Kinderen van psychisch zieke of verslaafde ouders in beeld krijgen. 8 tips voor een oudergesprek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kinderen van psychisch zieke of verslaafde ouders in beeld krijgen. 8 tips voor een oudergesprek"

Transcriptie

1 Kinderen van psychisch zieke of verslaafde ouders in beeld krijgen 8 tips voor een oudergesprek Psychische en verslavingsproblemen hebben invloed op het sociale, emotionele en cognitieve functioneren van mensen. Het beïnvloedt werk, studie, financiën, relaties en niet in de laatste plaats, de kwaliteit en beleving van het ouderschap. De vraag is niet òf de problemen van de ouder die je begeleidt invloed hebben op zijn of haar kind(eren). De juiste vraag luidt: in hoeverre beïnvloeden de problemen dit specifieke kind? TKM geeft je acht tips om met jouw cliënt, die tevens ouder is, in gesprek te gaan over hun ouderrol. 1: Ken de cijfers Sinds de jaren tachtig is er veel onderzoek gedaan naar de gevolgen van het opgroeien bij een psychisch zieke ouder voor kinderen. Uit deze onderzoeken blijkt dat een derde deel van deze kinderen, op korte en lange termijn, gezond blijft. Een even grote groep kinderen krijgt tijdelijke (aanpassings)problemen en een derde deel ontwikkelt zelf ernstige psychische problematiek. Dat maakt dat kinderen van ouders met psychisch problemen - afgekort tot 'kopp of koppers' - een risicogroep vormen. Afhankelijk Uit loyaliteit, overlevingsmechanismen, schaamte en soms uit gehoorzaamheid vragen deze kinderen geen aandacht voor hun eigen problematiek. Vaak draait alles thuis om de verslaving of problemen van de ouder. Om die redenen zijn deze kinderen afhankelijk van oplettende (informele) steungevers die bereid zijn het welzijn van de kinderen te onderzoeken en hier een uitspraak over te doen. Als je deze confronterende cijfers kent, hoef je als hulpverlener niet te schromen om de Kindcheck uit te voeren. Je kunt de cijfers ook benoemen in je gesprek met de ouder. Download hier de factsheet KOPP/KVO van het Trimbos-instituut Bron: Goossens, F.X. & Zanden, A.P. van der (2012). Factsheet KOPP/KVO. Kinderen van ouders met psychische problemen. Kinderen van verslaafde ouders. Utrecht: Trimbos Instituut 2: Ken de beïnvloedende factoren Uit onderzoek is duidelijk geworden dat er verschillende factoren zijn die de kans voor het kind om zelf klachten te ontwikkelen vergroten dan wel verkleinen. We noemen ze beïnvloedende factoren en ze zijn in te delen in risicofactoren en beschermende factoren. Hoe meer risicofactoren er aanwezig zijn, des te groter het risico voor het kind.

2 Risicofactoren zijn: vanuit de ouder: ernstige en chronische ouderlijke ziekte vanuit de gezinssituatie: afwezigheid gezonde ouder, beperkte draagkracht van de gezonde ouder, slechte relatie tussen de ouders en disfunctionele ouder-kind interactie vanuit het kind: erfelijke factoren, jonge leeftijd als de ouder ziek wordt Beschermende factoren zijn: vanuit de ouder: goede relatie met het kind, bieden van goede (emotionele) ondersteuning door de gezonde ouder vanuit de gezinssituatie: sociale steun, aanwezigheid van een sociaal netwerk vanuit het kind: heldere kijk op zichzelf, heldere kijk op ouderlijke problematiek De laatste twee factoren gaan over het kind. Begrijpt het kind dat het geen schuld heeft aan het ontstaan of voortbestaan van de klachten van de ouder? En begrijpt het kind dat de ouder ziek is? Het kind moet als het ware worden ontschuldigd omdat het geneigd is te denken dat stout gedrag of slecht presteren op school voor de sombere stemming bij de ouder zorgt. Aan sommige factoren, zoals de leeftijd van het kind als de ouder ziek wordt, kan niets veranderd worden. Maar er zijn ook factoren die beïnvloedbaar zijn. Je kunt deze kennis met je cliënt delen en factoren nalopen waar hulp voor kan worden ingezet. Hier kun je een motiverende rol spelen waarbij je uitlegt dat het doel is om problemen bij de kinderen te verminderen of te voorkomen. Benadruk dat dit een uiting is van goed ouderschap. Overweeg een gesprek met de gezonde ouder aan te gaan om de draagkracht te bespreken en te beoordelen. Het functioneren van het gezin kan dan vanuit een ander standpunt worden belicht. Bron: Goossens, F.X. & Zanden, A.P. van der (2012). Factsheet KOPP/KVO. Kinderen van ouders met psychische problemen. Kinderen van verslaafde ouders. Utrecht: Trimbos Instituut 3: Durf te vragen Recent onderzoek door de Hanzehogeschool Groningen maakt duidelijk dat het voor hulpverleners belangrijk is om de ouderrol van een cliënt ter sprake te brengen. Alle ouders uit het onderzoek rapporteren problemen met het ouderschap. De onderzoekers spreken van kwetsbare ouders. In de praktijk is het vaak zo dat cliënten vragen hebben over de (gezondheid van) de kinderen, het ouderschap in combinatie met psychische problematiek en opvoeding. Er is schroom om deze onderwerpen zelf ter sprake te brengen door schaamte of angst dat het negatieve gevolgen zal hebben zoals een uithuisplaatsing. Het feit dat de ouder niets vraagt, wil niet zeggen dat er geen vragen of problemen spelen.

3 Download hier een samenvatting van het onderzoeksrapport Kracht en steun voor ouderschap van ouders met psychische aandoeningen https://www.hanze.nl/nl/onderzoek/kennisportal/kenniscentra/kenniscentrumcares/lectoraten/rehabilitatie/actueel/documents/samenvattingkrachtensteunouderschap.pdf Vraag altijd naar ouderschap Als ouders zelf zijn opgegroeid bij onmachtige ouders kan de angst dit patroon te gaan herhalen erg groot zijn. Het kan voor de ouder een opluchting zijn als u als betrokkene dit onderwerp aan de orde stelt. Onzekerheid over opvoedkwaliteiten geeft een ouder alleen maar meer stress en kan het gevoel versterken er alleen voor te staan. Uiteindelijk wil iedere ouder dat het met zijn kinderen goed gaat. Neem jezelf voor het ouderschap standaard aan te kaarten. Vertel dat je (vanuit uw deskundigheid) weet dat het onderwerp bij veel ouders speelt, maar dat ze het moeilijk vinden om erover te praten. Wees ook open over de angst die erachter kan zitten; om negatief beoordeeld te worden of te maken te krijgen met instanties als Jeugdzorg of een uithuisplaatsing. Spreek af dat het welzijn van de kinderen altijd het doel van het gesprek zal zijn. Bronnen: P.C. van der Ende, E.L. Korevaar en H. Oosterbaan (2012). Kracht en steun voor ouderschap van ouders met psychische aandoeningen. Lectoraat Rehabilitatie, Sociale Studies, Hanzehogeschool Groningen. Goossens, F.X. & Zanden, A.P. van der (2012). Factsheet KOPP/KVO. Kinderen van ouders met psychische problemen. Kinderen van verslaafde ouders. Utrecht: Trimbos Instituut 4: Start goed en kies de communicatiestijl die bij u past De NIVEA laat u thuis, dus je gaat Niet Invullen Voor Een Ander. Het is goed mogelijk dat het met de kinderen van deze ouder goed gaat en dat de ouder de zorg- en opvoedtaken ondanks een bipolaire stoornis goed (genoeg) uitvoert. De startpositie is dat ouders met psychische problemen niet per definitie slechte ouders zijn. Het zijn ouders die mogelijk wat meer hulp van buitenaf nodig hebben om te zorgen dat hun kinderen zich ontwikkelen tot gezonde volwassenen. Soms hebben zij die hulp van buitenaf al zelf ingeschakeld en is de veiligheid voor de kinderen daarmee afdoende geborgd. Het doel is om dit te achterhalen. De juiste vragen stellen Vanuit een oprechte belangstelling voor het ouderschap en het welzijn van de kinderen stelt u open vragen die bij uw eigen communicatiestijl passen. Oefen hier gerust van te voren mee. Benoem bij eventuele weerstand of terughoudendheid wat je ziet en vraag naar de reden achter dit gedrag. Je wilt antwoord op de volgende vragen: 1. Zijn er kinderen in het gezin? Eigen kinderen en/of stiefkinderen? Leeftijden? (Plannen voor) Gezinsuitbreiding? Bijzonderheden, bijvoorbeeld op het gebied van de gezondheid van de kinderen? 2. Welke personen dragen de zorg voor deze kinderen? Hoe ziet de exacte samenstelling van dit gezin eruit?

4 3. Hoe ziet een gemiddelde dag van deze kinderen eruit (opvang, scholing, daginvulling)? Vervolgens wil je graag weten hoe het concreet met de ouderrol en de kinderen gaat. Zoek hierin de formulering die bij jou past. Enkele voorbeelden: Merken de kinderen iets van uw problemen, denkt u? en zo ja: Wat merken ze? Bij een ontkennend antwoord, legt u uit dat kinderen altijd wel voelen dat er iets aan de hand is. Misschien herinnert de ouder zich nog wel een voorbeeld van de eigen jeugd? Het ouderschap is soms best een pittige opgave, zelfs voor iemand die gezond is. Hoe is dat voor u in combinatie met uw klachten? Vraag door over dagelijkse taken zoals huishouden, eten koken maar ook aandacht besteden aan de kinderen en beschikbaar voor ze zijn. Moet het kind vaak helpen? Maakt u zich weleens zorgen over uw kinderen? Praat u thuis over uw problemen? Zo ja, wat weten uw kinderen? Geef aan dat het niet goed is als een kind uitgebreid wordt verteld wat de ouder voelt en ervaart. Maar dat het wel goed zou zijn als er door alle gezinsleden openlijk gesproken kan worden over gevoelens en emoties rondom de situatie thuis. Hulpmiddelen Het is ook wenselijk om het kind op zijn eigen niveau te vertellen wat de ouder mankeert. Hier zijn goede hulpmiddelen voor in de vorm van folders o.a. bij het Trimbos 75AB-4D39-A770-E618C5F93E51} ) of leeftijdsspecifieke boeken (zie ook de literatuurlijst op kopp-lotgenootje.nl) 5: Breng het gezinsklimaat in beeld De beïnvloedende factoren en de Kindcheck gaan om meer dan alleen de ouder met psychische problemen. Pas als je het gezin in zijn geheel in beeld hebt, kun je taxeren of een kind thuis veilig is en ontvangt wat het nodig heeft om zich goed te kunnen ontwikkelen. Sociale kaart Is er sprake van een open of gesloten klimaat? Gestructureerd, ongestructureerd of chaotisch? Als er een gezonde ouder in het gezin aanwezig is, dan wilt u graag weten hoe belastbaar deze ouder nog is. Hoe is het evenwicht tussen draaglast en draagkracht van de partner? Hoe is de sociale kaart van het gezin en hoever reikt eventuele hulp van buitenaf? Misschien zijn er betrokken grootouders of familieleden die de dagelijkse zorgtaken van de ouder hebben overgenomen waardoor het kind toch krijgt wat het nodig heeft. Houd er wel rekening mee dat zo'n situatie ook kan veranderen. De beïnvloedende factoren uit tip 2 loop je standaard na. Het risico voor een kind om zelf klachten te ontwikkelen groeit naarmate er meer risicofactoren van toepassing zijn. Het risico op mishandeling is groter als er sprake is van relationeel geweld. Let ook op communicatie en begripsniveau van het gezin. Begrijpen de ouders dat de klachten invloed hebben op het kind? En is er sprake van gepaste openheid zodat het kind vragen kan stellen maar geen vertrouwenspersoon hoeft te zijn?

5 Een sociale kaart maken Je kunt samen een sociale kaart maken en zo het sociale systeem visueel weergeven. In de sociale kaart plaats je de gezinsleden centraal in het midden met allerlei verwijzingen naar relaties naar buiten. Huidige hechte relaties worden dichtbij het centrum van het gezin geplaatst. Wat meer afstandelijke relaties uit het netwerk staan ook zodanig op afstand. Ga na welke afstandelijke relaties een meer prominente rol zouden kunnen krijgen met het oog op de kinderen. Denk aan vrienden, familieleden, ouders van vriendjes van de kinderen, kennissen vanuit een geloofsgemeenschap, leiders van sportclubs en dergelijke. Wat ervoor nodig is om relaties te verdiepen kan dan onderwerp van gesprek worden. Het organiseren van een eigen kracht-conferentie kan een optie zijn om het netwerk voor het gezin te vergroten. De sociale kaart kan ook als thuiswerk mee gegeven worden als gezinsopdracht. Wellicht hebben de kinderen relaties opgebouwd waar de ouders zich niet van bewust zijn. Of geven de kinderen aan een hechte relatie van de ouder(s) zelf als onplezierig te ervaren. 6: Breng de ouderschapsvaardigheden in kaart Op de vraag wat men als kind van een ouder met psychische problemen het meest gemist heeft, gaf 33 procent van de volwassen respondenten het antwoord: 'aandacht en belangstelling' en 22 procent schreef: 'een echte ouder' en een op de vijf: liefde (Sandra van Gameren, 2006). Wat mogen we verwachten van iemand die kinderen groot brengt? Zorg dat u zicht krijgt op de af- of aanwezigheid van de volgende factoren die gaan over de invulling van het ouderschap: is er sprake van liefdevolle omgang tussen de ouder en het kind? Is er sprake van emotionele betrokkenheid tussen de ouder en het kind? Beschikt de ouder over invoelend vermogen? Biedt de ouder voldoende structuur in de dag? Is de ouder voorspelbaar in zijn of haar gedrag? Is de ouder voldoende beschikbaarheid voor de baby / het kind? Heeft de ouder belangstelling voor de leefwereld van het kind? Heeft de ouder begrip voor leeftijdsgebonden mogelijkheden of beperkingen en lichamelijke verzorging? Bron: Van Gameren, S. (2006) Leven met een psychisch zieke ouder, Bohn Stafleu van Loghum 7: Welke antwoorden bieden ruimte voor interventie? Wellicht concludeer je dat bepaalde antwoorden uit de Kindcheck vragen om een interventie. Mocht er sprake zijn van relatieproblemen of een afwezig sociaal netwerk, dan kun je met de ouder nagaan of hier deskundige begeleiding voor kan worden ingeschakeld. Misschien besluit je ziekte-inzicht als aandachtspunt in de begeleiding te houden. Of misschien is het nodig om aan de ouders voorlichting te (laten) geven over het belang van beschermende factoren of het hebben van een vertrouwenspersoon. Mogelijk acht je het van belang gezinsgesprekken te stimuleren of te organiseren via een preventie-afdeling van de GGZ. Is er thuiszorg, opvoedondersteuning of naschoolse opvang nodig?

6 8: Schroom niet voor stap 3 van de Meldcode Door het gesprek met de ouder krijg je een beperkt beeld van het kind. Heeft de ouder voldoende openheid van zaken gegeven? Hoe gaat het werkelijk met het kind? Heeft het kind steungevers? Een vertrouwenspersoon? Heeft het kind ruimte voor vrijetijdsbesteding of het is zo druk met mantelzorgen dat er van spelen geen sprake is? Kan het kind zich regelmatig ontspannen? Speelt het kind regelmatig met leeftijdsgenootjes? Heeft het kind trauma's opgelopen door wat het thuis heeft gezien en gehoord? Is er sprake van angst, somberheid, gedragsverandering of psychosomatische klachten? Doorvragen Een gedegen Kindcheck gaat verder dan de startvraag of de volwassene met psychische problemen ook een ouder is. Bij zorg of onbeantwoorde vragen is nader onderzoek naar het welzijn van het kind noodzakelijk. Als stappen 1 en 2 uit de Kindcheck je onvoldoende duidelijkheid hebben verschaft of aanleiding zijn tot zorg om de veiligheid en het welzijn van kinderen, dan doorloop je de volgende stappen van de Meldcode. Voor stap 3 van de Meldcode zou jij, of een gespecialiseerde collega, een gesprek kunnen voeren met het kind. Dit zal kostbare informatie opleveren, mits het kind openlijk toestemming krijgt van de ouder om te praten en dus niet disloyaal hoeft te zijn. Ook hier geldt: schroom niet. Opdat deze generatie koppers de vorige generatie niet na hoeft te zeggen met de veel gehoorde uitspraak: 'Nooit vroeg iemand eens hoe het met mìj ging'.

Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7

Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7 Bijlage 4 Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7 Richtlijnen Jeugdhulp / KOPP / richtlijn / pagina 69 Deze bijlage geeft hulpverleners tips en suggesties voor het gesprek met

Nadere informatie

Psychisch of Psychiatrie? 12-06-2012

Psychisch of Psychiatrie? 12-06-2012 Wat is een psychische stoornis? Een psychische stoornis is een patroon van denken, voelen en gedrag dat binnen de geldende cultuur ongebruikelijk is. Het patroon veroorzaakt last bij de persoon zelf en/of

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief Praten met familie Francisca Goedhart, Stichting Labyrint- in Perspectief Jacklin Goudsblom, GGZ Noor Holland Noord en PIMM trainer. Hulpverleners: Last of lust Last / lastig (hulpverlener = hv) Lust (hulpverlener

Nadere informatie

Signalenlijst KOPP. Vooraf

Signalenlijst KOPP. Vooraf Signalenkaart Kopp Deze kaart is een bewerking door CGG Mandel en Leie Kortrijk en de regionale werkgroep Kopp- Zuid West-Vlaanderen van de kopp-signalenkaart van CGG Vlaams- Brabant Oost Vestiging Leuven.

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

Praten helpt. Informatie voor hulpverleners

Praten helpt. Informatie voor hulpverleners Praten helpt Informatie voor hulpverleners KOPP/KVO preventie voor ouders en kinderen Jaarlijks krijgen in Nederland 1,6 miljoen kinderen en jongeren onder de 22 jaar te maken met een psychische ziekte

Nadere informatie

Aandacht voor de kinderen van de cliënt KOPP & schouders Francisca Goedhart Désiré Groeneweg Stichting Labyrint-In Perspectief 22 november 2013 Landelijke stichting voor familieleden van en andere direct

Nadere informatie

Handleiding bij de SIK-lijst

Handleiding bij de SIK-lijst Bijlage 3 Handleiding bij de SIK-lijst Richtlijnen Jeugdhulp / KOPP / richtlijn / pagina 61 Handleiding SIK-lijst 6 Deze handleiding geeft suggesties voor observaties die gedaan kunnen worden en voor vragen

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Informatie voor hulpverleners over preventieactiviteiten voor kinderen en ouders

Informatie voor hulpverleners over preventieactiviteiten voor kinderen en ouders preventieprogramma kopp/kvo zuid-limburg Informatie voor hulpverleners over preventieactiviteiten voor kinderen en ouders Kinderen van Ouders met Psychische Problemen (KOPP) Kinderen van Verslaafde Ouders

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek

Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek Presentatie Stichting Landelijke Koepel Familieraden Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek Ton Bellemakers Preventiewerker VICTAS & Annemiek Baak-Wilbrink Orthopedagoog

Nadere informatie

3 HELPENDE TIPS OM BIJ JEZELF TE BLIJVEN ALS ER ANGST OF DWANG IN JE GEZIN VOORKOMT

3 HELPENDE TIPS OM BIJ JEZELF TE BLIJVEN ALS ER ANGST OF DWANG IN JE GEZIN VOORKOMT 3 HELPENDE TIPS OM BIJ JEZELF TE BLIJVEN ALS ER ANGST OF DWANG IN JE GEZIN VOORKOMT Thea van Bodegraven-Boonstra Maart 2016 Voorwoord Wat kun je verwachten in dit e-book? Als er iemand in jouw gezin last

Nadere informatie

Multi-compenent model

Multi-compenent model Preventie van Kindermishandeling Rianne van der Zanden Trimbos-instituut rzanden@trimbos.nl Preventie kindermishandeling Opzet presentatie Aard, omvang en gevolgen van kindermishandeling Kindermishandeling

Nadere informatie

Ouderschap voor de rest van je leven KOPP op de KIB in Eindhoven

Ouderschap voor de rest van je leven KOPP op de KIB in Eindhoven Ouderschap voor de rest van je leven KOPP op de KIB in Eindhoven Ilona van Houten en Gaston van Gaalen, GGzE KIB Cecilia van der Zeeuw, GGzE Kind&Jeugd programma KOPP Stellingen Hoe is er aandacht voor

Nadere informatie

We gebruiken in deze vragenlijst de term psychische klachten. Maar neem gerust een andere term in gedachten als je die beter vindt.

We gebruiken in deze vragenlijst de term psychische klachten. Maar neem gerust een andere term in gedachten als je die beter vindt. Een stigma kan gezien worden als een stempel met negatieve lading dat mensen met psychische aandoeningen opgedrukt krijgen door de omgeving of maatschappij. Dit wordt door velen zo ervaren. Wat ook voorkomt

Nadere informatie

Schrijf je verhaal. zeven schrijfopdrachten

Schrijf je verhaal. zeven schrijfopdrachten Schrijf je verhaal zeven schrijfopdrachten THEM A LOYALITEIT Onder loyaliteit verstaan wij: De manier waarop het kind de band tussen hem en zijn ouders ervaart en hoe hij hiermee omgaat. Hierbij is te

Nadere informatie

OPGROEIEN MET ZIEKTE EN ZORG. Training voor professionals

OPGROEIEN MET ZIEKTE EN ZORG. Training voor professionals OPGROEIEN MET ZIEKTE EN ZORG Training voor professionals WAT IS JOUW KRACHT? AANLEIDING De gemeente Zoetermeer wil jonge mantelzorgers in beeld brengen en passende ondersteuning bieden. Jonge mantelzorgers

Nadere informatie

Het kind in beeld. Sandra Rijnaars-Hekel en Arie van der Meer Brijder Verslavingszorg Programma Verslaving en Ouderschap 18 oktober 2016

Het kind in beeld. Sandra Rijnaars-Hekel en Arie van der Meer Brijder Verslavingszorg Programma Verslaving en Ouderschap 18 oktober 2016 Het kind in beeld Sandra Rijnaars-Hekel en Arie van der Meer Brijder Verslavingszorg Programma Verslaving en Ouderschap 18 oktober 2016 1 2 11 vleugels 110 kamers behandelruimten 3 Ouder & Kind 11 kamers

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Onderlegger Licht Diagnostisch Instrument tbv bepaling van het gezinsprofiel. 1. Psychische en/of psychiatrische problemen van de ouder(s)

Onderlegger Licht Diagnostisch Instrument tbv bepaling van het gezinsprofiel. 1. Psychische en/of psychiatrische problemen van de ouder(s) A. Ouderfactoren: gegeven het feit dat de interventies van de gezinscoach en de nazorgwerker gericht zijn op gedragsverandering van de gezinsleden, is het zinvol om de factoren te herkennen die (mede)

Nadere informatie

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers 1. Bepaal uw standpunt. Eenduidigheid over de regels bij beide ouders is cruciaal. Tips: Kies als ouders samen regels voor het gezin. Bepaal als ouders vooraf

Nadere informatie

Als het misgaat.. bel ik jou Steun voor kinderen van 0-18 jaar die getuige zijn geweest van huiselijk geweld. JSO Marjanne van Esveld

Als het misgaat.. bel ik jou Steun voor kinderen van 0-18 jaar die getuige zijn geweest van huiselijk geweld. JSO Marjanne van Esveld Als het misgaat.. bel ik jou Steun voor kinderen van 0-18 jaar die getuige zijn geweest van huiselijk geweld JSO Marjanne van Esveld Programma Huiselijk geweld: beleving, cijfers, gevolgen, thema s Doelen

Nadere informatie

Kindspoor Fier Fryslân

Kindspoor Fier Fryslân Kindspoor Fier Fryslân Het kind centraal stellen Denken vanuit het perspectief van het kind Fier Fryslân is een expertise- en behandelcentrum op het terrein van geweld in afhankelijkheids- relaties 1 Wij

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

Voorbereiden op het keukentafelgesprek?

Voorbereiden op het keukentafelgesprek? Voorbereiden op het keukentafelgesprek? Deze brochure helpt u daarbij! 2015 een coproductie van: Voor kinderen, partners, verwanten, vrijwilligers die mantelzorgtaken vervullen voor hen die hun dierbaar

Nadere informatie

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen 5. Overtuigingen Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen Een overtuiging is een gedachte die je hebt aangenomen als waarheid doordat ie herhaaldelijk is bevestigd. Het is niet meer

Nadere informatie

Delen is Helen. Wat kan je doen bij verlies van relatie, werk, geliefde of gezondheid

Delen is Helen. Wat kan je doen bij verlies van relatie, werk, geliefde of gezondheid Delen is Helen Wat kan je doen bij verlies van relatie, werk, geliefde of gezondheid Rouw Is een natuurlijk proces, waarbij verdriet en eenzaamheid voorkomende gevoelens kunnen zijn. Verlies van gezondheid

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Herkennen gevolgen en signalen voor jeugdigen

Herkennen gevolgen en signalen voor jeugdigen Herkennen gevolgen en signalen voor jeugdigen u Eventuele psychische en/of verslavingsproblemen bij de ouders kunnen van invloed zijn op de opvoeding, ontwikkeling en (toekomstige) psychische gezondheid

Nadere informatie

SKW Special. Beter ziek zijn. Mira Vis locatiehoofd SKW t Hummeltje

SKW Special. Beter ziek zijn. Mira Vis locatiehoofd SKW t Hummeltje SKW Special Beter ziek zijn Mira Vis locatiehoofd SKW t Hummeltje SKW Van Polanenpark 243 2241 SL Wassenaar tel. 070-511 31 47 info@kinderdagverblijven-wassenaar.nl www.kinderdagverblijven-wassenaar.nl

Nadere informatie

Meldcode Ouderenmishandeling

Meldcode Ouderenmishandeling Meldcode Ouderenmishandeling Wat is ouderenmishandeling? Boven 65 jaar Blijft vaak geheim Ontspoorde mantelzorg Overbelaste mantelzorger, uit onmacht, onwetendheid Glijdende schaal van adequate zorg naar

Nadere informatie

Huis-, tuin-, en keukentips voor ouders om brussen beter te begrijpen

Huis-, tuin-, en keukentips voor ouders om brussen beter te begrijpen Huis-, tuin-, en keukentips voor ouders om brussen beter te begrijpen Thomas Powell is een Amerikaanse professor die zich specialiseerde in gezinnen met een kind met een handicap en die bijzondere aandacht

Nadere informatie

Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt. Verslavingspreventie Mondriaan

Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt. Verslavingspreventie Mondriaan Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt Verslavingspreventie Mondriaan Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Alle ouders hebben het beste voor met hun kinderen. Ouders vragen

Nadere informatie

Kinderen opvoeden als u zelf psychische problemen heeft

Kinderen opvoeden als u zelf psychische problemen heeft Themabrochure: Kinderen opvoeden als u zelf psychische problemen heeft 1. Het opvoeden van kinderen Het opvoeden van kinderen is geen gemakkelijke opgave en iedere ouder vraagt zich wel eens af of hij

Nadere informatie

Wat er ook aan de hand is, de gevolgen zijn hetzelfde. Je bent een aantal lichamelijke functies, die je voorheen als vanzelfsprekend aannam, kwijt.

Wat er ook aan de hand is, de gevolgen zijn hetzelfde. Je bent een aantal lichamelijke functies, die je voorheen als vanzelfsprekend aannam, kwijt. Hoofdstuk 7 Emoties Nu is het tijd om door te gaan. Je hebt je dwarslaesie, je bent hopelijk klaar met al de medische dingen, nu is het tijd om ook je gevoelens aandacht te geven. Dus: ga lekker zitten,

Nadere informatie

Kanker en erfelijkheid Hoe vertel ik het mijn familie?

Kanker en erfelijkheid Hoe vertel ik het mijn familie? Kanker en erfelijkheid Hoe vertel ik het mijn familie? Verzekeren en erfelijkheid 1 Heb je een aanleg voor kanker? Dan kunnen sommige familieleden de aanleg voor de ziekte ook hebben. Het is belangrijk

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

Hoe kunt u voor uw bijzondere kleinkind zorgen? Tips voor opa s en oma s. Foto Britt Straatemeier. Deze brochure werd mogelijk gemaakt door:

Hoe kunt u voor uw bijzondere kleinkind zorgen? Tips voor opa s en oma s. Foto Britt Straatemeier. Deze brochure werd mogelijk gemaakt door: Hoe kunt u voor uw bijzondere kleinkind zorgen? Tips voor opa s en oma s Foto Britt Straatemeier Deze brochure werd mogelijk gemaakt door: Tips voor grootouders Foto Susanne Reuling Als in het gezin van

Nadere informatie

Inhoud VII. 2 Integrale hulpverlening door gezinspolikliniek en gezinspsychiatrie... 7 2.1 Gezinspolikliniek... 8 2.2 Het vak gezinspsychiatrie...

Inhoud VII. 2 Integrale hulpverlening door gezinspolikliniek en gezinspsychiatrie... 7 2.1 Gezinspolikliniek... 8 2.2 Het vak gezinspsychiatrie... VII 1 KOPP/KVO-kinderen............................................................ 1 1.1 Indrukwekkende cijfers over KOPP/KVO-kinderen in Nederland..................... 2 1.2 Waarom KOPP/KVO-kinderen

Nadere informatie

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf.

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf. Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Lateraal Sclerose heeft. Het is een lang woord en het wordt vaak afgekort tot ALS. Niet veel

Nadere informatie

Peter van der Ende. Senior-onderzoeker onderzoeker Lectoraat Rehabilitatie Hanzehogeschool Groningen. Lectoraat Rehabilitatie Groningen.

Peter van der Ende. Senior-onderzoeker onderzoeker Lectoraat Rehabilitatie Hanzehogeschool Groningen. Lectoraat Rehabilitatie Groningen. Peter van der Ende Senior-onderzoeker onderzoeker Lectoraat Rehabilitatie Hanzehogeschool Groningen Werkplek Jeugdzorg Mensen met verstandelijke beperkingen.fysieke beperkingen.psychiatrische beperkingen

Nadere informatie

Scheiden doe je samen. Ieder kind reageert anders

Scheiden doe je samen. Ieder kind reageert anders Scheiden doe je samen Ieder kind reageert anders Scheiden. Ook al is het misschien beter voor iedereen, het blijft een ingrijpende gebeurtenis. Vooral voor kinderen. Het gezin dat al die tijd zo vanzelfsprekend

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Daarvoor gaat u naar Minters

Daarvoor gaat u naar Minters Opvoeden & Opgroeien Eigen functioneren & Relaties Een leefbare buurt Daarvoor gaat u naar Minters U weet zelf vaak het beste wat goed is voor uzelf of uw gezin. En u gaat voor goede raad of praktische

Nadere informatie

Vluchtelingenjeugd Centraal

Vluchtelingenjeugd Centraal pilot cursus Vluchtelingenjeugd Centraal Trainerspool VWMN april 2012 Programma Introductie Uitleg project en cursus Informatie over vluchtelingenjeugd ~ korte pauze ~ Rol VluchtelingenWerk Houding, tips

Nadere informatie

Combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie

Combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie Sophia Kinderziekenhuis U bent doorverwezen naar de combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie om te onderzoeken of u extra hulp kunt gebruiken bij de omgang met uw kind. In deze folder leest u

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender SAMENVATTING Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender In de jaren negentig werd duidelijk dat steeds meer werknemers in Nederland, waaronder in

Nadere informatie

Waar kunt u heen als u kanker hebt?

Waar kunt u heen als u kanker hebt? Oncologiecentrum Waar kunt u heen als u kanker hebt? www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Waar kunt u terecht als u kanker hebt?... 3 Overzicht hulpverleners binnen het Catharina Kanker Instituut... 3 Extern...

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Inhoudsopgave Overeenkomst meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 2 Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 3 Toelichting meldcode huiselijk

Nadere informatie

Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen?

Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen? Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen? Familie of naaste zijn van iemand die zichzelf beschadigt kan erg moeilijk zijn. Iemand van wie je houdt doet zichzelf pijn en het lijkt alsof je niks kunt

Nadere informatie

Vermoeidheid bij MPD

Vermoeidheid bij MPD Vermoeidheid bij MPD Landelijke contactmiddag MPD Stichting, 10-10-2009 -van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant Toon Hermans Huis Amersfoort Welke verschijnselen? Gevoelens van totale

Nadere informatie

Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming

Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming Wat is Jeugdbescherming? Jeugdbescherming heette vroeger Bureau Jeugdzorg Agglomeratie Amsterdam. Wij dragen bij aan de bescherming van kinderen en daardoor

Nadere informatie

Appeltje van Oranje 17 januari 2014. MeeleefGezin: Samen meer! Voor 0 t/m 4 jarigen

Appeltje van Oranje 17 januari 2014. MeeleefGezin: Samen meer! Voor 0 t/m 4 jarigen Appeltje van Oranje 17 januari 2014 MeeleefGezin: Samen meer! Voor 0 t/m 4 jarigen Achtergrond / aanleiding van het inibabef GGz prakbjk en onderzoek (P.van der Ende, 2011-2013): Kind groeit liefst op

Nadere informatie

Debriefing. Opvang na een schokkende gebeurtenis. Geert Taghon 2013

Debriefing. Opvang na een schokkende gebeurtenis. Geert Taghon 2013 Debriefing Opvang na een schokkende gebeurtenis Geert Taghon 2013 Definitie schokkende gebeurtenis Een gebeurtenis die buiten het patroon van gebruikelijke menselijke ervaringen ligt en duidelijk leed

Nadere informatie

Herstel. De cliënt als bondgenoot. CvdM - GGNet

Herstel. De cliënt als bondgenoot. CvdM - GGNet Herstel De cliënt als bondgenoot Visie van de Cliëntenraad Door verbinden kracht hervinden Cliëntenraad en Herstel Cliëntenraden vinden (programma's) herstel waardevol voor kwaliteit van leven voor de

Nadere informatie

Alvast bedankt voor het invullen!

Alvast bedankt voor het invullen! Deze vragenlijst gaat over jongeren die steun of hulp geven aan een familielid. Wij zijn erg benieuwd hoeveel jongeren er binnen onze school steun of hulp geven en hoe zij dit ervaren. De vragenlijst is

Nadere informatie

Motiverende gespreksvoering

Motiverende gespreksvoering Motiverende gespreksvoering Naam Saskia Glorie Student nr. 500643719 SLB-er Yvonne Wijdeven Stageplaats Brijder verslavingszorg Den Helder Stagebegeleider Karin Vos Periode 04 september 2013 01 februari

Nadere informatie

Wat is Voogdij? Deze folder is voor ouders van cliënten van de

Wat is Voogdij? Deze folder is voor ouders van cliënten van de Wat is Voogdij? Deze folder is voor ouders van cliënten van de Welkom 2 Voogdij Graag stellen wij ons voor. Wij zijn de William Schrikker Jeugdbescherming. Wij geven speciale jeugdzorg aan kinderen en/of

Nadere informatie

Dementie Radboud universitair medisch centrum

Dementie Radboud universitair medisch centrum Dementie Bij u, uw partner of familielid is dementie vastgesteld. In deze folder kunt u lezen wat dementie is en waar u voor verdere vragen en informatie terecht kunt. Vanwege de leesbaarheid wordt in

Nadere informatie

Wij helpen elkaar. Hulp vragen, hulp bieden. gemeente Heumen gemeente Heumen

Wij helpen elkaar. Hulp vragen, hulp bieden. gemeente Heumen gemeente Heumen Wij helpen elkaar Hulp vragen, hulp bieden gemeente Heumen gemeente Heumen Je hebt je arm gebroken en kunt zelf geen boodschappen doen. Je bent net weduwnaar en je kunt nooit weg vanwege de kinderen. Je

Nadere informatie

Effectief communiceren met mijn medewerkers. Weten wat je wil en weten hoe je die boodschap overbrengt

Effectief communiceren met mijn medewerkers. Weten wat je wil en weten hoe je die boodschap overbrengt Effectief communiceren met mijn medewerkers Weten wat je wil en weten hoe je die boodschap overbrengt Welkom Afspraken en verwachtingen: - Telefoon uit - We respecteren elkaar - We klappen niet uit de

Nadere informatie

Wat is er in uw situatie veranderd dat u juist nu naar het loket komt?

Wat is er in uw situatie veranderd dat u juist nu naar het loket komt? 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 9. Startvraag A B C D E F G H Start van het proces: Klant komt in het loket Startvraag Waar kan ik u mee helpen? Antwoord van de klant De klant vertelt zijn verhaal in zijn eigen

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Veiligheid en traumaverwerking

Veiligheid en traumaverwerking Veiligheid en traumaverwerking A.L. Struik Ontkenning van kindermishandeling Angst gevolgen van bekennen: Kinderen kwijt aan BJZ Geen omgang Strafvervolging Detentie Baan kwijt en financiele problemen

Nadere informatie

Netwerk Ouderenzorg Regio Noord

Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Vragenlijst Behoefte als kompas, de oudere aan het roer Deze vragenlijst bestaat vragen naar uw algemene situatie, lichamelijke en geestelijke gezondheid, omgang met gezondheid

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten?

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Psychische problemen bij ouders Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Alles over psychische problemen bij je ouders IKMAAKDEKLIK.be Een onlineplatform voor kinderen van ouders met psychische problemen.

Nadere informatie

Handvatten voor het omgaan met zelfbeschadiging

Handvatten voor het omgaan met zelfbeschadiging Handvatten voor het omgaan met zelfbeschadiging Als iemand in jouw omgeving zichzelf beschadigt is dat erg ingrijpend. Het kan allerlei emoties oproepen. Je bent misschien erg verdrietig, boos of je voelt

Nadere informatie

Checklist samenwonen voor partners waarvan alleen de man kinderen heeft

Checklist samenwonen voor partners waarvan alleen de man kinderen heeft Checklist samenwonen voor partners waarvan alleen de man kinderen heeft Vul afzonderlijk van elkaar allebei de vragen in. Bij elke vraag moet je een antwoord kiezen. Als je niet kunt kiezen, kies dan het

Nadere informatie

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT 1 Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Laterale Sclerose heeft. Het is een lang woord en

Nadere informatie

1-meting NEDERLANDERS EN DE DECENTRALISATIES IN HET SOCIALE DOMEIN. I&O Research

1-meting NEDERLANDERS EN DE DECENTRALISATIES IN HET SOCIALE DOMEIN. I&O Research NEDERLANDERS EN DE DECENTRALISATIES IN HET SOCIALE DOMEIN I&O Research Peter Kanne en Rachel Beerepoot Congres Transformatie in het sociaal domein Jaarbeurs Utrecht, 18 juni 2015 1-meting 1-meting De decentralisaties

Nadere informatie

HERKENNEN JONGE MANTELZORGER: DEFINITIE EN AANTALLEN

HERKENNEN JONGE MANTELZORGER: DEFINITIE EN AANTALLEN HERKENNEN JONGE MANTELZORGER: DEFINITIE EN AANTALLEN DEFINITIE Jonge mantelzorgers zijn diegenen die opgroeien met een zieke ouder, broer, zus, of met een zieke opa en oma, die in de directe omgeving van

Nadere informatie

Mentaliseren Bevorderende Therapie (MBT) voor cliënten met een borderline persoonlijkheidsstoornis

Mentaliseren Bevorderende Therapie (MBT) voor cliënten met een borderline persoonlijkheidsstoornis Mentaliseren Bevorderende Therapie (MBT) voor cliënten met een borderline persoonlijkheidsstoornis Informatie voor cliënten en hun verwijzers Mentaliseren Bevorderende Therapie voor cliënten met een borderline

Nadere informatie

Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter)

Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter) Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter) De diagnose kanker kan grote impact op u en uw naaste(n) hebben. De ziekte en de behandeling kunnen niet alleen lichamelijke klachten met zich meebrengen,

Nadere informatie

Scheiding en kinderen

Scheiding en kinderen Scheiding en kinderen Dat ik van mijn vader hou, Doet moeder soms verdriet En dat ik van mijn moeder hou Dat weet mijn vader niet. Zo draag ik mijn geheimen mee En loop van hier naar daar. Nog altijd hou

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Resultaten van het onderzoek naar de. kwaliteit van leven. van de partner van een persoon met NAH

Resultaten van het onderzoek naar de. kwaliteit van leven. van de partner van een persoon met NAH Resultaten van het onderzoek naar de kwaliteit van leven van de partner van een persoon met NAH Meer zicht krijgen op de impact van NAH op het leven van de partners van mensen met NAH. Vanuit dit inzicht

Nadere informatie

1.1 Relatie verslaving

1.1 Relatie verslaving 1.1 Relatie verslaving Typering Iemand wordt relatieverslaafd genoemd als hij denkt niet zonder relatie te kunnen leven. Soms zijn mensen zo afhankelijk van een relatie, dat ze er alles voor doen om die

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. Deel 1

Inhoud. Inleiding 7. Deel 1 Inhoud Inleiding 7 Deel 1 1 Niet-functionerende ouders 15 2 Het ongewenste kind 21 3 Dominante ouders 27 4 Parentificatie 35 5 Symbiotische ouders 41 6 Emotionele mishandeling 49 7 Lichamelijke mishandeling

Nadere informatie

Psychosomatische fysiotherapie

Psychosomatische fysiotherapie Psychosomatische fysiotherapie bij DE KERN boz Praktijk voor Natuurgeneeskunde De Snoostraat 13 4624 VJ Bergen op Zoom Telefoon 0164-210700 Email: info@dekernboz.nl Website: www.dekernboz.nl Kamer van

Nadere informatie

Is iemand in jouw omgeving verslaafd?

Is iemand in jouw omgeving verslaafd? Is iemand in jouw omgeving verslaafd? Verslaafd aan Jou ondersteunt en informeert de omgeving van verslaafden. Vaak gaat alle aandacht uit naar de verslaafde en daardoor wordt soms niet gezien dat familie

Nadere informatie

Jong en Ouder ontschotting in de opvang van jonge ouders

Jong en Ouder ontschotting in de opvang van jonge ouders YOUKÉ Jong en Ouder ontschotting in de opvang van jonge ouders Sprekers: Arieke van Andel: gemeente Amersfoort Mariette Rutjes: leidinggevende cluster vrouwenopvang en gezinnen Inleiding Ontschotting in

Nadere informatie

Oud worden en sterven met de oorlog

Oud worden en sterven met de oorlog Oud worden en sterven met de oorlog Mede mogelijk gemaakt door de Stichting 1940-1945 1 Oud worden en sterven met de oorlog Over wie gaat het Schokkende gebeurtenissen Kenmerken en stressreacties Verwerking

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u, uw partner of familielid is een depressie vastgesteld. In deze folder kunt u lezen wat een depressie is en waar u voor verdere vragen en informatie terecht kunt. Vanwege de

Nadere informatie

MAAK KENNIS MET SGJ CHRISTELIJKE JEUGDZORG. SGJ Christelijke Jeugdzorg Samengevat

MAAK KENNIS MET SGJ CHRISTELIJKE JEUGDZORG. SGJ Christelijke Jeugdzorg Samengevat MAAK KENNIS MET SGJ CHRISTELIJKE JEUGDZORG SGJ Christelijke Jeugdzorg Samengevat SGJ Christelijke Jeugdzorg wil er met professionele jeugdzorg aan bijdragen dat kwetsbare kinderen en jongeren zich positief

Nadere informatie

Aanspreken geeft uiteindelijk opluchting bij alle partijen. Een eigen praktijk blijft mijn ideaal. In dit nummer. Tien jaar Startersdag

Aanspreken geeft uiteindelijk opluchting bij alle partijen. Een eigen praktijk blijft mijn ideaal. In dit nummer. Tien jaar Startersdag Ledenblad van de Jaargang 3, nummer 18 oktober 2012 In dit nummer Ban de verstoorders Tips voor meer rust bij assistentenbalie Bert Boer (CVZ) Oordeelvorming moet in de praktijk plaatsvinden Jonge mantelzorgers

Nadere informatie

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland 1. Individuele sociale vaardigheidstraining 2. Sociale vaardigheidstraining groep 12-/12+ 3. Gezinsbegeleiding (6+) 4. Gezinsbegeleiding (0-6 jaar) 5. Individuele

Nadere informatie

U wilt... ... dan is Echtscheiding Plus uw juiste partner!

U wilt... ... dan is Echtscheiding Plus uw juiste partner! U wilt... respectvol uit elkaar gaan geen kostbare, langdurige juridische strijd met advocaten financiële duidelijkheid voor nu en later duurzame, evenwichtige afspraken uw kinderen niet de dupe laten

Nadere informatie

Welkom. Pedagogische verwaarlozing anno 2013. Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl

Welkom. Pedagogische verwaarlozing anno 2013. Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl Welkom Pedagogische verwaarlozing anno 2013 Bron: Haren de Krant d.d. 22 april 2010 1 2 Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl Vraagstelling n.a.v. twitterbericht d.d. 12-06-2013 van Chris Klomp

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting Inleiding Depressie en angst zijn veel voorkomende psychische stoornissen. Het ontstaan van deze stoornissen is gerelateerd aan een breed scala van risicofactoren, zoals genetische kwetsbaarheid, neurofysiologisch

Nadere informatie

DE KERN boz Centrum voor biodynamische osteopathie, bewustwording, ontplooiing, spiritualiteit

DE KERN boz Centrum voor biodynamische osteopathie, bewustwording, ontplooiing, spiritualiteit DE KERN boz Centrum voor biodynamische osteopathie, bewustwording, ontplooiing, spiritualiteit DE KERN boz is lid van: VBAG (Vereniging ter Bevordering van Alternatieve Geneeswijze) Shibumi (International

Nadere informatie

Verwijzing naar de klinisch psycholoog

Verwijzing naar de klinisch psycholoog Verwijzing naar de klinisch psycholoog Deze folder geeft u informatie over de manier van werken van de klinisch psycholoog. Waar in deze folder gesproken wordt over u, kan het ook om uw kind gaan. Aan

Nadere informatie

Wat is de Kinder Onderzoek Groep?

Wat is de Kinder Onderzoek Groep? Wat is de Kinder Onderzoek Groep? Wereldwijd doen volwassenen veel onderzoek naar de leefwereld van kinderen, maar doen kinderen dat zelf nog weinig. Terwijl zij dat heel goed kunnen en zij toch de experts

Nadere informatie

Afdeling revalidatie. Psychosomatische fysiotherapie

Afdeling revalidatie. Psychosomatische fysiotherapie Afdeling revalidatie Psychosomatische fysiotherapie Gespannen??? Pijn??? Vermoeid???? UIT BALANS. IN BALANS In deze folder krijgt u informatie over psychosomatiek, over wat psychosomatische klachten zijn

Nadere informatie

Samenwerken met beide ouders. Do s en Don ts voor ouders en jeugdigen

Samenwerken met beide ouders. Do s en Don ts voor ouders en jeugdigen Overzichtskaart Richtlijn Scheiding en problemen van jedigen 1 Intake 2 Behandeling Samenwerken met beide oders 4 Do s en Don ts voor oders en jegdigen Richtlijn Scheiding en problemen van jegdigen www.richtlijnenjegdhlp.nl

Nadere informatie