Vastgoedsturing bij Ymere.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vastgoedsturing bij Ymere."

Transcriptie

1 Ymere Vastgoedsturing bij Ymere. Pablo van der Laan strategisch adviseur Kennisochtend NVDO Kwaliteitsborging en vastgoedsturing Utrecht, 18 september 2015 Groot stedelijke corporatie in Metropool Regio Amsterdam sociale huurwoningen vrije huursector overig vastgoed. Nieuwbouw huur : +/- 340 Nieuwbouw koop : +/- 300 Renovatie : +/- 200 Woningverbetering : +/ Onderhoud; 100 miljoen Investeringen: 100 miljoen Marktwaarde verhuurde staat 5,3 miljard pagina 1 pagina 2 Belangrijke interne ontwikkelingen Ymere Uitdagingen Ymere Klant centraal; Meten op Maat, digitaal klantenpanel. Van push naar pull; vraagsturing, webshop-idee Sturing met KPI s en leren met PDCA Prioriteren onderhoud op klanttevredenheid en risico s Verbetering Vastgoedsturing - assetmanagement - Ketensamenwerking gezamenlijke verdienmodellen (KPI) Strategisch kostenmanagement (TCO, DBFM constructies, Lean etc.) Beter benutten sociale huurwoningen Meer aandacht voor de technische staat Klant gestuurd werken Nieuwe balans vinden in (krimpende) verdienmodel VVE s (700!) Verbetering vastgoedsturing Duurzaam denken en doen pagina 3 pagina 4 Ymere aan het stuur Ondernemingsstrategie (herijking) Kernopgave is goed en betaalbaar wonen Vastgoed belangrijkste instrument; (des)investeren Niet ongericht, maar per wijk/regio weloverwogen Vastgoedsturing is missie omzetten in portefeuillestrategie, met koppeling aan bedrijfsprocessen pagina 5 pagina 6 1

2 Vastgoedsturing = sturing Hoe kom je vanuit de ondernemingsstrategie tot de optimale strategie voor je bezit en voor de gebieden waar je zit? Een woning staat niet op zich maar maakt onderdeel uit van een groter geheel: complex, buurt, wijk, gemeente, noordvleugel randstad Optimale strategie (sloop/verkoop/renovatie/consolidatie) hangt af van het niveau waarop je er naar kijkt Eigen sturingsmodel; geen ISO 55000! Ondernemingsstrategie Ondernemingsstrategie en sturing Strategische Tactische Operationele Concernniveau 4-jaars cyclus Regioniveau 2-jaars cyclus Complexniveau jaarlijkse cyclus pagina 7 pagina 8 Vastgoedsturing: strategische Vastgoedsturing Tactische Afbakening werkgebied Metropool Regio Amsterdam Kaders portefeuillebeleid Doel is betaalbaar wonen in leefbare wijken en buurten Streef portefeuille Gemende wijken en buurten Nadruk op eigen wijken Rol: Binnenstedelijke ontwikkelaar. Uitgebreide analyse en presentatie van data Wat doen wij en wat doen anderen? Objectief oordeel vanuit perspectief assetmanagement Objectief oordeel vanuit maatschappelijk opgave Wat is de visie van de stakeholders? Gesprek intern en met stakeholders over waar te (des)investeren en waar niet en waarom, opgave en rol Ymere? pagina 9 pagina 10 Hulpmiddel bij Tactische cockpit Maatschappelijke opgave in beeld + Beleggingsresultaat 12,5 0, Maatschappelijke opgave per TC-deelgebied afgezet tegen het beleggingsresultaat 25,0 Zakelijkheid Ziel & Zakelijkheid -12,5-25,0 Maatschappelijke opgave Ziel + pagina 11 pagina 12 2

3 Tactische Strategische ambities > KPI s Optimalisering concernstrategie per regio Gedeeld beeld van situatie werkgebied, wijken en buurten Overeenstemming over rol Ymere en strategie per wijk / buurt Herijking indeling in woon-, leef- en groei-wijken Uitwerken lokale bijdragen aan vastgoedambities Ymere Strategische Kritieke Prestatie Indicatoren op de hoofdthema s Goede woningen > vastgoed Betaalbare woningen Gemengde wijken Tevreden bewoners > klant Uitspraken klanttypen en producttypen per wijk / buurt pagina 13 pagina 14 KPI s goede woning. KPI s klanttevredenheid Conditiescore (dak, gevel conform NEN 2767) Veiligheidsindicator (gewogen score technische risico s) Onderhoudskosten Marktwaarde Score voor het oordeel over de staat/kwaliteit van de woning de prijs van de woning de kwaliteit van de dienstverlening kwaliteit van de leefomgeving totaal oordeel pagina 15 pagina 16 Vastgoedsturing - Operationele Wat is de Operationele (OC)? Proces van jaarlijks herijken van de beheerstrategie complexen Op complex, wijk, buurt regio en Ymere niveau Specialistische software om KPI berekenen Met scenario's vastgoedprestaties kunnen optimaliseren Financiële doorrekeningen te kunnen maken als basis voor FMP Debatmodel / expertmodel; confrontatie cijfers met lokale kennis Onderdeel Vastgoedcyclus 1 x per jaar. pagina 17 3

4 Het proces en organisatie Centraal Stuurgroep en projectgroep Lokaal projectteam(s) met lokale beleidsadviseur + regiomanager 1e expertmeeting; uitleg OC en centrale analyses, huiswerk 2e expertmeeting uitgewerkte analyses per regio 3e expertmeeting vooral besluitvorming voorbereiden. Rapportage per Vestiging en op niveau Directie De OC schematisch. Huidige situatie Verkoop 25% Sloop 3% Renovatie 5% NIW 4% Consolidatie 63% (incl. mutatie+) Investeren Optimaliseren Verkoop? Sloop? Renovatie? NIW? Consolidatie? Investeren Voorbeeldplaatje Voorbeeldplaatje pagina 19 Het reken en simulatie model (VABI). Voorbeeld complex Het model: simulatie van kasstromen Nieuwe KPI s - Operationele cockpit Hoe presteert het complex: de KPI meetlat Financiële prestaties (TMS) Direct rendement indirect rendement Verkooppotentie (TMS) marktwaarde uitponden/marktwaarde exploitatie verkoopbaarheid Huurpotentie Actuele huur/streefhuur pagina 24 4

5 Nieuwe KPI Operationele cockpit. Opgave OC 2016! Hoe presteert het complex; KPI meetlat Technische staat: Conditie dak NEN 2767 > Vastware Conditie gevel NEN 2767 > Dakota Kosten PO en DO Energie-index/label > Vabi Energie Algemeen - Herijking complex-strategieën - Herijking/uitbreiding verkoopvijver Selectie van complexen voor investeringen VABI doorrekening effect op strategische KPI s/kasstromen Keuze optimale portefeuille strategie Na besluitvorming input voor WALS, FMP pagina 25 OC en Integrale onderhoudsprogrammering Management SVB Act Evaluatie (Check) Realisatie (DO) Programmering (PLAN) Vragen? PDCA-cyclus Vastgoedbeheer SVB Uitwisseling Programmering en Operationele cockpit Operationele (s) SBI pagina 28 5

Agenda. Integrale sturing

Agenda. Integrale sturing Agenda Wat gebeurt er in de markt? Het sturingsplatform van Ortec Finance en Vabi Het sturingsplatform en ERP Cegeka-DSA, Ortec Finance en Vabi Live preview Asset Management Live preview Vastgoeddata op

Nadere informatie

WHITEPAPER Model SWOT analyses real estate

WHITEPAPER Model SWOT analyses real estate WHITEPAPER Model SWOT analyses real estate AHA-Adviseurs Bezoekadres Postadres Internet T 0522 46 09 95 Achthoevenweg 8b Patrijs 29 www.aha-adviseurs.nl F 0522 46 05 15 7951 SK Staphorst 7951 VG Staphorst

Nadere informatie

Fakton. Financial Engineering in de Praktijk Asset Management: sturen op verdienvermogen, waarde en rendement. Solving complex real estate challenges

Fakton. Financial Engineering in de Praktijk Asset Management: sturen op verdienvermogen, waarde en rendement. Solving complex real estate challenges Fakton Solving complex real estate challenges Financial Engineering in de Praktijk Asset Management: sturen op verdienvermogen, waarde en rendement Wim Weide, Partner Fakton 1 Relevante context / ontwikkelingen

Nadere informatie

Assetmanagement. Waar begin ik? CORPORATIEDAG VABI en ORTEC FINANCE Nieuwegein, 9 maart 2017

Assetmanagement. Waar begin ik? CORPORATIEDAG VABI en ORTEC FINANCE Nieuwegein, 9 maart 2017 Assetmanagement Waar begin ik? CORPORATIEDAG VABI en ORTEC FINANCE Nieuwegein, 9 maart 2017 Ir. P.R. de Vries MSc MSRE Manager vastgoedsturing Lefier Bestuurslid Vereniging Van Assetmanagers Woningcorporaties

Nadere informatie

Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud

Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud BouwLokalen 1 oktober 2015 Klantgericht bouwen door gericht vakmanschap Thomas Chaulet Introductie Missie Smits Vastgoedzorg richt zich op het voorspelbaar

Nadere informatie

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING PORTEFEUILLEMANAGEMENT EN SWOT ANALYSE Portefeuillemanagement is een dynamisch proces waarbij telkens opnieuw geanalyseerd,

Nadere informatie

Evidence based assetmanagement. ofwel: onderbouwd kaders stellen en keuzes maken

Evidence based assetmanagement. ofwel: onderbouwd kaders stellen en keuzes maken Evidence based assetmanagement ofwel: onderbouwd kaders stellen en keuzes maken Even voorstellen: Stadlander Woningcorporatie West Brabant 15.000 VHE Bergen op Zoom en Tholen Reorganisatie achter de rug:

Nadere informatie

Resultaatgericht Portfoliomanagement. 4 oktober 2011

Resultaatgericht Portfoliomanagement. 4 oktober 2011 Resultaatgericht Portfoliomanagement 4 oktober 2011 Portfoliomanagement Van Wat (moeten we doen) naar Hoe (gaan we dat doen): van portfoliomanagement naar operationeel beheer PLAN Vastgoed portfolio DO

Nadere informatie

Van portefeuillestrategie naar dagelijkse praktijk. Felix Sevenheck 9 maart

Van portefeuillestrategie naar dagelijkse praktijk. Felix Sevenheck 9 maart Van portefeuillestrategie naar dagelijkse praktijk Felix Sevenheck 9 maart 2017 Even voorstellen Mitros in 2016 308 energieadviezen 30.000 eenheden Gemiddelde huur: 541 (75% max redelijk) 384 statushouders

Nadere informatie

Profielschets. Assetmanager Woonwaard

Profielschets. Assetmanager Woonwaard Profielschets Assetmanager Woonwaard ERLY the consulting company Opdrachtgever: Woonwaard Datum: maart 2015 Inleiding Woonwaard is een klantgerichte en vernieuwende woningcorporatie, die circa 13.500 woningen

Nadere informatie

NEN 2767 Goede kapstok en basis voor prestatiecontracten met inzet van automatiseringsconcepten

NEN 2767 Goede kapstok en basis voor prestatiecontracten met inzet van automatiseringsconcepten NEN 2767 Goede kapstok en basis voor prestatiecontracten met inzet van automatiseringsconcepten 17 september 2013 Nationale Conferentie Gebouw Automatisering Bijdrage door: Johan Smit Stakeholdersmodel

Nadere informatie

Presentatie Mariëtte Bouwer Ymere Maatschappelijk Vastgoed. 19 april 2012 pagina 1

Presentatie Mariëtte Bouwer Ymere Maatschappelijk Vastgoed. 19 april 2012 pagina 1 Presentatie Mariëtte Bouwer Ymere Maatschappelijk Vastgoed 19 april 2012 pagina 1 Strategie van Ymere Missie Ymere werkt als maatschappelijke onderneming aan wijken met perspectief, waar bewoners willen

Nadere informatie

IMPLEMENTATIEPLAN HERZIENE WONINGWET (NOVELLE)

IMPLEMENTATIEPLAN HERZIENE WONINGWET (NOVELLE) IMPLEMENTATIEPLAN HERZIENE WONINGWET (NOVELLE) DAEB portefeuille portefeuille HOOFDLIJNEN IMPLEMENTATIE HERZIENE WONINGWET Bepalen strategie 1. Richting kiezen Uitvoeren scheiding 2. Uitwerken administratieve/juridische

Nadere informatie

Alumni event MRE TIAS 29 oktober 2014

Alumni event MRE TIAS 29 oktober 2014 Alumni event MRE TIAS 29 oktober 2014 Nieuwe aanbesteding- samenwerkingsvormen heeft een aanbod van zo n 13.500 huurwoningen; Actief is zorg (5% van de totale portefeuille); Beperkte BOG portefeuille;

Nadere informatie

Big Data en vastgoedsturing. Bouw en vastgoed cursus Slot Zeist 7 april 2016

Big Data en vastgoedsturing. Bouw en vastgoed cursus Slot Zeist 7 april 2016 Big Data en vastgoedsturing Bouw en vastgoed cursus Slot Zeist 7 april 2016 Marten Middendorp Peter Korst Onze kijk op assetmanagement - advies en tools - strategie, vastgoed en financiën - kracht van

Nadere informatie

Inkoopmanagement en Ketenintegratie. 18 september 2008

Inkoopmanagement en Ketenintegratie. 18 september 2008 Inkoopmanagement en Ketenintegratie 18 september 2008 Van Schöll Advies In de huidige vorm ontstaan in 2003 Kernactiviteiten Begeleiden van veranderingsprocessen Optimaliseren van het sproces Inkoop management

Nadere informatie

Selectieprocedure ketensamenwerking: de praktijk

Selectieprocedure ketensamenwerking: de praktijk Training advies ketensamenwerking (woning-)bouwsector ferrywilgenburg@me.com / 06-10012950 Selectieprocedure ketensamenwerking: de praktijk 2 voorbeelden, tips en tops 9 oktober 2015 @FerryWilgenburg Training

Nadere informatie

Welkom! Programma. 18 juni 2015. Welkom. Presentatie visitatierapport. Voor welke uitdagingen staan we? Kort filmpje. Borrel en informeel contact

Welkom! Programma. 18 juni 2015. Welkom. Presentatie visitatierapport. Voor welke uitdagingen staan we? Kort filmpje. Borrel en informeel contact Welkom! 1 Programma Welkom Presentatie visitatierapport Voor welke uitdagingen staan we? Kort filmpje Borrel en informeel contact 2 1 van bekend naar nieuw van naar 3 Waar gaat het naar toe? Verkleining

Nadere informatie

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid Werk in uitvoering Vastgesteld door de Bestuurder op 17-06-2014 Goedgekeurd door de Raad van Commissarissen op 26-03-2015 INHOUD INVESTERINGSSTATUUT INLEIDING...

Nadere informatie

DrieKamerModel. Johan Conijn

DrieKamerModel. Johan Conijn DrieKamerModel Johan Conijn 18 september 2012 DrieKamerModel Het DrieKamerModel is een integraal, strategisch sturingsconcept voor een corporatie. Het is een antwoord in de al langlopende discussie over

Nadere informatie

Introductie in: Resultaatgericht Samenwerken bij Investeren en Onderhouden

Introductie in: Resultaatgericht Samenwerken bij Investeren en Onderhouden Introductie in: Resultaatgericht Samenwerken bij Investeren en Onderhouden November 2013 Hank Herfkens (Havensteder) & Hans van der Krogt (Smits Vastgoedzorg) deelnemers Inkoop - / aanbestedingsvormen

Nadere informatie

Asset Management is duurzaam. 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco

Asset Management is duurzaam. 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco Asset Management is duurzaam 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco Traduco bedrijfsvestigingen Traduco vestiging noordwest Heerhugowaard Traduco vestiging oost i/o Traduco vestiging

Nadere informatie

Portefeuille sturing

Portefeuille sturing Portefeuille sturing Annemarie van der Zee, vastgoedbedrijf gemeente Almere Meerjaren Perspectief Vastgoed Almere Hoe zit het bij 9 gemeenten Leren uit vastgoed sector en de wetenschap Hoe zit het bij

Nadere informatie

Introductie in: Resultaatgericht Samenwerken bij Investeren en Onderhouden. November 2013 Egbert Kunst Manager Vastgoed beheer GroenWest deelnemer

Introductie in: Resultaatgericht Samenwerken bij Investeren en Onderhouden. November 2013 Egbert Kunst Manager Vastgoed beheer GroenWest deelnemer Introductie in: Resultaatgericht Samenwerken bij Investeren en Onderhouden November 2013 Egbert Kunst Manager Vastgoed beheer GroenWest deelnemer Inkoop - / aanbestedingsvormen Traditioneel - Meervoudig

Nadere informatie

Woningbeheer vanuit de doelstelling

Woningbeheer vanuit de doelstelling d Woningbeheer vanuit de doelstelling Werkcongres Halveer je beheer? Efficiënt en effectief woningbeheer in een nieuwe tijd Karin E. de Graaf, directeur-bestuurder Delft, 6 juni 2013 1 Vraagje Is de (beheer)doelstelling

Nadere informatie

SBI (Strategisch Beleidsinstrument) WALS-gebruikersdag 13 sepotember 2011

SBI (Strategisch Beleidsinstrument) WALS-gebruikersdag 13 sepotember 2011 SBI (Strategisch Beleidsinstrument) WALS-gebruikersdag g 13 sepotember 2011 Ontstaan van SBI Strategisch portefeuillesturing eu es u bij corporaties: - afdeling Vastgoed maakt plannen - afdeling Financiën

Nadere informatie

Woningstichting Berg en Terblijt

Woningstichting Berg en Terblijt Woningstichting Berg en Terblijt Investeringsstatuut 1. Inleiding Sinds 1 juli 2015 is de nieuwe Woningwet van kracht. De nieuwe Woningwet geeft bij de governance aspecten ook extra aandacht aan verbindingen

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2011 Corporatie in Perspectief L0151 Eindhoven Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In Corporatie in Perspectief is te zien hoe de volkshuisvestelijke en financiële

Nadere informatie

Inleiding. Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management?

Inleiding. Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management Wat, waarom en hoe? Asset management? Inleiding Stand van zaken Nederland? Groeiende druk op de buitenruimte Veeleisende burgers Krimpende budgetten en Risico management Planmatig en weinig flexibiliteit en creativiteit; Beheer en onderhoud

Nadere informatie

Zonnepanelen in relatie tot vastgoedsturing 21-4-2015 1

Zonnepanelen in relatie tot vastgoedsturing 21-4-2015 1 Zonnepanelen in relatie tot vastgoedsturing 21-4-2015 1 We will make Solar electricity so cheap that only the rich will burn fossil fuels Ronald Franken, Proefschrift 2006 We will make electricity so cheap

Nadere informatie

Eigen Haard en het Driekamermodel. Voor Alert 12 maart 2015

Eigen Haard en het Driekamermodel. Voor Alert 12 maart 2015 Eigen Haard en het Driekamermodel Voor Alert 12 maart 2015 Programma (voorstel) 1. 17.00 uur Het Driekamermodel: hoe werkt het? (Ortec) 2. 17.20 uur Eigen Haard quiz 3. 17.40 uur Hoe besteedt Eigen Haard

Nadere informatie

herijkte ondernemingsplan 2016 / 2017 WONINGSTICHTING SWZ

herijkte ondernemingsplan 2016 / 2017 WONINGSTICHTING SWZ herijkte ondernemingsplan 2016 / 2017 WONINGSTICHTING SWZ Voorwoord Voor u ligt het herijkte ondernemingsplan van SWZ. Dit is het antwoord op de vraag die we onszelf en onze belangrijkste stakeholder huurdersbelangenvereniging

Nadere informatie

Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton. 22 maart 2012

Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton. 22 maart 2012 Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton 22 maart 2012 Inhoud Inleiding Ipse de Bruggen en Fakton De noodzaak van professioneel assetmanagement

Nadere informatie

VERDIEPING BUSINESS RISK - UITLEG 24 BUSINESS RISK VRAGEN

VERDIEPING BUSINESS RISK - UITLEG 24 BUSINESS RISK VRAGEN VERDIEPING BUSINESS RISK - UITLEG 24 BUSINESS RISK VRAGEN 1 Meer informatie over de Risks? Deze presentatie biedt een structuur ter ondersteuning van de leesbaarheid van de uitwerking van de business risk

Nadere informatie

Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015. Zwolle

Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015. Zwolle Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015 Zwolle Gabriël de Groot Senior adviseur BNG Advies 17 september 2015 BNG Advies ondersteunt haar cliënten bij het maken van afwegingen bij

Nadere informatie

Woningwet op weg: Workshop spoedcursus corporatiefinanciën 30 september 2015. Eindhoven

Woningwet op weg: Workshop spoedcursus corporatiefinanciën 30 september 2015. Eindhoven Woningwet op weg: Workshop spoedcursus corporatiefinanciën 30 september 2015 Eindhoven Natasja Georgius-van Dijk Adviseur BNG Advies 30 september 2015 BNG Advies ondersteunt haar cliënten bij het maken

Nadere informatie

Het nieuwe assetmanagement Beeld plaatsen ter grootte van dit kader

Het nieuwe assetmanagement Beeld plaatsen ter grootte van dit kader Het nieuwe assetmanagement Beeld plaatsen ter grootte van dit kader een bijdrage aan een toekomstbestendige infrastructuur 26 mei 2016 Marc van den Elzen Bas Govers 2 Voorstelrondje Naam Functie Wat is

Nadere informatie

Asset Management gemeente SWF in het kort. Aanleiding Risico Gestuurd Asset Management. Aanpak Risico Gestuurd Asset Management

Asset Management gemeente SWF in het kort. Aanleiding Risico Gestuurd Asset Management. Aanpak Risico Gestuurd Asset Management 1 2 3 4 Asset Management gemeente SWF in het kort Aanleiding Risico Gestuurd Asset Management Aanpak Risico Gestuurd Asset Management Risico-gebaseerde lange termijn planning 15 tips (Do s) Asset Management

Nadere informatie

U bent dé partner-in-onderhoud voor Wonen Wateringen. Informatie bijeenkomst 10 november 15

U bent dé partner-in-onderhoud voor Wonen Wateringen. Informatie bijeenkomst 10 november 15 Wonen Wateringen daagt u uit om samen te gaan voor de kansen van ketenintegratie en zet in op een langdurige samenwerking met partijen die zich commercieel committeren aan de samenwerking en erin willen

Nadere informatie

KENNISPORTAAL iampro. In samenwerking werken aan professioneel beheer

KENNISPORTAAL iampro. In samenwerking werken aan professioneel beheer KENNISPORTAAL iampro In samenwerking werken aan professioneel beheer iampro. Even voorstellen: Yvonne Kroon - van den Berg Beleidsmedewerker afdeling Wegen Provincie Utrecht. Frank van der Vaart Groepshoofd

Nadere informatie

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn Woningmarkt en corporatiesector Johan Conijn Ruimteconferentie PBL 21 mei 2013 Inhoud Woningmarktdebat Positie woningcorporatie Regeer- en woonakkoord DrieKamerModel 2 Woningmarkt Overmatige subsidiering

Nadere informatie

Wooncorporatiedag Nijenrode 22 april 2014. Sturen op Maatschappelijken. Financieel rendement

Wooncorporatiedag Nijenrode 22 april 2014. Sturen op Maatschappelijken. Financieel rendement Wooncorporatiedag Nijenrode 22 april 2014 Sturen op Maatschappelijken Financieel rendement 'Mijn belangrijkste taak is de woningmarkt weer vlot trekken, zowel in de huur- als koopsector. Door zekerheid

Nadere informatie

Leiderschap in de nieuwe ISO 9001 / HKZ norm. Door: Bartel Debbaut & Marly Dekkers

Leiderschap in de nieuwe ISO 9001 / HKZ norm. Door: Bartel Debbaut & Marly Dekkers Leiderschap in de nieuwe ISO 9001 / HKZ norm Door: Bartel Debbaut & Marly Dekkers Opdracht Inleiding Inleiding ISO als KMS 2 kanten HARDE KANT - Meten - Monitoring - Analyse - Evaluatie -. ZACHTE KANT

Nadere informatie

KENNISPORTAAL iampro. In samenwerking werken aan professioneel beheer

KENNISPORTAAL iampro. In samenwerking werken aan professioneel beheer KENNISPORTAAL iampro In samenwerking werken aan professioneel beheer Professioneel beheer en de uitdagingen Assetmanagement als volgende stap Samen aan de slag met Assetmanagement iampro Waarom? Hoe werkt

Nadere informatie

Hans de Jonge 29 oktober2009

Hans de Jonge 29 oktober2009 Hans de Jonge 29 oktober2009 Strategische doelen Rendement Risico s Monitoring en verantwoording Risico- en lifecycle management Veroudering & lifecycle Besluitvorming en prioritering Operationele werkzaamheden

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2009 Corporatie in Perspectief L2108 Eindhoven Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In toenemende mate is er behoefte om met behulp van kengetallen inzicht te krijgen

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2010 Corporatie in Perspectief L0278 Zaanstad Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In Corporatie in Perspectief is te zien hoe de volkshuisvestelijke en financiële kengetallen

Nadere informatie

met Minder in een dynamische markt

met Minder in een dynamische markt Meer met Minder in een dynamische markt TUSSEN OPTIMALISEREN & MAXIMALISEREN VAN RENDEMENT bij woningcorporatie de Alliantie 19 september 2007 Okura Hotel te Amsterdam drs A. Pureveen RA CFO de Alliantie

Nadere informatie

Commercieel managen van maatschappelijk vastgoed. Is de waardesturing van maatschappelijk vastgoed een (des)illusie?

Commercieel managen van maatschappelijk vastgoed. Is de waardesturing van maatschappelijk vastgoed een (des)illusie? Commercieel managen van maatschappelijk vastgoed Is de waardesturing van maatschappelijk vastgoed een (des)illusie? Jan Veuger Utrecht, 14 oktober 2009 Missie Het woongenot wordt in grote mate bepaald

Nadere informatie

WONINGCORPORATIES MARKTWAARDE IN VERHUURDE STAAT

WONINGCORPORATIES MARKTWAARDE IN VERHUURDE STAAT WONINGCORPORATIES MARKTWAARDE IN VERHUURDE STAAT Marktwaarde in verhuurde staat 2 Marktwaarde verplicht in de Verantwoordingsinformatie 2015 (dvi) en vanaf jaarrekening 2016 Grondslag voor splitsing in

Nadere informatie

Adviesgroepen: Wat doen wij bbn adviseurs. Integraal advies Strategie > realisatie Full service Diverse specialisten Verstand van financiën

Adviesgroepen: Wat doen wij bbn adviseurs. Integraal advies Strategie > realisatie Full service Diverse specialisten Verstand van financiën Adviesgroepen: Wat doen wij bbn adviseurs Integraal advies Strategie > realisatie Full service Diverse specialisten Verstand van financiën Gebruikers van VastgoedMaps Voorzieningen en Vastgoed bij de gemeente

Nadere informatie

Visitatie. Omnia Wonen 2012. Maatschappelijke prestaties op het gebied van: Ambities en doelstellingen

Visitatie. Omnia Wonen 2012. Maatschappelijke prestaties op het gebied van: Ambities en doelstellingen Visitatie Omnia Wonen 2012 Maatschappelijke prestaties op het gebied van: Ambities en doelstellingen Landelijke, regionale en lokale opgaven Belanghebbenden Vermogen en effiency Governance DIT IS EEN UITGAVE

Nadere informatie

WELKOM op de Kromhoutkazerne

WELKOM op de Kromhoutkazerne WELKOM op de Kromhoutkazerne Adri van Dien Hoofd Portefeuillemanagement Defensie RVB 18 september 2015 Fort Vossegat & Nieuwe Hollandse Waterlinie Bomvrije wachtruimte, brug met de 12 gaten & Tamboershut

Nadere informatie

Verhogen bedrijfseconomische prestaties met de IPD/aeDex corporatie vastgoedindex

Verhogen bedrijfseconomische prestaties met de IPD/aeDex corporatie vastgoedindex Verhogen bedrijfseconomische prestaties met de IPD/aeDex corporatie vastgoedindex OTB-studiedag Delft, 17 maart 2010 mr Arnoud L.M. Vlak, directeur IPD Nederland Agenda 1. Verhoogt deelname aan IPD/aeDex

Nadere informatie

ASSET MANAGEMENT KEN DE RISICO S, DAN IS ALLES BEHEERSBAAR

ASSET MANAGEMENT KEN DE RISICO S, DAN IS ALLES BEHEERSBAAR ASSET MANAGEMENT KEN DE RISICO S, DAN IS ALLES BEHEERSBAAR Jan A. Kamphuis Voorzitter NVDO Sectie Food, Beverages & Farma / Partner Traduco B.V. Food Event 2015 De Verkadefabriek, Den Bosch 03 december

Nadere informatie

wijkontwikkelingsvisie ubach over worms

wijkontwikkelingsvisie ubach over worms wijkontwikkelingsvisie ubach over worms presentatie Inhoud - Voorstellen, wie zijn wij? - Plan van aanpak ahv (Deel)Producten en communicatie - Stappenplan - Vragen wie zijn wij Vissers & Roelands architecten

Nadere informatie

Ondernemingsstrategie woonstad rotterdam 2012-2015

Ondernemingsstrategie woonstad rotterdam 2012-2015 Ondernemingsstrategie woonstad rotterdam 2012-2015 Onze visie Woonstad Rotterdam gelooft in de mogelijkheden van Rotterdam en zijn inwoners. Een wereldstad die niet stuk te krijgen is. Waar iedereen, ongeacht

Nadere informatie

Presentatie. CORPORATE Real Estate Management Barometer 2008 en 2009 Onderzoek gemeenten Noord Nederland. Resultaten onderzoek

Presentatie. CORPORATE Real Estate Management Barometer 2008 en 2009 Onderzoek gemeenten Noord Nederland. Resultaten onderzoek Presentatie CORPORATE Real Estate Management Barometer 2008 en 2009 Onderzoek gemeenten Noord Nederland (Gordon Vos Hanzehogeschool Groningen) Resultaten onderzoek Vastgoedkolom Corporate Real Estate Management

Nadere informatie

Resultaten themaonderzoek

Resultaten themaonderzoek Vincent Paardekooper beleidsadviseur CFV Resultaten themaonderzoek Portefeuillebeleid donderdag 17 februari, Delft Opzet presentatie Aanleiding/doel themaonderzoek Belangrijkste resultaten onderzoek Onderzoeksaanpak

Nadere informatie

Hartelijk dank voor deze ontvangst

Hartelijk dank voor deze ontvangst Hartelijk dank voor deze ontvangst Wie zijn wij? Andre van der Kraan Rob Withaar Patrick Bakker Doel van deze presentatie Brainstorm kennisdelen Waarom De Verduurzamers? De opgave waarvoor wij staan Hoe

Nadere informatie

Corporatie Referentie Architectuur. Versie 2

Corporatie Referentie Architectuur. Versie 2 Corporatie Referentie Architectuur Versie 2 Inhoudsopgave Algemeen 1 Inleiding... 3 Procesmodel 2 Voorbeeld uitwerking onderhouden eenheden... 4 3 Voorbeeld uitwerking proces vastgoedsturing... 15 Informatiefuncties

Nadere informatie

Profielschets. Beleidsadviseur Vastgoed en Strategie Beter Wonen

Profielschets. Beleidsadviseur Vastgoed en Strategie Beter Wonen Profielschets Beleidsadviseur Vastgoed en Strategie Beter Wonen ERLY the consulting company Opdrachtgever: Beter Wonen Datum: april 2015 Organisatie Beter Wonen in Almelo staat voor goed en betaalbaar

Nadere informatie

Managementinformatie Onderhoudsbedrijven

Managementinformatie Onderhoudsbedrijven Managementinformatie Onderhoudsbedrijven Bas Terlingen en Guus van Schöll Themamiddag Kovon, 26-10-2005 1 Niveaus van managementinformatie Inzomen op detail informatie Gegevens verzamelen PM Strategisch

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief CFV 2012 Corporatie in Perspectief L0305 Langedijk Corporatie in Perspectief Ter introductie In Corporatie in Perspectief is te zien hoe de volkshuisvestelijke en financiële kengetallen van een corporatie

Nadere informatie

15 november 2012. Investeringsstatuut Maasvallei

15 november 2012. Investeringsstatuut Maasvallei 15 november 2012 Investeringsstatuut Maasvallei Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Beleid en strategie 3 3 Processen 4 4 Strategische samenwerking en verbindingen 4 5 Risicobeheersing 5 6 Financiën 5 6.1 Financieel

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief CFV 213 Corporatie in Perspectief L42 Bouwvereniging "Huis en Hof" voor de gemeente Nijmegen Nijmegen Corporatie in Perspectief Ter introductie In Corporatie in Perspectief is te zien hoe de volkshuisvestelijke

Nadere informatie

Investeringsstatuut. Van Alckmaer voor Wonen

Investeringsstatuut. Van Alckmaer voor Wonen Investeringsstatuut Van Alckmaer voor Wonen Vastgesteld op 13 maart 2015 Inhoudsopgave 1 Algemeen... 2 1.1 Inleiding... 2 1.2 Toepassingskader... 2 1.3 Positionering van het investeringsstatuut... 2 2

Nadere informatie

Van beleid naar uitvoering Van beleidsplannen en de dingen die voorbij gaan

Van beleid naar uitvoering Van beleidsplannen en de dingen die voorbij gaan Van beleid naar uitvoering Van beleidsplannen en de dingen die voorbij gaan Studiedag implementatie van vastgoedbeleid Ritske Dankert Inhoud Wat is implementatie? Vier fasen van idee tot oplevering Opdracht

Nadere informatie

Inzicht van beleid tot bouw

Inzicht van beleid tot bouw Inzicht van beleid tot bouw Duurzaamheid van gebouwen staat hoog op de maatschappelijke agenda. Het realiseren ervan vereist inzicht en een resultaatgerichte werkwijze. GPR Gebouw 4.0 helpt u hierbij,

Nadere informatie

Verbeterplan visitatie 2011-2014

Verbeterplan visitatie 2011-2014 Verbeterplan visitatie 2011-2014 Managementafspraken 2011 Hoofddoelen volgend uit visitatieonderzoek 2010 Zes perspectieven en acht hoofddoelen klanten 1. Professionele klanten: Habion onderhoudt voldoende

Nadere informatie

beleid tot bouw Inzicht van PI' i l i

beleid tot bouw Inzicht van PI' i l i beleid tot bouw Duurzaamheid van gebouwen staat hoog op de maatschappelijke agenda. Het realiseren ervan vereist Inzicht en een resultaatgerichte werkwijze. GPR Gebouw 4.0 helpt u hierbij, snel, eenvoudig

Nadere informatie

Portefeuille- en Assetmanagement bij woningcorporaties. de gebouwde omgeving Faculteit Bouwkunde. OTB - Onderzoek voor.

Portefeuille- en Assetmanagement bij woningcorporaties. de gebouwde omgeving Faculteit Bouwkunde. OTB - Onderzoek voor. OTB - Onderzoek voor de gebouwde omgeving Faculteit Bouwkunde 4-daagse cursus Portefeuille- en Assetmanagement bij woningcorporaties 10/11 maart en 14/15 april 2015 Conferentiecentrum Kaap Doorn, Doorn

Nadere informatie

Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland

Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland Betrokkenheid o.a.; Projectmanager Energiesprong SWF Projectmanager Blok voor blok Utrecht Label B of meer? Opgave - Focus Financieel

Nadere informatie

Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014

Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014 Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014 Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties Het professionaliseren van portefeuillesturing

Nadere informatie

De toekomst van corporaties Johan Conijn Dennis Berkeveld

De toekomst van corporaties Johan Conijn Dennis Berkeveld De toekomst van corporaties Johan Conijn Dennis Berkeveld Hervorming woningmarkt Diverse hervormingsvoorstellen: - werkgroep Wonen onderdeel Heroverwegingen (2010) - Rapport CSED van de SER (2010) - Wonen

Nadere informatie

Ervaringen met TMS. van Mozaïek Wonen. Ortec Finance Case Study

Ervaringen met TMS. van Mozaïek Wonen. Ortec Finance Case Study Ervaringen met TMS van Mozaïek Wonen Andre Mimpen: De grootste toegevoegde waarde tot op heden is meer inzicht. In waarde, in rendement en in informatie. Mozaïek Wonen is een middelgrote woningstichting

Nadere informatie

Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015

Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015 Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015 Frank Vermeij Augustus 2014 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Aanpak... 3 3 Juridische scheiding... 3 3.1 Aannames... 3 3.2 Resultaten... 4 4 Administratieve scheiding...

Nadere informatie

White paper. Evidence based assetmanagement

White paper. Evidence based assetmanagement White paper Evidence based assetmanagement 073-8512623 Watertoren, Hinthamereinde 73d, 5211 PM, s-hertogenbosch adviseurs in strategie, vastgoed en financiën www.republiq.org info@republiq.org Asset labs

Nadere informatie

Leergang Integrale Vastgoedsturing Woningcorporaties

Leergang Integrale Vastgoedsturing Woningcorporaties Financieel rendement Laag Hoog Leergang Integrale Vastgoedsturing Woningcorporaties Inhoud van de leergang De eenentwintigste editie van de vijfdaagse leergang Integrale Vastgoedsturing Woningcorporaties

Nadere informatie

Conclusie: voor elke organisatie die dit nastreeft is het goed besturen en beheersen van de bedrijfsprocessen

Conclusie: voor elke organisatie die dit nastreeft is het goed besturen en beheersen van de bedrijfsprocessen 1 Waarom? : Succesvol zijn is een keuze! Organisaties worden door haar omgeving meer en meer gedwongen om beter te presteren. Voornamelijk wordt dit ingegeven door de klant die haar eisen en wensen m.b.t.

Nadere informatie

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde.

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde. Governance handboek Besturingsmodel Havensteder Inleiding Het besturingsmodel van woningcorporatie Havensteder maakt de verbanden zichtbaar tussen missie, visie en strategie. En de daarvan afgeleide doelstellingen,

Nadere informatie

Januari 2015, Birgitte van Hoesel. In dialoog met u over wat ons bindt

Januari 2015, Birgitte van Hoesel. In dialoog met u over wat ons bindt Januari 2015, Birgitte van Hoesel In dialoog met u over wat ons bindt Onze omgeving in historisch perspectief 2 Challenge om verandering te realiseren 3 Missie en risicostrategie 4 WSW-missie WSW draagt

Nadere informatie

WatKostDe(Ver)BouwVanEenHuurwoning

WatKostDe(Ver)BouwVanEenHuurwoning WatKostDe(Ver)BouwVanEenHuurwoning Dit is een korte beschrijving van: 1. De applicatie Watkostdebouwvaneenhuurwoning, die sinds 2011 door verschillende corporaties wordt gebruikt bij de sturing op nieuwbouw.

Nadere informatie

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Bijlage 1 Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Door Sunburst B.V. Ing. Joost de Roij en Ing. Joost Vermeer januari 2014 Inhoudsopgave Blz Inleiding 3 1. Van inspanningsverplichting

Nadere informatie

Strategisch Voorraadbeleid Ons Doel 2015

Strategisch Voorraadbeleid Ons Doel 2015 SVB samenvatting voor HOOD: Strategisch Voorraadbeleid Ons Doel 2015 Wat is strategisch voorraadbeleid? Beleid waarin keuzes gemaakt worden over hoe wij met onze woningen ( de voorraad) om willen gaan

Nadere informatie

INTEGRALE KWALITEITSZORG PASSEND ONDERWIJS GOEREE-OVERFLAKKEE

INTEGRALE KWALITEITSZORG PASSEND ONDERWIJS GOEREE-OVERFLAKKEE INTEGRALE KWALITEITSZORG PASSEND ONDERWIJS GOEREE-OVERFLAKKEE Inhoud 1. Inleiding 2. Kwaliteit gedefinieerd 3. Parameters en normen 4. Het cyclische systeem van kwaliteitszorg 5. Instrumenten 6. Planning

Nadere informatie

Totale beoordeling. Presteren naar Opgaven en Ambities 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0. Presteren naar Vermogen

Totale beoordeling. Presteren naar Opgaven en Ambities 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0. Presteren naar Vermogen C Samenvatting Visitatie De Woonmensen Deze visitatie is uitgevoerd op basis van de 5.0-versie van de Methodiek Maatschappelijke Visitatie Woningcorporaties (Stichting Visitatie Woningcorporaties Nederland,

Nadere informatie

Assessment Center voor Teamleiders

Assessment Center voor Teamleiders Assessment Center voor Teamleiders Wilt u weten of uw teamleider(s) werkelijk leidinggevende(n) zijn, of bent u daarvan al overtuigd maar vraagt u zich af of hij/zij past binnen de ontwikkelingen die uw

Nadere informatie

Veranderingen in het opdrachtgeverschap

Veranderingen in het opdrachtgeverschap Veranderingen in het opdrachtgeverschap Masterclass Opdrachtgeveschap Efficiënt Energiebesparen 5 november2015 - Krimpende portemonnee - De spanning tussen vraag en aanbod - Regisserend Oprachtgeverschap

Nadere informatie

Leergang Integrale Vastgoedsturing Woningcorporaties

Leergang Integrale Vastgoedsturing Woningcorporaties Financieel rendement Laag Hoog Leergang Integrale Vastgoedsturing Woningcorporaties Inhoud van de leergang Vijftien keer eerder werd de vijfdaagse leergang Integrale Vastgoedsturing Woningcorporaties (IVW)

Nadere informatie

VERDIEPING FINANCIAL RISK - UITLEG EN BEREKENING FINANCIËLE RATIO S

VERDIEPING FINANCIAL RISK - UITLEG EN BEREKENING FINANCIËLE RATIO S VERDIEPING FINANCIAL RISK - UITLEG EN BEREKENING FINANCIËLE RATIO S 1 Risico Beoordelingsmodel WSW Risico Management Model WSW baseert zijn risicobeoordeling op het bedrijfsmodel van een corporatie WSW

Nadere informatie

Congres Vastgoedbeheer door regio s

Congres Vastgoedbeheer door regio s Congres Vastgoedbeheer door regio s Benchmarking van vastgoed en facilities September 2017 Onbegonnen werk bij de veiligheidsregio s? Facility Management Consultancy De Colliers Real Estate & Facility

Nadere informatie

DAGELIJKS ONDERHOUD. Stichting Havensteder. Henk Hartman

DAGELIJKS ONDERHOUD. Stichting Havensteder. Henk Hartman DAGELIJKS ONDERHOUD Stichting Havensteder Henk Hartman 4-2-2015 1 Programma Havensteder Samenwerking III II I Dagelijks onderhoud 4-2-2015 2 Missie Havensteder Wij zijn sterk in huisvesting voor mensen

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten Algemene doelstelling Utrecht Vernieuwt - Krachtwijken Verbetering van de woon- en leefsituatie van een aantal buurten in Utrecht, de Krachtwijken in het bijzonder: Kanaleneiland, Overvecht, Ondiep, Zuilen-Oost

Nadere informatie

BELANGRIJKSTE WIJZIGINGEN BESLUIT TOEGELATEN INSTELLINGEN VOLKSHUISVESTING. Vergelijking van het concept en definitieve BTIV bij de Woningwet

BELANGRIJKSTE WIJZIGINGEN BESLUIT TOEGELATEN INSTELLINGEN VOLKSHUISVESTING. Vergelijking van het concept en definitieve BTIV bij de Woningwet BELANGRIJKSTE WIJZIGINGEN BESLUIT TOEGELATEN INSTELLINGEN VOLKSHUISVESTING Vergelijking van het concept en definitieve BTIV bij de Woningwet DAEB portefeuille Niet-DAEB portefeuille Governance Implementatietrajecten

Nadere informatie

KENGETALLEN PORETEFEUILLE STRATEGIE

KENGETALLEN PORETEFEUILLE STRATEGIE In de loop van 2015 is door Eigen Haard een nieuwe Ondernemingsstrategie ontwikkelt en als uitwerking daarvan een nieuwe Portefeuille strategie. Over de Portefeuillestrategie is advies gevraagd aan Alert.

Nadere informatie

Corporate Real Estate Management en portefeuille sturing

Corporate Real Estate Management en portefeuille sturing Corporate Real Estate Management en portefeuille sturing Lectoraat (Maatschappelijk) Vastgoed Annette Tjeerdsma MSc en dr.ing Jan Veuger MRE FRICS 17 maart 2017 netwerk Vastgoedsturing bij gemeenten VIB-managementmodel

Nadere informatie

Profielschets. Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard

Profielschets. Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard Profielschets Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard ERLY the consulting company Opdrachtgever: Woonwaard Datum: maart 2015 Inleiding Woonwaard is een klantgerichte en vernieuwende woningcorporatie,

Nadere informatie