Warmte Koude Opslag. Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Warmte Koude Opslag. Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe"

Transcriptie

1 Warmte Koude Opslag Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe

2

3 Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug en de Havelterberg, ontstaan door ijsstromen van eeuwen geleden. Klimaatverandering is van alle dag. Alleen het tempo en de gevolgen zijn verschillend. Het veranderend klimaat dwingt ons op een andere manier om te gaan met ons energieverbruik. Drenthe is energieregio bij uitstek. In het verleden met turf, olie en gas. In de toekomst met duurzame energievoorzieningen als biomassa, groen gas en aardwarmte. Dit zijn belangrijke pijlers om tot een duurzame energiehuishouding te komen. Voor de toekomst is het nodig om nu verantwoorde en duurzame beslissingen te nemen. Warmte Koude Opslag, ook wel WKO genoemd, is een vorm van duurzame energie. Voor de provincie Drenthe is WKO een belangrijke energietechniek, waarmee we de uitstoot van broeikasgassen op korte en lange termijn kunnen en willen terugdringen. Met aandacht en daadkracht willen wij als bevoegd gezag, samen met gemeenten en marktpartijen, WKO op een verantwoorde manier een prominente plek geven in onze Drentse ondergrond. Daarom voorzien we u graag van informatie met verschillende brochures en de website De website bevat bovendien een interactieve WKO-tool. Met behulp van deze tool en een handig stappenplan weet u hoe u kunt komen van idee tot realisatie van een WKO-installatie. In deze brochure leest u aan welke regels de opslag van warmte- en koude in de bodem moet voldoen en hoe we omgaan met de controle van deze regels. 3

4 Waarom regels? Warmte Koude Opslag is een economisch zeer interessante en duurzame energietechniek, die bijna in geheel Drenthe kan worden toegepast. De provincie Drenthe zet daarom in op versnelde groei van WKO op een goede, nette manier en zonder nadelige effecten. Bij onzorgvuldige plaatsing en gebruik kunnen WKO-systemen leiden tot schade voor andere gebruikers van de bodem. Onzorgvuldige plaatsing en gebruik kan nadelige gevolgen hebben voor: 1 de werking van andere WKO-systemen in de omgeving; 2 de grondwaterkwaliteit; 3 de bodemtemperatuur; 4 uw eigen comfort en de duurzaamheid van uw WKO-systeem. Open WKO-systemen kunnen daarnaast nadelige gevolgen hebben voor: 5 gebouwen en infrastructuur door verzakking; 6 landbouw (verdroging of vernatting); 7 natuur (verdroging of vernatting); 8 archeologische vondsten; 9 andere grondwateronttrekkingen; 10 verspreiding van verontreinigingen in het grondwater in de omgeving van een WKO. Regelgeving en handhaving zijn nodig om WKO om een goede wijze toe te passen, waarbij schade voor andere gebruikers of doeleinden wordt voorkomen. 4

5

6 Welke regels gelden voor WKO-systemen? Er gelden regels voor de voorbereidingsfase, de operationele fase en voor het beëindigen (= uit bedrijf stellen) van WKO-systemen. Regels voor de voorbereidingsfase Aanvraag of melding bij de provincie Drenthe Voordat een WKO-systeem wordt geplaatst, moet de initiatiefnemer altijd een vergunning of ontheffing aanvragen of een melding indienen. De plaats, het type en de omvang van het systeem bepalen het type aanvraag of melding. Het volgende schema geeft een overzicht van de eisen. Meer informatie over de gekleurde gebieden staat in de brochure Waar mag WKO? of op de website. 6

7 Verplichte melding of aanvraag voor plaatsing van een WKO-systeem Type en omvang WKO-systeem Plaats van het WKO-systeem Groen gebied Oranje gebied Rood gebied Gesloten WKO-systeem met een bodemzijdig vermogen tot 70 kw Melding Aanvraag ontheffing met een bodemzijdig Aanvraag Aanvraag vermogen van 70 kw of meer ontheffing ontheffing Open WKO-systeem met debiet tot 10 m 3 /uur Melding Aanvraag vergunning met debiet van 10 m 3 /uur of meer Aanvraag vergunning Aanvraag vergunning Niet van toepassing (WKO verboden) Niet van toepassing (WKO verboden) Niet van toepassing (WKO verboden) Niet van toepassing (WKO verboden) De benodigde formulieren kunt u vinden op: Andere meldingen Naast de voorgenoemde meldingen en aanvragen dient u de provincie Drenthe vooraf te informeren over de datum waarop de uitvoering van het boorwerk is gepland en over de datum waarop buiten gebruik stellen van een WKO is gepland. U kunt de provincie Drenthe hierover informeren door gebruik te maken van de meldingsformulieren. Deze formulieren hiervoor zijn ook te vinden op Nadelige invloed van WKO-systemen onderling - interferentie Initiatiefnemers van WKO-systemen moeten aantonen dat hun nieuwe systeem niet zal leiden tot vermindering van de opbrengst van andere WKO-systemen in de omgeving. Bij de vergunningaanvragen, ontheffingsaanvraag en meldingen moet dit worden onderbouwd. Vaak kan door aanpassingen in het ontwerp van de WKO voorkomen worden dat een nieuw systeem negatieve invloed heeft op de opbrengst van een nabijgelegen systeem. Bij de provincie Drenthe kunt u opvragen of er WKO-systemen in de omgeving aanwezig zijn. 7

8 Nadelige invloed van open WKO-systemen voor andere gebruikers Open WKO-systemen kunnen ook effecten hebben op ander gebruik van de bodem. Daarom moeten initiatiefnemers van open WKO-systemen met een debiet van 10 m 3 /uur of meer bij de voorbereiding van de vergunningaanvraag laten onderzoeken wat de effecten van het nieuwe systeem zijn op de grondwaterkwaliteit en op ander gebruik (zie Waarom regels ). Ook hier geldt vaak dat met aanpassingen in het ontwerp van de WKO voorkomen kan worden dat schade voor andere gebruikers optreedt. Regels voor de realisatie van WKO-systemen Werken met gecertificeerde bedrijven Iedereen die een WKO-systeem laat plaatsen, moet het boorwerk uitbesteden aan een bedrijf dat hiervoor erkend is. De lijst van erkende bedrijven voor de diverse werkzaamheden is gepubliceerd op: Deze lijst is ook te vinden via Vanaf januari 2013 moet het ontwerp van een WKO-systeem door een bedrijf met erkenning worden gedaan. Vanaf eind 2012 kunt u hier meer informatie over vinden op De lijst van erkende bedrijven voor ontwerp van WKO-systemen zal vanaf januari 2013 gepubliceerd worden op de eerder genoemde websites. Met het erkenningensysteem zorgen markt en overheid ervoor dat de werkzaamheden door deskundige bedrijven worden uitgevoerd, volgens vastgestelde richtlijnen. Hierdoor zijn initiatiefnemers verzekerd van een goed ontworpen en aangelegd WKO-systeem. Ook wordt hiermee voorkomen dat de bodem aangetast wordt. 8

9 9

10 Regels voor de operationele fase Energiebalans Voor WKO-systemen met een diepte tot maximaal 25 meter beneden maaiveld (in zone I) geldt dat het systeem de bodem niet mag opwarmen. Afkoeling van de bodem door deze systemen is wel toegestaan. Dit betekent dat WKO-systemen met een diepte tot 25 meter op jaarbasis netto niet meer energie mogen leveren voor koelen van de woning of het gebouw dan dat zij leveren voor het verwarmen daarvan. Met deze regel wordt voorkomen dat deze bodemlaag structureel wordt opgewarmd door WKO-systemen. Bij opwarming van de bodem zouden de mogelijkheden voor WKO op termijn verkleind worden. WKO-systemen die dieper dan 25 meter beneden maaiveld zijn geplaatst (in zone II), mogen de bodem niet opwarmen, maar ook niet afkoelen. Een energiebalans is noodzakelijk. In deze laag, waar een continue temperatuur heerst, is opwarming of afkoeling van de bodem ongewenst, omdat de bodem ook op lange termijn bruikbaar moet blijven voor verschillende doeleinden. 10

11 Voor kleine WKO-systemen die gebruikt worden voor verwarming en koeling van een woning gelden lichtere eisen in zone II. Hiervoor geldt dat het WKO-systeem het huis zowel moet kunnen verwarmen als koelen. Het percentage warmte dat jaarlijks aan de bodem wordt toegevoegd, bedraagt minimaal 20% ten opzichte van de jaarlijkse aan de bodem onttrokken warmte. Retourtemperatuur Wanneer de bodemtemperatuur te hoog wordt, kan dit leiden tot chemische veranderingen in het grondwater. Om dit te voorkomen mag de vloeistof of het water na het passeren van de warmtepomp in de bodem niet warmer zijn dan: 25 C bij open WKO-systemen; 30 C bij gesloten WKO-systemen. 11

12 12 Bodembeschermende maatregelen bij gesloten WKO-systemen Oranje gebieden zijn bijvoorbeeld intrekgebieden van waterwinningen voor de drinkwatervoorziening of voor consumptiedoeleinden. Het is belangrijk dat het grondwater in deze gebieden schoon blijft. Daarom is in oranje gebieden (zie kaart in de folder Waar is WKO mogelijk? ) alleen leidingwater in de circulatievloeistof van het bodemzijdig deel van de WKO toepasbaar. Het gebruik van toevoegingen, zoals glycol, is hier niet toegestaan.

13 Meetgegevens jaarlijks opsturen aan de provincie Drenthe Tijdens het gebruik van een WKO moet de eigenaar de werking van het systeem (laten) volgen door middel van metingen. De meetplicht geldt niet voor kleine gesloten WKO-systemen in woningen in groene gebieden, met een bodemzijdig vermogen van minder dan 70 kw. De uitkomsten van de metingen moeten eens per jaar worden opgestuurd aan de provincie Drenthe. Hiervoor is het formulier melding meetgegevens beschikbaar, dat te vinden is op Bij open en gesloten WKO-systemen worden de volgende zaken gemeten: De temperatuur van de vloeistof die na het passeren van de warmtepomp of het gebouw in de bodem wordt teruggebracht, aan het bodemzijdige deel van de warmtewisselaar; De hoeveelheden warmte en koude die het systeem aan de bodem onttrekt. Bij open WKO-systemen worden daarnaast de hoeveelheden verpompt grondwater gemeten. Regels voor het uit bedrijf stellen van WKO-systemen Werken met gecertificeerde bedrijven Wanneer u een WKO-systeem buiten gebruik laat stellen, moet u dit door een bedrijf met erkenning laten doen. Bij het uit bedrijf stellen van gesloten WKO-systemen worden de vloeistoffen uit de buizen verwijderd. Bij open en gesloten systemen blijven de bronnen en warmtewisselaars na gebruik in de bodem achter. De buizen moeten goed worden afgedicht met een kleiachtig materiaal. Hierdoor wordt voorkomen dat de achterblijvende buizen transportkanalen worden voor stoffen in het grondwater. De lijst van erkende bedrijven is gepubliceerd op: Deze lijst is ook te vinden via 13

14 Controles door de provincie De provincie Drenthe controleert tijdens de hele levensduur of een WKO-systeem aan de regels voldoet. De eerste controle vindt plaats aan de hand van de ingediende melding of aanvraag. Daarna zijn er controles door middel van bezoeken en aan de hand van de jaarlijkse rapporten met meetgegevens. Plaatsing van WKO-systemen Bij plaatsing van het WKO-systeem controleert een toezichthouder van de provincie tijdens een bezoek of het boorwerk door een erkend boorbedrijf wordt uitgevoerd en of de WKO conform de aanvraag of melding wordt geplaatst. Gebruik van WKO-systemen Tijdens het gebruik controleert de provincie Drenthe aan de hand van de meetgegevens of het WKO-systeem voldoet aan regels voor de energiebalans en de retourtemperatuur. Bij open systemen gebruikt de provincie de meetgegevens ook om te controleren of de hoeveelheid grondwater die is verpompt binnen de vergunde hoeveelheid blijft.

15 Bij controlebezoeken bekijkt de toezichthouder of de benodigde meters aanwezig zijn en of deze goed geplaatst zijn. Ook moet er een logboek aanwezig zijn met de installatiegegevens van de WKO en de metingen. Bij gesloten systemen in oranje gebieden wordt bij het bezoek ook gecontroleerd of er geen chemische stoffen aan de vloeistof in de warmtewisselaars zijn toegevoegd. Uit bedrijf nemen van WKO-systemen Bij het buiten gebruik stellen van WKO-systemen controleert de provincie of het werk door een erkend boorbedrijf wordt uitgevoerd, of bij gesloten systemen de circulatievloeistof goed wordt verwijderd en of de buizen goed worden afgevuld. 15

16 Maatregelen bij overtreding van de regels Wanneer de provincie Drenthe bij de uitvoering van de controles constateert dat bij een WKO-systeem niet aan alle regels wordt voldaan, neemt zij maatregelen. De maatregelen zijn er op gericht om schade aan het bodemsysteem en voor andere gebruikers te voorkomen of te herstellen en om illegale situaties te legaliseren of te beëindigen. Bij plaatsing van een WKO-systeem op een plek waar dat niet is toegestaan, zal de eigenaar het systeem buiten gebruik moeten stellen. Bij doelbewust gebruik van een WKO-systeem zonder de daarvoor verplichte vergunning, ontheffing of melding kan de provincie een boete opleggen. 16

17 Wanneer de provincie Drenthe een andere overtreding van de regels constateert, ontvangt de eigenaar meestal in eerste instantie een schriftelijke waarschuwing, met de opdracht om de overtreding binnen een bepaalde termijn ongedaan te maken. Wanneer de overtreding niet binnen die termijn is beëindigd, zal de provincie herstelmaatregelen afdwingen door een bestuurlijk handhavingstraject te starten. In bepaalde gevallen kunnen zelfs strafrechtelijke maatregelen worden genomen om herstel af te dwingen. De Inspectie Leefomgeving en Transport is het bevoegd gezag voor de boorbedrijven. Wanneer de provincie een overtreding door een boorbedrijf constateert, wordt de Inspectie Leefomgeving en Transport hiervan op de hoogte gesteld. 17

18 Colofon Brochures Meer aanvullende informatie vindt u in de brochures: - Wat is WKO?, uitgave 1 - Waar is WKO mogelijk?, uitgave 2 - Stappenplan WKO, uitgave 3 Contactgegevens Provincie Drenthe U kunt contact opnemen met de provincie voor de volgende onderwerpen: - Meldingen en vergunningen aanvragen - Vergunningverlening - Handhaving - Projectleiding Bodemenergie Telefoon (0592) Gemeenten Voor de afstemming met andere vergunningen kunt u contact opnemen met uw gemeente. Grafische verzorging Docucentrum, provincie Drenthe 18

19 Ga direct naar de WKO website van de provincie Drenthe. 19

20 ROM&N

Warmte Koude Opslag. Stappenplan WKO. Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Stappenplan WKO. Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Stappenplan WKO Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Wat is WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

Bodemenergie en toezicht. 13-2-2013 Gert Jan Evers

Bodemenergie en toezicht. 13-2-2013 Gert Jan Evers Bodemenergie en toezicht 13-2-2013 Gert Jan Evers Inhoud presentatie Is toezicht nodig? Waar toezicht op houden? Wat en hoe worden gegevens aangeleverd? Knelpunten Gevolgen Voorbeelden Oplossingen Na 1

Nadere informatie

(ONTWERP) VERGUNNING VOOR GRONDWATERONTTREKKING OP GROND VAN DE WATERWET

(ONTWERP) VERGUNNING VOOR GRONDWATERONTTREKKING OP GROND VAN DE WATERWET (ONTWERP) VERGUNNING VOOR GRONDWATERONTTREKKING OP GROND VAN DE WATERWET verleend aan Telecom Service Leek B.V. De activiteit water in de bodem brengen of eraan te onttrekken Locatie: De Hoogte 1 leek

Nadere informatie

VERGUNNING VOOR GRONDWATERONTTREKKING OP GROND VAN DE WATERWET

VERGUNNING VOOR GRONDWATERONTTREKKING OP GROND VAN DE WATERWET VERGUNNING VOOR GRONDWATERONTTREKKING OP GROND VAN DE WATERWET verleend aan Woningcorporatie Lefier Ontwikkelbedrijf De activiteit water in de bodem brengen en eraan ontrekken (Locatie: Berkenstraat 2

Nadere informatie

Ervaringen met gesloten bodemenergiesystemen in Goes. Dag van de Zeeuwse Bodem - 21 april 2016 Ronald Wennekes - IF Technology

Ervaringen met gesloten bodemenergiesystemen in Goes. Dag van de Zeeuwse Bodem - 21 april 2016 Ronald Wennekes - IF Technology Ervaringen met gesloten bodemenergiesystemen in Goes Dag van de Zeeuwse Bodem - 21 april 2016 Ronald Wennekes - IF Technology 1 Inhoud 1. Bodemenergie in het kort 2. Melding en vergunning gesloten systemen

Nadere informatie

HUM en BUM Bodemenergiesystemen. Bodem+ Manfred Beckman Lapré

HUM en BUM Bodemenergiesystemen. Bodem+ Manfred Beckman Lapré HUM en BUM Bodemenergiesystemen Bodem+ Manfred Beckman Lapré De Bodemenergie quiz 12 vragen over de HUM en BUM bodemenergie Tot slot enkele tips 2 WB Bodemenergie Testvraag Wie ben ik? GROEN: Handhaver,

Nadere informatie

AMVB BODEMENERGIE BORGINGSPROCES

AMVB BODEMENERGIE BORGINGSPROCES AMVB BODEMENERGIE BORGINGSPROCES Aan : SRE-Gemeenten Van : Harold Roeleven en Maaike van Roij Datum : 2013 Onderwerp : Borging en registratie Besluit bodemenergiesystemen Algemeen Er zijn gemeenten die

Nadere informatie

Registratie van bestaande bodemwarmtewisselaars/ bodemgekoppelde warmtepompen. Meld uw systeem en voorkom onderlinge beïnvloeding

Registratie van bestaande bodemwarmtewisselaars/ bodemgekoppelde warmtepompen. Meld uw systeem en voorkom onderlinge beïnvloeding Registratie van bestaande bodemwarmtewisselaars/ bodemgekoppelde warmtepompen Meld uw systeem en voorkom onderlinge beïnvloeding Het gebruiken van de bodem als energiebron is de laatste jaren in populariteit

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. REIKWIJDTE BELEIDSKADER

1. INLEIDING 2. REIKWIJDTE BELEIDSKADER 1. INLEIDING In het POL 2006 is vastgelegd dat de Provincie Limburg warmte en koude opslag (WKO) actief zal stimuleren, rekening houdend met de belangen van grondwaterkwaliteit en grondwateronttrekkingen.

Nadere informatie

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld:

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld: Besteco wil aan de hand van een korte, eenvoudige uitleg algemene informatie verstrekken omtrent warmtepompinstallaties en waar de aandachtspunten liggen. De meest optimale installatie is een zuinige installatie.

Nadere informatie

Cases bodemenergie - inclusief antwoorden. Beoordelen meldingen en vergunningaanvragen gesloten bodemenergiesystemen

Cases bodemenergie - inclusief antwoorden. Beoordelen meldingen en vergunningaanvragen gesloten bodemenergiesystemen Cases bodemenergie - inclusief antwoorden Beoordelen meldingen en vergunningaanvragen gesloten bodemenergiesystemen Cases Wijzigingsbesluit bodemenergie Oefenen met afhandelen meldingen & OBM-aanvragen

Nadere informatie

Vragen en antwoorden Regiodag bodemenergie in Arnhem

Vragen en antwoorden Regiodag bodemenergie in Arnhem Vragen en antwoorden Regiodag bodemenergie in Arnhem NL Milieu en Leefomgeving Prinses Beatrixlaan 2 2595 AL Den Haag Postbus 93144 2509 AC Den Haag www.agentschapnl.nl Hoe wordt de communicatie mbt het

Nadere informatie

Wijzigingsbesluit Bodemenergiesystemen. RWS Leefomgeving / Bodem+ Manfred Beckman Lapré

Wijzigingsbesluit Bodemenergiesystemen. RWS Leefomgeving / Bodem+ Manfred Beckman Lapré Wijzigingsbesluit Bodemenergiesystemen RWS Leefomgeving / Bodem+ Manfred Beckman Lapré Wat zijn bodemenergiesystemen? open systemen, ofwel WKO systemen gesloten systemen, ofwel bodemwarmtewisselaars 3

Nadere informatie

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 Inhoud 1. Introductie 2. Inventarisatie a. Bodemgeschiktheid b. Bouwontwikkelingen c. Omgevingsbelangen

Nadere informatie

Wijzigingsbesluit bodemenergiesystemen. presentatie Peter Kouwenhoven

Wijzigingsbesluit bodemenergiesystemen. presentatie Peter Kouwenhoven Wijzigingsbesluit bodemenergiesystemen presentatie Peter Kouwenhoven Aanpassing 6 (7) bestaande AMvB s Water besluit Abm Waterbesluit Activiteitenbesluit milieubeheer Blbi Bbk Besluit lozen buiten inrichtingen

Nadere informatie

Boren zonder Zorgen Erkenningsregeling. RWS Leefomgeving / Bodem+ Jan Frank Mars

Boren zonder Zorgen Erkenningsregeling. RWS Leefomgeving / Bodem+ Jan Frank Mars Boren zonder Zorgen Erkenningsregeling RWS Leefomgeving / Bodem+ Jan Frank Mars Inhoud 1. Wet- en regelgeving 2. Erkenningsregeling 3. Rol Inspectie Leefomgeving & Transport 4. Rol toezicht & Handhaving

Nadere informatie

Welke meldingen en vergunningen zijn nodig bij onttrekkingen uit /infiltraties in grondwater? Een overzicht t.b.v. glastuinbouw en boomkwekerijen

Welke meldingen en vergunningen zijn nodig bij onttrekkingen uit /infiltraties in grondwater? Een overzicht t.b.v. glastuinbouw en boomkwekerijen Welke meldingen en vergunningen zijn nodig bij onttrekkingen uit /infiltraties in grondwater? Een overzicht t.b.v. glastuinbouw en boomkwekerijen De behoefte aan het benutten van ondergrondse mogelijkheden

Nadere informatie

Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk. Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie

Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk. Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie DEFINITIEF Opdrachtgever Adviseur

Nadere informatie

Notitie. 1. Inleiding

Notitie. 1. Inleiding Installect Rozenstraat 11 7223 KA Baak www.installect.nl W.H. Bruil T 0575 441187 wbruil@installect.nl Notitie Project : Sanquin Amsterdam Onderwerp : aanmeldingsnotitie voor de m.e.r.-beoordelingsplicht

Nadere informatie

Wijzigingsbesluit Bodemenergiesystemen

Wijzigingsbesluit Bodemenergiesystemen Wijzigingsbesluit Bodemenergiesystemen toezicht en handhaving RWS Leefomgeving / Bodem+ Jan Frank Mars Quiz: Wijzigingsbesluit bodemenergie 2 WB Bodemenergie Vraag 0 Wie ben ik? GROEN Handhaver / BOA GEEL

Nadere informatie

WHITEPAPER Warmte-koude opslagsystemen

WHITEPAPER Warmte-koude opslagsystemen WHITEPAPER Warmte-koude opslagsystemen Auteur: Fred de Lede 1 Warmte-koude opslagsystemen Vroeger toen de energieprijzen bijzonder laag waren en de CO 2-doelstellingen nog niet waren geformuleerd, bleken

Nadere informatie

Bijlage 1: Kaart Aanwijzing Interferentiegebied

Bijlage 1: Kaart Aanwijzing Interferentiegebied Bijlage 1: Kaart Aanwijzing Interferentiegebied Toelichting Algemeen Artikel 1 Begripsomschrijving Op 1 juli 2013 treedt het Besluit bodemenergiesystemen in werking. Het besluit bevat regels over het installeren

Nadere informatie

Wavin Diensten BV. Energiebesparing. warmte-koudeopslag restwarmte. Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V.

Wavin Diensten BV. Energiebesparing. warmte-koudeopslag restwarmte. Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V. Wavin Diensten BV Energiebesparing warmte-koudeopslag restwarmte Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V. Inhoud 2 Inhoud Wavin locatie algemeen Koude opslagsysteem Ombouw naar warmte-koude

Nadere informatie

{ PRINT "&l0s \* MERGEFORMAT } Dienst Water en Milieu

{ PRINT &l0s \* MERGEFORMAT } Dienst Water en Milieu { PRINT "&l0s \* MERGEFORMAT } Dienst Water en Milieu Pythagoraslaan 101 Postbus 80300 3508 TH Utrecht V E R G U N N I N G Tel. 030-2589111 Fax 030-2583140 http://www.provincie-utrecht.nl Datum 4 oktober

Nadere informatie

Vergunningverlening. Besluit

Vergunningverlening. Besluit Vergunningverlening Pythagoraslaan 101 Postbus 80300 3508 TH Utrecht Tel. 030-2589111 Fax 030-2583140 http://www.provincie-utrecht.nl Besluit Datum 16 september 2008 Team Groen, Grond en Water Nummer 2008INT229518

Nadere informatie

Bodemenergie in Arnhem Stimuleren en regie

Bodemenergie in Arnhem Stimuleren en regie Stimuleren en regie 12 juni 2013 Marc van der Burght Gelders netwerk Energie Beleidsmedewerker Bodem en Energie Open systeem 2011 Zes programmalijnen: 1. Energieneutraal Arnhem 2. Toonaangevend cluster

Nadere informatie

Warmtepompen. Standaard en TOP-klasse

Warmtepompen. Standaard en TOP-klasse Warmtepompen Standaard en TOP-klasse Geveke is met ruim 40 jaar ervaring specialist in het adviseren, leveren, samenbouwen en in werking stellen van producten en systemen voor uw gebouw en productieproces.

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede

Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede Vraagstelling Inventariseren van de WKO-installaties van de complexen Wachter-Valpoort en Contrefort-Chrispijn.

Nadere informatie

Aardwarmte / Luchtwarmte

Aardwarmte / Luchtwarmte 2015 Aardwarmte / Luchtwarmte Verdiepende opdracht Inleiding; In dit onderdeel kun je meer leren over het onderwerp Aardwarmte/Luchtwarmte. Pagina 1 Inhoud 1.Aardwarmte / luchtwarmte...3 1.1 Doel van de

Nadere informatie

in Flevoland Heeft u er last van of wilt u het gebruiken?

in Flevoland Heeft u er last van of wilt u het gebruiken? Grondwater in Flevoland Heeft u er last van of wilt u het gebruiken? 1. Wat is grondwater? Grondwater is de naam zegt het al water onder het grondoppervlak. Normaal gesproken is dit water dus niet zichtbaar.

Nadere informatie

Vergunningverlening. Besluit

Vergunningverlening. Besluit Vergunningverlening Pythagoraslaan 101 Postbus 80300 3508 TH Utrecht Tel. 030-2589111 Fax 030-2583140 www.provincie-utrecht.nl Besluit Datum 17 februari 2009 Team Groen, Grond en Water Nummer 2009int238011

Nadere informatie

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen Open en gesloten WKO systemen Open systemen Een kenmerk van open systemen is dat er grondwater onttrokken en geïnfiltreerd wordt. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen doubletsystemen, monobronsystemen

Nadere informatie

Toezicht ILT Bodemenergie. Maarten Busstra (ILT)

Toezicht ILT Bodemenergie. Maarten Busstra (ILT) Toezicht ILT Bodemenergie Maarten Busstra (ILT) Programma 1. Rol, positie en werkwijze ILT 2. Inspecties in 2015 & 2016 bij bedrijven die zonder erkenning werken 3. Inspecties vanaf 2016 bij bedrijven

Nadere informatie

Algemene regels bij de keur van Wetterskip Fryslân. Algemene bepalingen en voorschriften voor onttrekkingen van grondwater uit de bodem

Algemene regels bij de keur van Wetterskip Fryslân. Algemene bepalingen en voorschriften voor onttrekkingen van grondwater uit de bodem Algemene regels bij de keur van Wetterskip Fryslân Algemene bepalingen en voorschriften voor onttrekkingen van grondwater uit de bodem INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1 ALGEMENE BEPALINGEN 3 Artikel 1 Begripsomschrijvingen

Nadere informatie

portefeuillehouder A. Hazelebach

portefeuillehouder A. Hazelebach BESLUIT B. en W. d.d. 21 MEI 2013 Advies aan het college van burgemeester en wethouders Bodemenergiesystemen B13.000215 collegevergadering 21/05/2013 commissievergadering raadsvergadering 11 juni 2013

Nadere informatie

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Bodem & Klimaat Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Jaartemperaturen en warmterecords in De Bilt sinds het begin van de metingen in 1706 Klimaatverandering KNMI scenarios Zomerse dagen Co de Naam

Nadere informatie

Monitoring en Energiebalans

Monitoring en Energiebalans Balans verschil Houtkachel draaikoeler Uw partner in duurzame energie Warmte Koude Monitoring en Energiebalans Cius Monitoring Meten = Weten Optimale regeling = Kostenbesparing Betaalsysteem Wetgeving

Nadere informatie

bevoegd gezag gesloten in de praktijk zeer weinig voorkomt.

bevoegd gezag gesloten in de praktijk zeer weinig voorkomt. telefoon 085-4862450 www.sikb.nl Pagina 1 van 9 OVERZICHT WIJZIGINGEN BUM S EN HUMS S BODEMENERGIE OKTOBER 2015 Voorgenomen wijzigingen in versie 2.4 ten opzichte van versie 2.3 Tabel 1. Wijzigingen BUM

Nadere informatie

Het technische rendement van zonnepanelen Opdracht 2.5 Warmteopslag Aquifer, WKO Ondergrondse warmte en koudeopslag

Het technische rendement van zonnepanelen Opdracht 2.5 Warmteopslag Aquifer, WKO Ondergrondse warmte en koudeopslag van de stroomkosten en een actuele rentestand. Zo kunt u de juiste keuze of u wilt investeren in zonnepanelen. Lees meer informatie over de Standaard Rekenmethode. Het technische rendement van zonnepanelen

Nadere informatie

WARMTEPOMPEN VOOR OOSTERWOLD

WARMTEPOMPEN VOOR OOSTERWOLD WARMTEPOMPEN VOOR OOSTERWOLD Bewonersinformatie warmtepompen WARMTEPOMPINFORMATIE VOOR ZELFBOUWERS OOSTERWOLD Over TNO: TNO is een onafhankelijke not-for-profit onderzoeksorganisatie (voor toegepastnatuurwetenschappelijk

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen van Amaryllis Amazone Amaryllis Deel 2 : energiemonitoring

Het Nieuwe Telen van Amaryllis Amazone Amaryllis Deel 2 : energiemonitoring Het Nieuwe Telen van Amaryllis Amazone Amaryllis 2011-2012. Deel 2 : energiemonitoring Het Nieuwe Telen Amaryllis : Deel 2 Energiemonitoring projectnummer 1400007415 Januari 2013 Energiemonitoring Plantmonitoring

Nadere informatie

WKO Installaties opbouw en beheer

WKO Installaties opbouw en beheer WKO Installaties opbouw en beheer Frank Cogels L&A Real Estate Solutions bv WKO aandachtspunten Installaties met WKO bestaan o.a. uit: - Bronnen - Warmtewisselaars (TSA s) - Opwekkers (tempverhogers) -

Nadere informatie

Toezicht & Handhaving in de Gemeente Meerssen

Toezicht & Handhaving in de Gemeente Meerssen Toezicht & Handhaving in de Gemeente Meerssen INLEIDING De meeste mensen willen graag wonen in een gemeente die veilig is en er netjes en verzorgd uitziet. Maar we willen ook wel eens iets aan de omgeving

Nadere informatie

DE VERVUILER BETAALT. Franc. Span Bewonersinformatieavond Edelchemie 5 februari 2013

DE VERVUILER BETAALT. Franc. Span Bewonersinformatieavond Edelchemie 5 februari 2013 DE VERVUILER BETAALT Franc. Span Bewonersinformatieavond Edelchemie 5 februari 2013 DE VERVUILER BETAALT De vervuiler betaalt, is een economisch beginsel waarbij als uitgangspunt geldt dat iedere vervuiler

Nadere informatie

White Paper Warmtepompsysteem

White Paper Warmtepompsysteem White Paper Warmtepompsysteem Inleiding Een warmtepompsysteem is voor veel mensen inmiddels een bekend begrip, toch ontstaat er nog steeds veel onduidelijkheid over de werking van het systeem. Dit blijkt

Nadere informatie

Voorwaarden aansluiting appartementen en woningen op WKO bron DSKII

Voorwaarden aansluiting appartementen en woningen op WKO bron DSKII Voorwaarden aansluiting appartementen en woningen op WKO bron DSKII Stichting Spaarnesant 04 februari 2014 9X3803 Entrada 301 Postbus 94241 1090 GE Amsterdam +31 20 569 77 00 Telefoon 020-5697701 Fax info@amsterdam.royalhaskoning.com

Nadere informatie

GronDwatEr. onttrekken En LozEn Van

GronDwatEr. onttrekken En LozEn Van GronDwatEr bronnering 2014 onttrekken En LozEn Van bronneringswater waterschap Zuiderzeeland zorgt voor schoon water, voldoende water en veiligheid. dit betekent dat waterschap Zuiderzeeland ook verantwoordelijk

Nadere informatie

Realisatie WKO. WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO

Realisatie WKO. WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO Realisatie WKO WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO 1 Bouwopgave: Case: realisatie 4 woontorens, totaal 200 appartementen 2 gemeente convenant (stap 2) duurzame ambities DE scan besluit gemeenteraad

Nadere informatie

Grondwater en ondergrond: een afweging waard!

Grondwater en ondergrond: een afweging waard! Grondwater en ondergrond: een afweging waard! Douwe Jonkers plv programmamanager Bodem en Ondergrond Symposium De waarde van grondwater, 23 september 2015 Maatschappelijk belang Meer maatschappelijke aandacht

Nadere informatie

Kom verder. Saxion. Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen. Welkom. Jan de Wit, 20 juni 2012

Kom verder. Saxion. Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen. Welkom. Jan de Wit, 20 juni 2012 Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen Welkom Jan de Wit, 20 juni 2012 Vragen? Trends: 1. Energiebesparing door monitoring & procesbeheersing 2. Energiebesparing

Nadere informatie

Bodem+, Kennis van bodemzaken

Bodem+, Kennis van bodemzaken Bodem+, Kennis van bodemzaken Bodem+, Kennis van bodemzaken Handhaving Activiteitenbesluit Fred Mudde Robert Luinge Inhoud presentatie - Beleidsachtergronden Activiteitenbesluit - Uitvoeren toezicht op:

Nadere informatie

Toelichting Aanvraag subsidie Marktintroductie energie-innovaties

Toelichting Aanvraag subsidie Marktintroductie energie-innovaties Toelichting Aanvraag subsidie Marktintroductie energie-innovaties Waarom deze toelichting? Deze toelichting hoort bij het digitale aanvraagformulier 'Subsidie voor Marktintroductie energie-innovaties 2010'.

Nadere informatie

Datacenterkoeling zonder F-gassen: uw data center het gehele (!) jaar compressorloos geklimatiseerd. Spreker: Marius Klerk

Datacenterkoeling zonder F-gassen: uw data center het gehele (!) jaar compressorloos geklimatiseerd. Spreker: Marius Klerk Datacenterkoeling zonder F-gassen: uw data center het gehele (!) jaar compressorloos geklimatiseerd Spreker: Marius Klerk ZONDER F-GASSEN STAAT UW DATACENTER STIL! F-gassen? gefluoreerde broeikasgassen,

Nadere informatie

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens MeppelEnergie Lokaal Duurzaam EnergieBedrijf MeppelEnergie Openingshandeling op 26-1-2012 Duurzame energie voor de woonwijk Nieuwveense

Nadere informatie

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP De duurzame energiebron is onuitputtelijk, maar heeft een te laag temperatuurniveau om de CV rechtstreeks op aan te kunnen sluiten. De temperatuur zal dus eerst verhoogd moeten worden, waardoor wij onze

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business. Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect)

Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business. Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect) Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect) Elbert Raben Product Manager IT Controlelijst EU Code of Conduct Best

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Wat kan er gebeuren in de wereld als de productie niet kan voldoen aan de stijgende vraag? Fossiele brandstof en delfstoffen zijn eindig. Probleemstelling is dus eenvoudig

Nadere informatie

Verbinden van onder- en bovengrond

Verbinden van onder- en bovengrond Verbinden van onder- en bovengrond Gebieden en clusters: Slimmer omgaan met grondwater Inhoud - Gebiedsgerichte benadering - Toelichting locaties: multi sectorale opgave - Het proces Deventer 18 november

Nadere informatie

NOTITIE. 1. Inleiding. 2. Beleidsruimte. Gemeente Bunnik. J. Neyssen

NOTITIE. 1. Inleiding. 2. Beleidsruimte. Gemeente Bunnik. J. Neyssen NOTITIE aan Gemeente Bunnik t.a.v. J. Neyssen kopie aan -- opsteller M. de Jong telefoon 088 02 25 111 datum 27 maart 2015 kenmerk Z-2014-07555/9131 doc.ref NOTITIE werkafspraken bodem onderwerp Werkafspraken

Nadere informatie

Verwarming en koeling met warmtepomp d.m.v. vloerverwarming / koeling. Werking van de warmtepomp

Verwarming en koeling met warmtepomp d.m.v. vloerverwarming / koeling. Werking van de warmtepomp BEWONERSINSTRUCTIE Verwarming en koeling met warmtepomp d.m.v. vloerverwarming / koeling Voor de opwekking van benodigde warmte en koude in uw woning wordt gebruik gemaakt van een warmtepomp van het fabrikaat

Nadere informatie

Bijlage 1: Bestemmingsplan begrippen, regels en toelichting

Bijlage 1: Bestemmingsplan begrippen, regels en toelichting Bijlage 1: Bestemmingsplan begrippen, regels en toelichting In deze bijlage zijn voorbeeld planregels met betrekking tot archeologie en cultuurhistorie opgenomen voor nieuwe bestemmingsplannen in de gemeente

Nadere informatie

TAB 1 / HOOFDSTUK 1 TAB 2 / HOOFDSTUK 2 I. INLEIDING COLOFON INLEIDING DEELNEMERSLIJST + DOCENTEN

TAB 1 / HOOFDSTUK 1 TAB 2 / HOOFDSTUK 2 I. INLEIDING COLOFON INLEIDING DEELNEMERSLIJST + DOCENTEN TAB 1 / HOOFDSTUK 1 COLOFON INLEIDING DEELNEMERSLIJST + DOCENTEN TAB 2 / HOOFDSTUK 2 I. INLEIDING, COÖRDINATOR VAN DE CURSUS HAND OUT PRESENTATIE NVOE II. SYSTEEMCONCEPTEN 1. WELKE PLAATS HEEFT ENERGIEOPSLAG

Nadere informatie

Geothemie. Nieuwe kansen voor het warmtenet

Geothemie. Nieuwe kansen voor het warmtenet Geothemie Nieuwe kansen voor het warmtenet 06 54268181 1 Accelerate energy innovation Drs. Ronald den Boogert Ronald@inimpact.nl By the implementation of innovative technologies and a close cooperation

Nadere informatie

Verwarming, koeling, warm water en ventilatie in uw woning

Verwarming, koeling, warm water en ventilatie in uw woning Verwarming, koeling, warm water en ventilatie in uw woning Uw woning is aangesloten op een collectief, duurzaam energiesysteem. Deze installatie verwarmt in de winter, koelt in de zomer en zorgt voor warm

Nadere informatie

Goed bezig blijven met bodemenergie

Goed bezig blijven met bodemenergie Goed bezig blijven met bodemenergie De meest logische vorm van certificatie Arthur de Groof Diep onder Drenthe, WKO Assen, 12 juni 2012 Waar een wil is De wil: bescherming van een goede uitvoeringspraktijk

Nadere informatie

De samenwerkende bedrijven van Green Well Westland gaan naar verwachting per jaar 7.000.000 m3 aardgas en 13.000.000 kilo aan CO2 besparen.

De samenwerkende bedrijven van Green Well Westland gaan naar verwachting per jaar 7.000.000 m3 aardgas en 13.000.000 kilo aan CO2 besparen. Fig. 73 6. Wat is het verschil tussen beide verdeelstukken? 7. Teken een verdeelstuk na. 8. Zet pijlen in de buizen in de richting van de warme waterstroom. 9. Wat is de functie van mengklep? 10. Wanneer

Nadere informatie

protocol melding activiteiten gebiedsgerichte aanpak Versie: 25 maart Inleiding 1.1 Aanleiding

protocol melding activiteiten gebiedsgerichte aanpak Versie: 25 maart Inleiding 1.1 Aanleiding protocol melding activiteiten gebiedsgerichte aanpak Versie: 25 maart 2010 1 Inleiding 1.1 Aanleiding In de beschikking 1 op het saneringsplan ondergrond Utrecht gefaseerde gebiedsgerichte aanpak (ook

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag (WKO) toelichting

Warmte Koude Opslag (WKO) toelichting Warmte Koude Opslag (WKO) toelichting Inhoudsopgave Warmte Koude Opslag (WKO) toelichting...1 Inleiding...1 Principe van de WKO...1 Comfort...1 Instellen kamerthermostaat...2 Naregeling in de slaapkamers...2

Nadere informatie

HOE GELD VERDIENEN MET ENERGIE UIT EIGEN BODEM? ONDIEPE GEOTHERMIE: DE DUURZAME ENERGIE-OPLOSSING 4 NOVEMBER 2014 ZWIJNAARDE

HOE GELD VERDIENEN MET ENERGIE UIT EIGEN BODEM? ONDIEPE GEOTHERMIE: DE DUURZAME ENERGIE-OPLOSSING 4 NOVEMBER 2014 ZWIJNAARDE Ir.L.François HOE GELD VERDIENEN MET ENERGIE UIT EIGEN BODEM? ONDIEPE GEOTHERMIE: DE DUURZAME ENERGIE-OPLOSSING 4 NOVEMBER 2014 ZWIJNAARDE Programma 17u00 Smart Geotherm-project: Potentieel, EPB-verloop,

Nadere informatie

Functioneren van WKO installaties

Functioneren van WKO installaties Functioneren van WKO installaties Het belang van goed beheer Klaasjan van der Maas Unica Ecopower Arjan van Bon Royal HaskoningDHV Vragen 1. Hoe ziet de nieuwe wetgeving en certificering eruit? 2. Hoe

Nadere informatie

Energie uit oppervlaktewater

Energie uit oppervlaktewater Energie uit oppervlaktewater Thema: De theoretische benadering Dr. ir. Kees Wisse Ir. Kundert de Wit DWA installatie en energieadvies Inhoud Open en gesloten, diep, ondiep Installatieconcepten Vereenvoudigde

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD JAARGANG: 2007 NR.: 93 VERORDENING WATERHUIS - HOUDING LIMBURG 1997

PROVINCIAAL BLAD JAARGANG: 2007 NR.: 93 VERORDENING WATERHUIS - HOUDING LIMBURG 1997 BIJLAGE PROVINCIAAL BLAD JAARGANG: 2007 NR.: 93 VERORDENING WATERHUIS - HOUDING LIMBURG 1997 Provinciale Staten van Limburg, maken ter voldoening aan het bepaalde in de Algemene wet bestuursrecht bekend

Nadere informatie

Themabijeenkomst BodemenergieNL BEHEER & ONDERHOUD. Samenhang bovengrond en ondergrond. Themabijeenkomst BodemenergieNL 4 december 2014

Themabijeenkomst BodemenergieNL BEHEER & ONDERHOUD. Samenhang bovengrond en ondergrond. Themabijeenkomst BodemenergieNL 4 december 2014 Themabijeenkomst BodemenergieNL BHR & ONDRHOUD Samenhang bovengrond en ondergrond ven voorstellen Techniplan Adviseurs bv raadgevend ingenieursbureau; Installaties en nergie & Milieu ongeveer 40 fte focus

Nadere informatie

Baas in eigen Bodem? Green Spread, september 2010

Baas in eigen Bodem? Green Spread, september 2010 Baas in eigen Bodem? Green Spread, september 2010 Aardwarmte in Nederland Aardwarmte (geothermie) is de warmte die in de aardkorst zit gevangen. In de bovenste meters van de aardkorst heeft de temperatuur

Nadere informatie

Geef verse lucht de ruimte, woon en werk gezonder

Geef verse lucht de ruimte, woon en werk gezonder Geef verse lucht de ruimte, woon en werk gezonder Geef verse lucht de ruimte, woon en werk gezonder Gebouwen zijn steeds beter geïsoleerd. Goed voor de energierekening en het comfort in huis en op kantoor,

Nadere informatie

Afwijkingen inrichting, uitrusting en gebruik luchthavens

Afwijkingen inrichting, uitrusting en gebruik luchthavens Afwijkingen inrichting, uitrusting en gebruik luchthavens Pagina 1 Luchthavens in Nederland zijn ingericht en uitgerust in overeenstemming met (inter)nationale voorschriften. Dit bevordert het veilig gebruik

Nadere informatie

SolarFreezer. Comfort zonder aardgas

SolarFreezer. Comfort zonder aardgas SolarFreezer Comfort zonder aardgas Jacques Mathijsen April 2017 1 Energie per woning Gemiddeld energie verbruik in Nederland woning met 2.2 personen Elektrische energie 100% = 3.500 kwh Thermische energie

Nadere informatie

Utrechtse Bodemenergie Agenda Meer energie uit de bodem. Samenwerking tussen gemeente Utrecht en provincie Utrecht

Utrechtse Bodemenergie Agenda Meer energie uit de bodem. Samenwerking tussen gemeente Utrecht en provincie Utrecht Utrechtse Bodemenergie Agenda 2016-2018 Meer energie uit de bodem Samenwerking tussen gemeente Utrecht en provincie Utrecht 1 Utrechtse Bodemenergie Agenda Dit is de Utrechtse Bodemenergie Agenda van de

Nadere informatie

Melden en registreren De informatiecyclus

Melden en registreren De informatiecyclus Melden en registreren De informatiecyclus Margreet van der Honing (RWS / InfoMil) Carla Nikkels (GBO Provincies LGR) Jan Klein Kranenburg (RWS / Bodem+) 15 juli 2013 INHOUD De informatiecirkel: introductie

Nadere informatie

Kenniscentrum InfoMil Energiebesparing bij een sportclub

Kenniscentrum InfoMil Energiebesparing bij een sportclub Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu Energiebesparing bij een sportclub 23 januari 2017 Inhoudsopgave Energiebesparing bij een sportclub 3 Energiezuinige sportveldverlichting 3 Opwekken

Nadere informatie

Wonen in Pijnacker. Comfortabel en duurzaam wonen

Wonen in Pijnacker. Comfortabel en duurzaam wonen Wonen in Pijnacker Comfortabel en duurzaam wonen Toelichting op het klimaatsysteem in de woningen aan de Emmastraat 3 t/m 21 (oneven), Stationsstraat 54 t/m 62a Faunalaan 1 t/m 35 (oneven) Bosmuiszoom

Nadere informatie

BELEIDSNOTITIE EN STIMULERINGSPROGRAMMA WARMTE- EN KOUDEOPSLAGSYSTEMEN (WKO S) IN FRYSLÂN

BELEIDSNOTITIE EN STIMULERINGSPROGRAMMA WARMTE- EN KOUDEOPSLAGSYSTEMEN (WKO S) IN FRYSLÂN BELEIDSNOTITIE EN STIMULERINGSPROGRAMMA WARMTE- EN KOUDEOPSLAGSYSTEMEN (WKO S) IN FRYSLÂN 2 Inhoud Pag. Leeswijzer 5 1. Warmte- en koudeopslag 7 2. Randvoorwaarden voor gebruik 7 3 Landelijke aanpak 8

Nadere informatie

Landelijk toezicht op kinderopvang in 2008

Landelijk toezicht op kinderopvang in 2008 Landelijk toezicht op kinderopvang in 2008 Landelijk toezicht op kinderopvang in 2008 In Nederland gelden hoge eisen voor kinderopvang. We willen dat kinderen gezond en veilig kunnen leren, spelen, slapen

Nadere informatie

Handreiking gemeentelijke besluiten bodemenergiesystemen (BUM BE deel 2)

Handreiking gemeentelijke besluiten bodemenergiesystemen (BUM BE deel 2) telefoon 0182-540675 www.sikb.nl Handreiking gemeentelijke besluiten bodemenergiesystemen (BUM BE deel 2) Besluitvormings Uitvoerings Methode voor toetsen en beschikken in het kader van de Wet algemene

Nadere informatie

Beheer en onderhoud in de praktijk. Warmtepompsystemen met verticale bodemwisselaar technieken. Peter Centen Nathan Group

Beheer en onderhoud in de praktijk. Warmtepompsystemen met verticale bodemwisselaar technieken. Peter Centen Nathan Group Beheer en onderhoud in de praktijk Warmtepompsystemen met verticale bodemwisselaar technieken Peter Centen Nathan Group 2 1 COLLECTIEF BRONSYSTEEM (WARMTEPOMP INDIVIDUEEL PER APPARTEMENT) VERTICALE BODEMWARMTE-

Nadere informatie

Postbus 40 9466 AA Gieten T 0592-260990 F 0592-260620 KvK. 04070160 BTW.nr 8131.79.853.B01 www.vloerverwarmingnederland.nl

Postbus 40 9466 AA Gieten T 0592-260990 F 0592-260620 KvK. 04070160 BTW.nr 8131.79.853.B01 www.vloerverwarmingnederland.nl Aardwarmte, de intelligente oplossing Van ontwerpfase tot oplevering denken wij graag met u mee De intelligente oplossing Energie is een actueel onderwerp. Logisch, want de laatste jaren zijn de energieprijzen

Nadere informatie

BESLUIT WATERWET VAN GEDEPUTEERDE STATEN VAN GELDERLAND

BESLUIT WATERWET VAN GEDEPUTEERDE STATEN VAN GELDERLAND BESLUIT WATERWET VAN GEDEPUTEERDE STATEN VAN GELDERLAND Datum : 7 januari 2015 Onderwerp : Waterwet - gemeente Rheden Activiteit : Bodemenergiesysteem aan President Kennedylaan 100, 6883 AZ Velp Verlenen/weigeren

Nadere informatie

Een nieuw tijdperk van intelligente warmtepompen: flexotherm & flexocompact Green iq

Een nieuw tijdperk van intelligente warmtepompen: flexotherm & flexocompact Green iq Warmtepompen Een nieuw tijdperk van intelligente warmtepompen: flexotherm & flexocompact Green iq Het goede gevoel de juiste keuze te maken. Duurzaam genieten van extra comfort. Elke tijdperk kent zijn

Nadere informatie

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving Warmte en koude Kennis, advies, instrumenten en financiële steun EfficiEncy Duurzaam GebouwDe omgeving energie financiering KEnnis industrie instrumenten EnErgiEbEsparing De Nederlandse overheid streeft

Nadere informatie

Wonen in De Bron. Comfortabel en energiezuinig wonen 2 december 2009 Renate van Paassen Willem Bastein

Wonen in De Bron. Comfortabel en energiezuinig wonen 2 december 2009 Renate van Paassen Willem Bastein Wonen in De Bron Comfortabel en energiezuinig wonen 2 december 2009 Renate van Paassen Willem Bastein Onderwerpen Introductie Installaties in uw woning Warmte- en koudeopslag Warmtepomp Ventilatie VENDU

Nadere informatie

WARMTEPOMPEN. WINST VOOR U, EN VOOR ONZE AARDE

WARMTEPOMPEN. WINST VOOR U, EN VOOR ONZE AARDE WARM WATER DUURZAME ENERGIE VERWARMING WARMTEPOMPEN. WINST VOOR U, EN VOOR ONZE AARDE ENERGIEBESPARENDE OPLOSSINGEN VOOR BIJ U THUIS STIEBEL ELTRON - SYSTEMEN VOOR EEN LAAG ENERGIEVERBRUIK In de nabije

Nadere informatie

Duurzame. warmte in huis. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam

Duurzame. warmte in huis. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Duurzame warmte in huis Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Warmte van HVC: slim, schoon en zorgeloos Een betrouwbare verwarming

Nadere informatie

het college van gedeputeerde staten van Overijssel Kamer 3 - Hoger Beroep - Bestuursdwang / Dwangsom

het college van gedeputeerde staten van Overijssel Kamer 3 - Hoger Beroep - Bestuursdwang / Dwangsom deze uitspraak E-mail deze uitspraak Uitspraken ZAAKNUMMER 200902821/1/H3 DATUM VAN UITSPRAAK woensdag 11 november 2009 TEGEN het college van gedeputeerde staten van Overijssel PROCEDURESOORT Hoger beroep

Nadere informatie

Bodemenergiesystemen. Melden en registreren van bestaande bodemenergiesystemen. www.allesoverbodemenergie.nl 1. Bodem 1

Bodemenergiesystemen. Melden en registreren van bestaande bodemenergiesystemen. www.allesoverbodemenergie.nl 1. Bodem 1 Bodem 1 Gesloten die vanaf 1 juli 2013 geïnstalleerd worden, dienen gemeld te worden. Dit is geregeld in het Besluit lozen buiten inrichtingen en het Activiteitenbesluit milieubeheer op grond van het Wijzigingsbesluit.

Nadere informatie

Achtergrondartikel grondwatermeetnetten

Achtergrondartikel grondwatermeetnetten Achtergrondartikel grondwatermeetnetten Wat is grondwater Grondwater is water dat zich in de ondergrond bevindt in de ruimte tussen vaste deeltjes, zoals zandkorrels. Indien deze poriën geheel met water

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

Water nu en... KRW De Europese. Kaderrichtlijn water. Een grote kans voor. de verbetering van de. waterkwaliteit. en daarmee ook voor de

Water nu en... KRW De Europese. Kaderrichtlijn water. Een grote kans voor. de verbetering van de. waterkwaliteit. en daarmee ook voor de KRW De Europese Kaderrichtlijn water Een grote kans voor de verbetering van de waterkwaliteit en daarmee ook voor de drinkwatervoorziening. Water nu en... Vereniging van Waterbedrijven in Nederand KRW

Nadere informatie

De Itho Energiewoning Balans in energiebesparing en wooncomfort

De Itho Energiewoning Balans in energiebesparing en wooncomfort De Itho Energiewoning Balans in energiebesparing en wooncomfort In de Itho Energiewoning worden natuurlijke warmtebronnen zo efficiënt mogelijk gebruikt, intern geproduceerde warmte benut en afgevoerde

Nadere informatie