I. Inleiding!... 9! 2. Samenspel & Coördinatie!... 7! 3. Andere systemen voor schadevergoeding!... 7! 4. Schadeverschuiving en schadespreiding!... 9!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "I. Inleiding!... 9! 2. Samenspel & Coördinatie!... 7! 3. Andere systemen voor schadevergoeding!... 7! 4. Schadeverschuiving en schadespreiding!... 9!"

Transcriptie

1 I. Door de mens veroorzaakte schade!... 6! 1. Inleiding!... 6! 2. Samenspel & Coördinatie!... 7! 3. Andere systemen voor schadevergoeding!... 7! 3.1. Beperkingen van het aansprakelijkheidsrecht!... 7! 3.2. Verzekering: begrip!... 7! a. Forfetaire verzekering (Assurance)!... 8! b. Indemnitaire verzekering (Insurance)!... 8! 3.3. Sociale zekerheid!... 8! 3.4. Schadefondsen!... 8! 4. Schadeverschuiving en schadespreiding!... 9! I. Inleiding!... 9! 1. Bronnen en functies van het aansprakelijkheidsrecht!... 9! 1.1. Bronnen van het aansprakelijkheidsrecht!... 9! 1.2. Functies van het aansprakelijkheidsrecht: schadevergoeding of preventie?!... 10! c. Economische visie over aansprakelijkheid!... 10! 2. Constitutieve elementen van aansprakelijkheid!... 12! 3. Bewijsregelen en het aansprakelijkheidsrecht!... 12! II. Schade: aantasting van juridisch beschermde belangen!... 13! 1. Door het aansprakelijkheidsrecht beschermde belangen!... 13! 3.1. Schending van een feitelijk belang volstaat!... 13! 3.2. Het geschonden belang moet rechtmatig zijn!... 13! 3.3. Het geschonden belang moet persoonlijk zijn ( collectieve belangen)!13!. 2. Soorten schade!... 14! 2.1. Patrimoniale en extrapatrimoniale schade!... 14! 2.2. Een overzicht!... 14! 2.3. Uitgaven door bepaalde derde-betalers en advocatenhonoraria maken bij uitzondering geen vergoedbare schade uit!... 14! d. Uitgaven die bepaalde derde-betalers verrichten op grond van een wettelijke, reglementaire of contractuele verplichting!... 14! b. Advocatenhonoraria!... 15! 3. Het bewijs van schade!... 15! 3.1. Toekomstige schade!... 15! 3.2. Verlies van een kans!... 15! III. De grondslag van aansprakelijkheid!... 16! 1. Overzicht!... 16! 2. Schuldaansprakelijkheid!... 16! 2.1. Het foutbegrip!... 16! c. Algemeen!... 16! d. Zorgvuldigheidsnorm!... 17! e. Inbreuk op specifieke gedragsnorm!... 18! d. Het foutbegrip en de uitoefening van subjectieve rechten!... 18! 1. Inbreuk op subjectief recht! 18! 2. Rechtsmisbruik! 18! -! 1 -

2 e. Onrechtmatige daad en strafrechtelijk misdrijf!... 19! 1. Burgerlijke partijstelling voor de strafrechter! 19! 2. Gezag van strafrechtelijk gewijsde! 19! 3. Opschorting van de burgerlijke vordering! 19! 4. Verjaring van de burgerlijke vordering tot schadevergoeding! 19! 2.2. Schuldbekwaamheid!... 19! f. Jonge kinderen ( infantes )!... 20! b. Geestesgestoorden!... 20! c. Rechtspersoon!... 20! 1. Aansprakelijkheid van de rechtspersoon voor zijn orgaan! 20! 2. De persoonlijke aansprakelijkheid van organen! 20! 2.3. Rechtvaardigingsgronden!... 21! 2.4. Bewijs van de fout + vermoedens van aansprakelijkheid!... 21! d. Draagwijdte van de vermoedens van aansprakelijkheid in art. 1384, tweed tot vierde lid BW!... 21! b. Gemeenschappelijke kenmerken van de vermoede aansprakelijkheid voor andermans daad!... 22! 1. Cumul van vermoedens! 22! 2. Relatief karakter van de vermoedens! 22! 3. De vermoedens gelden enkel wanneer de schade veroorzaakt is door de fout van degene voor wie men aansprakelijk is! 22! c. Aansprakelijkheid van de ouders/leraars voor schade aangericht door hun minderjarige kinderen/leerlingen!... 22! 1. Toepassingsgebied ouders/minderjarige kinderen! 22! 2. Toepassingsgebied Onderwijzers/leerlingen & leerjongens! 22! 3. Bewijslast SO! 23! 4. Tegenbewijs door aangesprokene! 23! 5. Beperking van de persoonlijke aansprakelijkheid van onderwijzers! 23! 6. Voorbeelden: wie kan vorderen o.b.v art BW! 23! 2.5. Beperkingen van de persoonlijke aansprakelijkheid!... 24! d. Personeelsleden van private ondernemingen en openbare rechtspersonen!... 24! 1. Werknemers! 24! 2. Bepaalde categorieën ambtenaren! 25! 3. Andere statutaire personeelsleden van openbare rechtspersonen! 25! e. Parlementairen & magistraten!... 25! f. Immuniteit Politieke Mandatarissen!... 25! g. Vrijwilligers!... 26! 3. Objectieve aansprakelijkheid!... 26! 3.1. Algemeen!... 26! 3.2. Schuldloze aansprakelijkheid: eigen niet-toerekenbaar gedrag (art. 1386bis)!... 27! 3.3. Aansprakelijkheid voor eigen rechtmatig handelen!... 27! a. Algemeen!... 27! b. Compensatoire aansprakelijkheid!... 27! 1. Onteigening - art. 16 GW.! 27! 2. Recht op uitweg - art. 682 BW! 27! 3. Burenhinder of evenwichtsleer! 28! c. Schade door rechtmatig overheidsoptreden!... 29! d. De exploitatie van de ondergrond!... 29! 3.4. Risicoaansprakelijkheid!... 29! a. Algemeen!... 29! b. Aansprakelijkheid vd aansteller voor schade aan derde veroorzaakt door fout aangesteld (art. 1348, lid 3)!... 30! 1. Bewijslast! 30! -! 2 -

3 2. Toepassingsgebied! 30! 3. Art. 18 AOW en Samenspel! 32! 4. Aansprakelijkheid Rechtspersonen! 33! 1) Algemeen! 33! 2) Personeel van Openbare Rechtspersonen! 34! 5. Schade door vrijwilligers! 34! c. Dieren: art BW!... 34! 1) Toepassingsgebied! 34! 2) Tegenbewijs! 35! d. Gebouwen: art BW!... 36! 1) Toepassingsvoorwaarden! 36! 2) Tegenbewijs! 36! e. Brand en ontploffing in voor het publiek toegankelijke inrichtingen!... 36! f. Gebrekkige zaken: artikel 1384, eerste lid BW!... 36! 1. De ontdekking van artikel 1384, eerste lid BW! 36! 2. Toepassingsvoorwaarden! 37! 1) Zaak! 37! 2) Gebrekkige zaak! 37! 3. Bewaarder! 38! 4. Tegenbewijs! 38! g. Productaansprakelijkheid: Gemeen Recht!... 38! 1. Het Gemeen Recht! 38! 2. Productaansprakelijkheid: WPA! 39! 4. Aansprakelijkheid van de overheid!... 41! 4.1. Overheidsaansprakelijkheid naar Belgisch recht. Uitgangspunten!... 41! a. Grondwettelijke beginselen!... 41! 4.2. Aansprakelijkheid voor de uitvoerende macht!... 41! a. Bevoegdheid van de rechterlijke macht!... 41! b. Criteria voor de beoordeling van de rechtmatigheid van de bestuurshandeling!... 43! 1. De overtreding van een norm die een bepaald gedrag voorschrijft of verbiedt! 43! 2. De zorgvuldigheidsnorm! 44! 4.3. Aansprakelijkheid van de staat voor de rechterlijke macht!... 45! a. De staat is aansprakelijk voor schade veroorzaakt door fouten in de uitoefening vd RM!... 45! b. Schade veroorzaakt door andere tekortkoming in de werking van Justitie!... 45! 4.4. Aansprakelijkheid van de staat voor de wetgevende macht!... 45! IV. Causaal verband!... 46! 1. Inleiding!... 46! 2. De feitelijke causaliteit!... 46! 2.1. De conditio sine qua non-test en het hypothetisch rechtmatig alternatief!. 46! 2.2. Causale onzekerheid - bewijslast!... 48! 3. Juridische causaliteit!... 48! 3.1. Theorieën!... 48! 3.2. België: de equivalentieleer!... 49! a. Beginsel: alle fouten die een noodzakelijke voorwaarde zijn voor de schade = aanspr.!... 49! b. Toezicht van het Hof van Cassatie op beslissing feitenrechter!... 49! 1. Theorie <-> Praktijk! 50! 3.3. Pluraliteit van oorzaken!... 50! a. Algemeen!... 50! b. Fouten van diverse personen!... 51! c. Fout derde + eigen fout SO!... 51! -! 3 -

4 d. Fout derde + objectieve of afgeleide aansprakelijkheid!... 51! 3.4. Uitzonderingen op de equivalentieleer!... 51! a. Wie een opzettelijke fout beging kan zich niet beroepen op een niet-opzettelijke fout van de benadeelde om zijn aansprakelijkheid te beperken!... 51! b. Wettelijke afwijkingen!... 51! V. Gevolgen van aansprakelijkheid!... 52! 1. Herstel in natura!... 52! 1.1. Algemeen!... 52! 1.2. Herstel in natura bij de overheid!... 52! 2. Herstel bij equivalent: Schadevergoeding!... 52! 2.1. Omvang vergoedingsplicht!... 52! a. Wettelijke afwijkingen (plafond, franchise, uitsluiting van bepaalde soorten schade)!... 53! b. Afwijking in geval van Eigen Fout = Gedeelde aansprakelijkheid!... 53! 2.2. Schadebegroting: de Regels!... 54! a. De beoordeling geschiedt in concreto!... 54! b. Beoordeling geschiedt op het ogenblik van de uitpsraak!... 55! 1. Gebeurtenissen die plaatsvinden na het ontstaan van de schade en voor uitspraak! 55! 2. Toekomstige schade - voorbehoud! 55! c. Schadevergoeding moet nauwkeurig begroot worden!... 55! 1. Toekomstige schade! 55! 2. Morele schade! 56! 2.3. Interesten!... 56! 2.4. Benadeelde heeft vrij beschikking over de schadevergoeding!... 56! 3. Verbod of bevel!... 57! 4. Verjaring vordering schadeloosstelling!... 57! VI. Exclusieve of alternatieve toepassing van de regels van contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid!... 57! 1. Contractuele wanprestatie & onrechtmatigheid!... 58! 2. De oude leer : samenloop toegestaan!... 59! 3. Kanteling + Toepassing samenloopverbod!... 59! 4. Interpretatie vd regel: Minderheidsopinie van de Verfijners!... 60! 5. Interpretatie vd tegel: Meerderheidsopinie van de Verdwijners!... 60! 6. Recente rechtspraak!... 61! 7. Ratio van het samenloopverbod!... 61! 8. Samenloop i.g.v Strafrechtelijk misdrijf!... 61! 9. In verhouding tussen contractpartijen en derden: co-existentie!... 62! VII.De aansprakelijkheidsverzekering!... 64! 1. Voorwerp en belang van de aansprakelijkheidsverzekering!... 64! 2. Het verzekerde risico!... 64! 3. De partijen en hun verplichtingen!... 65! 3.1. Betrokken personen!... 65! 3.2. Verplichtingen van partijen!... 65! 4. Soorten aansprakelijkheidsverzekeringen!... 66! 4.1. WAM-verzekering!... 66! -! 4 -

5 4.2. Familiale verzekering (BA verzekering privéleven)!... 66! 5. Verhouding tussen aansprakelijkheidsverzekeraar en benadeelde!. 67! 6. Regresmogelijkheden voor de verzekeraar!... 67! 7. De verzekeraar i/d Procesvoering (Art. 79 en 89 LVO)!... 68! 8. Verplichte verzekeringen & waarborgfondsen!... 68! 8.1. Gemeenschappelijk Motorwaarborgfonds!... 69! I. Inleiding!... 69! II. Coördinatie van alternatieve vergoedingssystemen met aansprakelijkheid!... 69! III. Particuliere en sociale rechtstreekse verzekeringen!... 70! 1. Zaakverzekeringen en indemnitaire persoonverzekeringen!... 70! 1.1. Brandverzekering: Dekking!... 70! 2. De ziekteverzekering en de arbeidsongevallenverzekering!... 71! d. De ziekteverzekering (Ziektewet 14/07/1994)!... 71! b. Arbeidsongevallenverzekering!... 71! 3. Verkeersongevallen: art. 29bis WAM heel belangrijk!... 73! IV. Schadefondsen!... 75! 1. Niet besproken schadefondsen!... 75! 2. Fonds voor de Beroepsziekten!... 75! 3. Het Asbestfonds!... 76! 4. Het fonds voor de medische ongevallen!... 77! 5. Het Gemeenschappelijk Motorwaarborgfonds!... 78! 5.1. Vergoedingsopdracht bij toevallig feit!... 78! 5.2. Vergoedingsopdracht bij niet-geïdentificeerd motorrijtuig!... 78! 5.3. Vergoedingsopdracht bij technologische ongevallen! ! 5 -

6 Onrechtmatige Daad ! Rémy Bonnaffé Deel I: Schadevergoedingsrecht: een overzicht! I. Door de mens veroorzaakte schade! 1. Inleiding! Centraal: of, en onder welke omstandigheden, iemand die schade lijdt ten gevolge van activiteiten van andere, aanspraak kan maken op herstel van deze schade! - Deze cursus: buitencontractuele aansprakelijkheidsrecht (deel II) + alternatieve schadevergoedingssystemen (deel III)! Schade ontwikkeld door andere mensen/activiteiten ontwikkeld door andere mensen! - Niet: natuurrampen, ziekte, rampenfonds, ziekteverzekering,! Recht staat hier machteloos tegenover: enkel vermijden of beperken (solidariteitsm.)! - Bv: aardbeving onstabiele gebouwen opgetrokken AS voor de verergering van de schade! - Bij ons: schade natuurrampen vergoed via brandverzekering = een niet verplichte verz.!! Belangrijk: aansprakelijkheid vs verantwoordelijkheid! - Verantwoordelijkheid gebruik deze term nooit! Zich moeten verantwoorden! Gedrag of gebeuren justifiëren! Moeten instaan voor, de plicht hebben iets te doen! - Aansprakelijkheid! Juridisch concept: vorderingsrecht op basis van een regel van positief recht! In rechte kunnen worden aangesproken! Kan maar hoeft niet samen te vallen met verantwoordelijkheid! Vb: Minister kan verantwoordelijk zijn voor politiële macht, maar niet aansprakelijk"! Strafrechtelijk v Burgerrechtelijke aansprakelijkheid! - Strafrechtelijk! Doel: repressief! Gevolg: straf strenge beperking op overheid in vrijheid om te straffen door leed! Focus: dader van ongewenst gedrag! Beoordelingsmaatstaf gedrag: subjectief & concreet! Gekoppeld aan verantwoordelijkheid: geen veroordeling indien niet verantw.! - Burgerrechtelijk! Doel: ongedaan maken ongewenste gvolgen! Gevolg: ontstaan verbintenis tot schadeloosstelling minder beperkingen want leed is er al, ze w gewoon verschoven! Focus: gevolg ongewenst gedrag voor andere (slachtoffer, SO)! Beoordelingsmaatstaf gedrag: objectief & abstract! Geen link met verantwoordelijkheid: ook zonder verantwoordelijkheid!! Overzicht Civiele aansprakelijkheid:! - Contractueel verbintenis herstel schade door wanprestatie (inbreuk contract)! - Buitencontractueel verbintenis herstel schade buiten contract! -! 6 -

7 Subjectieve/foutaansprakelijkheid: herstel schade inbreuk niet-contractuele gedragsregel! Objectieve/foutloze (strict liability): herstel schade door rechtsfeit zonder inbreuk! 2. Samenspel & Coördinatie! Samenloop van verschillende aansprakelijkheden! - Kan tussen zelfde partijen verschillende vorderingen mogelijk zijn?! Contractueel vs buitencontractueel! Objectieve vs subjectieve! Vennootschapsrechtelijke en gemeenrechtelijke! Actieve coëxistentie! - = SO verschillende vorderingen tegen verschillende aansprakelijken! Problematiek van contractuele fout door uitvoeringsagent! Passieve coëxistentie! - = verschillende SO s verschillende vorderingen tegen aansprakelijke! Slecht uitvoering contract veroorzaakt schade aan derden" Cascade van aansprakelijkheden! - Regresvordering: betaling vergoeding aan SO is voor aansprakelijke schade waarvoor ander aansprakelijk! - Verticale cumul:! Leerling veroorzaakt foutief schade aan S! O is aansprakelijk voor L! S is aansprakelijk voor O! 3. Andere systemen voor schadevergoeding! 3.1. Beperkingen van het aansprakelijkheidsrecht! Begrenzing = niet altijd effectief 1:! - Er moet een wettelijke basis zijn: door evolutie maatschappij geen grond! - Identificatie: kanker, wat is oorzaak?! - Solvabiliteit: wat als Doel ontploft?! Niet altijd efficiënt 2:! - Individuele kosten te hoog: class actions?" - Collectieve kosten te hoog! - Vereist een dure en lange gerechtelijke procedure! 3.2. Verzekering: begrip! = contract waarbij verzekeraar zich tegenover verzekeringsnemer verbindt bepaalde prestatie te leveren indien afgesproken onzekere gebeurtenis zich voordoet! - Verzekeraar = partij gehouden tot prestatie (indien onzeker gebeurtenis zich voordoet)! - Verzekeringsnemer = contractuele tegenpartij (niet verzekerde, kan ander persoon zijn)! 1 al dan niet bereiken van doel 2 verhouding resultaat en inspanning die geleverd werd om resultaat te behalen -! 7 -

8 - Verzekerde risico = onzeker gebeurtenis! - Verzekerde = persoon onderhevig aan risico! Bv: werkgever neemt als verzekeringsnemer een verzekering indien een arbeider een ongeval heeft, doet dit dus uit hoofde van werknemer." - Begunstigde = rechthebbende voor prestatie! Ik neem verzekering (verzekeringsnemer) als mijn echtgenote sterft (verzekerde) dat mijn kind geld krijgt (begunstigde)" 2 soorten verzekeringen naar gelang activiteit:! - Onderlinge verzekering: aantal personen die onderhevig zijn aan hetzelfde risico die samen afspreken elkaar verzekeraar te worden! - Verzekering tegen premies: commerciële vorm: verzekeraar is zelf niet onderhevig aan risico.! a. Forfetaire verzekering (Assurance)! = sommenverzkering = prestatie is niet afhankelijk van geleden schade als dan 1000! Vb: levensverzekering" b. Indemnitaire verzekering (Insurance)! Prestatie = vergoeding van schade! Eigenschadeverzekering/rechtstreekse verzekering (first party insurance)" - Verzekerd risico = schade geleden door verzekerde! - Uitkering = (verzekerde fractie van) effectief geleden schade! - Vereist aanwezigheid schade, onafhankelijk van aansprakelijkheid! - Vb: brandverzekering, private ziekte- en ongevallenverzekering" - Variant: eigenschadeverzekering voor rekening van een derde! Verzekerde & begunstigde verzekeringsnemer! Begunstigde rechtstreekse vordering tegen verzekeraar! Vb arbeidsongevallenverzekering werkgevers: werkgevers sluiten verzekering af (geen aansprakelijkheidsverzekering) er hoeft niet aangetoond te w dat er aansprakelijkheid is." Vb zwakke weggebruiker zal altijd vergoed w zonder vraag naar aansprakelijkheid bij ongeval met een voertuig" Aansprakelijkheidsverzekering (third party insurance)! - Verzekerd risico = aansprakelijkheid verzekerde t.o.v schadelijder (vermogensschade)! - Uitkering = (verzekerde fractie van) effectieve aansprakelijkheid! - Vereist (naast schade tevens) aansprakelijkheid! - verzekeraar zal dus pas betalen als verzekerde aansprakelijk wordt gesteld! - Vb: verplichte autoverzekering, BA privé leven, schoolverzekering, bedrijf & beroepsaansprv." 3.3. Sociale zekerheid! = door toekennen vervangingsinkomen beschermd ze werkenden tegen omstandigheden die het vermogen om een eigen inkomen te verwerven aantasten! Geen echte verzekering! - Verplichte deelname! - Niet noodzakelijk onzekere gebeurtenis! - Uitkering (prestatie) (fractie van) reële schade maar basisbescherming! - Bijdrage (premie) verzekeringsnemer reflectie risico maar inkomensafhankelijk! Armeren hebben meer kans op ziekte dus zouden meer moeten betalen in verzekeringslogica" - Bijdragen anderen (= opgelegde solidariteit met anderen)! 3.4. Schadefondsen! -! 8 -

9 Redenen voor bestaan: opvangen onverzekerbaarheid, meestal verplichte bijdragen, beschermen slachtoffer (niet schade) vb: Gemeenschappelijk Motorwaarborgfonds (WAM)" 4. Schadeverschuiving en schadespreiding! Historisch uitgangspunt = the loss rests where it falls! Aansprakelijkheidsrecht brengt een schadeverschuiving tot stand! - Schade wordt niet gewist, maar verschoven van benadeelde aansprakelijke! Verzekeringen, sociale zekerheid en schadefondsen leiden tot schadespreiding! - Financiële last w gedragen door afgezonderd vermogen! Tot stand gebracht door (vrijwillig/verplichte) bijdragen van de leden! Kan solidariteit zijn onder 1 groep of groep die moet instaan voor andere groep! Geïllustreerd:" - Aansprakelijkheidsverzekering" Slachtoffer aansprakelijke (aansprakelijkheid) = verschuiving" Aansprakelijke verzekeraar (contract) = verschuiving" Verzekeraar verzekeringsnemers (contract) = spreiding" - Schadeverzekering of fonds" Slachtoffer verzekeraar (contract) = verschuiving" Vervolgens:" Verzekeraar verzekeringsnemers (contract) = spreiding, of" Verzekeraar aansprakelijke (aansprakelijkheid) = verschuiving, dan" Aansprakelijke verzekeraar (contract) = verschuiving" Verzekeraar verzekeringsnemer (contract) = spreiding" Deel II: het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht! I. Inleiding! 1. Bronnen en functies van het aansprakelijkheidsrecht! 1.1. Bronnen van het aansprakelijkheidsrecht! Oorspronkelijk BW:! : schade door eigen fout! : schade door personen waarvoor men moet instaan! : schade door dieren! : schade door gebouwen! - schade door zaken en in verkeer ondervertegenwoordigd in oorspronkelijk BW! Aanvulling door wetgever (1386bis, afzonderlijke wetten: vb aanspr. bestuurders) + rechtersrecht (interpreteren, concretiseren, )! Burgerlijk recht = residuaire bevoegdheid = federale overheid, maar toenemend belang gewestelijke regels (overheidsaansprakelijkheid, milieusaneringskosten, )! European Tort Law! - EU geen specifieke bevoegdheid inzake aansprakelijkheidsrecht! - EU wel imliciete bevoegdheid! Rechtstreekse harmonisatie in mate nodig voor interne markt! Free acces to market: moet voor product A mogelijk zijn om te leveren in land B! Level playing field: gelijke regels voor iedereen! Onrechtstreekse harmonisatie (reflexwerking)!! -! 9 -

10 1.2. Functies van het aansprakelijkheidsrecht: schadevergoeding of preventie?! Verschillende functies:! - Vergoedende functie herstellen in vroegere toestand! - Preventieve werking! Rechtstreeks: rechter kan verbod opleggen! Onrechtstreeks: kosten w geïnternaliseerd in kostprijs! Traditionele visie! - schade = gegeven! - aansprakelijkheidsrecht = systeem voor allocatie van schade! - doel = moreel! Modernere visie! - schade = gegeven! - aansprakelijkheidsrecht = systeem voor vergoeding van schade! - doel = SO-bescherming! Economische visies! - schade gegeven maar gevolg van gedrag! - aansprakelijkheid = systeem van sturing van gedrag! - doel = efficiëntie! c. Economische visie over aansprakelijkheid! Pigou: elk persoon weegt kosten en baten van zijn handelingen tegen elkaar op en zal beste uitkomst kiezen! - Wilt sociaal optimum wilt daarvoor mechanismen creëren om die te internaliseren (Pigouvian Taxes)" - Je hebt een arts die een praktijk heeft in een huis. Daarnaast stuk grond en die wilt beginnen met een stinkende fabriek. De traditionele benadering: je kijkt en je merkt dat die stank de schade is, nu kan die dokter niet meer werken dus moeten we de fabriek aansprakelijk stellen ten opzichte van de arts? Pigou zijn antwoord zou ja zijn, want die fabriek berokkent externe kosten (aan de arts)." Coase: Pigou en alles wat daarop gebaseerd is fout Pigouvian benadering is eenzijdig:! - Handelen van A berokkent nadeel aan B! - Niet-handelen A (bespaart B nadeel maar) berokkent nadeel aan A!! - = voorzorgsmaatregel is ook schade! - Welvaart die fabriek met zich meebrengt wordt niet geregenereerd " - Wat zal er gebeuren: stel dat fabriek een waarde van 2000 voortbrengt, en de artspraktijk Stel dat het recht de artspraktijk beschermd omdat hij eerst was. Zijn waarde van 100 is dus beschermd. Fabriek zal toch zeggen: oké, je 1000 is beschermd, maar wij willen het kopen voor Zo blijft er nog 800 welvaart over." - Mensen lopen toch rond aansprakelijkheid! TENZIJ er omstandigheden zijn waarin onderhandelingen moeilijk zijn = TRANSACTIEKOSTEN! Bij verkeersongeval heb je geen transactie dus daar moet je aansprakelijkheidsmechanisme hebben! - Coase-theorema: efficiëntie niet beïnvloed door de toewijzing van juridische aanspraken indien betrokkenen vrij zonder kosten kunnen komen tot onderlinge uitwisselingen" Inzicht van Coase personen stellen gedrag af op bestaande regels regels zo inrichten dat uitkomst het beste is om dit te bereiken gebruiken we game theory!! -! 10 -

11 ! Automobilist en voetganger.! - 100% kans ongeval indien beide onzorgvuldig! - 10% kans op ongeval als beide zorgvuldig (geen 0 want nog steeds toevalligheden)! - Schade voetganger bij ongeval = 100! - Kost zorgvuldigheid (inzicht coase, dit is een kost ): 10! Rémy Bonnaffé Eerste geval: zonder aansprakelijkheid! - Gedrag van voetganger wordt bepaald door wat auto gaat kiezen: heeft geen strikt dominante keuze! - De auto heeft wel een strikt dominante keuze: wat de voetganger ook doet, zal hem niet beïnvloeden niet-zorgvuldig! - Voetganger is strategisch: weet welk gedrag automobilist gaat vertonen nietzorgvuldig! Tweede geval: Objectieve aansprakelijkheidsregel (ongeacht gedrag)! - Voetganger heeft nu een strikt dominante keuze: wat de auto ook doet, zal hem niet beïnvloeden niet zorgvuldig! - Gedrag auto wordt bepaald door wat voetganger gaat kiezen! - Auto is strategisch: weet welk gedrag voetganger gaat vertonen niet-zorgvuldig! Derde geval: aansprakelijkheid enkel indien onzorgvuldig en voetganger zorgvuldig! - De auto heeft geen strikt dominante keuze! - De voetganger zal altijd zorgvuldig zijn! - De auto stelt zich strategisch op en zal dus zorgvuldig zijn! - 11! -

12 Vierde geval: automobilist altijd aansprakelijk, tenzij voetganger niet zorgvuldig! - Auto heeft geen strikt dominante keuze! - Voetganger zal altijd zorgvuldig zijn! - De auto stelt zich strategisch op en zal dus zorgvuldig zijn! - Vergelijk met vorige: de keuze w niet bepaald door inhoud van een vakje maar door de vergelijking met alternatieven! Vijfde geval: beide foutaansprakelijkheid! - Auto strikt dominante keuze om zorgvuldig te zijn! - Voetganger strikt dominante keuze om zorvuldig te zijn! - Verschil met vorige: personen kiezen omdat ongeacht wat andere doet, terwijl bij vorige: Als hij dat doet, dan = veel robuuster! 2. Constitutieve elementen van aansprakelijkheid! $! Schade: Hoofdstuk II, Rechtsfeit: Hoofdstuk III, Causaal verband: IV! 3. Bewijsregelen en het aansprakelijkheidsrecht! Andere bewijsregelen dan verbintenissenrecht meestal feitelijke gedragingen: regelen schriftelijk bewijs gelden hier niet! Bewijslast: basisregel art. 870 Ger.W. = iedere partij levert bewijs voor wat zij aanvoert (= art BW)! - Beperkt aantal gevallen wordt bewijslast omgekeerd (ouders en onderwijzers w fout & causaal verband vermoed) wettelijk vermoeden (art BW)! Alle wettelijke bewijsmiddelen toegelaten:! - Getuigen! - Schriftelijk bewijs (incl deskundigen)! - Feitelijke vermoedens (art BW)! O.a negatief bewijs: aantonen dat alternatieven niet plausibel zijn! - Bekentenis en eed! Rechter waardeert de bewijsmiddelen soeverein -! 12 -

13 II. Schade: aantasting van juridisch beschermde belangen! Vergoedbare schade = voorwaarde, ongeacht de specifieke grondslag! Al dan niet schade hangt af van vijf vereisten! Schade = verlies! - Vereiste 1 = negatief verschil toestand SO verschil met hypothetische toestand als gebeurde niet ware gebeurd! - Vereiste 2 = Verlies bestaande uit krenking belang! - Vereiste 3 = belang moet rechtmatig zijn! 1. Door het aansprakelijkheidsrecht beschermde belangen! 3.1. Schending van een feitelijk belang volstaat! Belang = voldoende (recht is niet nodig cassatie 16/01/1939: broer en zus leven samen)! 3.2. Het geschonden belang moet rechtmatig zijn! Welke belangen w beschermd: elk rechtmatig feitelijk belang (vereiste 3)! Basisonderscheid:! - Verlies onrechtmatig voordeel is geen schade! - Verlies van op zich rechtmatig voordeel door SO dat zich bevindt in ongeoorloofde toestand is schade! - Criterium wordt er gevraagd onrechtmatig voordeel af te dwingen?! Verlies inkomen uit zwartwerk: door u fout valt schilder van ladder die zwart werkte. Kan die zich beroepen op inkomensverlies als schade? Verweer zou kunnen opwerpen dat dit een onrechtmatig belang is. Toch mag idt: mocht geld perfect verdienen, de overtreding bestond er in dat hij belasting niet betaalde, niet dat hij niet mocht werken" Schade aan stedenbouwkundig niet-vergunde caravan" - Te beoordelen op tijdstip van krenking ervan! in België heel breed begrip dus! - Duitsland: enkel indien inbreuk op wettelijke gedragsregel! Onrechtmatig belang:! - Strijdig met imperatief (objectief) recht! - Miskenning andermans (subjectief) recht! 3.3. Het geschonden belang moet persoonlijk zijn ( collectieve belangen)! Schade moet eiser persoonlijk treffen (vereiste 4)(deels uit art. 17 Ger.W.), tenzij! - Procesmandaat! - Recht op schadeloosstelling overgedragen! Schade bij weerkaatsing (= schade die iemand lijdt als gevolg van de schade waarvan een ander het slachtoffer is) = persoonlijke schade! - Vb: u heeft dringende herstelling door loodgieter. Op weg naar u huis wordt hij aangereden. Doordat loodgieter schade heeft kan hij niet komen werken en heb jij nu schade." - Oppassen! Niet hetzelfde als procesmandaat/schadeloosstelling overdragen! Vb: sterven gaat samen met verdwijnen van rechtssubject. Het moment dat er schade is (de dood) verdwijnt het rechtssubject, dus is het geen schade voor de overleden persoon. Maar het overleiden van dit persoon kan wel de oorzaak zijn voor schade van andere (verlies van inkomen voor andere, affectieschade, ). Dat is eigen schade van de andere, niet iets waar de andere in de plaats voor vordert. Slachtoffers van erfgenaam kunnen in hun hoedanigheid wel de schadeloosstelling overdragen van de overledene aan hunzelf. Het overlijden zelf creëert pijn aan de dode. Maar het overlijden kan ook pijn creëren bij de nabestaanden, en dat -! 13 -

14 zijn dan misschien de nabestaanden. Dus mogelijk dat 1 persoon de pijn vordert van de dode en van hemzelf.! Vooral moeilijkheden bij verenigingen en publiekrechtelijke RP! - In principe onmogelijk om individuele/collectieve belangen van leden of uit hun doel te verdedigen! - Wel specifieke wet die staat recht geeft om herstel te vorderen voor verstoring van bepaalde delen van het milieu (mariene)! - Uitzonderingen: Recht om herstel te vorderen van het nadeel dat aan vereniging w berokkend door schending van belangen tot bescherming waarvan ze werd opgericht! - Staat overdraagbaarheid vd vordering niet in de weg (want subrogatie)! 2. Soorten schade! 2.1. Patrimoniale en extrapatrimoniale schade! Patrimoniale/economische schade = tast het vermogen aan! Extrapatrimoniale schade = pijn, verdriet of zijn psychisch welbehagen om andere reden! (ook rechtspersonen kunnen vergoeding krijgen voor morele schade eer en goede naam)! 2.2. Een overzicht! Personenschade/lichamelijke schade = gevolg vd aantasting fysieke integriteit! - Overlijden! Materieel: begrafeniskosten & inkomensverlies afhankelijken! Moreel: affectieschade naasten! - Lichamelijk letsel! Medische kosten! Invaliditeit = vermindering functionaliteit op zich! Officiële Belgische Schaal ter bepaling van de Graad van Invaliditeit - OBSI " Arbeidsongeschiktheid = vermindering inkomensvergaring! Consolidatie = ogenblik vanaf wanneer toestand niet meer wijzigt! Moreel! Pijn, genoegenschade, esthetische schade, seksuele schade, infertiliteit, " Zaakschade = tenietgaan van een onroerend of roerend goed! - Kosten herstel (beschadiging) of vervanging (tenietgaan)! - Gebruiksderving, o.a inkomensderving! - Uitzonderlijk: morele schade door verlies (dood/verwonding dier, )! Vermogensschade = kosten of inkomensverlies als gevolg van lichamelijk letsel of zaakschade (zie hoger)! - Extra kosten (damnum emergens) of verminderde inkomsten (lucrum cessans) door lichamelijk letsel of zaakschade! = afgeleide economische schade! - Kan ook los van andere schade (inkomensverlies hotel door vervuiling strand, )! = zuiver economische schade! 2.3. Uitgaven door bepaalde derde-betalers en advocatenhonoraria maken bij uitzondering geen vergoedbare schade uit! Niet elke aantasting van een feitelijk belang = vergoedbare schade! d. Uitgaven die bepaalde derde-betalers verrichten op grond van een wettelijke, reglementaire of contractuele verplichting! Uitgaven die blijkens de inhoud van een overeenkomst, reglement of wet definitief ten laste moeten blijven van degene die ze heeft gedaan, maken geen vergoedbare schade uit! -! 14 -

15 ! derde-betaler = risicodrager! Rémy Bonnaffé Of uitgaven vergoedbare schade uitmaken of niet kan van belang zijn zoals bv werkgevers, ziekenfondsen en verzekeraars! Vergoedbare schade! - Overheidswerkgevers die verplicht zijn loon door te betalen ve personeelslid dat werkonbekwaam werd door andermans fout! - Vrijwillige prestaties indien 3 voorwaarden:! Prestatie op redelijke grond (1) verricht om verlies SO te lenigen (2), EN! Zonder bedoeling om last definitief te dragen (3)! Grootouders opvang kleinkind na overlijden ouder" Geen vergoedbare schade! - Arbeidsongevallenverzekeraar! - Schadeverzekeraar! - Ziekenfonds! - Overheid arbeidsongevallenrente! - Overheid invaliditeitspensioen! b. Advocatenhonoraria! Art Ger.W. zorgt voor een forfaitaire tegemoetkoming + sluit advocatenhonoraria uitdrukkelijk uit als schade die kan vergoed w langs aansprakelijkheidsrecht.! 3. Het bewijs van schade! Benadeelde moet bestaan en omvang van schade bewijzen! - Om te bepalen: vergelijken met hypothetische toestand! - Schade = vaststaand wanneer beantwoord aan eisen van gerechtelijke zekerheid! = hoge graad van waarschijnlijkheid, die overeenstemt met gewone gang van zaken! Schade moet zeker zijn (vereiste 5):! Vaststaan! Niet louter hypothetisch! 3.1. Toekomstige schade! Kan, voor zover het voldoende zeker is! 3.2. Verlies van een kans! Hypothetische toestand onzeker = niet voldoende zeker wel, noch voldoende zeker niet! - Verlies van deze toestand op zich schade! - Verlies van kans op genieten van deze toestand = wel schade! - Vb: dokter laat na om patiënt te opereren. Na enkele dagen moet been geamputeerd worden. Had amputatie vermeden kunnen worden bij goede verzorging? Vordering tot vergoeding van schade door amputatie moet w afgewezen, ook al staat vast patiënt bij goede verzorging wel grote kans had op genezing vergoeding, niet voor amputatie, maar voor verlies van kans op genezing! Verloren kans! - Moet reëel zijn! - Onvoldoende zeker, hypothetisch of louter statistisch niet in aanmerking! Grote van kans niet bepalend voor bestaan schade, wel voor omvang ervan! Of er een verlies is, is een feitenkwestie = door de rechter wordt het vastgesteld op basis van bewijs geen omkering van bewijslast! - erfgenaam had gevorderd van de persoon door wiens fout de erflater was overleden onder meer een vergoeding voor de morele schade (gestorven persoon heeft nog uren pijn gehad voor te -! 15 -

16 sterven) de aangesproken persoon die had geantwoord: Sorry, het is allemaal heel pijnlijk, maar dat slachtoffer was in Coma, dus die heeft geen pijn gehad. Rechter beslist we zijn daar niet zeker van dat hij niet gevoeld heeft, dus we laten de vordering toe. Cassatie heeft dat vonnis moeten verbreken want eigenlijk had die rechter de bewijslast voor het niet bestaan van de schade op de aansprakelijke gelegd.! III. De grondslag van aansprakelijkheid! Op welke basis kan je wie aanspreken! 1. Overzicht! Onderscheid tussen enkelvoudige en samengestelde/kwalitatieve aansprakelijkheid! - Enkelvoudige: aansprakelijkheid voor eigen daad! 1382 BW: elke daad waardoor schade aan ander w veroorzaakt! 1383 BW: ook door nalatigheid of onvoorzichtigheid! 1386bis BW: bijzondere aansprakelijkheid voor geestesgestoorden! - Samengestelde: schade veroorzaakt door personen of zaken die onder zijn toezicht staan! 1384 BW = 3 gevallen voor andermans daad! Ouders voor minderjarige kinderen! Onderwijzers en ambachtslieden voor leerlingen! Meesters voor aangestelden! Daarnaast 2 gevallen voor zaken! Dier in bewaring! Instorten gebouw! Ontdekking rechtsleer van algemene regel voor gebrek van de zaak! Dit onderscheid w hier niet gevolgd, wel:! - Schuldaansprakelijkheid = basisregel (afdeling 1.2) art ! Foutieve gedraging + schade + toerekenbaar (schuldbekwaam) - rechtvaardiging! - Objectieve aansprakelijkheid! Vergoeden zonder foutieve gedraging, of zelf zonder iets te veroorzaken! 2. Schuldaansprakelijkheid! Basisregel (art & 83 BW) = aantonen dat verweerder fout heeft begaan dat toerekenbaar/schuldbekwaam is. Er mag geen rechtvaardiging zijn.! 2.1. Het foutbegrip! c. Algemeen! Feit alleen dat handeling schade veroorzaakt, volstaat niet om haar als foutief te beschouwen! Gedrag moet, los van concrete gevolg, foutief zijn! Fout = 2 criteria:! - Onrechtmatigheid! Maatschappelijke onaanvaardbaarheid van gedrag! Kenmerk van gedrag op zich beschouwd (objectief)! - Schuld (zie stuk 2.2: schuldbekwaamheid)! Kenmerk van persoon (subjectief)! Persoon toerekeningsvatbaar of schuldbekwaam!! -! 16 -

17 Onrechtmatig gedrag is strijdig met! - Algemene zorgvuldigheidsnorm of! - Specifiek gebod/verbod opgelegd bij materiële wet! d. Zorgvuldigheidsnorm! Rémy Bonnaffé Zich gedragen zoals een normaal zorgvuldig en vooruitziend of voorzichtig persoon zich zou gedragen! Referentiegedrag! - normale gedrag van aangesproken! Men houd geen rekening met persoonlijke kenmerken/hoedanigheid (interne omst.)! Toch uitzonderingen soms! Leeftijd, professionele situatie (arts vergelijken met gemiddelde arts)! - = gedrag van normale (= fictieve) persoon (= bonus pater familias)! - beoordeling in abstracto! Normaal! - feitelijk modaal (zoals meesten zich zouden hebben gedragen)! - Wel normatief (zoals men zich behoort te gedragen)! Onrechtmatig = elke (kleinste) afwijking v deze gedragsnorm culpa levissima in abstracto! Elementen van de zorgvuldigheidsnorm:! - Zorgvuldig = redelijke maatregelen nemen om schade te voorkomen! Schade veroorzaken is op zich niet foutief (anders lucht inademen foutief) nooit zeggen hij is fout want hij heeft niet alles ondernomen wat hij kon hoeft niet, enkel redelijke maatregelen! Wel: niet alleen eigenbelang maar ook rekening houden met belang van anderen! Norm = gedraag u! Zoals gebruikelijk, te verwachten! Zoals het hoort! Stand der techniek, vakmanschap, regels vd kunst gewoonte! - Vooruitziend/voorzichtig = vooraf gevolgen in beschouwing nemen! Redelijkheid vereist niet dat men rekening houdt met! Wat men niet weet (= feitelijk)! Op voorwaarde dat men dit niet behoort te weten (= normatief) = zorgvuldig! Indien feit dat gedrag schade kan/zal veroorzaken! = niet voorzienbaar gedrag onzorgvuldig! voorzienbaarheid van schade = noodzakelijke voorwaarde voor onzorgvuldigheid! = voorzienbaar gedrag niet noodzakelijk onzorgvuldig! voorzienbaarheid van schade voldoende grond voor onzorgvuldigheid! Voorzienbaarheid van schade betreft! De kans op schade (= ex ante)! Niet de effectief in concreto geleden schade (= ex post)! Externe omstandigheden wordt mee rekening gehouden! - Balans tussen gevraagde gedrag en risico gebruik economische analyse (efficiëntie)! - Norm = gedrag goede huisvader in dezelfde omstandigheden = objectief element! - Tijdstip, plaats, klimaat, techniek, betrokken personen & hun verwachte gedrag,! - Waarom? beïnvloeden:! -! 17 -

18 Reden waarom persoon zo gehandeld heeft (iemand tackelen op voetbalveld mag, niet op straat)! Voorzienbaarheid van de schade! Welke voorzorg nuttig is! - op basis van dit kunnen we economische analyse maken! Interne omstandigheden Belgisch positief recht: geen rekening mee houden! - Karakter, maturiteit, kennis, kracht, intelligentie,! - Rechtspraak toch afwijkingen in cass.: leeftijd van vrijwillige monitor,! - Ook rekening met beroep houden! Referentiegedrag = gedrag normaal zorgvuldig en vooruitziend persoon behorend tot zelfde beroepscategorie! Theorie vergt dus gedrag toetsen aan abstracte zorgvuldigheidsnorm! - Probleem: geen concrete invulling! - Praktijk: eiser poneert specifiek alternatief gedrag = untaken precaution! e. Inbreuk op specifieke gedragsnorm! = autonoom criterium geen onzorgvuldigheid nodig of voorzienbaarheid schade! - Want: goede huisvader leeft wet na! Rechtsvergelijking: onderscheid relatieve vs absolute onrechtmatigheid! - Relatief: onrechtmatig als wet deze schade beoogd te voorkomen (geen andere schade)! Vb: kind niet vast in auto, doet handen voor ogen papa, papa verkeersongeluk in Nederland geen verplichting tot vergoeding" - Absoluut: altijd onrechtmatig, ongeacht doel van wet! = Belgisch recht! Indien strafrechtelijke bepaling bijkomende vereisten: elk van de bestanddelen van misdrijf bewijzen! - Soms bv bijzondere vorm van opzet vereist" d. Het foutbegrip en de uitoefening van subjectieve rechten! 1. Inbreuk op subjectief recht! Leclercq: inbreuk fysieke integriteit/eigendom (recht) = onrechtmatig (zonder onzorvuld.)! Cassatie 40: inbreuk gedragsregel vereist naast inbreuk fysieke integriteit (= schade)! Inbreuk op (subjectief) recht traditionele Belgische doctrine: inbreuk op recht! - = vorm van schade! - vorm van onrechtmatigheid! Visie Bocken: Inbreuk subjectief recht niet gelijkstellen met krenking van belang dat door dat recht beschermd wordt (leclercq maakte deze fout wel)! - Het feit dat uw belang op leven gekrenkt wordt, betekent niet dat uw recht op leven geschonden wordt op sterfbed heb je belang om te leven, maar je kan niet naar de rechter gaan om te zeggen ik heb recht op leven, ik eis dat ik leef " Traditionele visie: enkel schadeloosstelling als onzorgvuldig! Praktijk: rechtspraak kent geldsom toe zonder onzorgvuldigheid! 2. Rechtsmisbruik! Kan men aansprakelijk zijn voor schade veroorzaakt bij uitoefening van een subjectief recht? JA Rechtsmisbruik Conflict tussen principes:! - Subjectief recht geeft titularis keuzevrijheid op basis van eigenbelang! - Zorgvuldigheidsnorm vereist rekening houden met belang ander! -! 18 -

19 Bevoegdheden subjectieve grenzen = begrensd:! - Respecteren grenzen van wetgever! - Respecten algemene zorgvuldigheidsnorm! Rémy Bonnaffé Criteria:! - Uitoefenen met ander oogmerk dan ratio van recht! - Uitoefenen met oogmerk te schaden! - Uitoefenen zonder eigen belang! - Bij gelijk voordeel kiezen voor meest nadelige voor ander! - Kiezen voor klein voordeel in verhouding tot nadeel voor ander! = uitoefening die kennelijk de grenzen te buiten gaat van de normale uitoefening van dat recht door een redelijke persoon zogenaamde marginale toepassing (van de zorgv.n.)! e. Onrechtmatige daad en strafrechtelijk misdrijf! 1. Burgerlijke partijstelling voor de strafrechter! Normaal bevoegdheid van burgerlijke rechter met regels van Gerechtelijk Wetboek! Indien misdrijf heeft benadeelde keuze: burgerlijke rechter of samen met strafvordering! Kan in vooronderzoek (onderzoeksrechter/raadkamer), tijdens onderzoek ten gronde, voor vonnisgerecht! Proceslast wordt kleiner: openbaar ministerie zal misdrijf trachten te bewijzen! Kan ook, indien O.M. Niet handelt:! - Rechtstreeks dagvaarden voor strafrechter! - Klacht met burgerlijke partijstelling neerleggen bij onderzoeksrechter! 2. Gezag van strafrechtelijk gewijsde! Tot voor kort had uitspraak strafrechter gezag van gewijsde tenopzichte van iedereen, dus ook de burgerlijke rechter.! Verloor de laatste jaren aan betekenis:! - Gezag van gewijsde beperkt tot wat strafrechter noodzakelijk en zeker heeft beslist! - Bijkomende uitspraken hebben geen gezag van gewijsde! - Niet meer tegengeworpen w aan partij die niet haar belangen verdedigde, ook indien doelbewust niet tussenkwam! 3. Opschorting van de burgerlijke vordering! Burgerlijke rechter moet uitspraak opschorten tot de uitspraak van de strafrechter! Waarom? Vermijden van tegenstrijdigheden, eerbiedigen gezag van gewijsde! 4. Verjaring van de burgerlijke vordering tot schadevergoeding! Vroeger was er bijzonder korte verjaringstermijn werd geacht gelijkheidsbeginsel te schenden! Voortaan dezelfde regels (burgerlijke vordering basis misdrijf/basis geen misdrijf) inzake verjaring! - 5 jaar vanaf kennis schade en identiteit! - 20 jaar vanaf schadeverwekkend feit! - Burgerlijke vordering kan niet verjaren voor de strafvordering! 2.2. Schuldbekwaamheid! Subjectief element:! - Foutaansprakelijkheid vergt verwijtbaarheid! - Fout kan alleen worden begaan door persoon die in staat is! Draagwijdte van gedrag in te zien (= feitelijk inzicht)! -! 19 -

20 Oordeel te vormen over aanvaardbaarheid ervan (= morele inzicht)! Gedrag hieraan aan te passen (= controle)! = vereist bij elk type onrechtmatig gedrag in Belgisch recht! Schuldbekwaamheid! - genotsbekwaamheid! - Handelingsbekwaamheid! - statuut (rechtstoestand) van een persoon! - = feitelijke omstandigheid, te beoordelen in concreto! f. Jonge kinderen ( infantes )! Rémy Bonnaffé In beginsel meerderjarigheid vereiste vr schuldbekwaamheid persoonlijk aansprakelijk! - W wél processueel vertegenwoordigd door ouders/voogd! - Los van vraag of ouders zelf (ook) aansprakelijk zijn (1382 of 1384)! Indien geen vereiste onderscheidingsvermogen Infantes = schuldonbekwaam! - Niet aansprakelijk (geen schuld)! - Belgisch recht: geen vaste leeftijdsgrens, per geval te beoordelen ( 7 jaar)! Itt Nl (14 jaar) en Duitsland: vaste leeftijd! belet niet dat ouders aansprakelijk kunnen zijn (art of 1384)! b. Geestesgestoorden! Indien op het ogenblik van feit geestesstoornis waardoor onvoldoende besef! - Geen schuld voor onrechtmatig handelen! - Niet aansprakelijk op basis van BW! - Bijzondere aansprakelijkheidsgrond: art. 1386bis BW! Toestand die controle gedrag hindert! - Geen schuld voor onrechtmatig handelen! - Niet aansprakelijk op basis van art BW, tenzij ander onrechtmatig gedrag wel binnen controle! Toestand zelf onrechtmatig veroorzaakt (dronken)! Ondanks gekende toestand zich in risicosituatie begeven (rijden met medicatie)! c. Rechtspersoon! 1. Aansprakelijkheid van de rechtspersoon voor zijn orgaan! Specifieke moeilijkheden:! - Handelingen die buiten bevoegdheid gaan, deze niet kan verbinden! - Mist bewustzijn! Oplossing = orgaantheorie gebaseerd op vertegenwoordiging! - Rechtspersoon aansprakelijk indien orgaan onrechtmatige daad binnen zijn opdracht! - = Persoonlijke aansprakelijkheid op grond van art BW! Belet niet dat rechtspersoon ook op grond van art. 1384, derde lid BW aansprakelijk is voor fouten door aangestelden naar aanleiding van hun opdracht (zie verder)! Kan ook anonieme fout zijn: niet nader geïdentificeerd orgaan!! Vereiste = binnen de uitoefening vd opdracht vh orgaan! - Uitzondering: wanneer orgaan schijnbaar optrad voor rechtspersoon! In de ogen van een voorzichtig en redelijk mens schijnbaar binnen de grenzen! Toch aansprakelijk indien buiten de perken! 2. De persoonlijke aansprakelijkheid van organen! -! 20 -

BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID IN SCHOOLVERBAND. Prof. dr. Aloïs VAN OEVELEN Gewoon hoogleraar Universiteit Antwerpen

BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID IN SCHOOLVERBAND. Prof. dr. Aloïs VAN OEVELEN Gewoon hoogleraar Universiteit Antwerpen BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID IN SCHOOLVERBAND Prof. dr. Aloïs VAN OEVELEN Gewoon hoogleraar Universiteit Antwerpen INHOUD I. De begrippen burgerlijke aansprakelijkheid en strafrechtelijke II. Twee concrete

Nadere informatie

Burgerlijke aansprakelijkheid in schoolverband

Burgerlijke aansprakelijkheid in schoolverband Burgerlijke aansprakelijkheid in schoolverband Prof. dr. Alois VAN OEVELEN Gewoon hoogleraar Universiteit Antwerpen 1 BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID EN STRAFRECHTELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID A. Begrip burgerlijke

Nadere informatie

Onrechtmatige daad en alternatieve schadevergoedingssystemen (sv.)

Onrechtmatige daad en alternatieve schadevergoedingssystemen (sv.) Onrechtmatige daad en alternatieve schadevergoedingssystemen (sv.) 1. Overzicht schadevergoedingsrecht Het schadevergoedingsrecht is gewijd aan de vraag of en onder welke omstandigheden iemand die schade

Nadere informatie

Factsheet De aansprakelijkheid van de arts

Factsheet De aansprakelijkheid van de arts Factsheet De aansprakelijkheid van de arts Algemeen Als u vermoedt dat een beroepsbeoefenaar uw rechten heeft geschonden, kunt u hem of de zorginstelling waarbinnen hij werkt aansprakelijk stellen. Volgens

Nadere informatie

Examen 17: Algemene BA (tak 13) - eindtermen beroepskennis. Basis BA

Examen 17: Algemene BA (tak 13) - eindtermen beroepskennis. Basis BA Examen 17: Algemene BA (tak 13) - eindtermen beroepskennis Basis BA 1 De verschillende soorten aansprakelijkheid onderscheiden (morele, burgerrechtelijke en strafrechtelijke aansprakelijkheid) en bepalen

Nadere informatie

ONRECHTMATIGE DAAD EN ALTERNATIEVE

ONRECHTMATIGE DAAD EN ALTERNATIEVE ANNE GHOOS - BRECHT MAUS ONRECHTMATIGE DAAD EN ALTERNATIEVE SCHADEVERGOEDINGSSYSTEMEN Inhoudsopgave 1 DEEL I: SCHADEVERGOEDINGSRECHT, EEN OVERZICHT... 6 1.1 Door de mens veroorzaakte schade... 6 1.2 Schadeverschuiving

Nadere informatie

Onrechtmatige daad. Deel 2: het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht

Onrechtmatige daad. Deel 2: het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht Onrechtmatige daad Deel 2: het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht 1. INLEIDING... 3 A. BRONNEN VAN HET AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT... 3 B. FUNCTIES VAN HET AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT: SCHADEVERGOEDING

Nadere informatie

BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE ARCHITECT VERBONDEN DOOR EEN ARBEIDSOVEREENKOMST

BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE ARCHITECT VERBONDEN DOOR EEN ARBEIDSOVEREENKOMST BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE ARCHITECT VERBONDEN DOOR EEN ARBEIDSOVEREENKOMST 1) Omschrijving van de arbeidsovereenkomst Artikel 3 van de wet van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten

Nadere informatie

Juridische verantwoordelijkheden /aansprakelijkheid van de preventieadviseur

Juridische verantwoordelijkheden /aansprakelijkheid van de preventieadviseur Juridische verantwoordelijkheden /aansprakelijkheid van de preventieadviseur dr. Vanessa Verdeyen Docent sociaal recht & zorgrecht Vrijwillig wetenschappelijk medewerker Instituut Sociaal Recht, KULeuven

Nadere informatie

Aansprakelijkheid Verzekeringen

Aansprakelijkheid Verzekeringen Aansprakelijkheid Verzekeringen Vlaamse Stichting Verkeerskunde Verkeer op School 4 en 8 oktober 2012 Ethias Verzekering Geert Van Aken 1 Risico? Excursies met de fiets Fietsvaardigheidstraining Verkeersroute

Nadere informatie

Aansprakelijkheid bij verkeers- en mobiliteitseducatie

Aansprakelijkheid bij verkeers- en mobiliteitseducatie Aansprakelijkheid bij verkeers- en mobiliteitseducatie Vlaamse Stichting Verkeerskunde 28/05/2013 Ethias Verzekering Geert Van Aken 1 Risico? Excursies met de fiets Fietsvaardigheidstraining Verkeersroute

Nadere informatie

Schaderegeling in België

Schaderegeling in België Schaderegeling in België Hilde ULRICHTS Kluwer a Wolters Kluwer business p- Woord vooraf Inleiding bij de zesde editie 2008 V VII Hoofdstuk I. Verzekering Aansprakelijkheid Motorrijtuigen 1 /. Wettelijke

Nadere informatie

VLAAMSE ROEILIGA vzw VERZEKERINGEN. Bart Hannes 23 oktober 2013

VLAAMSE ROEILIGA vzw VERZEKERINGEN. Bart Hannes 23 oktober 2013 VLAAMSE ROEILIGA vzw VERZEKERINGEN Bart Hannes 23 oktober 2013 1 Sport beoefenen Sportactiviteiten organiseren = Risico s nemen. Beschermen tegen risico s = Preventie Verzekeren Verzekeringen I. Burgerlijke

Nadere informatie

BRAND AANSPRAKELIJKHEDEN

BRAND AANSPRAKELIJKHEDEN BRAND AANSPRAKELIJKHEDEN Brokers Training Devlamynck Luc 1 Extra-contractuele Diverse benamingen Artikels burgerlijk wetboek 1382 tot 1386 bis Waarborgen BA gebouw Verhaal van derden 2 Extra contractuele

Nadere informatie

VLAAMSE JUDOFEDERATIE vzw WEGWIJS IN DE ONGEVALLENPOLIS VJF. Bart Hannes september 2013

VLAAMSE JUDOFEDERATIE vzw WEGWIJS IN DE ONGEVALLENPOLIS VJF. Bart Hannes september 2013 VLAAMSE JUDOFEDERATIE vzw WEGWIJS IN DE ONGEVALLENPOLIS VJF Bart Hannes september 2013 1 Sport beoefenen Sportactiviteiten organiseren = Risico s nemen. Beschermen tegen risico s = Preventie Verzekeren

Nadere informatie

DE RECHTEN VAN DE VRIJWILLIGER EN PLICHTEN VAN DE ORGANISATIE. 1. Situering algemene informatie over het aantal vrijwilligers

DE RECHTEN VAN DE VRIJWILLIGER EN PLICHTEN VAN DE ORGANISATIE. 1. Situering algemene informatie over het aantal vrijwilligers DE RECHTEN VAN DE VRIJWILLIGER EN PLICHTEN VAN DE ORGANISATIE 1. Situering algemene informatie over het aantal vrijwilligers 2. Wettelijke initiatieven 1) wet van 3 juli 2005 betreffende de rechten van

Nadere informatie

De positie van de hulpverlener in welzijnsvoorzieningen: geprangd tussen aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid.

De positie van de hulpverlener in welzijnsvoorzieningen: geprangd tussen aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid. De positie van de hulpverlener in welzijnsvoorzieningen: geprangd tussen aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid. Deel I : Juridisch luik: de figuur van aansprakelijkheid en schuldig verzuim in de hulpverlening

Nadere informatie

De ouderlijke aansprakelijkheid

De ouderlijke aansprakelijkheid De ouderlijke aansprakelijkheid De aansprakelijkheid van ouders voor de daden van hun minderjarige kinderen Raymond en Kathleen Eugène Graffiti jongen van 16 jaar die inwoont bij gescheiden moeder brengt

Nadere informatie

AKTIVIA VZW VERZEKERINGEN. Bart Hannes oktober 2011

AKTIVIA VZW VERZEKERINGEN. Bart Hannes oktober 2011 AKTIVIA VZW VERZEKERINGEN Bart Hannes oktober 2011 1 Verzekeringen I. Burgerlijke aansprakelijkheid II. III. IV. Lichamelijke ongevallen AKTIVIA-polissen Andere risico s 2 I. Burgerlijke aansprakelijkheid

Nadere informatie

Toelichting Bedrijfsregeling 7: Schaderegeling schuldloze derde

Toelichting Bedrijfsregeling 7: Schaderegeling schuldloze derde Toelichting Bedrijfsregeling 7: Schaderegeling schuldloze derde De Raad van Toezicht Verzekeringen heeft in een groot aantal uitspraken stelling genomen tegen de verwijzing van een schuldloze derde door

Nadere informatie

Medische aansprakelijkheid Een dagelijkse praktijk?

Medische aansprakelijkheid Een dagelijkse praktijk? Medische aansprakelijkheid Een dagelijkse praktijk? Dr. Tom Thomas Verzekeringsgeneeskunde en Medische expertise 2 maart 2011 Inhoud Medische aansprakelijkheid Soorten Constitutieve elementen Medisch ongeval

Nadere informatie

RECHTSBIJSTANDVERZEKERING VOERTUIG STANDAARD

RECHTSBIJSTANDVERZEKERING VOERTUIG STANDAARD RECHTSBIJSTANDVERZEKERING VOERTUIG STANDAARD ARTIKEL 1 Wat verstaat men onder? 1) Familie a) Uzelf; b) Uw samenwonende echtgenoot of de persoon met wie u samenwoont, hierna begrepen in de term echtgenoot

Nadere informatie

BS Verzekeringsrecht

BS Verzekeringsrecht Master Rechten BS Verzekeringsrecht Smvt - Weyts Q uickprinter Koningstraat 13 2000 Antwerpen www.quickprinter.be R49 7.00 EUR Bijzonderestudie Verzekeringsrecht 2013 Moduleburgerlijkrecht MasterRECHTEN

Nadere informatie

Uw rechten en plichten als 18-jarige

Uw rechten en plichten als 18-jarige Uw rechten en plichten als 18-jarige Hoofdstuk 5 Een 18 de verjaardag is vaak een mijlpaal waarop men zelfstandiger en onafhankelijker wordt, maar het is ook het moment van wettelijke meerderjarigheid.

Nadere informatie

INHOUD. WOORD VOORAF... v DEEL I HET BELANG EN DE SITUERING VAN HET BUITENCONTRACTUEEL AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT

INHOUD. WOORD VOORAF... v DEEL I HET BELANG EN DE SITUERING VAN HET BUITENCONTRACTUEEL AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT INHOUD WOORD VOORAF................................................... v DEEL I HET BELANG EN DE SITUERING VAN HET BUITENCONTRACTUEEL AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT HOOFDSTUK I SITUERING, DOELSTELLINGEN, KRACHTLIJNEN,

Nadere informatie

PROGRAMMAWET (I) VAN 27 DECEMBER 2006. (B.S. 28 december 2006, 3e editie) Uittreksels

PROGRAMMAWET (I) VAN 27 DECEMBER 2006. (B.S. 28 december 2006, 3e editie) Uittreksels PROGRAMMAWET (I) VAN 27 DECEMBER 2006 (B.S. 28 december 2006, 3e editie) Uittreksels Aangevuld, gewijzigd of aangepast door: - de wet van 21 december 2007 houdende diverse bepalingen (I) (B.S. 31 december

Nadere informatie

AANSPRAKELIJKHEID. Bart ADRIAENS Advocaat-vennoot Claeys & Engels. HR BUILDERS 2 mei 2011

AANSPRAKELIJKHEID. Bart ADRIAENS Advocaat-vennoot Claeys & Engels. HR BUILDERS 2 mei 2011 AANSPRAKELIJKHEID Bart ADRIAENS Advocaat-vennoot Claeys & Engels HR BUILDERS 2 mei 2011 Claeys & Engels 2009 1 Inleiding 1.1 Twee soorten aansprakelijkheid Strafrechtelijke aansprakelijkheid Risico op

Nadere informatie

Vergoedingsregeling zwakke weggebruiker

Vergoedingsregeling zwakke weggebruiker Vergoedingsregeling zwakke weggebruiker Dit artikel zal ingaan op de meest prangende vraagstukken over die vergoedingsregeling, namelijk wie heeft recht op vergoeding? Welke zijn de voorwaarden voor de

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 2. TOEPASSINGSGEBIED VAN HET RECHT OP AFBEELDING...33

INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 2. TOEPASSINGSGEBIED VAN HET RECHT OP AFBEELDING...33 INHOUDSOPGAVE DANKWOORD... v VOORWOORD...vii HOOFDSTUK 1. DE GRONDSLAG... 1 1. De grondslag: het persoonlijkheidsrecht op afbeelding... 1 2. Invloed van de mensenrechten... 3 A. Art. 22 G.W.... 4 B. Art.

Nadere informatie

INHOUD DEEL I. BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VOOR ARBEIDS- ONGEVALLEN EN BEROEPSZIEKTEN... 7

INHOUD DEEL I. BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VOOR ARBEIDS- ONGEVALLEN EN BEROEPSZIEKTEN... 7 INHOUD WOORD VOORAF... v DANKWOORD...vii INLEIDING... 1 DEEL I. BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VOOR ARBEIDS- ONGEVALLEN EN BEROEPSZIEKTEN... 7 INLEIDING... 9 HOOFDSTUK I. DE MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT VAN

Nadere informatie

Prioritaire voertuigen

Prioritaire voertuigen Prioritaire voertuigen Wat doet de politierechtbank ermee? Kathleen Stinckens Rechter in de politierechtbank Leuven Inleiding Zonder ongeval Met ongeval Voor de burgerlijke rechtbank Voor de strafrechtbank

Nadere informatie

Vergoedingsvoorwaarden van het Fonds voor de Medische Ongevallen

Vergoedingsvoorwaarden van het Fonds voor de Medische Ongevallen Vergoedingsvoorwaarden van het Fonds voor de Medische Ongevallen Steven Lierman Ondervoorzitter beheerscomité FMO KU Leuven, UA Vergoedingsvoorwaarden van het Fonds voor de Medische Ongevallen 1 1. Krachtlijnen

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE Woord vooraf Inhoudsopgave 7 Verhouding straf(proces)recht - aansprakelijkheidsrecht Strafrechtelijke en civielrechtelijke fout

INHOUDSOPGAVE Woord vooraf Inhoudsopgave 7 Verhouding straf(proces)recht - aansprakelijkheidsrecht Strafrechtelijke en civielrechtelijke fout INHOUDSOPGAVE Woord vooraf 5 Inhoudsopgave 7 I. Verhouding straf(proces)recht - aansprakelijkheidsrecht 13 A. Strafrechtelijke en civielrechtelijke fout 13 1. Cass., 15 mei 1941 (het steenbakkersarrest)

Nadere informatie

Productveiligheid en productaansprakelijkheid (Les 2 vervolg - Les 3 begin)

Productveiligheid en productaansprakelijkheid (Les 2 vervolg - Les 3 begin) Productveiligheid en productaansprakelijkheid (Les 2 vervolg Les 3 begin) Vraag: Wat als je het slachtoffer wordt van een onveilig product? 1. Overzicht regelgeving Wet betreffende de veiligheid van consumenten

Nadere informatie

KBC POLIS HANDEL EN DIENSTEN

KBC POLIS HANDEL EN DIENSTEN KBC POLIS HANDEL EN DIENSTEN De Polis Handel en diensten beschermt de verzekerde(n) tegen allerlei risico s in zijn beroepsleven. De verzekering is bestemd voor kleinhandelszaken. Verzekeringen Wat kan

Nadere informatie

Wieis aansprakelijkbijeen schoolongeval? Verzekeringvan dit aansprakelijkheidsrisico. Anja Vanderspikken Lector-onderzoeker ECHO PWO project Riscki

Wieis aansprakelijkbijeen schoolongeval? Verzekeringvan dit aansprakelijkheidsrisico. Anja Vanderspikken Lector-onderzoeker ECHO PWO project Riscki Wieis aansprakelijkbijeen schoolongeval? Verzekeringvan dit aansprakelijkheidsrisico Anja Vanderspikken Lector-onderzoeker ECHO PWO project Riscki Voorbeeld schadegevallen 1. Tom en Rob klimmen samen in

Nadere informatie

Schaderegeling in Belgie

Schaderegeling in Belgie Schaderegeling in Belgie Jacques SCHRYVERS Hilde ULRICHTS KLUWER p- Voorwoord bij de vijfde editie 2004 Inhoud V VII Hoofdstuk I. Verzekering Aansprakehjkheid Motornjtuigen 1 /. Wettelijke verplichting

Nadere informatie

Het statuut van de zorgvrager op de zorgboerderij: Aansprakelijkheid en Verzekeringen

Het statuut van de zorgvrager op de zorgboerderij: Aansprakelijkheid en Verzekeringen Het statuut van de zorgvrager op de zorgboerderij: Aansprakelijkheid en Verzekeringen Principes Aansprakelijkheid 1. Wie door zijn fout schade berokkent aan een ander moet deze schade vergoeden De wet

Nadere informatie

Workshop 6: takenpakket lokale toezichthouder

Workshop 6: takenpakket lokale toezichthouder Workshop 6: takenpakket lokale toezichthouder Uitgaande van de filosofie milieuhandhaving: Bestuurlijke handhaving boven strafrechtelijke Probleem helpende handhaving boven bestraffende Van zacht naar

Nadere informatie

Waarborg Burgerrechtelijke Aansprakelijkheid

Waarborg Burgerrechtelijke Aansprakelijkheid KRACHTBAL DVV VERZEKERING Polis: c-11/902.300 op naam van FALOS vzw Wat gaan wij hier behandelen? Bepaalde schadegevallen die onze (bestuurs)leden kunnen berokkenen aan derden (alle anderen dan de verzekeringsnemer

Nadere informatie

De aansprakelijkheid van de aannemer DEEL I: De contractuele aansprakelijkheid

De aansprakelijkheid van de aannemer DEEL I: De contractuele aansprakelijkheid De aansprakelijkheid van de aannemer DEEL I: De contractuele aansprakelijkheid FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 37-41 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369 95 66 E info@forumadvocaten.be W www.forumadvocaten.be

Nadere informatie

De uitbreiding van de bescherming van de verzekeringsnemer-consument dankzij de nieuwe Wet Verzekeringen van 4 april 2014

De uitbreiding van de bescherming van de verzekeringsnemer-consument dankzij de nieuwe Wet Verzekeringen van 4 april 2014 De uitbreiding van de bescherming van de verzekeringsnemer-consument dankzij de nieuwe Wet Verzekeringen van 4 april 2014 FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 37-41 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369

Nadere informatie

Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse onrechtmatigedaadsrecht. Louis Visscher

Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse onrechtmatigedaadsrecht. Louis Visscher Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse onrechtmatigedaadsrecht Louis Visscher Boom Juridische uitgevers Den Haag 2006 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1.1 Communicerende vaten 1 1.2 De rechtseconomische

Nadere informatie

Wet van 3 juli 2005 betreffende de rechten van vrijwilligers (B.S.29.VIII.2005) 1

Wet van 3 juli 2005 betreffende de rechten van vrijwilligers (B.S.29.VIII.2005) 1 Wet van 3 juli 2005 betreffende de rechten van vrijwilligers (B.S.29.VIII.2005) 1 HOOFDSTUK I. - Algemene bepalingen HOOFDSTUK II. - Definities HOOFDSTUK III. [De informatieplicht] HOOFDSTUK IV. - Aansprakelijkheid

Nadere informatie

Meer info inzake aansprakelijkheid VZW en haar bestuurders

Meer info inzake aansprakelijkheid VZW en haar bestuurders Meer info inzake aansprakelijkheid VZW en haar bestuurders DE BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID De persoon die schade aan iemand anders veroorzaakt, is verplicht die te herstellen. Hierbij wordt een onderscheid

Nadere informatie

De aansprakelijkheid van de vennootschapsbestuurders

De aansprakelijkheid van de vennootschapsbestuurders De aansprakelijkheid van de vennootschapsbestuurders FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 37-41 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369 95 66 E info@forumadvocaten.be W www.forumadvocaten.be 1 Inleiding Vennootschapsbestuurders

Nadere informatie

De contractuele uitsluiting en beperking van de tienjarige aansprakelijkheid van de architect (Cass. 5 september 2014)

De contractuele uitsluiting en beperking van de tienjarige aansprakelijkheid van de architect (Cass. 5 september 2014) De contractuele uitsluiting en beperking van de tienjarige aansprakelijkheid van de architect (Cass. 5 september 2014) FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 37-41 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369 95

Nadere informatie

Wet betreffende de rechten van de vrijwilliger

Wet betreffende de rechten van de vrijwilliger Wet betreffende de rechten van de vrijwilliger De wet betreffende de rechten van de vrijwilliger (3 juli 2005, gewijzigd door de Wet houdende Diverse bepalingen van 27/12/2005) is aangepast. De nieuwe

Nadere informatie

HOOFDSTUK II De aansprakelijkheid van ouders/voogden voor hun minderjarige kinderen /7

HOOFDSTUK II De aansprakelijkheid van ouders/voogden voor hun minderjarige kinderen /7 INHOUDSOPGAVE Voorwoord /V Lijst van verkort aangehaalde literatuur / XIII HOOFDSTUK I Kwalitatieve aansprakelijkheid /1 1 Inleiding / 1 2 Begrenzing van kwalitatieve aansprakelijkheid / 2 3 Uitbreiding

Nadere informatie

FEDERALE OVERHEIDSDIENST JUSTITIE Postadres:Waterloolaan 115 1000 BRUSSEL l

FEDERALE OVERHEIDSDIENST JUSTITIE Postadres:Waterloolaan 115 1000 BRUSSEL l FEDERALE OVERHEIDSDIENST JUSTITIE Postadres:Waterloolaan 115 1000 BRUSSEL l Kantooradres: Hallepoortlaan 5/8 3 e Verdieping 1060 BRUSSEL COMMISSIE VOOR FINANCIËLE HULP AAN SLACHTOFFERS VAN OPZETTELIJKE

Nadere informatie

B35 Schadevergoeding: algemeen, deel 2

B35 Schadevergoeding: algemeen, deel 2 Monografieen BW B35 Schadevergoeding: algemeen, deel 2 Prof. mr. C.J.M. Klaassen Kluwer - Deventer - 2007 Inhoud VOORWOORD XI LUST VAN AFKORTINGEN XIII LUST VAN VERKORT AANGEHAALDE LITERATUUR XV I INLEIDING

Nadere informatie

Wet van 3 juli 2005 betreffende de rechten van vrijwilligers (B.S.29.VIII.2005) 1

Wet van 3 juli 2005 betreffende de rechten van vrijwilligers (B.S.29.VIII.2005) 1 Wet van 3 juli 2005 betreffende de rechten van vrijwilligers (B.S.29.VIII.2005) 1 HOOFDSTUK I. - Algemene bepalingen HOOFDSTUK II. - Definities HOOFDSTUK III. - De organisatienota HOOFDSTUK IV. - Aansprakelijkheid

Nadere informatie

Informatiefiche. Verantwoordelijkheid van de bevoegde persoon

Informatiefiche. Verantwoordelijkheid van de bevoegde persoon Informatiefiche Verantwoordelijkheid van de bevoegde persoon VERANTWOORDELIJKHEID Een (ernstig) arbeidsongeval leidt zowel tot strafrechtelijke verantwoordelijkheid als burgerlijke aansprakelijkheid Strafrechtelijke

Nadere informatie

Begindatum Einddatum Vervaldag Duur 01/01 1 jaar

Begindatum Einddatum Vervaldag Duur 01/01 1 jaar Polis 30 504 345 Bijzondere Voorwaarden : Verzekeringsnemer : Doel van de polis Het verzekeren van de doelgroep-medewerkers (hierna verzekerde(n) genoemd) die een individuele overeenkomst hebben ondertekend

Nadere informatie

medische verzekeringen sinds 1944 AMMA VERZEKERINGEN Burgerlijke beroepsaansprakelijkheid loontrekkende verpleegkundigen

medische verzekeringen sinds 1944 AMMA VERZEKERINGEN Burgerlijke beroepsaansprakelijkheid loontrekkende verpleegkundigen AMMA VERZEKERINGEN Burgerlijke beroepsaansprakelijkheid loontrekkende verpleegkundigen medische verzekeringen sinds 1944 onderlinge verzekeringsonderneming toegelaten door de Commissie voor het Bank-,

Nadere informatie

RECHTSBIJSTAND. Hoofdstuk 5. Art.21. Voorafgaandelijke bepaling

RECHTSBIJSTAND. Hoofdstuk 5. Art.21. Voorafgaandelijke bepaling Hoofdstuk 5 RECHTSBIJSTAND Voorafgaandelijke bepaling Gewaarborgd schadegeval Art.21 De bepalingen van de overige hoofdstukken van deze overeenkomst zijn van toepassing op Rechtsbijstand voor zover ze

Nadere informatie

Burgerlijke aansprakelijkheid. persoonlijke fout schade oorzakelijk verband (artikel 1382-1383 B.W.)

Burgerlijke aansprakelijkheid. persoonlijke fout schade oorzakelijk verband (artikel 1382-1383 B.W.) Burgerlijke aansprakelijkheid persoonlijke fout schade oorzakelijk verband (artikel 1382-1383 B.W.) Begrip fout Foutieve daad Nalatigheid Onvoorzichtigheid Schade Materiële schade Morele schade Bewijslast

Nadere informatie

Elektriekers en verzekeringen

Elektriekers en verzekeringen Wel Elektriekers en verzekeringen Federale Verzekering enkele belangrijke cijfers (2012) - Balanstotaal (geconsolideerd) 2,57 miljard - Technische reserves 2,19 miljard - Totale incasso 368,47 miljoen

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE DEEL I. REGELS GEMEENSCHAPPELIJK AAN ALLE SOORTEN VERZEKERINGEN... 1. Hoofdstuk I. De verzekeringsovereenkomst... 1

INHOUDSOPGAVE DEEL I. REGELS GEMEENSCHAPPELIJK AAN ALLE SOORTEN VERZEKERINGEN... 1. Hoofdstuk I. De verzekeringsovereenkomst... 1 INHOUDSOPGAVE DEEL I. REGELS GEMEENSCHAPPELIJK AAN ALLE SOORTEN VERZEKERINGEN... 1 Hoofdstuk I. De verzekeringsovereenkomst... 1 Afdeling 1. Begripsomschrijving... 1 Afdeling 2. Wezenlijke bestanddelen...

Nadere informatie

Verbintenissenrecht: inleiding

Verbintenissenrecht: inleiding Inleiding tot het economische recht Contactpersoon: joeri.vananroye@law.kuleuven.be woensdag 17/10/2012 Verbintenissenrecht: inleiding Verbintenis = op objectief recht gesteunde rechtsband tussen twee

Nadere informatie

ASSURALIA Overeenkomst Onschuldige slachtoffers. Onschuldige Slachtoffers 660 1 februari 2004 INHOUDSTAFEL. A. Lijst van de toegetreden ondernemingen

ASSURALIA Overeenkomst Onschuldige slachtoffers. Onschuldige Slachtoffers 660 1 februari 2004 INHOUDSTAFEL. A. Lijst van de toegetreden ondernemingen Onschuldige Slachtoffers 660 INHOUDSTAFEL A. Lijst van de toegetreden ondernemingen B. Tekst van de overeenkomst Artikel 1 : Vergoeding van het onschuldig slachtoffer Artikel 2 : Minnelijke medische expertise

Nadere informatie

Koor- en dirigentendag. Studiedag 17/09/2011

Koor- en dirigentendag. Studiedag 17/09/2011 Koor- en dirigentendag Studiedag 17/09/2011 -- 1. Vanbreda Risk & Benefits 2. Koor 3. Mensen 4. Middelen 5. Vermogen 6. Contact 1. Vanbreda Risk & Benefits Grootste onafhankelijke verzekeringsmakelaar

Nadere informatie

Titel I Algemene bepalingen. Artikel 1 Toepassingsgebied

Titel I Algemene bepalingen. Artikel 1 Toepassingsgebied 140 Uniforme Regelen betreffende de overeenkomst inzake het gebruik van de infrastructuur bij internationaal spoorwegvervoer (CUI - Aanhangsel E bij het Verdrag) Titel I Algemene bepalingen Artikel 1 Toepassingsgebied

Nadere informatie

Verantwoording. Verantwoording

Verantwoording. Verantwoording Verantwoording v Verantwoording Advocaten, huisartsen, sociaal assistenten en uiteraard ook deskundigen, de zogenaamde medische experten, worden dagelijks geconfronteerd met schadegevallen betreffende

Nadere informatie

Ontslag wegens dringende reden

Ontslag wegens dringende reden Ontslag wegens dringende reden C. ENGELS -Kluwer a Wolters Kluwer business Inhoud V 1- Begrip I 1.1. Wettelijke definitie 1 1.2. Ontleding van de definitie I 1.2.1. Vereisten 1 1.2.2. Eerste vereiste:

Nadere informatie

Help, ik ben bestuurder

Help, ik ben bestuurder Help, ik ben bestuurder Aansprakelijkheid van bestuurders Ine Schockaert 24 april 2014 Minervastraat 5 1930 ZAVENTEM T +32 (0)2 275 00 75 F +32 (0)2 275 00 70 www.contrast -law.be Inleiding Faillissementen

Nadere informatie

Seminarie Ambtenarenrecht 2007-2008

Seminarie Ambtenarenrecht 2007-2008 Carolien Coenen Derde lic rechten Seminarie Ambtenarenrecht 2007-2008 Aansprakelijkheid van personeelsleden in dienst van openbare rechtspersonen t.a.v. Professor Dr. M. Boes 1 INLEIDING...3 2 DE SITUATIE

Nadere informatie

Kanaal- en schoorsteenarrest

Kanaal- en schoorsteenarrest Kanaal- en schoorsteenarrest 1. INSTRUCTIES... 2 2. SCHOORSTEENARREST... 2 A. FEITEN... 2 B. FEITENRECHTER... 2 C. MIDDELEN... 2 D. OORDEEL CASSATIE... 2 3. KANAALARREST... 3 A. FEITEN... 3 B. FEITENRECHTER...

Nadere informatie

INHOUD. INLEIDING... 1 A. De wet... 3 B. De rechtspraak... 28 C. De rechtsleer... 32 D. De gewoonte... 32 E. De algemene rechtsbeginselen...

INHOUD. INLEIDING... 1 A. De wet... 3 B. De rechtspraak... 28 C. De rechtsleer... 32 D. De gewoonte... 32 E. De algemene rechtsbeginselen... INHOUD INLEIDING... 1 A. De wet.... 3 B. De rechtspraak.... 28 C. De rechtsleer... 32 D. De gewoonte.... 32 E. De algemene rechtsbeginselen.... 34 BOEK I. PERSONENRECHT TITEL I PERSONENRECHT.... 39 Hoofdstuk

Nadere informatie

WET MEDISCHE ONGEVALLEN

WET MEDISCHE ONGEVALLEN WET MEDISCHE ONGEVALLEN Thierry VANSWEEVELT Hoogleraar Universiteit Antwerpen Advocaat Dewallens & partners Thierry.vansweevelt@ua.ac.be University of Antwerp/ Law firm Dewallens & partners KLASSIEK FOUTSYSTEEM

Nadere informatie

29/01/2015. Wie verzekeren wij? Wat verzekeren wij? Lichamelijke ongevallen

29/01/2015. Wie verzekeren wij? Wat verzekeren wij? Lichamelijke ongevallen DAG VAN DE OPVOEDER KORTRIJK 03 februari 2015 Een volledig verzekeringsdossier B.A. Uitbating School en Ongevallen B.A. Bestuurders Rechtsbijstand Arbeidsongevallen en Gemeen Recht Uw school Alle Bouwplaats

Nadere informatie

Wet van 3 JULI 2005 betreffende de rechten van vrijwilligers, B.S., 29 agustus 2005

Wet van 3 JULI 2005 betreffende de rechten van vrijwilligers, B.S., 29 agustus 2005 Wet van 3 JULI 2005 betreffende de rechten van vrijwilligers, B.S., 29 agustus 2005 HOOFDSTUK I. - Algemene bepalingen Artikel 1. Deze wet regelt een aangelegenheid als bedoeld in artikel 78 van de Grondwet.

Nadere informatie

WET 15 mei 2007 NO FAULT- MEDISCHE ONGEVALLEN

WET 15 mei 2007 NO FAULT- MEDISCHE ONGEVALLEN WET 15 mei 2007 NO FAULT- MEDISCHE ONGEVALLEN Thierry VANSWEEVELT Hoogleraar Universiteit Antwerpen Advocaat Dewallens & Partners Universiteit Antwerpen-Dewallens & Partners OVERZICHT - Sinds jaren 70

Nadere informatie

BSAE- Verzekering. Towards Professional Recognition

BSAE- Verzekering. Towards Professional Recognition BSAE- Verzekering Towards Professional Recognition Beroepsaansprakelijkheidsverzekering Op vraag van BSAE heeft verzekeringsmakelaar Group Casier een exclusieve verzekeringspolis beroepsaansprakelijkheid

Nadere informatie

INHOUD AFDELING 1 GRONDSLAGEN VAN HET SOCIAAL STATUUT

INHOUD AFDELING 1 GRONDSLAGEN VAN HET SOCIAAL STATUUT INHOUD AFDELING 1 GRONDSLAGEN VAN HET SOCIAAL STATUUT HOOFDSTUK 1... 3 EEN SOCIAAL STATUUT VOOR ONTHAALOUDERS... 3 1. Inleiding... 3 2. De Belgische sociale zekerheid: hoe werkt dat?... 3 3. Is een onthaalouder

Nadere informatie

Rolnummer 4853. Arrest nr. 121/2010 van 28 oktober 2010 A R R E S T

Rolnummer 4853. Arrest nr. 121/2010 van 28 oktober 2010 A R R E S T Rolnummer 4853 Arrest nr. 121/2010 van 28 oktober 2010 A R R E S T In zake : de prejudiciële vraag over artikel 29bis van de wet van 21 november 1989 betreffende de verplichte aansprakelijkheidsverzekering

Nadere informatie

EURO BOOKS ONLINE - Digitaal bladeren in juridische uitgaven. Uitgave 2013. C.I.P. Koninklijke Bibliotheek Albert I NUR 820 I.S.B.N.

EURO BOOKS ONLINE - Digitaal bladeren in juridische uitgaven. Uitgave 2013. C.I.P. Koninklijke Bibliotheek Albert I NUR 820 I.S.B.N. EURO BOOKS ONLINE - Digitaal bladeren in juridische uitgaven Uitgave 2013 C.I.P. Koninklijke Bibliotheek Albert I NUR 820 I.S.B.N. 2013 by Euro Books Uitgegeven door Euro Trans Lloyd Kaleshoek 8 8340 Damme

Nadere informatie

DE SCHOOLVERZEKERING. Anja Vanderspikken mei 2013. Presentatieopgesteldin het kadervan het onderzoeksproject Riscki

DE SCHOOLVERZEKERING. Anja Vanderspikken mei 2013. Presentatieopgesteldin het kadervan het onderzoeksproject Riscki DE SCHOOLVERZEKERING Anja Vanderspikken mei 2013 Presentatieopgesteldin het kadervan het onderzoeksproject Riscki Inhoud 1. Maatschappelijk belang 2. Verzekeringen betrokken bij een schoolongeval waarbij

Nadere informatie

13-05- 14. Programma van vandaag. Aansprakelijkheid van (brede) scholen

13-05- 14. Programma van vandaag. Aansprakelijkheid van (brede) scholen 13 mei 2014 Netwerk sport bewegen en gezonde leefstijl Brechtje Paijmans Doelen Advocatuur & Universiteit Utrecht paijmans@doelenadvocatuur.nl Programma van vandaag ongevallen Aspecten van verzekering

Nadere informatie

Aansprakelijkheid. ACV-Openbare Diensten juli 2014

Aansprakelijkheid. ACV-Openbare Diensten juli 2014 Aansprakelijkheid ACV-Openbare Diensten juli 2014 Aansprakelijkheid overheidspersoneel Statutair overheidspersoneel De aansprakelijkheid van het statutair overheidspersoneel is geregeld in de Wet van 10

Nadere informatie

Aansprakelijkheid en BTW in de vzw & de feitelijke vereniging

Aansprakelijkheid en BTW in de vzw & de feitelijke vereniging Aansprakelijkheid en BTW in de vzw & de feitelijke vereniging 1 Wat? A. Inleiding verschillen tussen een feitelijke vereniging en een vzw B. Toegepast: Aansprakelijkheid welk risico lopen leden en bestuur

Nadere informatie

Back to Basics (Contrast Law) Beginselen van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid in ondernemingscontext

Back to Basics (Contrast Law) Beginselen van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid in ondernemingscontext Back to Basics (Contrast Law) Beginselen van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid in Patrick Waeterinckx Advocaat balie Antwerpen Antaxius Advocaten (Off counsel) Praktijkassistent VUB en UA Docent

Nadere informatie

POLIS EVENEMENTEN. Doelgroep

POLIS EVENEMENTEN. Doelgroep Doelgroep Deze polis is bestemd voor evenementen met een tijdelijk karakter waarvan de organisatie niet tot de bedrijfsactiviteit van de organisator behoort. Met deze polis richten wij ons dus vooral tot

Nadere informatie

Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht van België en Nederland

Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht van België en Nederland Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht van België en Nederland Preadviezen Rechtswaarborgen in een herijkte welvaartsstaat 'Herijking van de rechtsstaat' en het Nederlandse recht Culpa in

Nadere informatie

1. Een geldige wil = om een rechtshandeling te stellen, moeten de partijen hun volwaardige wil uiten

1. Een geldige wil = om een rechtshandeling te stellen, moeten de partijen hun volwaardige wil uiten Inleiding tot het economische recht Contactpersoon: joeri.vananroye@law.kuleuven.be woensdag 10/10/2012 Overeenkomst mogelijk bij aanwezigheid: (Art. 1108 BW) - toestemming - handelingsbekwaamheid - bepaald

Nadere informatie

Rechtsmisbruik (muurarrest)

Rechtsmisbruik (muurarrest) Rechtsmisbruik (muurarrest) 1. INSTRUCTIES... 2 2. HET CASSATIEARREST... 2 A. DE FEITEN... 2 B. BESLUIT VAN DE FEITENRECHTER... 2 C. MIDDELEN IN CASSATIE... 2 D. HET BESLUIT VAN CASSATIE... 2 3. DE NOOT

Nadere informatie

INLEIDING 17-3-2014. Programma. De persoonlijke aansprakelijkheid van personeelsleden

INLEIDING 17-3-2014. Programma. De persoonlijke aansprakelijkheid van personeelsleden De persoonlijke aansprakelijkheid van personeelsleden Geert Decorte Els Beeckmans 27 maart 2014 Programma Inleiding Algemene principes Burgerlijke aansprakelijkheid Strafrechtelijke aansprakelijkheid Rechtsbijstand

Nadere informatie

Aansprakelijkheid ondernemers paardenbranche

Aansprakelijkheid ondernemers paardenbranche Aansprakelijkheid ondernemers paardenbranche 9 mei 2006 Barneveld Lezing PTC mr. Annemieke van Dooren-Korenstra ABAB juristen s-hertogenbosch Programma Inleiding Beperken bedrijfsrisico s Aansprakelijkheid

Nadere informatie

Avontuurlijke speelterreinen en aansprakelijkheid. Speel op zeker!

Avontuurlijke speelterreinen en aansprakelijkheid. Speel op zeker! Avontuurlijke speelterreinen en aansprakelijkheid Speel op zeker! Comité West-Vlaanderen voor de Bevordering van de Arbeid Duinse Polders Blankenberge 5 oktober 2009 Schadegeval na fout = aansprakelijkheid

Nadere informatie

De vrijwilliger in de zorgsector. Gert Geerts & Tom Peeters

De vrijwilliger in de zorgsector. Gert Geerts & Tom Peeters De vrijwilliger in de zorgsector Gert Geerts & Tom Peeters Inhoud I. Inleiding II. Bronnen III. Kenmerken vrijwilligerswerk IV. Aansprakelijkheid en verzekering M.b.t. de aansprakelijkheid M.b.t. de immuniteit

Nadere informatie

Rolnummers 4767 en 4788. Arrest nr. 53/2010 van 6 mei 2010 A R R E S T

Rolnummers 4767 en 4788. Arrest nr. 53/2010 van 6 mei 2010 A R R E S T Rolnummers 4767 en 4788 Arrest nr. 53/2010 van 6 mei 2010 A R R E S T In zake : de prejudiciële vragen over artikel 162bis van het Wetboek van strafvordering, zoals ingevoegd bij artikel 9 van de wet van

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving ϕ1 Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Juridische en Operationele Aangelegenheden Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de

Nadere informatie

Expertises beroepsziekten en bedrijfsongevallen

Expertises beroepsziekten en bedrijfsongevallen Expertises beroepsziekten en bedrijfsongevallen prof dr mr A.J. Akkermans Beroepsziekten en bedrijfsongevallen vanuit juridisch perspectief Werkgeversaansprakelijkheid Bron: W.E. Eshuis e.a. (2011), Werkgeverskosten

Nadere informatie

NIEUWSFLASH SUCCESSIERECHTEN OP AFKOOPWAARDE LEVENSVERZEKERINGEN

NIEUWSFLASH SUCCESSIERECHTEN OP AFKOOPWAARDE LEVENSVERZEKERINGEN NIEUWSFLASH SUCCESSIERECHTEN OP AFKOOPWAARDE LEVENSVERZEKERINGEN Dit nieuwsbericht is enkel voor informatie doeleinden bestemd. Ondanks het feit dat aan dit nieuwsbericht de gebruikelijke zorg is besteed,

Nadere informatie

Instelling. Onderwerp. Datum

Instelling. Onderwerp. Datum Instelling Hof van Cassatie Onderwerp Duur. Burenhinder. Herstel. Rechtsvordering. Algemene verjaringstermijnen. Termijn buitencontractuele aansprakelijkheid Datum 20 januari 2011 Copyright and disclaimer

Nadere informatie

Deel I. Het belang en de situering van het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht

Deel I. Het belang en de situering van het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht Deel I. Het belang en de situering van het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht Hfdstk I. Situering, doelstellingen, krachtlijnen, kritiek en vooruitzichten Afdeling 1. Situering - Traditioneel juridische

Nadere informatie

CBRB/VNPR* Personenvervoercondities voor de binnenvaart

CBRB/VNPR* Personenvervoercondities voor de binnenvaart CBRB/VNPR* Personenvervoercondities voor de binnenvaart Artikel 1: Definities Overeenkomst van personenvervoer: de overeenkomst waarbij de ene partij (de vervoerder) zich tegenover de andere partij verbindt

Nadere informatie