen twee auto s. De ene wordt

Nadere informatie

VNG VRIJWILLIGERSPOLIS

VNG VRIJWILLIGERSPOLIS VNG VRIJWILLIGERSPOLIS Albert Meijer accountmanager overheid 1 Aanleiding Vrijwilligers onmisbaar in samenleving Wet maatschappelijke ondersteuning Vrijwilligerswerk is niet zonder risico Risico s niet

Nadere informatie

De Vrijwilligersverzekering

De Vrijwilligersverzekering De Vrijwilligersverzekering Uitgebreide dekking Gemeente Tytsjerksteradiel ALGEMEEN... 3 PAKKET 1 DE VRIJWILLIGER... 4 SCHADEVERZEKERING VRIJWILLIGERS... 4 AANSPRAKELIJKHEIDSVERZEKERING PARTICULIEREN...

Nadere informatie

Verslag van de informatieavond Thema: vrijwilligersverzekeringen 11 november 2013 Spreker: John van der Voordt, NVG

Verslag van de informatieavond Thema: vrijwilligersverzekeringen 11 november 2013 Spreker: John van der Voordt, NVG Verslag van de informatieavond Thema: vrijwilligersverzekeringen 11 november 2013 Spreker: John van der Voordt, NVG Aanleiding Deze avond werd op initiatief van Galant vrijwilligersnetwerk georganiseerd.

Nadere informatie

Vrijwilligerswerk en aansprakelijkheidsrisico. Vijf Adviezen

Vrijwilligerswerk en aansprakelijkheidsrisico. Vijf Adviezen Vrijwilligerswerk en aansprakelijkheidsrisico Vijf Adviezen Notitie van MOVISIE (voorheen CIVIQ) op basis van het gelijknamige rapport van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Erasmus Universiteit

Nadere informatie

VNG VRIJWILLIGERSPOLIS. John van der Voordt VNG Verzekeringen

VNG VRIJWILLIGERSPOLIS. John van der Voordt VNG Verzekeringen VNG VRIJWILLIGERSPOLIS John van der Voordt VNG Verzekeringen 1 Aanleiding Vrijwilligers onmisbaar in samenleving Wet maatschappelijke ondersteuning Vrijwilligerswerk is niet zonder risico Risico s niet

Nadere informatie

Het besturen van een vereniging en stichting

Het besturen van een vereniging en stichting Het besturen van een vereniging en stichting Roland van Mourik notaris Cursus Goed Bestuur Nijmegen 6 oktober 2009 Roland van Mourik 37 jaar 1990-1991 propaedeuse rechten te Leiden 1991-1996 notarieel

Nadere informatie

Beknopt overzicht NOV Verzekeringspakket

Beknopt overzicht NOV Verzekeringspakket ALGEMEEN De verzekeringen kunnen gesloten worden door organisaties welke zich richten op vrijwilligerswerk. Premievervaldatum: De jaarlijkse premievervaldatum is 1 oktober. Eens per 3 jaar zal ter berekening

Nadere informatie

Klaverblad Verzekeringen. Rechtsbijstand bij verhaal. van letselschade

Klaverblad Verzekeringen. Rechtsbijstand bij verhaal. van letselschade Klaverblad Verzekeringen Rechtsbijstand bij verhaal van letselschade Deze folder bevat een beperkte weergave van de polisvoorwaarden. Aan deze weergave kunnen geen rechten worden ontleend. Wilt u precies

Nadere informatie

Onrechtmatige daad: aansprakelijkheid voor personen

Onrechtmatige daad: aansprakelijkheid voor personen Monografieen Nieuw BW B46 Onrechtmatige daad: aansprakelijkheid voor personen Mr. F.T. Oldenhuis universitär hoofddocent vakgroep Privaatrecht en Notarieel Recht aan de Rijksuniversiteit te Groningen raadsheer-plaatsvervanger

Nadere informatie

WERKGEVERS- AANSPRAKELIJKHEID

WERKGEVERS- AANSPRAKELIJKHEID WERKGEVERS- AANSPRAKELIJKHEID door Mariken Peters sectie aansprakelijkheid, verzekeringen en (letsel)schade STELLING 1 Als de werknemer een arbeidsongeval op de werkplek overkomt, is de werkgever altijd

Nadere informatie

Uitspraak no. 120 van de Geschillencommissie Schadeverzekeraars inzake samenloopgeschil Schade met sondeerrups.

Uitspraak no. 120 van de Geschillencommissie Schadeverzekeraars inzake samenloopgeschil Schade met sondeerrups. Uitspraak no. 120 van de Geschillencommissie Schadeverzekeraars inzake samenloopgeschil Schade met sondeerrups. Betreft: AVB / CAR. Partijen: A; AVB verzekeraar en B; CAR-verzekeraar, hebben zich ter verkrijging

Nadere informatie

AANHANGSEL 1 Vnab-nummer 628 123 700. Door bemiddeling van MultiCover verzekeren ondergetekenden, hierna verzekeraars genoemd, als volgt:

AANHANGSEL 1 Vnab-nummer 628 123 700. Door bemiddeling van MultiCover verzekeren ondergetekenden, hierna verzekeraars genoemd, als volgt: AANHANGSEL 1 Vnab-nummer 628 123 700 Aansprakelijkheidsverzekering voor bedrijven en beroepen Door bemiddeling van MultiCover verzekeren ondergetekenden, hierna verzekeraars genoemd, als volgt: VERZEKERINGNEMER

Nadere informatie

VRIJWILLIGERSBELEID RIETVELD LYCEUM Vastgesteld in het schoolleidersoverleg d.d. 30 augustus 2010

VRIJWILLIGERSBELEID RIETVELD LYCEUM Vastgesteld in het schoolleidersoverleg d.d. 30 augustus 2010 VRIJWILLIGERSBELEID RIETVELD LYCEUM Vastgesteld in het schoolleidersoverleg d.d. 30 augustus 2010 Inleiding Vrijwilligerswerk op het Rietveld Lyceum is ontstaan vanuit een dringende behoefte aan extra

Nadere informatie

HET FONDS MEDISCHE ONGEVALLEN. Jo DE COCK Administrateur-generaal RIZIV KVK 18 juni 2013

HET FONDS MEDISCHE ONGEVALLEN. Jo DE COCK Administrateur-generaal RIZIV KVK 18 juni 2013 HET FONDS MEDISCHE ONGEVALLEN Jo DE COCK Administrateur-generaal RIZIV KVK 18 juni 2013 OVERZICHT Wanneer werd het Fonds opgericht? Waarom werd het Fonds opgericht? Huidige situatie Bijzonderheden en doelstellingen

Nadere informatie

Hoge Raad, 12 januari 2001

Hoge Raad, 12 januari 2001 Hoge Raad, 12 januari 2001 Samenvatting Vier bouwvakkers rijden in een busje van de werkgever van Didam naar Amsterdam om werkzaamheden te verrichten aan de Amsterdam Arena. Het busje wordt bij toerbeurt

Nadere informatie

Reanimatie & Recht. mr. Bob Berkemeier Letselschade adviseur Maassen Letseldesk

Reanimatie & Recht. mr. Bob Berkemeier Letselschade adviseur Maassen Letseldesk Reanimatie & Recht zorgvuldig balanceren tussen hulpverleningsplicht en zelfbeschikkingsrecht mr. Bob Berkemeier Letselschade adviseur Maassen Letseldesk Hulpverleningsplicht Verankerd in: Millennia van

Nadere informatie