Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) Lesbrief Pensioenworkshop Mañana 1

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) Lesbrief Pensioenworkshop Mañana 1"

Transcriptie

1 Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) 1 Deze instructie is bedoeld voor (gast-)docenten die de pensioenworkshop Mañana gaan geven. Na het lezen van deze instructie ben je in staat om zelfstandig deze les te geven. De instructie bestaat uit twee delen: de inleiding met informatie over de voorbereiding van de workshop en het deel workshop waarin je stap voor stap uitgelegd wordt hoe je de workshop in de klas begeleidt. I Inleiding Informatie over stichting Weet Wat Je Besteedt De pensioenworkshop Mañana is een les van stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB). WWJB is een onafhankelijke stichting die zich richt op het vergroten van de financiële zelfredzaamheid van jongeren in de leeftijd van 12 tot 25 jaar. Dit doen we door met en voor jongeren te werken en telkens op zoek te gaan naar nieuwe manieren om samen met jongeren andere jongeren te bereiken en ze uit te dagen om hun financiële competenties te vergroten. (Gast-)les Mañana Met de pensioenworkshop Mañana verwerven jongeren op een speelse, laagdrempelige en interactieve manier basiskennis over pensioenen, zodat het onderwerp niet meer eng en ingewikkeld is als ze hier op een later moment mee geconfronteerd worden. Hiermee worden jongeren op hun financiële toekomst voorbereid en wordt hun financiële zelfredzaamheid vergroot. Als (gast-)docent begeleid je het proces waarin jongeren op een leuke en interactieve manier meer inzicht krijgen in hoe pensioen in Nederland geregeld is en wat dit voor hun betekent. Voorbereiden (gast-)les WWJB wil jongeren op een leuke manier aan het denken zetten over geldzaken om zo de financiële zelfredzaamheid van jongeren te vergroten. Deze lesbrief helpt je met het voorbereiden en het geven van de workshop. De gastdocent begeleidt de jongeren door het lesmateriaal, geeft waar nodig extra uitleg en stimuleert de interactie tussen jongeren. De pensioenworkshop Mañana zal begeleid worden door pensioendeskundigen, met een gedegen parate kennis over het Nederlandse pensioenstelsel. De benodigde voorbereiding is daarom beperkt: het volstaat om deze lesbrief goed te bestuderen en te zorgen dat je alle benodigde materialen hebt om de workshop te geven. Het is 1 Mañana is het Spaanse woord voor "morgen" en heeft ook de betekenis van het "uitstellen van een afspraak. Dit komt overeen met het gevoel dat jongeren bij het onderwerp pensioen hebben. Pensioen staat ver af van de belevingswereld van jongeren. De materie is complex en onzeker, met als gevolg dat ze over het algemeen de kop in het zand steken. Ze concentreren zich liever op het heden dan op hun toekomst. Sparen voor korte termijn doelen (zoals het rijbewijs, een vakantie of de aankoop van een eerste huis) is belangrijker dan sparen voor later, zoals pensioen. 1

2 nuttig om de verschillende onderdelen van de les (huiswerkopdracht, film, oefening) van te voren te bekijken en/of zelf te doen. Benodigde informatie De workshop duurt minimaal 45 minuten. Van te voren moet je als gastdocent een aantal dingen weten. Deze informatie wordt door WWJB verstrekt. - Adres school en contractgegevens (eigen) docent - Duur van een lesuur? (minimaal 45 minuten) - Wat is de grootte van de groep? (voor het aantal benodigde computers en/of werkbladen) - Is er internetverbinding en welke digitale middelen kunnen gebruikt worden (computers, tablets, smartphones)? - Wordt er voor de offline of online variant gekozen (zie toelichting hieronder)? - Welke variant van de huiswerkopdracht wordt door de jongeren gemaakt? De offline of de online variant? Programma workshop De workshop bestaat uit 3 onderdelen, ook wel lesmodules genoemd: een individuele huiswerkopdracht, een klassikale uitleg over pensioen en een interactieve oefening. Van deze modules is zowel een offline als een online versie beschikbaar. In overleg met de vaste docent bepaalt WWJB voor welke variant gekozen wordt. Dit is afhankelijk van welke digitale middelen de docent en de leerlingen tot hun beschikking hebben. De individuele huiswerkopdracht is bedoeld als voorbereiding op de les. De offline variant betreft een opdracht waarbij leerlingen een interview of enquête afnemen. Deze opdracht wordt door de docent vooraf aan de leerlingen verstrekt en kan door (eigen) docenten gratis gedownload worden van onze site Het online alternatief van deze opdracht is een pensioenquiz die jongeren kunnen doen op ons jongerenplatform Edgie.nl. De klassikale uitleg over pensioen wordt gegeven door middel van een korte animatiefilm. Hierin wordt uitgelegd hoe het pensioenstelsel in Nederland in elkaar zit en wat dit betekent voor je oude dag. Na afloop van deze film gaat de gastdocent in op vragen van leerlingen en licht bepaalde onderwerpen nader toe. Met de interactieve oefening gaan leerlingen hun ideale leven tijdens hun pensioen in beeld brengen. Vervolgens laten we zien wat voor prijskaartje aan hun keuzes hangt en wat het te verwachten inkomen zal zijn, waardoor het besef ontstaat dat het belangrijk is om al vroeg bewust met je pensioen bezig te zijn. De offline variant bestaat uit een werkblad (inclusief bijlagen), dat op gratis besteld kan worden. Het online alternatief is een online tool, die op computer, tablet en mobiel gratis gespeeld kan worden en op Edgie.nl te vinden is. 2

3 Benodigdheden Offline variant - Lesbrief met bijlage - Huiswerkopdracht - Film Casa Mañana (op USB-stick) - Werkblad Isla Mañana inclusief bijlagen (stickervel en prijzenvel) Online variant - Lesbrief met bijlage - Computers (eventueel zijn de online onderdelen ook met tablet of smartphone uit te voeren) - Url van de Pensioenquiz: ga naar Edgie.nl, de quiz is te vinden via TEST&TOOLS - Url van de film Casa Mañana: de film is te vinden via Edgie.nl/pensioen. Neem voor de zekerheid de film ook op USB-stick mee. - Url van de online tool Isla Mañana: ga naar Edgie.nl, de tool is te vinden via TEST&TOOLS Doelgroep De workshop is, in eerste instantie, bedoeld voor MBO-leerlingen in de laatste klassen van het MBO (ca jaar) Doel van de workshop Het doel van de workshop is jongeren basiskennis bij te brengen over pensioenen, zodat het onderwerp niet meer eng en ingewikkeld is als ze hier op een later moment mee geconfronteerd worden. II De workshop Introductie gastdocent (max. 5 minuten) Benodigdheden: geen - Als je gastdocent bent stel je je voor als vrijwilliger van Stichting Weet Wat Je Besteedt en vertel je waarom je de gastles geeft. Hierbij kan je vertellen waar je werkt, wat je doet en dat de organisatie waarvoor je werkt een partner is van WWJB. - Vertel dat de workshop Mañana gaat over pensioenen en dat deze het komende lesuur gegeven gaat worden. Warming up n.a.v. huiswerkopdracht (max. 5 minuten) Benodigdheden: geen Doel: het gesprek met de leerlingen op gang brengen en zorgen dat ze in het onderwerp komen. 3

4 - De warming up vindt klassikaal plaats naar aanleiding van de huiswerkopdracht. Er worden gezamenlijk een aantal vragen behandeld, die door de gastdocent geïntroduceerd worden. Vraag jongeren hun hand op te steken voordat ze antwoord geven. - Voor de leerlingen is deze workshop waarschijnlijk de eerste kennismaking met het onderwerp pensioen. Vermijd het gebruik van moeilijke woorden en jargon. Als je toch niet om het gebruik van een moeilijk woord of jargon heen kan, vraag dan of iemand weet wat het woord betekent. Licht de betekenis indien nodig toe. - Als er door een leerling een vraag gesteld wordt, probeer dan de andere leerlingen erbij te betrekken door te vragen of een andere leerling het antwoord weet. Als dit niet het geval is, geef je zelf het antwoord. - Als je de klas niet in beweging krijgt tijdens deze warming up, besteedt dan niet teveel tijd aan dit onderdeel, maar ga verder met het volgende onderdeel: de film Casa Mañana. Voorbeeldvragen warming up Offline variant (interview of enquete) - Waarom denk je dat de workshop Mañana heet? Antwoord: Mañana is het Spaanse woord voor "morgen" en heeft ook de betekenis van het "uitstellen van een afspraak. Dit komt overeen met het gevoel dat jongeren bij het onderwerp pensioen hebben. Jongeren concentreren zich liever op het heden dan op hun toekomst. Sparen voor korte termijn doelen (zoals het rijbewijs, een vakantie of de aankoop van een eerste huis) is belangrijker dan sparen voor later, zoals pensioen. Herkennen de jongeren dit gevoel? - Wie heeft er zelf een bijbaan? - Wie bouwt er van jullie al pensioen op? Antwoord: eigenlijk bouwt iedereen vanaf 17 jaar al pensioenrechten op via AOW. - Waar kan je zien of je al pensioen opgebouwd hebt? - Wie heeft er iemand in zijn omgeving geïnterviewd? Had die persoon een belangrijke vraag of tip over pensioen? - Wie heeft er een enquête afgenomen? Wanneer wilden de mensen die je geïnterviewd hebt stoppen met werken? Zaten daar mensen bij die al voor hun 60 e willen stoppen? Zouden ze dat financieel ook kunnen? - Heb je zelf een vraag over pensioen die je graag beantwoord zou willen hebben in deze workshop? Online variant (pensioenquiz) - Waarom denk je dat de workshop Mañana heet? Antwoord: Mañana is het Spaanse woord voor "morgen" en heeft ook de betekenis van het "uitstellen van een afspraak. Dit komt overeen met het gevoel dat jongeren bij het onderwerp pensioen hebben. Jongeren concentreren zich liever op het heden dan op hun toekomst. Sparen voor korte termijn doelen (zoals het rijbewijs, een vakantie of de aankoop van een eerste huis) is belangrijker dan sparen voor later, zoals pensioen. Herkennen de jongeren dit gevoel? - Wie heeft er zelf een bijbaan? 4

5 - Wie bouwt er van jullie al pensioen op? Antwoord: eigenlijk bouwt iedereen vanaf 17 jaar al pensioenrechten op via AOW. - Waar kan je zien of je al pensioen opgebouwd hebt? - Wie had alle vragen goed? Waardoor ben jij zo n pensioenexpert? - Vonden jullie de quiz makkelijk/moeilijk? Wat vond je een moeilijke vraag? - Heb je zelf een vraag over pensioen die je graag beantwoord zou willen hebben in deze workshop? Uitleg pensioenen: film Casa Mañana (5 minuten) Benodigdheden: film Casa Mañana Offline variant: Film Casa Mañana op USB-stick Online variant: Url naar Casa Mañana: de film is te vinden via Edgie.nl/pensioen Doel: jongeren basiskennis bij brengen over pensioenen. In de film wordt uitgelegd hoe het pensioenstelsel in Nederland in elkaar zit en wat dit betekent voor je oude dag. Er is bewust voor gekozen om deze uitleg zo simpel mogelijk te houden, zodat de informatie goed kan beklijven en hiermee een goede basis voor de toekomst wordt gelegd. Als pensioendeskundige zul je wellicht informatie missen of de uitleg in de film iets te kort door de bocht vinden. Probeer niet in de verleiding te komen om te vertellen dat de werkelijkheid veel ingewikkelder is. We willen de jongeren immers niet bij voorbaat al ontmoedigen - Vertel dat ze de film Casa Mañana gaan kijken een film over pensioen - en start de film. - Laat als de film afgelopen is het laatste shot (de illustratie van Casa Mañana) in beeld staan. Deze illustratie kan je gebruiken als visuele ondersteuning bij de beantwoording van vragen of bij de nadere toelichting van bepaalde onderwerpen uit de film. Vervolg uitleg pensioenen: nadere toelichting n.a.v. vragen (5-10 minuten) Benodigdheden: bijlage lesbrief Extra uitleg en Q&A - Vraag na afloop van de film of er vragen zijn. - Probeer ook bij de beantwoording van deze vragen de leerlingen te betrekken door te vragen of een andere leerling het antwoord weet. Als dit niet het geval is, geef je zelf het antwoord. - Bij de beantwoording van vragen kan je gebruik maken van de Q&A in de bijlage. Dit document is een groeidocument. We horen het graag als je na afloop van de workshop vragen en antwoorden hebt die toegevoegd kunnen worden. - Als de jongeren geen vragen hebben, kies dan zelf een onderwerp uit om nader toe te lichten. Of gebruik de stelling in de bijlage (over de keuze tussen twee werkgevers) om de interactie te stimuleren. - Als er teveel vragen zijn om te beantwoorden, dan kan je de leerlingen verwijzen naar de Geldcoach op Edgie.nl. Daar kunnen ze hun vraag aan de Geldcoach stellen (de beantwoording zal in overleg met pensioenadviseurs van PGGM en Zwitserleven plaatsvinden). 5

6 - Op Edgie.nl kunnen de jongeren ook de film Casa Mañana nog een keer bekijken en meer informatie vinden over pensioen. Oefening (15 20 minuten) Benodigdheden: oefening Isla Mañana Offline variant: Werkblad Isla Mañana inclusief bijlagen (stickervel en prijzenvel) Online variant: Url van de online tool Isla Mañana: ga naar Edgie.nl, de tool is te vinden via TEST&TOOLS Doel: leerlingen laten ervaren dat het belangrijk is om al vroeg bewust met je pensioen bezig te zijn. Offline variant (werkblad Isla Mañana) - Vertel de leerlingen dat ze nu hun eigen ideale oude dag in beeld gaan brengen. - Stap 1: Isla Mañana uitdelen Werkbladen Isla Mañana uitdelen, inclusief het stickervel. NB 1: zorg dat ze de werkbladen zo uitdeelt dat ze de voorkant voor zich hebben (met de tekst Isla Mañana. Maak je eigen pensioeneiland en het plaatje van het eiland). Als ze de achterkant te snel zien, dan hebben ze te snel door waar de oefening naar toe gaat. NB 2: : nog niet het prijzenvel uitdelen! - Stap 2: Oefening uitleggen Leerlingen vragen het werkblad open te klappen en het stickervel erbij te pakken. Toelichten dat op het stickervel 9 uitgavencategorieën 2 staan, van wonen tot verzekering. De nummers die bij deze uitgavencategorieën horen, staan ook op het eiland op het werkblad. Bij iedere categorie kunnen de leerlingen kiezen uit 4 afbeeldingen/ stickers. Vertellen dat ze uit iedere categorie 1 sticker mogen kiezen, van het beeld dat ze het meeste aanspreekt. Deze stickers plakken ze op het eiland bij het desbetreffende nummer. - Stap 3: Aan de slag! De leerlingen gaan nu met de oefening aan de slag. Loop rond en beantwoordt waar nodig vragen van leerlingen. Hou in de voortgang in de gaten. Voorkom dat een groot deel van de leerlingen al klaar is, terwijl nog een paar leerlingen bezig zijn, en in de verleiding komt om ook de achterkant van het werkblad vast te bekijken. Spoor de leerlingen die langzamer zijn aan om de oefening af te maken. Als de leerlingen hun eiland af hebben, is het tijd voor de volgende stap. 2 Deze uitgavenposten zijn gebaseerd op de referentiebudgetten die Nibud opgesteld heeft op basis van budgetonderzoek van het CBS. 6

7 - Stap 4: Optellen; hoeveel pensioen heb je nodig? Deel het prijzenvel uit. Op het prijzenvel zijn de bedragen 3 afgebeeld die bij de verschillende keuzes horen. Vraag de leerlingen het prijzenvel naast hun pensioeneiland te leggen en het bedrag van hun keuze per categorie in de desbetreffende kolom op het prijzenvel te schrijven. Vraag de leerlingen vervolgens om deze bedragen op te tellen en het totaal op de achterkant van hun werkblad te schrijven in het vakje met de rode pijl. - Stap 5: Leermoment Dit is het bedrag dat ze per maand nodig hebben om hun oude dag te bekostigen. Vraag een aantal leerlingen wat hun totaalbedrag is en of ze denken dat dit veel of weinig is. Vertel vervolgens dat een alleenstaande gepensioneerde die alleen van AOW (basispensioen van de overheid) moet rondkomen (en dus geen werkgeverspensioen of aanvullend pensioen heeft) ongeveer 1100,- per maand te besteden heeft. Wie van de leerlingen kan daarmee zijn levensstijl/ oude dag betalen? Waarschijnlijk zullen niet veel leerlingen hiermee uit kunnen komen. Het is dus belangrijk om te zorgen dat je later meer pensioen hebt dan alleen je AOW. Vertel dat de gemiddelde Nederlander die een modaal salaris heeft verdiend ongeveer 1900,- per maand te besteden heeft. Komen de leerlingen uit met dat bedrag? Als dat niet het geval is, hoe denken ze dit op te gaan lossen? Tips voor oplossingen: Minder uitgeven als je met pensioen bent. Dit kan door te besparen op uitgaven zoals boodschappen of kleding. Maar je kan ook aan een meer structurele oplossing denken. Bijvoorbeeld door kleiner te gaan wonen. Of te zorgen dat je eigen huis (deels) afbetaald is als je gepensioneerd bent, zodat je maandelijks geen (of minder) hypotheekkosten hebt. Hard werken en veel geld verdienen. Als dit bij een werkgever is die een pensioenregeling heeft bouw je hierdoor meer werkgeverspensioen op. Als je zelfstandige/ ZZP-er bent of een eigen bedrijf hebt, dan kan je door veel geld te verdienen zelf iets regelen/sparen voor je pensioen. Zelf sparen voor later. Dit kan op verschillende manieren. Zie de bijlage Extra uitleg en Q&A. Langer doorwerken. Als dit bij een werkgever is die een pensioenregeling heeft bouw je hierdoor meer werkgeverspensioen op. Als je zelfstandige/ ZZP-er bent of een eigen bedrijf hebt, dan kan je hierdoor meer geld verdienen om zelf iets te zelf iets regelen/ sparen voor je pensioen. Rijke schoonouders of een rijke vriend of vriendin zoeken (knipoog naar de film Casa Mañana) 3 Deze vier bedragen zijn gebaseerd op de referentiebudgetten die Nibud opgesteld heeft op basis van budgetonderzoek van het CBS. Het betreft het besteedbaar inkomen van een alleenstaande gepensioneerde die alleen AOW ontvangt ( ) en gepensioneerden die een werkgevers- en aanvullend pensioen hebben opgebouwd op basis van een modaal salaris ( ), een 2x modaal ( ) salaris en een top inkomen ( ). 7

8 - Stap 6: Reflectie Wat voor conclusies trekken de leerlingen uit deze oefening? Kijken ze anders tegen pensioen aan dan aan het begin van de les? Online variant (online tool Isla Mañana) - Vertel de leerlingen dat ze nu hun eigen ideale oude dag in beeld gaan brengen. - Stap 1: Naar de tool Vertel de leerlingen waar ze de tool kunnen vinden: ga naar Edgie.nl, de tool is te vinden via TEST&TOOLS - Stap 2: Aan de slag! De leerlingen gaan nu met de oefening aan de slag. Loop rond en beantwoordt waar nodig vragen van leerlingen. Hou in de voortgang in de gaten. Als iedereen klaar is, is het tijd voor de volgende stap. - Stap 3: Leermoment Wie van de leerlingen kon zijn levensstijl/ oude dag betalen met alleen AOW ( 1100,- per maand)? En wie met 1900,- per maand (het pensioen van de gemiddelde Nederlander die een modaal salaris heeft verdiend gedurende zijn werkende leven)? Als dat niet het geval was, hoe denken ze dit op te gaan lossen? Tips voor oplossingen: Minder uitgeven als je met pensioen bent. Dit kan door te besparen op uitgaven zoals boodschappen of kleding. Maar je kan ook aan een meer structurele oplossing denken. Bijvoorbeeld zorgen dat je je eigen huis (deels) afbetaald hebt tegen de tegen de tijd dat je met pensioen bent, zodat je maandelijks geen (of minder) hypotheek meer hoeft te betalen. Hard werken en veel geld verdienen. Als dit bij een werkgever is die een pensioenregeling heeft bouw je hierdoor meer werkgeverspensioen op. Als je zelfstandige/ ZZP-er bent of een eigen bedrijf hebt, dan kan je door veel geld te verdienen zelf iets regelen/sparen voor je pensioen. Zelf sparen voor later. Dit kan op verschillende manieren. Zie de bijlage Extra uitleg en Q&A. Langer doorwerken. Als dit bij een werkgever is die een pensioenregeling heeft bouw je hierdoor meer werkgeverspensioen op. Als je zelfstandige/ ZZP-er bent of een eigen bedrijf hebt, dan kan je hierdoor meer geld verdienen om zelf iets te zelf iets regelen/ sparen voor je pensioen. Rijke schoonouders zoeken (knipoog naar de film Casa Mañana) NB Als ze niet tevreden zijn met hun uitkomst, dan kunnen ze de tool thuis eventueel nog een keer doen op Edgie.nl 8

9 - Stap 4: Reflectie Wat voor conclusies trekken de leerlingen uit deze oefening? Kijken ze anders tegen pensioen aan dan aan het begin van de les? Afsluiting (max. 5 minuten) Benodigdheden: geen Doel: jongeren even stil laten staan bij wat ze geleerd hebben. - Vraag de jongeren wat ze van de pensioenles vonden en wat ze ervan opgestoken hebben. Dit kan je doen door de vraag als volgt te stellen: Stel dat je aan je met ouders of aan een vriend of vriendin over deze les praat, wat zou je ze er dan over vertellen? - Bedank de jongeren voor hun aandacht en vertel dat er op Edgie.nl meer informatie en leuke testen en tools te vinden zijn. Niet alleen over pensioen, maar ook over andere onderwerpen die met geld te maken hebben. 9

LESBRIEF - PENSIOENWORKSHOP MAÑANA

LESBRIEF - PENSIOENWORKSHOP MAÑANA Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) LESBRIEF - PENSIOENWORKSHOP MAÑANA Deze instructie is bedoeld voor (gast-)docenten die de pensioenworkshop Mañana, aan de slag met je oude dag! gaan geven. Na het

Nadere informatie

LESBRIEF - PENSIOENWORKSHOP MAÑANA 1

LESBRIEF - PENSIOENWORKSHOP MAÑANA 1 LESBRIEF - PENSIOENWORKSHOP MAÑANA 1 Deze instructie is bedoeld voor (gast-)docenten die de pensioenworkshop Mañana, aan de slag met je oude dag! gaan geven. Na het lezen van deze instructie ben je in

Nadere informatie

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) Extra uitleg en Q&A Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Wat is pensioen? Tekst uit het filmpje Wist je dat je nu waarschijnlijk al pensioen opbouwt? Een klein

Nadere informatie

LESBRIEF SLIM SHOPPEN

LESBRIEF SLIM SHOPPEN LESBRIEF SLIM SHOPPEN www.edgie.nl/slimshoppen Deze instructie is bedoeld voor (gast-)docenten die de workshop Slim Shoppen gaan geven. Na het lezen van deze instructie ben je in staat om zelfstandig deze

Nadere informatie

Lesbrief MoneyRace. Spelbord MoneyRace

Lesbrief MoneyRace. Spelbord MoneyRace MoneyRace is een spel van stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB). WWJB is een onafhankelijke stichting die zich richt op het vergroten van de financiële zelfredzaamheid van jongeren (12-25 jaar). Dit doen

Nadere informatie

Financiële Educatie aan Jongeren. Thea Hazel-Stals Netty Blijlevens

Financiële Educatie aan Jongeren. Thea Hazel-Stals Netty Blijlevens Financiële Educatie aan Jongeren Thea Hazel-Stals Netty Blijlevens WWJB richt zich op jongeren en hun financiën Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) richt zich op het vergroten van de financiële zelfredzaamheid

Nadere informatie

Financiële Educatie aan Jongeren. Thea Hazel-Stals Netty Blijlevens

Financiële Educatie aan Jongeren. Thea Hazel-Stals Netty Blijlevens Financiële Educatie aan Jongeren Thea Hazel-Stals Netty Blijlevens NVVK Studiedag Schuldhulpverlening 28 oktober 2014 WWJB richt zich op jongeren en hun financiën Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB)

Nadere informatie

+100. Lesbrief online game MoneyMatters LESBRIEF ONLINE GAME MONEYMATTERS (GAST)LES MONEYMATTERS VOORBEREIDEN (GAST)LES. Benodigde informatie

+100. Lesbrief online game MoneyMatters LESBRIEF ONLINE GAME MONEYMATTERS (GAST)LES MONEYMATTERS VOORBEREIDEN (GAST)LES. Benodigde informatie LESBRIEF ONLINE GAME MONEYMATTERS Deze instructie is bedoeld voor (gast)docenten die de online game met een vooraf gespecificeerde doelgroep gaan spelen. Na het lezen van deze instructie ben je in staat

Nadere informatie

(1 m.) Klassikale aftrap Docent stelt jou als gastdocent voor

(1 m.) Klassikale aftrap Docent stelt jou als gastdocent voor (1 m.) Klassikale aftrap Docent stelt jou als gastdocent voor Beschrijving (ter info voor gastdocent) Deze gastles gaat over inzicht krijgen in je inkomen en uitgaven. Jongeren moeten zorgen dat ze inkomen

Nadere informatie

(1 m.) Klassikale aftrap Docent stelt jou als gastdocent voor

(1 m.) Klassikale aftrap Docent stelt jou als gastdocent voor (1 m.) Klassikale aftrap Docent stelt jou als gastdocent voor Beschrijving (ter info voor gastdocent) Deze gastles gaat over je leefstijl en welk soort uitgavenpatroon de leerling heeft. Ben je je bewust

Nadere informatie

Lesbrief Phone Challenge Workshop. : Workshop, met online onderdelen. : 45-60 minuten

Lesbrief Phone Challenge Workshop. : Workshop, met online onderdelen. : 45-60 minuten Phone Challenge Workshop mbo 1-2 Lesbrief Phone Challenge Workshop mbo 1-2 Lesvorm Leerlijn Doelgroep Duur Gastdocent : Workshop, met online onderdelen : Grip op geld : Niveaus 1-2 mbo, vanaf 18 jaar :

Nadere informatie

Mijn computer is leuk

Mijn computer is leuk Handleiding Mijn computer is leuk Ouders praten samen over computers, kinderen en opvoeding Pharos, 2014 Marjolijn van Leeuwen INHOUDSOPGAVE Inleiding blz. 3 De themabijeenkomst blz. 5 Thema 1, oefeningen

Nadere informatie

Handleiding voor het geven van een gastles 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 <

Handleiding voor het geven van een gastles 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 < Handleiding voor het geven van een gastles 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 < Inhoud Inhoud 2 Introductie 3 Wat is de Week van het geld? 4 Opzet van een gastles 5 Hoe organiseert u een gastles 6 Praktische tips

Nadere informatie

Lesbrief bij Een caravan in de winter van Louisa van der Pol

Lesbrief bij Een caravan in de winter van Louisa van der Pol Lesbrief bij Een caravan in de winter van Louisa van der Pol Voor groep 7 en 8 Inhoud van deze lesbrief Thema s in het boek Lesopzet Doel van de les Uitwerking Bijlage: opdrachtenblad Thema s in het boek

Nadere informatie

Speluitleg online simulatiegame MoneyMatters

Speluitleg online simulatiegame MoneyMatters Speluitleg online simulatiegame MoneyMatters Deze speluitleg is bedoeld voor ouders die de online game MoneyMatters met hun kind(eren) gaan spelen. MoneyMatters is een online game van stichting Weet Wat

Nadere informatie

Handleiding Docenten/Begeleiders

Handleiding Docenten/Begeleiders Handleiding Docenten/Begeleiders In dit document vindt u een aantal handige tips en wetenswaardigheden die van pas kunnen komen wanneer u het invullen van de JOB-monitor klassikaal begeleidt. 1. Algemene

Nadere informatie

Phone Challenge Workshop mbo 3-4. Lesbrief. : Workshop, met online onderdelen. : 45-60 minuten

Phone Challenge Workshop mbo 3-4. Lesbrief. : Workshop, met online onderdelen. : 45-60 minuten Phone Challenge Workshop mbo 3-4 Lesbrief Phone Challenge Workshop mbo 3-4 Lesvorm Leerlijn Doelgroep Duur Gastdocent : Workshop, met online onderdelen : Grip op geld : Niveaus 3-4 mbo, vanaf 18 jaar :

Nadere informatie

[zelf op te maken en in te vullen > denk hierbij aan het tonen van een foto en/of logo van de bank, je naam etc.

[zelf op te maken en in te vullen > denk hierbij aan het tonen van een foto en/of logo van de bank, je naam etc. Beschrijving Deze gastles gaat over inzicht krijgen in je inkomen en uitgaven. Jongeren moeten zorgen dat ze inkomen hebben. Anders is het lastig om een eigen leven in te vullen. Zakgeld, kleedgeld, baantje,

Nadere informatie

Inleiding lesbrief Snoep & Snacks

Inleiding lesbrief Snoep & Snacks Lesbrief Lesvorm : workshop Doelgroep : vmbo GL/TL klas 2 havo en vwo klas 2 mbo niveau 1 en 2, studiejaar 1 Duur : 90-100 minuten Gastdocent : mogelijk Inleiding lesbrief Snoep & Snacks De workshop Snoep

Nadere informatie

LESPROGRAMMA LES 1. INTRODUCTIELES

LESPROGRAMMA LES 1. INTRODUCTIELES LESPROGRAMMA LES 1. INTRODUCTIELES Inhoud In de introductieles gaat u met de leerlingen aan de slag met het thema duurzaam en eerlijk eten. Samen met de leerlingen bekijkt u drie filmpjes die uitleggen

Nadere informatie

Lesbrief Budget Challenge Workshop mbo 1-2

Lesbrief Budget Challenge Workshop mbo 1-2 Lesbrief Budget Challenge Workshop mbo 1-2 Lesvorm Leerlijn Doelgroep Duur Gastdocent : workshop, met online onderdelen : grip op geld : Alle niveaus mbo, vanaf 18 jaar : 90-120 minuten : mogelijk 1 Deze

Nadere informatie

De ANWB Lichtbrigade Fietsverlichtingsactie

De ANWB Lichtbrigade Fietsverlichtingsactie De ANWB Lichtbrigade Fietsverlichtingsactie Leerkracht instructie basisschool Algemeen Achtergrond De ANWB is een vereniging die nauw betrokken is bij de maatschappij en zet zich in voor mobiliteit, vakantie

Nadere informatie

De ANWB Lichtbrigade Fietsverlichtingsactie

De ANWB Lichtbrigade Fietsverlichtingsactie De ANWB Lichtbrigade Fietsverlichtingsactie Leerkracht instructie middelbare school Algemeen Achtergrond De ANWB is een vereniging die nauw betrokken is bij de maatschappij en zet zich in voor mobiliteit,

Nadere informatie

MoneySkills De financiële vaardigheden van jongeren. Thea Hazel-Stals (WWJB) en Anna van der Schors (Nibud)

MoneySkills De financiële vaardigheden van jongeren. Thea Hazel-Stals (WWJB) en Anna van der Schors (Nibud) MoneySkills De financiële vaardigheden van jongeren Thea Hazel-Stals (WWJB) en Anna van der Schors (Nibud) WWJB: door, met, voor jongeren over omgaan met geld Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) richt

Nadere informatie

Handleiding Docenten

Handleiding Docenten Handleiding Docenten In dit document vindt u een aantal handige tips en wetenswaardigheden die van pas kunnen komen wanneer u het invullen van de JOB-monitor JOB klassikaal begeleidt. Algemene informatie:

Nadere informatie

Beschrijving Sparen en lenen zijn, naast het betalingsverkeer, de diensten van de bank waar de meeste mensen gebruik van maken.

Beschrijving Sparen en lenen zijn, naast het betalingsverkeer, de diensten van de bank waar de meeste mensen gebruik van maken. Beschrijving Sparen en lenen zijn, naast het betalingsverkeer, de diensten van de bank waar de meeste mensen gebruik van maken. Heb jij inzicht in jouw geld- en bankzaken? Welke betaalvormen zijn er en

Nadere informatie

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Rapportage Juli 2013 Meer informatie: info@wijzeringeldzaken.nl Samenvatting (1/3) 1. Veel 17-jarigen maken de indruk verstandig om te gaan

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: voorbeeld 5 minuten. B. Spel: wat klopt wel, wat klopt niet? 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: voorbeeld 5 minuten. B. Spel: wat klopt wel, wat klopt niet? 15 minuten. Handleiding Groep 2 Les Thema Wat klopt wel en wat klopt niet? Weet wat je ziet Om mediabeelden goed op hun betrouwbaarheid te kunnen beoordelen is het belangrijk onderscheid te maken tussen feit en fictie.

Nadere informatie

Tips voor het geven van een gastles

Tips voor het geven van een gastles Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) 1 Inleiding Geld wordt minder tastbaar en steeds meer toegankelijk. Dit heeft tot gevolg dat jongeren meer moeite hebben met het regelen van hun geldzaken. Daarom

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bijlage 20. Inleiding 3. Nuttige websites 27. Lesmateriaal 3 Leerdoelen 3 Lesopzet 4 Uitgangspunten 5 Voorbereiding 5

Inhoudsopgave. Bijlage 20. Inleiding 3. Nuttige websites 27. Lesmateriaal 3 Leerdoelen 3 Lesopzet 4 Uitgangspunten 5 Voorbereiding 5 Inhoudsopgave Inleiding 3 Lesmateriaal 3 Leerdoelen 3 Lesopzet 4 Uitgangspunten 5 Voorbereiding 5 Bijlage 20 Nuttige websites 27 Literatuurlijst 28 Lesdag 1: Les 1 Zakgeld 6 Les 2 Besteding zakgeld en

Nadere informatie

Budgetteren vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62153

Budgetteren vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62153 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 09 June 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62153 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Dag van Respect & PABO. DOE MEE met de Dag van Respect 8 November 2012

Dag van Respect & PABO. DOE MEE met de Dag van Respect 8 November 2012 Dag van Respect & PABO DOE MEE met de Dag van Respect 8 November 2012 Beste Pabo-studenten, Elk jaar ontwikkelt Stichting Dag van Respect nieuw lesmateriaal over respect. Respect voor jezelf, Respect voor

Nadere informatie

Bodyclap. Make the Music with your body

Bodyclap. Make the Music with your body Bodyclap Make the Music with your body 1 Colofon Inhoud en samenstelling Patrick Couwenberg van 4XM www.workshopstartpagina.nl info@workshopstartpagina.nl 2 Bodyclap Inleiding In deze leuke en stoere workshop

Nadere informatie

LES: Wie van de drie? 2

LES: Wie van de drie? 2 LES: Wie van de drie? 2 DOEL getallen herkennen uit de tafels van 2 t/m 9; oefenen van de tafels; bewust worden van de patronen in bepaalde tafels (bijv. tafels van even getallen hebben allemaal even uitkomsten,

Nadere informatie

Migratie. Ik vertrek - Zij vertrokken 2 HAVO\VWO. docentenhandleiding

Migratie. Ik vertrek - Zij vertrokken 2 HAVO\VWO. docentenhandleiding Migratie Ik vertrek - Zij vertrokken 2 HAVO\VWO docentenhandleiding Colofon Deze lessen zijn gemaakt in opdracht van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Realisatie: Codename Future: www.codenamefuture.nl

Nadere informatie

Lesbrief Meneer Beer

Lesbrief Meneer Beer Lesbrief Meneer Beer Het verhaal Het verhaal gaat over Meneer Beer. Hij is verliefd op een prachtig berinnetje, maar hij durft het haar niet te vertellen. Hij vindt zichzelf maar een eenvoudige beer. Om

Nadere informatie

Budgetteren vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Budgetteren vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 08 August 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62153 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten. Handleiding Groep Les Thema Wat zie je en wat vind je ervan? Weet wat je ziet Welkom bij de eerste les van het Nationaal Media paspoort voor uw groep! De kinderen (en u als leerkracht) worden zich in deze

Nadere informatie

LES: Wie van de drie?

LES: Wie van de drie? LES: Wie van de drie? DOEL getallen herkennen uit de tafels van 2 en 5; bewust worden dat de getallen uit de tafel van 2 allemaal even zijn; bewust worden dat de getallen uit de tafel van 5 allemaal eindigen

Nadere informatie

Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Loop geen onnodig risico. Verstandig je pensioen regelen

Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Loop geen onnodig risico. Verstandig je pensioen regelen Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten Loop geen onnodig risico Verstandig je pensioen regelen Voor wie is deze folder? Deze folder is voor iedereen die wil weten wat je kunt doen om

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

Algemene informatie over de Sandwich Robot

Algemene informatie over de Sandwich Robot Algemene informatie over de Sandwich Robot Wat is de Sandwich Robot? De kinderen leren unplugged programmeren. Dit wil zeggen dat het een interactieve les is waar kinderen aan de slag gaan met coderen

Nadere informatie

Migratie. Ik vertrek - Zij vertrokken VMBO 2. docentenhandleiding

Migratie. Ik vertrek - Zij vertrokken VMBO 2. docentenhandleiding Migratie Ik vertrek - Zij vertrokken VMBO 2 docentenhandleiding Colofon Deze lessen zijn gemaakt in opdracht van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Realisatie: Codename Future: www.codenamefuture.nl

Nadere informatie

Lesbrief bij Security4kids. De Rome Club. Dit lesmateriaal is gemaakt voor bovenbouw basis & onderbouw middelbaar

Lesbrief bij Security4kids. De Rome Club. Dit lesmateriaal is gemaakt voor bovenbouw basis & onderbouw middelbaar Lesbrief bij Security4kids De Rome Club Dit lesmateriaal is gemaakt voor bovenbouw basis & onderbouw middelbaar De Rome Club - Docent Doel De leerlingen laten nadenken over internet, wachtwoorden, virussen

Nadere informatie

Ik en geld Gastlessen 2016 - Handleiding

Ik en geld Gastlessen 2016 - Handleiding Ik en geld Gastlessen 2016 - Handleiding Voorwoord Nederlandse jongeren hebben steeds meer geld te besteden, maar ze hebben ook vaker schulden. Om te voorkomen dat deze problemen groter worden naarmate

Nadere informatie

Integratie. Wat weten we over nieuwkomers? 3 VMBO. docentenhandleiding

Integratie. Wat weten we over nieuwkomers? 3 VMBO. docentenhandleiding Integratie Wat weten we over nieuwkomers? 3 VMBO docentenhandleiding Colofon Deze lessen zijn gemaakt in opdracht van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Realisatie: Codename Future: www.codenamefuture.nl

Nadere informatie

& het ROC Een programma over beeldvorming

& het ROC Een programma over beeldvorming & het ROC Een programma over beeldvorming Informatie voor docenten van het ROCvA Educatie JHM 1 februari 2011 Inhoud Korte omschrijving en praktische informatie 3 Gastles - opzet 5 Museumbezoek - informatie

Nadere informatie

Kop. Romp. Lesbrief Zoekgedrag Leerjaar 1-Profiel 1,2,3

Kop. Romp. Lesbrief Zoekgedrag Leerjaar 1-Profiel 1,2,3 Lesbrief Zoekgedrag Leerjaar 1-Profiel 1,2,3 Tijd: 45 50 minuten Kop Introductie Introduceer de opdracht kort: Informatie opzoeken op internet gaat snel en is gemakkelijk toegankelijk. Soms is het niet

Nadere informatie

Meningsvorming: jij en vluchtelingen

Meningsvorming: jij en vluchtelingen Meningsvorming: jij en vluchtelingen Korte omschrijving Het kan uw leerlingen bijna niet ontgaan zijn dat de Europese Unie te maken heeft met een grote stroom vluchtelingen. Sinds een paar maanden is dit

Nadere informatie

LES: Toverboek 2. BENODIGDHEDEN Per leerling werkblad Tover een getal (zie p. 5) potlood en gum AFBEELDING SPELLETJE

LES: Toverboek 2. BENODIGDHEDEN Per leerling werkblad Tover een getal (zie p. 5) potlood en gum AFBEELDING SPELLETJE LES: Toverboek 2 DOEL oefenen van keersommen en combinatie met optellen en aftrekken; inzicht ontwikkelen in het gebruiken van getallen en bewerkingen om een bepaalde uitkomst te krijgen. BENODIGDHEDEN

Nadere informatie

Ik & mijn later. Hoe kunnen we jongeren triggeren om over pensioen na te denken?

Ik & mijn later. Hoe kunnen we jongeren triggeren om over pensioen na te denken? Ik & mijn later Hoe kunnen we jongeren triggeren om over pensioen na te denken? Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 15 juli 2015 Introductie Nationale-Nederlanden Wij zijn Nationale-Nederlanden. Sinds onze

Nadere informatie

Lesbrief Budget Challenge Workshop

Lesbrief Budget Challenge Workshop Lesbrief Budget Challenge Workshop mbo 1-2 Lesvorm Leerlijn Doelgroep Duur Gastdocent : workshop, met online onderdelen : grip op geld : Alle niveaus mbo, vanaf 18 jaar : 90-120 minuten : mogelijk 1 Deze

Nadere informatie

Lesbrief Budget Challenge Workshop mbo 3-4

Lesbrief Budget Challenge Workshop mbo 3-4 Lesbrief Budget Challenge Workshop mbo 3-4 Lesvorm Leerlijn Doelgroep Duur Gastdocent : workshop, met online onderdelen : grip op geld : Alle niveaus mbo, vanaf 18 jaar : 90-120 minuten : mogelijk 1 Deze

Nadere informatie

*Ook met het programma Paint van Windows kunnen foto s bewerkt worden

*Ook met het programma Paint van Windows kunnen foto s bewerkt worden Lesbrief Online pesten Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Tijd: 50 55 minuten Voorbereiding: op http://mediawijsheid.nl/onlinepesten staan allerlei filmpjes, informatie en artikelen over online pesten, bruikbaar

Nadere informatie

SaNdWiCh RoBoT. Wat leren leerlingen van deze les?

SaNdWiCh RoBoT. Wat leren leerlingen van deze les? SaNdWiCh RoBoT leer programmeren zonder een computer te gebruiken! Bij deze les speelt de leraar of gastdocent de rol van een robot. Een robot die boterhammen maakt met boter en hagelslag. De leerlingen

Nadere informatie

Integratie. Wat weten we over nieuwkomers? Docentenhandleiding

Integratie. Wat weten we over nieuwkomers? Docentenhandleiding Integratie Wat weten we over nieuwkomers? 3 HAVO-VWO Docentenhandleiding Colofon Deze lessen zijn gemaakt in opdracht van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Realisatie: Codename Future: www.codenamefuture.nl

Nadere informatie

Dia 1 Introductie max. 2 minuten!

Dia 1 Introductie max. 2 minuten! 1 Dia 1 Introductie max. 2 minuten! Vertel: Deze les gaat vooral over het gebruik van sociale media. Maar: wat weten jullie eigenlijk zelf al over sociale media? Laat de leerlingen in maximaal een minuut

Nadere informatie

Nederlands in Uitvoering

Nederlands in Uitvoering Nederlands in Uitvoering Leerjaar 1 Sport & spel Een mondelinge instructie begrijpen Algemene modulegegevens Leerjaar: 1 Taaltaak: Een mondelinge instructie begrijpen Thema: Sport & spel Leerstijlvariant:

Nadere informatie

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli De weg naar het nieuwe pensioencontract Stichting Pensioenfonds OWASE 18 juli 2013 1/10/2014 Inhoud Samenvatting Conclusies Aanbevelingen Resultaten - per vraag

Nadere informatie

Presentatie Thea Hazel-Stals

Presentatie Thea Hazel-Stals Presentatie Thea Hazel-Stals Door, met, voor jongeren over geld Stichting Weet Wat Je Besteedt Marjon van der Veen Thea Hazel-Stals 2 Weten wat er speelt Onderzoek om te weten wat er speelt onder jongeren

Nadere informatie

EEN OPEN DAG BEZOEKEN

EEN OPEN DAG BEZOEKEN Activiteit voor in de les: EEN BEZOEKEN Middels dit document wil De Haagse Hogeschool de aankomende studenten tools geven om zich goed voor te bereiden op hun studiekeuze via het bezoeken van een Open

Nadere informatie

LES: Post. BENODIGDHEDEN Per leerling werkblad Postzegels (zie p. 5) potlood en gum AFBEELDING SPELLETJE

LES: Post. BENODIGDHEDEN Per leerling werkblad Postzegels (zie p. 5) potlood en gum AFBEELDING SPELLETJE LES: Post DOEL bewust worden dat bij een aantal postzegels met dezelfde waarde een keersom hoort; oefenen van keersommen; bewust worden dat gerelateerde keersommen gebruikt kunnen worden bij het uitrekenen

Nadere informatie

Maak je eigen jaarbegroting

Maak je eigen jaarbegroting Maak je eigen jaarbegroting Inleiding Een begroting maken. Het woord begroting wordt normaal gesproken alleen gebruikt bij bedrijven en de overheid. Maar het is tijd om ook jouw budget dezelfde aandacht

Nadere informatie

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli De weg naar het nieuwe pensioencontract Stichting Pensioenfonds OWASE Martijn Leppink Versie 2. 10 september 2013 Inhoud Samenvatting Conclusies Aanbevelingen

Nadere informatie

Docenteninformatie. Lespakket: Een reis door de wereld van 3D printen. Een reis door de wereld van 3D Printen 1

Docenteninformatie. Lespakket: Een reis door de wereld van 3D printen. Een reis door de wereld van 3D Printen 1 Docenteninformatie Lespakket: Een reis door de wereld van 3D printen Een reis door de wereld van 3D Printen 1 Voorwoord 3D printen is aan een snelle opmars bezig. Het is bijna niet te geloven dat de techniek

Nadere informatie

Verdiepingsopdrachten challenge 2: Spinaziekrachtproef

Verdiepingsopdrachten challenge 2: Spinaziekrachtproef Verdiepingsopdrachten challenge 2: Spinaziekrachtproef Je eigen reclamecampagne In groepjes, eventueel als huiswerkopdracht Opdracht: Creatief denken Duur: 60 minuten (of twee lessen van 30 minuten) Introductie

Nadere informatie

(Designmatic, 2016) RECLAME IN APPS

(Designmatic, 2016) RECLAME IN APPS (Designmatic, 2016) RECLAME IN APPS IN DEZE LES Duur Informatie/leerinhoud Leslokaal Doelstellingen Eén les In deze les staan we stil bij reclame in apps ( in-app advertising ), zowel op smartphones als

Nadere informatie

Beschrijving Deze gastles gaat over je leefstijl en welk soort uitgavenpatroon de leerling heeft. Ben je je bewust van de invloed van reclame en van

Beschrijving Deze gastles gaat over je leefstijl en welk soort uitgavenpatroon de leerling heeft. Ben je je bewust van de invloed van reclame en van Beschrijving Deze gastles gaat over je leefstijl en welk soort uitgavenpatroon de leerling heeft. Ben je je bewust van de invloed van reclame en van hoeveel geld je eigenlijk uitgeeft? Tenslotte: test

Nadere informatie

Financiële opvoeding. September 2007

Financiële opvoeding. September 2007 Financiële opvoeding September 2007 Inhoud INHOUD... 1 1 INLEIDING... 2 1.1 AANLEIDING... 2 1.2 METHODE VAN ONDERZOEK... 2 1.3 ACHTERGRONDVARIABELEN... 3 LEESWIJZER... 4 2 ZAKGELD EN KLEEDGELD... 5 2.1

Nadere informatie

Hoe stel je prioriteiten?

Hoe stel je prioriteiten? Hoe stel je prioriteiten? Wat heb je eraan? In deze les leer je hoe je prioriteiten stelt, dus te kiezen welke dingen het belangrijkst zijn om te doen. Dat is handig als je meer moet doen dan waar je eigenlijk

Nadere informatie

Speelwijzer Go VMBO game

Speelwijzer Go VMBO game Speelwijzer Go VMBO game Voor docenten basisonderwijs Welkom bij Go VMBO. Het spel dat uw leerlingen helpt om een gedegen keuze te maken voor het voortgezet onderwijs. Door het spelen van deze uitdagende

Nadere informatie

Wat doe je met je geld? vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Wat doe je met je geld? vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 20 October 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62277 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Discussie: Start de les door de volgende stelling op het bord te schrijven:

Discussie: Start de les door de volgende stelling op het bord te schrijven: Lesbrief 1 Introductie auteursrecht Voorbereiding Doelen: - De leerlingen worden zich bewust van het bestaan en het belang van auteursrecht en leren verschillende begrippen rondom auteursrecht kennen.

Nadere informatie

Mentor Datum Groep Aantal lln

Mentor Datum Groep Aantal lln Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder Student(e) Klas Stageschool Plaats Rachel van der Pijl P14EhvADT De Springplank. Eindhoven

Nadere informatie

School en computers. Paulusse BedrijfsOpleidingen

School en computers. Paulusse BedrijfsOpleidingen School en computers School en computers Computers zijn niet meer weg te denken uit ons leven. Kinderen van nu spelen vaak al computerspelletjes voor ze naar groep 1 gaan. Op school nemen computers een

Nadere informatie

Vaardigheden - Enquête HV 2. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52705

Vaardigheden - Enquête HV 2. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52705 Vaardigheden - Enquête HV 2 Auteurs VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 July 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52705 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

Eerste baan... en pensioen?

Eerste baan... en pensioen? Eerste baan... en pensioen? Waaraan denk je bij je eerste baan? Pensioen is misschien het laatste waar je aan denkt bij je eerste baan. Toch is het erg belangrijk. Neem dus rustig de tijd om je er in te

Nadere informatie

Verstandig je pensioen regelen

Verstandig je pensioen regelen 1 Verstandig je pensioen regelen Voor wie is deze folder? Deze folder is voor iedereen die zijn of haar pensioen goed wil regelen. Van de mensen die werken heeft bijna de helft nooit goed over het pensioen

Nadere informatie

Fossielen uit de Noordzee

Fossielen uit de Noordzee Fossielen uit de Noordzee Lesbrief websessie Een kijkje achter de schermen van museum Naturalis voor groep 5, 6, 7 en 8 Inhoud lesbrief Fossielen uit de Noordzee 1 Introductieles 2 Beschrijving websessie

Nadere informatie

Wijzer over uw pensioen. In 12 antwoorden

Wijzer over uw pensioen. In 12 antwoorden Wijzer over uw pensioen In 12 antwoorden Pensioen. Geen gemakkelijk onderwerp als u er niet regelmatig mee bezig bent. En toch is het belangrijk. Want er komt een moment dat uw pensioen uw inkomen is.

Nadere informatie

KiesWijzer. een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs

KiesWijzer. een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs KiesWijzer een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs Inleiding Met veel plezier presenteert Intermijn de les KiesWijzer. Uw leerlingen staan in het nieuwe schooljaar weer voor grote keuzes. Welk

Nadere informatie

Wil jij minderen met social media?

Wil jij minderen met social media? Wil jij minderen met social media? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2016 Hulpboekje social media 1 Hoe sociaal zijn social media eigenlijk? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt op social media.

Nadere informatie

Fossielen uit de Noordzee

Fossielen uit de Noordzee Fossielen uit de Noordzee Lesbrief websessie Een kijkje achter de schermen van museum Naturalis voor klas 1 en 2 (VMBO/H/V) lesbrief Fossielen uit de Noordzee 1 Introductieles 2 Beschrijving websessie

Nadere informatie

Workshop C Waarom is stemmen belangrijk en hoe maak ik mijn keuze?

Workshop C Waarom is stemmen belangrijk en hoe maak ik mijn keuze? Workshop C Waarom is stemmen belangrijk en hoe maak ik mijn keuze? Workshop C Waarom is stemmen belangrijk en hoe maak ik mijn keuze? Korte omschrijving workshop In deze workshop ontdekken de deelnemers

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Dammen doe je zo! wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Dammen doe je zo! wat is jouw talent? Workshop Handleiding wat is jouw talent? Workshop: Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen Kees stelt zichzelf en zijn damtegenstander

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Tijd: 50 minuten Voorbereiding: op www.meerdanliefde.nl is veel informatie te vinden in redelijk eenvoudige taal. Ook in het App Note Mouse draaiboek staan

Nadere informatie

3 Hoe pensioenbewust zijn we?

3 Hoe pensioenbewust zijn we? 3 Hoe pensioenbewust zijn we? Door verschillende instanties en bedrijven wordt onderzoek gedaan naar het pensioenbewustzijn van burgers, hun houding tegenover pensioen en de kennis die zij hebben van (hun)

Nadere informatie

Docentenhandleiding KIES VAARDIG! klas 1/2 VMBO-TL/HAVO/VWO

Docentenhandleiding KIES VAARDIG! klas 1/2 VMBO-TL/HAVO/VWO Docentenhandleiding KIES VAARDIG! klas 1/2 VMBO-TL/HAVO/VWO INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Lesdoelen 4 Overzicht werkvormen 5 Uitleg werkvormen 1. Beeld bij kiezen 6 2. Grote en kleine keuzes 6 3. Gevolgen

Nadere informatie

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij Welkom OWASE Pensioenforum 26 juni 2013 OWASE 3 juli 2013 bij Pensioenfonds en solidariteit: één voor allen, allen voor één! www.owase.nl PFO20130626/20130703 2 Programma Pensioenforum De bedoeling van

Nadere informatie

Vaardigheden - Interview vmbo-kg12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61673

Vaardigheden - Interview vmbo-kg12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61673 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 22 augustus 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/61673 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Kim Dalessi. K.dalessi@student.fontys.nl

Kim Dalessi. K.dalessi@student.fontys.nl 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Hallo!!...3 Aflevering 1...7 Opdracht 1...7 Opdracht 2...8 Aflevering 2...9 Opdracht 3...9 Opdracht 4...10 Aflevering 3...11 Opdracht 6...12 Opdracht 7...13 Werkblad Logboek...14

Nadere informatie

Beest binnenste buiten

Beest binnenste buiten Beest binnenste buiten Lesbrief websessie Een kijkje achter de schermen van museum Naturalis voor klas 1 en 2 (VMBO/H/V) lesbrief Beest binnenste buiten 1 Introductieles 2 Beschrijving websessie 3 Afsluiting

Nadere informatie

Gastles: Hoe word ik rijk?

Gastles: Hoe word ik rijk? Gastles: Hoe word ik rijk? Hoe word je rijk? Dat willen we natuurlijk allemaal weten. In deze presentatie krijg je veel tips. Eerst een quiz om te kijken hoe veel jullie weten. Wie weet er veel? Pak je

Nadere informatie

GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December

GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December 2012 1 Management Summary Pensioen Niet-gepensioneerden hebben steeds minder vertrouwen in de afgegeven pensioenindicatie. Een ruime meerderheid schat in dat de

Nadere informatie

Draaiboek voor een gastles

Draaiboek voor een gastles Draaiboek voor een gastles Dit draaiboek geeft jou als voorlichter van UNICEF Nederland een handvat om gastlessen te geven op scholen. Kinderen, klassen, groepen en scholen - elke gastles is anders. Een

Nadere informatie

Ik en Geld en 200% Economie

Ik en Geld en 200% Economie Ik en Geld en 200% Economie Codename Future verbindt het open domein met de methode. Kernpunten: actualisatie, regionalisatie, variatie We vertalen de maatschappelijke boodschap naar het onderwijs. Thema

Nadere informatie

Teleblikles 'Dit ben ik! Mijn ideale online profiel'

Teleblikles 'Dit ben ik! Mijn ideale online profiel' Auteurs Laatst gewijzigd Licentie Webadres Bram Litjens ; Karen Jong 16 April 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/50496 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Docentenhandleiding RADICALLY MINE!

Docentenhandleiding RADICALLY MINE! Docentenhandleiding RADICALLY MINE! Het Van Abbemuseum saai? Vergeet het maar! In het kader van de Radically Mine gaan leerlingen op uiteenlopende manieren aan de slag om een bijdrage te leveren aan dit

Nadere informatie

Website maken Mediawijsheid lessen Juli 2013

Website maken Mediawijsheid lessen Juli 2013 Website maken Mediawijsheid lessen Juli 2013 Website maken - Docent Sociale Media als Facebook/Twitter/Instagram is het medium waar veel pubers zich op begeven. Ouders zeggen wel eens dat de smartphone

Nadere informatie