Breedbandinfrastructuur als openbare nutsvoorziening

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Breedbandinfrastructuur als openbare nutsvoorziening"

Transcriptie

1 Breedbandinfrastructuur als openbare nutsvoorziening Visiedocument Regio Rivierenland In samenwerking met ICTRecht Auteursrecht en disclaimer Dit werk is uitgebracht onder de CC BY-SA 4.0 licentie. ICTRecht en Regio Rivierenland verklaren dat de inhoud van dit document op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld. Desondanks kunnen zij de juistheid en volledigheid van de informatie niet garanderen. Zij aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelen en/of beslissingen die zijn gebaseerd op informatie uit dit document.

2 Inhoud Inhoud Inleidend Managementsamenvatting Breedband: een netwerksector met nutskarakter Netneutraliteit Breedband en staatssteun SWOT breedband als nutsvoorziening Conclusie Woordenlijst Literatuurlijst...26 Pagina 2 van de 27

3 1. Inleidend 1 "By means of electricity, the world of matter has become a great nerve, vibrating thousands of miles in a breathless point of time... The round globe is a vast... brain, instinct with intelligence!" Nathaniel Hawthorne, 1851 Truly high-speed wired Internet access is as basic to innovation, economic growth, social communication, and the country s competitiveness as electricity was a century ago, Susan Crawford, Hoogwaardige breedbandinfrastructuur wordt steeds belangrijker in onze digitaliserende informatiemaatschappij. ICT-toepassingen maken ons leven op allerlei vlakken makkelijker, efficiënter en prettiger, maar hoe meer we daar gebruik van maken, hoe meer we ook een beroep doen op onze digitale snelwegen en hoe meer we daarvan afhankelijk worden. 2. Ook lokale en regionale overheden kijken naar ICT en breedbandvoorzieningen als essentiële hulpmiddelen om de bestuurlijke uitdagingen van vandaag en morgen aan te gaan. Een in het oog springend probleem daarbij is dat vooral in buitengebieden de hoeveelheid beschikbare bandbreedte steeds meer te wensen overlaat. 3. Dat is een maatschappelijk probleem, dat het lokale bestuur binnen de regio Rivierenland zich aantrekt. Voordat er kan worden geïnvesteerd in zaken als hoogwaardige digitale loketten, zorg en onderwijs op afstand en andere maatschappelijke digitale diensten, moet eerst worden gewaarborgd dat iedereen kan beschikken over een moderne breedbandaansluiting, die nodig is om goed gebruik te kunnen maken van dergelijke diensten. 4. Daarom zoekt de regio Rivierenland naar de meest efficiënte manier om te zorgen iedereen gebruik kan maken van een brede, open en neutrale digitale snelweg. Een veelbelovend idee is om glasvezelkabels naar alle huizen en kantoren aan te leggen als een openbare nutsvoorziening. In dit visiedocument wordt de potentie van dit idee geschetst. 1 Dit document is geschreven door Matthijs van Bergen, juridisch adviseur bij ICTRecht. Matthijs heeft een adviserende rol gespeeld bij de totstandkoming van wetgeving op het gebied van netneutraliteit. Tevens werkt hij als buitenpromovendus aan een proefschrift over netneutraliteit in relatie tot de vrijheid van meningsuiting en privacy. Over datzelfde onderwerp heeft Matthijs de Raad van Europa van advies voorzien en in diens opdracht een rapport geschreven (Belli & Van Bergen, 'Protecting Human Rights through Network Neutrality', zie Pagina 3 van de 27

4 2. Managementsamenvatting 5. Terwijl het universeel geaccepteerd is dat onze fysieke snelwegen door de overheid in het algemeen belang worden aangelegd en onderhouden, hebben we de verzorging van onze digitale snelwegen bijna volledig aan de markt toevertrouwd. 6. In dit internettijdperk lijkt dat steeds onverstandiger te worden. De digitale informatiemaatschappij dreigt te worden ontsloten door digitale tolwegen die smaller zijn dan nodig en voorbij gaan aan dunbevolkte gebieden. In plaats van open en neutrale toegang voor iedereen te realiseren, kunnen commerciële poortwachters voorrang verkopen aan de hoogste bieder. Zo betalen rijken teveel voor hun connectiviteit en lopen armen het risico helemaal geen toegang te krijgen. 7. Lokale, regionale en nationale overheden kunnen ruim baan bieden aan zowel maatschappelijke als commerciële digitale diensten voor iedereen, door glasvezelkabels naar alle huizen en kantoren aan te leggen. Op deze wijze kan een rijkdom aan bandbreedte worden gecreëerd, die welvaart, innovatie, participatie en emancipatie voor iedereen kan ondersteunen, in plaats van een schaarste aan bandbreedte, die slechts lucratief kan zijn voor een klein aantal netwerkaanbieders en hun allergrootste klanten. Voor het dichten of vermijden van een digitale kloof en om de voordelen van digitale technologie voor zoveel mogelijk mensen beschikbaar te maken, is het hoogst noodzakelijk om te zorgen dat de digitale snelweg breed, neutraal en voor iedereen goed toegankelijk is. 8. Met behulp van glasvezelkabels tot aan de huizen en kantoren zijn doorvoercapaciteiten voor digitale data te bereiken die letterlijk duizenden malen hoger liggen dan met alternatieve technologieën te realiseren is. Zo beschouwd verhouden digitale netwerken op basis van koperdraad zich tot glasvezelnetwerken als zandpaadjes tot tienbaanswegen. Of een poepemmer tot een ondergrondse riolering. 9. Op een glasvezelnetwerk is de bandbreedte over dezelfde kabels in de toekomst bovendien steeds uit te breiden door betere belichtingsapparatuur en routers te plaatsen. De overheid zou daarom kunnen investeren in de aanleg van passieve glasvezelinfrastructuur op zeer lange termijn, terwijl de markt vrij kan worden gelaten om zelf netwerken en diensten te creëren met behulp van de hoogwaardige publieke kabels en aansluitingen. Zo kunnen barrières tot toetreding aanzienlijk worden verkleind en kan concurrentie worden gefaciliteerd. 10. Na de uitvinding van de riolering heeft het de nodige tijd geduurd voordat overheden zich tot taak stelden iederéén aan te sluiten. Ook toen zullen er mensen en bedrijven zijn geweest die er belang bij hadden om de ontwikkelingen tegen te houden, of die oprecht dachten goed zonder te kunnen, of Pagina 4 van de 27

5 dachten dat iedereen diens eigen aansluiting wel zonder hulp van de overheid zou kunnen realiseren. Idem dito voor elektriciteit, gas en waterleidingen. Idem dito voor glasvezelaansluitingen. 11. Hoewel het internet en ICT aanzienlijke potentie hebben om welvaart, innovatie, participatie en emancipatie voor iedereen te vergroten, is de samenleving in cyberspace vanzelfsprekend geen utopie. De juiste balans tussen vrijheid en controle is online zeker zo moeilijk te treffen als offline. Persoonsgegevens en privacy lijken de nieuwe fossiele brandstoffen te worden en zowel criminelen als (buitenlandse) geheime diensten breken zonder toestemming of rechterlijke controle in op de apparaten van gebruikers. Er zal dus nog het nodige werk te verzetten zijn om een stabiel, robuust en duurzaam systeem van constitutionele 'checks and balances' te realiseren, om zodoende het ideaal van een werkelijk democratische, vrije en rechtvaardige informatiemaatschappij zo dicht mogelijk te benaderen. Maar het zou eeuwig zonde zijn als het bij de toegang al fout zou gaan. 3. Breedband: een netwerksector met nutskarakter Er zijn publieke goederen die niet zonder een overheid tot stand komen; het klassieke voorbeeld zijn de nutsvoorzieningen. Het onbelemmerd functioneren ervan is een publiek belang. Parlementaire Onderzoekscommissie Eerste Kamer, De telecomsector wordt wel omschreven als een 'netwerksector met een nutskarakter'. Andere netwerksectoren met een nutskarakter zijn bijvoorbeeld elektriciteit, gas, water, en openbaar vervoer Het element 'netwerksector' duidt aan dat er sprake is van een netwerk van verbindingen, waarover tastbare of ontastbare zaken van A naar B kunnen worden vervoerd. Telecommunicatie als sector wordt verder gekenmerkt door economische netwerkeigenschappen, zoals zogeheten netwerkeffecten (producten en diensten worden waardevoller naarmate meer andere mensen ze gebruiken), schaalvoordelen (producten en diensten worden goedkoper te leveren naarmate er meer klanten zijn), hoge verzonken kosten en de met voornoemde eigenschappen samenhangende neiging naar 'natuurlijke monopolies'. Gangbaar is de opvatting dat wanneer de markt in een dergelijke sector geheel wordt vrijgelaten, er uiteindelijk een monopolie zal overblijven, omdat de schaalvoordelen en netwerkeffecten ervoor zorgen dat de grote aanbieders zoveel voordelen hebben dat zij de kleinere aanbieders kunnen wegconcurreren of opkopen. 3 Wanneer het monopolie eenmaal zou zijn gevormd, 2 Zie bijvoorbeeld Kamerstukken II 1999/00, 27018, nr 1. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst html en Kamerstukken I , C, nr C, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-c-c.html. 3 Professof Tim Wu (Columbia University) beschrijft in zijn boek 'The Master Switch' het Kronos-effect. Volgens de Griekse legende at de titaan Kronos al zijn kinderen op, om te voorkomen dat zij hem ooit van de troon zouden stoten. Bedrijven die als eerste een nieuwe technologie zijn gaan exploiteren en daarmee een groot imperium hebben opgebouwd, tonen vaak een neiging om nieuwe toetreders en nieuwe technologieën die de markt op zijn kop zouden kunnen zetten, over te nemen, niet zelden met de bijbedoeling om te zorgen dat de bestaande business die zij hebben opgebouwd, niet van de Pagina 5 van de 27

6 zou de monopolist niet langer bloot staan aan 'de tucht van de markt', wat prijsverhogingen en misbruik in de hand zou werken. Juist in sectoren met een nutskarakter zou de maatschappelijke schade van dergelijke ontwikkelingen bijzonder groot kunnen zijn. 14. Dat nutskarakter valt verder te ontleden in twee samenhangende componenten. De eerste component is dat de voorziening noodzakelijk wordt geacht voor een acceptabele levensstandaard. We kunnen ons bijvoorbeeld moeilijk een comfortabel en modern leven voorstellen zonder riolering, gas, elektriciteit en water, én zonder de mogelijkheid om op afstand met anderen te communiceren. Telecommunicatievoorzieningen worden ook essentieel geacht om allerlei economische, sociale en politieke activiteiten te kunnen ontplooien. Dat essentiële karakter hangt overigens samen met de netwerkeigenschappen. Wanneer een netwerkdienst met een nutskarakter een bepaalde kritieke massa aan gebruikers heeft behaald, wordt het zeer ongemakkelijk om geen gebruik te (kunnen) maken van de dienst. Wanneer het in de maatschappij gemeengoed is geworden om allerlei zaken digitaal, bijvoorbeeld via het internet, te regelen, dan wordt het moeilijk om goed en volwaardig mee te draaien in de maatschappij zónder (toereikende) toegang tot het internet. Voor steeds meer basale handelingen die iedereen in de maatschappij moet kunnen uitvoeren, zoals het solliciteren naar werk en het doen van een belastingaangifte 4, zijn ICT en internettoegang een steeds onmisbaarder hulpmiddel. Zelfs rechtszaken kunnen tegenwoordig online worden gevoerd, bij de ekantonrechter. Om dergelijke redenen beschouwen steeds meer mensen internettoegang als een noodzakelijke voorwaarde voor volwaardige participatie in de digitale informatiemaatschappij en als een grondrecht of universeel mensenrecht. 5 Met de opkomst van cloud computing, smart city concepten en innovatieve digitale oplossingen voor zorg en onderwijs op afstand, zal onze collectieve en individuele afhankelijkheid van ICT en breedband alleen maar verder toenemen. 4 troon wordt gestoten door de nieuwe, concurrerende technologieën en bedrijven. Dit fenomeen is bijzonder relevant met betrekking tot de relatie tussen traditionele telefonie, televisie en breedbanddiensten. Ondernemers zijn momenteel bijvoorbeeld al verplicht om digitaal aangifte te doen. Particulieren mogen nog op papier aangifte doen, maar de belastingdienst zelf ontvangt veel liever digitale aangiftes, omdat deze veel sneller, efficiënter en goedkoper te verwerken zijn. 5 Hoewel het in Nederland (nog steeds) geen officieel regeringsstandpunt is, blijkt uit onderzoek van de BBC uit 2010, dat 4 van de 5 mensen in 26 landen internettoegang als fundamenteel recht beschouwen, Bijvoorbeeld de Raad van Europa onderkent ook in diverse documenten de 'public service value' van het internet en heeft het waarborgen daarvan als belangrijk beleidsdoel vastgesteld. Zie bijvoorbeeld Recommendation CM/Rec(2007)16 of the Committee of Ministers to member states on measures to promote the public service value of the Internet https://wcd.coe.int/viewdoc.jsp?id= In februari 2014 werd in de Tweede Kamer een motie van Kamerlid Mulder aangenomen, om overbodige regels en belemmeringen weg te nemen en om internetaanbieders aan te sporen ook in het buitengebied snel internet te realiseren. (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst html; zie ook ). De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken (Kerry) noemde internettoegang in april 2014 een universeel mensenrecht, zie bijv. Pagina 6 van de 27

7 15. De tweede, samenhangende component van het nutskarakter betreft de zogeheten 'externaliteiten' 6 die positief zijn voor het algemeen belang. Er kunnen allerlei positieve effecten worden toegeschreven aan de beschikbaarheid van goede telecommunicatie- en breedbandvoorzieningen, die niet per se in de marktprijs van de diensten zelf zijn verdisconteerd. We kunnen bijvoorbeeld denken aan de algemeen verbeterde mogelijkheid van burgers om zich te informeren over zaken van algemeen belang en een mening te vormen en zich te uiten over allerlei politieke onderwerpen. 7 Dat kan als bevorderlijk worden beschouwd voor de democratie als zodanig en de daarmee samenhangende idealen van (individuele en collectieve) emancipatie, autonomie en zelfbeschikking. 8 Ook ligt het voor de hand dat (andere) nutsdiensten, zoals op het gebied van zorg, onderwijs en burgerzaken door de overheid goedkoper en efficiënter kunnen worden aangeboden wanneer een hoogwaardige breedbandvoorziening voor handen is, vooral als het netwerk álle huizen en kantoren bereikt. Een goede, volledig dekkende, open en neutrale breedbandinfrastructuur kan daarom worden beschouwd als de draad die een democratische maatschappij samen kan vlechten en collectieve kracht kan geven. 16. Externaliteiten, zowel positief als negatief, worden beschouwd als marktfalen, omdat de werkelijke, volledige kosten en voordelen van het marktproduct niet door de verkoper en koper worden gedragen, maar mede door externe partijen die niet bij de markttransactie betrokken zijn en die in beginsel geen invloed kunnen uitoefenen op het al dan niet plaatsvinden van die transactie en de marktprijs daarvan Er lijkt dus een risico te bestaan dat de markt uit zichzelf minder zal resulteren in voorzieningen met veel positieve externaliteiten dan eigenlijk optimaal of maatschappelijk gezien wenselijk zou zijn. Immers, de individuele actoren die besluiten om wel of geen voorziening voor zichzelf af te nemen en welke kwaliteit voorziening dan, wegen de voordelen die een keuze voor een (hogere kwaliteit) voorziening zou betekenen voor anderen en het algemeen belang, waarschijnlijk niet mee in hun 6 Ook wel 'externe effecten' of 'spillover effects' genoemd. 7 Denk aan diensten zoals overheid.nl en wetten.nl, waarmee belangrijke overheidsinformatie op een centrale plaats te vinden is, waarmee deelgenomen kan worden aan openbare internetconsultaties en waar alle Nederlandse wetten en parlementaire documenten zijn in te zien en te downloaden. Hoewel de fictie dat de burger geacht wordt de wet te kennen daarmee niet geheel opgelost zal worden (alleen al vanwege de enorme hoeveelheid wetten en de vaak minder dan toegankelijke formulering), kan de burger hiermee ten minste de wet eenvoudig zelf naslaan en zich verdiepen in de parlementaire totstandkoming. In democratisch opzicht is dat al een aanzienlijke stap vooruit. 8 O.a. de Raad van Europa wijst op de waarde van het internet voor het algemeen belang en beveelt lidstaten aan om digitale techniek in te zetten ter bevordering van democratische processen. Zie bijvoorbeeld In 1994 zei Al Gore in zijn beroemde speech voor de ITU dat de 'global information infrastructure' (zoals hij het internet destijds noemde) de potentie zou hebben om een nieuw Atheens tijdperk van democratie in te luiden. Zie Dergelijke doelstellingen en idealen impliceren ook toegang voor iedereen. 9 Een bekend voorbeeld van een negatieve externaliteit is milieuvervuiling. De nadelen van de vervuiling worden niet primair door de vervuiler gedragen, maar ook door diverse derden. Om de negatieve externaliteiten in de marktprijs te 'internaliseren', worden instrumenten zoals boetes voor vervuilers en emissierechten gehanteerd. Als instrument om diensten met grote positieve externaliteiten te stimuleren, kan worden gedacht aan subsidies, als overheid zelf leveren, concessies voor 'diensten van algemeen economisch belang', etc. Pagina 7 van de 27

8 beslissing. 10 Om dergelijke redenen kan het tevens als een overheidstaak bij uitstek worden gezien om producten en diensten met veel positieve externaliteiten te identificeren en het aanbod daarvan te stimuleren of zelf te (doen) verzorgen. 18. Vooral wanneer de positieve externaliteiten mede economisch van aard zijn, zoals bij infrastructuur en de netwerksectoren met nutskarakter, kunnen bovendien belangrijke inverdieneffecten optreden wanneer de overheid hierin investeert. Wanneer innovatie, werkgelegenheid en economische groei worden bevorderd door investeringen in breedbandinfrastructuur, zouden deze investeringen zichzelf kunnen terugverdienen doordat de belastinginkomsten van de overheid stijgen ten gevolge van de economische groei, zelfs als er geen aparte belastingen of leges geheven worden op het gebruik van de voorzieningen. Daarnaast zouden zowel binnen de overheid als daarbuiten belangrijke besparingen op kosten kunnen worden gerealiseerd, door gebruik te maken van de efficiëntieverhogende breedband- en ICT-voorzieningen Een andere karakteristiek van netwerksectoren met een nutskarakter die hier genoemd moet worden, is dat het aanleggen van aansluitingen in afgelegen gebieden door de markt vaak als onrendabel wordt beschouwd. Zonder ingrijpen zou dat betekenen dat veel mensen, met name op het platteland, geen of slechts beperkte toegang zouden hebben tot nutsvoorzieningen. Dat wordt als maatschappelijk onwenselijk beschouwd. 20. Tot slot bestaat er een belangrijk verband tussen ruimtelijke ordening en de netwerksectoren met nutskarakter. Hoogspanningsnetten voor elektriciteit zijn groot en zichtbaar en kunnen bijvoorbeeld beschermde natuurgebieden doorkruisen. Hetzelfde geldt voor spoorwegen en autowegen. Gas gaat door leidingen die grotendeels in de openbare grond worden gelegd en telecommunicatie veelal door kabels in de grond, of door de openbare ether waarvoor de frequenties worden geveild. Bij alle netwerksectoren met nutskarakter zit een aanzienlijk deel van de kosten in de aanleg en de civieltechnische werkzaamheden die daarvoor nodig zijn. 12 Met een goede coördinatie tussen aanleg 10 Ook in de discussie over netneutraliteit valt een dergelijke problematiek te ontwaren. Wanneer het mogelijk zou worden om tegen een lagere prijs internettoegang af te nemen waarbij bepaalde diensten geblokkeerd zijn, zal de afnemer primair denken aan de eigen portemonnee en hoe erg hij het zelf vindt om geen gebruik te kunnen maken van de geblokkeerde online diensten. De schade die een abonnement op toegang tot 'splinternet' zou doen aan de openheid van het internet als zodanig, aan de aanbieders van de geblokkeerde online diensten en aan anderen die via dergelijke diensten met de splinternet-abonnee zouden willen communiceren, is dan echter niet in de prijs verdisconteerd. 11 Hierbij kan ook worden gedacht aan de mogelijkheid van 'sociale productiemodaliteiten', die het internet mogelijk maakt naast de puur economische productiemodaliteiten, zoals beschreven door professor Benkler (Harvard) in zijn boek 'The Wealth of Networks', zie https://en.wikipedia.org/wiki/the_wealth_of_networks. Er is zelfs een 'Wiki-versie' van dit boek uitgebracht, als een soort experiment voor hoe boeken via het internet sociaal bewerkbaar zouden kunnen zijn. Zie 12 Bij breedband worden de kosten voor civieltechnische werkzaamheden in diverse onderzoeken geschat op 80% van de totale kosten voor de aanleg van het netwerk. Zie bijvoorbeeld Pagina 8 van de 27

9 en onderhoud van diverse soorten nutsnetwerken, zouden forse besparingen kunnen worden gerealiseerd Dergelijke inherente karakteristieken van netwerksectoren met een nutskarakter roepen de vraag op hoe overheidsbeleid met deze sectoren dient om te gaan. Moet de overheid proberen door middel van regelgeving en een mogelijk kostbaar handhavingsapparaat, dat bloot staat aan het gevaar van 'regulatory capture', 14 toch concurrentie en marktwerking in deze sectoren te realiseren en daarbij door universeledienstverplichtingen proberen de toegankelijkheid voor iedereen te waarborgen, of kan de overheid bijvoorbeeld beter zelf het stuk (fysieke) infrastructuur verzorgen dat het meest naar een natuurlijk monopolie neigt en deze open stellen voor iedereen om diensten op te leveren en te ontvangen? 22. In verschillende periodes is de Nederlandse overheid op verschillende manieren omgesprongen met de nuts-netwerksectoren. Zeer globaal kunnen we zeggen dat veel van de infrastructurele voorzieningen in deze sectoren ooit zijn aangelegd en/of geëxploiteerd als overheidstaak, terwijl vanaf de jaren 1980 een sterke trend naar liberalisering en privatisering ontstond. Uit recente studies die zijn uitgevoerd naar het privatiseringsbeleid van de afgelopen decennia, komt het beeld naar voren dat het in de praktijk minder makkelijk is gebleken om goede marktwering te realiseren dan initieel voorzien en gehoopt. 15 Inmiddels is het ook duidelijk(er) zichtbaar geworden dat marktprikkels niet tot alleen maar positieve acties en resultaten leiden. De financiële crisis van 2007/2008 en de daarop volgende economische recessie kunnen als het meest sprekende recente voorbeeld daarvan worden beschouwd. De noodzaak om diverse banken te nationaliseren, heeft bijgedragen aan het algemene bewustzijn dat de overheid (en daarmee de belastingbetaler) uiteindelijk voor de rekening opdraait als het fout gaat op de markt. 23. Volgens de wijsheid 'voorkomen is beter dan genezen', zou daarom een actievere rol voor de overheid kunnen worden voorzien bij sectoren met een groot belang voor de samenleving. Daarbij past ook de visie dat het primair een overheidstaak is om te investeren in goede kwaliteit openbare infrastructuur die ten goede komt aan algemene economische groei en welzijn. Of investeringen in vitale infrastructuren wel voldoende kunnen worden overgelaten aan private partijen is een immer 13 Zie ook 14 Regulatory capture is het fenomeen dat toezichthouders soms meer in het belang van de industrie gaan handelen waarop zij toezien, dan in het algemeen belang waarvoor de toezichthouder is aangesteld. Vaak is bijvoorbeeld te zien dat medewerkers en advocaten van de telecomindustrie met enige regelmaat een positie bij de toezichthouder gaan innemen en andersom. Enerzijds kan dit toezichthouders belangrijke informatie verschaffen over het reilen en zeilen binnen de sector, waardoor de toezichthouders mogelijkerwijs beter geïnformeerde beslissingen kunnen nemen, terwijl anderzijds het risico toeneemt dat de inzichten en denkwijzen die in het belang zijn van de marktpartijen steeds meer doorsijpelen naar de toezichthouder die juist een tegenwicht zou moeten bieden tegen de eenzijdige belangen uit de industrie. 15 Zie bijvoorbeeld rapport 'Publieke zaken in de marktsamenleving', WRR 2012, Pagina 9 van de 27

10 terugkerende vraag, omdat private partijen in een marktomgeving vaak meer op korte termijn efficiëntiewinsten gefocust zijn en bij hun investeringsbeslissingen het algemeen belang in beginsel ondergeschikt is aan hun individuele belangen Opvallend is dat in de sectoren van energie en openbaar vervoer het eigendom en beheer van de fysieke netwerkinfrastructuur in handen van de overheid is gehouden (of teruggeplaatst), terwijl bij telecommunicatie ook het eigendom op de fysieke (veelal koperen) aansluitnetten (last-mile of local loop) in handen is gekomen van KPN. Ook de televisiekabelnetwerken die oorspronkelijk veelal door gemeenten tot stand zijn gebracht, werden in de privatiseringsslag overgedragen aan private exploitanten. In een parlementair onderzoek van de Eerste Kamer uit 2012 naar het beleid van liberalisering en privatisering in netwerksectoren met nutskarakter, wordt het beeld geschetst dat er vóóraf eigenlijk niet erg bewust is nagedacht over de keuze om de infrastructuur ook aan KPN over te dragen en dat dit pas een discussiepunt werd toen KPN bijna failliet ging in Dit zou een reden zijn geweest om de infrastructuur bij de spoorwegen en energievoorziening wel in staatshanden te houden Op diverse plaatsen in de parlementaire discussies over privatisering in nutssectoren komt desondanks het beeld naar voren dat telecommunicatie een voorbeeld is waar de privatisering tot goede resultaten, zoals meer keuzevrijheid en lagere prijzen, heeft geleid. 18 Het (relatief) positieve beeld op het vlak van de liberalisering en privatisering van de telecomsector (ten opzichte van bijvoorbeeld de spoorwegen), wordt vaak in verband gebracht met de infrastructuurconcurrentie die heeft kunnen plaatsvinden tussen de aanbieders met een koperen aansluitnetwerk en die met een coax aansluitnetwerk en op sommige plaatsen inmiddels ook een glasvezel aansluitnetwerk. Ook de komst van mobiele verbindingen wordt geacht in zekere mate te hebben bijgedragen aan de infrastructuurconcurrentie. Bij de gesignaleerde infrastructuurconcurrentie en het streven daarnaar, zijn echter ook kritische vragen te stellen. 26. We kunnen ons bijvoorbeeld afvragen of de concurrentie tussen commerciële aanbieders met koper en coax aansluitnetten, die zij veelal oorspronkelijk hebben verkregen van overheidsorganisaties, in werkelijkheid niet per definitie een achterhoedegevecht is ten opzichte van een situatie waar (open en neutraal) glasvezel 'voor eens en voor altijd' tot alle huizen wordt aangelegd. Daarbij is het van belang om te realiseren dat de concurrentie tussen coax en twisted pair koper aansluitnetten in feite 16 Zie bijvoorbeeld Kamerstukken I , C, nr C, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-c-c.html. Investeringsbeslissingen worden in commerciële context normaliter ook op een kortere termijn beoordeeld en gefinancierd, terwijl overheden voor de financiering van belangrijke, duurzame infrastructuur de blik vaak verder op de toekomst kunnen werpen. 17 Kamerstukken I , C, nr C, p. 60, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-c-c.html 18 Zie rapport 'Verbinding verbroken', Kamerstukken I , C, nr B, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-c- B.html. Pagina 10 van de 27

11 überhaupt pas mogelijk werd nadat de 'backbones' van die netten van glasvezelkabels werden gemaakt. Zonder glasvezelkabels 'aan de achterkant', zouden koperen telefonienetwerken bijvoorbeeld nog steeds niet in staat zijn om televisiebeelden adequaat door te geven. In realiteit komt de concurrentie tussen de datasnelheden op coax netwerken en twisted pair netwerken ook grotendeels neer op de vraag wie het grootste deel van zijn netwerk heeft 'verglaasd'. 27. Dat hoeft niet te verbazen, als we in beschouwing nemen dat glasvezel als techniek voor overdracht van digitale signalen via kabels al sinds de uitvinding in de jaren 1970 onbetwist kampioen lijkt. We kunnen ons bijvoorbeeld afvragen of er ook maar één backbone-netwerk met grote capaciteit en geringe vertraging bestaat dat geen gebruik maakt van glasvezelkabels. Het antwoord lijkt nee. 19 Communicatie via glasvezelnetwerken gaat letterlijk met de snelheid van het licht en momenteel is in feite alleen glasvezel in staat om over lange afstanden symmetrische snelheden boven de 100 mbit/s te halen en het lijkt niet waarschijnlijk dat dit in de nabije toekomst zal veranderen. Volgens nieuwsberichten is er weliswaar 5G technologie voor mobiele dataoverdracht in ontwikkeling die theoretisch meer dan 1 Gbit/s kan halen en rond 2020 gereed zou kunnen zijn, 20 maar de maximale theoretische snelheden die met glasvezel mogelijk zijn, overstijgen dergelijke draadloze technieken nog altijd (letterlijk) duizenden malen 21 en uiteindelijk zullen de zendmasten voor dergelijke mobiele verbindingen ook altijd aangesloten blijven op glasvezelkabels. Hoe breder de dekking van een open glasvezelnetwerk, hoe gemakkelijker het derhalve wordt om ook mobiele dekking te realiseren. Mobiele verbindingen zijn dan ook eerder supplementair aan de vaste verbindingen dan een volwaardig alternatief. Of concurrentie tussen verschillende aansluitinfrastructuren voor telecommunicatie in de toekomst wel haalbaar en economisch efficiënt zal zijn, blijft dus de vraag Op dit moment zien we dat de ouderwetse koperinfrastructuur steeds meer tekortschiet, vooral in de buitengebieden 23, waardoor het coax aansluitnetwerk steeds meer de enige optie voor snellere breedbandvoorziening wordt. Problematisch daarbij is dat coax-aansluitingen (a) niet op alle adressen beschikbaar zijn, (b) geen open (wholesale)toegang bieden voor dienstenaanbieders en (c) asymmetrische snelheden leveren, waarbij de uploadsnelheid slechts een fractie van de 19 Er bestaan weliswaar backbones die gebruik maken van satellieten, maar satellieten kunnen veel minder data tegelijk doorvoeren en hebben veel meer last van vertraging, doordat de signalen veel grotere afstanden moeten afleggen. 20 De EU en Zuid-Korea hebben overigens een samenwerkingsovereenkomst gesloten ten behoeve van 5G, zie 21 Om een indicatie te geven: in 2011 was het record al 100 Tbit/s (1 Tbit = 1000 Gbit/s), volgens 22 Zie ook De Bijl, Vernieuwing van toezicht op telecommunicatie en media, CPB Policy Brief , p.6, 23 Getuige de motie mulder, ) en zie bijvoorbeeld ook Pagina 11 van de 27

12 downloadsnelheid bedraagt. Glasvezelnetwerken bieden een symmetrische capaciteit, die vele malen meer bedraagt dan die van netwerken met een coax aansluiting. De glasvezelkabels bieden bovendien de belofte van een oneindig uitbreidbare bandbreedte. In een glasvezelnetwerk zijn de belichtingsapparatuur en routers de beperkende factoren, die met enige regelmaat vernieuwd moeten worden voor hogere bandbreedtes, terwijl de kabels kunnen blijven liggen Gezien moderne glasvezel aansluitnetten vele malen meer digitale data kunnen vervoeren dan de aansluitnetten die oorspronkelijk voor analoge televisie en telefonie waren aangelegd en de vraag naar bandbreedte explosief stijgt, kunnen we ons afvragen waarom marktpartijen de glasvezelkabels niet in rap(per) tempo naar alle huizen en kantoren brengen. Nader inzicht in die vraag kan worden verkregen door te kijken naar de discussie omtrent netneutraliteit, die samenhangt met openheid en de verhouding tussen de markten voor breedbandvoorzieningen en internettoegang en de algemene nutswaarde daarvan. 4. Netneutraliteit "They don't have any fiber out there. They don't have any wires. They don't have anything. They use my lines for free and that's bull. For a Google or a Yahoo! or a Vonage or anybody to expect to use these pipes for free is nuts!" Ed Whitacre, Momenteel zijn zowel de telecommunicatiemarkten als het regelgevend kader in beroering. Alle telecommunicatiemedia convergeren naar vormen waarbij digitale pakketjes met nullen en enen via het Internet Protocol (IP) worden doorgegeven, primair via het publieke internet, maar ook via diverse afgesloten IP-gebaseerde netwerken, terwijl traditionele vormen van telecommunicatie zoals vaste en mobiele telefonie via circuit-geschakelde netwerken en analoge televisie op hun retour zijn. De economie in online software en diensten floreert, waarbij o.a. de overname door Facebook van WhatsApp voor 19 miljard dollar ter illustratie kan dienen. 31. Dat inmiddels zo waardevolle bedrijf is tevens in belangrijke mate verantwoordelijk geweest voor een aanzienlijke terugloop aan inkomsten bij traditionele telecombedrijven, doordat mensen berichten zijn gaan sturen via WhatsApp, via hun mobiele (2G, 3G of 4G) internetverbinding en smartphone, in plaats van het relatief ouderwetse, functioneel meer beperkte en desondanks toch duurdere SMS te gebruiken. 24 Zie over belofte oneindige bandbreedte ook TNO 2010, 'Vraag en aanbod Next-Generation Infrastructures ', Pagina 12 van de 27

13 32. Dergelijke ontwikkelingen hebben ertoe geleid dat telecomproviders, en met name diegene met een aanzienlijk portfolio aan meer traditionele telecommunicatiediensten die in rap tempo gebruikers en relevantie verliezen, zijn gaan zoeken naar manieren om hun inkomsten uit traditionele telecommunicatiediensten, vertrouwde businessmodellen en marktaandelen te beschermen en behouden in het nieuwe internettijdperk. 33. Een voorbeeld daarvan was het voornemen dat KPN in 2011 uitte in een presentatie aan haar aandeelhouders, om zelf te verdienen aan het gebruik van WhatsApp. 25 In feite kwam dat neer op het vragen van een extra vergoeding om WhatsApp niet te blokkeren. 26 En passant meldden de bestuurders van KPN ook nog dat KPN bij hun weten de eerste telecomprovider ter wereld was die deep packet inspection ( DPI ) had toegepast om het WhatsApp-gebruik precies in kaart te brengen. Deze openbaringen bevestigden en vergrootten de zorgen die voorstanders van regulering om netneutraliteit te waarborgen, al langere tijd hadden. 34. Doordat veel internetproviders ook oudere diensten hebben die concurreren met diensten op het internet, hebben deze providers prikkels om in te grijpen in de reguliere verkeersstromen op internet en om concurrerende online diensten te belemmeren of vertragen, zonder dat daar vanuit het perspectief van de gebruiker een legitieme reden voor is. Vanuit het perspectief van de gebruikers vormt zulke bemoeienis door internetproviders met de doorgegeven inhoud van de communicatie een beperking van de privacy en een bedreiging voor de vrijheid van meningsuiting en innovatie. Om dergelijke redenen is Nederland het eerste Europese land geworden dat netneutraliteit in de wet heeft beschermd. 27 Die wetgeving verbiedt internetproviders om toepassingen en diensten op internet te belemmeren of vertragen, tenzij dat noodzakelijk en proportioneel is voor één van de in de wet genoemde legitieme doelen, zoals het zorgen voor de veiligheid op het netwerk In lijn met de ideeën van KPN, heeft bijvoorbeeld ook de European Telecommunications Network Operators' Association ( ETNO, de Europese belangenvereniging van grote telecomproviders die veelal erfgenaam zijn van een voormalig staatsmonopolie op telecommunicatiediensten), via diverse podia kenbaar gemaakt dat zij toe wil naar businessmodellen waarbij de netwerkaanbieders extra 25 KPN Investor Day, 10 mei 2011, Londen, id=12193&bb=true&swf=true. 26 Door Tim Wu (professor bij Columbia University) is het businessmodel waarbij een internetaanbieder geld vraagt om een bepaalde applicatie op internet niet te blokkeren, wel omschreven als Tony Soprano's vision of networking. Net als de maffia creëert de aanbieder zelf het probleem en verkoopt het tegelijkertijd de oplossing. Oftewel: 'als je niet wilt dat je verkeer op onze lijnen een ehh, ongelukje oploopt, moet je betalen'. 27 Zie art. 7.4a Tw, alsmede Kamerstukken II 2010/11, , nr. 29, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst html. De wet is in de Tweede Kamer aangenomen in de zomer van 2011, in de Eerste kamer in 2012 en van kracht sinds 1 januari M. van Bergen, 'Netneutraliteit en de vrijheid van meningsuiting, de ratio en toepassing van het nieuwe artikel 7.4a Telecommunicatiewet', Mediaforum /8, , https://hostingrecht.nl/netneutraliteit-2/mijn-bijdrage-aanmediaforum-over-netneutraliteit/. Pagina 13 van de 27

14 inkomsten kunnen genereren uit het discrimineren van (internet)verkeer op basis van de waarde die de inhoud van het verkeer vertegenwoordigt. 29 In lijn met deze strategie is het idee dat gegarandeerde 'quality of service' (QoS, ook wel aangeduid als ASQ, wat staat voor 'assured service quality'), kan worden verkocht tegen premium-tarieven. Dit kan algemeen worden getypeerd als het verkopen van voorrang op de digitale snelweg. Terwijl het mogelijk lijkt dat dergelijke businessmodellen bijzonder lucratief zullen zijn voor de exploitanten van de digitale snelwegen, lijken dergelijke ontwikkelingen buitengewoon negatief voor de openheid en algemene nutswaarde van deze digitale infrastructuur. Wat te denken van een snelwegsysteem waar de lichten voortdurend op rood staan voor modale auto's en voortdurend op groen voor dure sportwagens? Inmiddels is er in diverse andere Europese landen nationale wet- en regelgeving over netneutraliteit aangenomen, terwijl de Europese Commissie in 2013 een voorstel heeft gedaan voor een verordening die beoogt om netneutraliteit in de hele EU te beschermen. Van bijzonder belang in dit verband zijn de zogeheten 'specialised services', oftewel aparte diensten die op het Internet Protocol zijn gebaseerd, maar geen deel uitmaken van het publieke, wereldwijde internet. Digitale burgerrechtenorganisaties die lobbyen voor netneutraliteit vanuit het belang daarvan voor de individuele vrijheden, zijn bezorgd dat het toelaten van specialised services de mogelijkheid biedt dat grote, gevestigde aanbieders van online diensten, zoals Google, Facebook, Microsoft en Netflix forse premium-bedragen aan telecomaanbieders zullen betalen om hun diensten als specialised services voorrang te geven op het publieke internet. Op die manier zou werkelijke netneutraliteit toch nog ten onder gaan en het risico ontstaan dat de machtspositie van de bestaande grote online dienstverleners (welhaast) onaantastbaar zou worden. In het Europees Parlement zijn daarom wijzigingen voorgesteld die specialised services aanzienlijk strikter behandelen dan het oorspronkelijke voorstel van de Commissie In de politieke discussie over netneutraliteit hebben telecomaanbieders regelmatig geargumenteerd dat bijvoorbeeld het dataverkeer voor hartritmemeters belangrijker en spoedeisender is dan bijvoorbeeld een al dan niet illegaal gedownloade film en dat het verschillend behandelen van internetverkeer daarom gerechtvaardigd zou zijn. Vanuit het perspectief van de zorgaanbieders en patiënten zou het echter juist zorgelijk zijn als geprioriteerde behandeling als premium 'specialised service' verkocht zou worden. Een analogie tussen digitale en fysieke snelwegen kan dit illustreren. 29 In dat verband heeft ETNO bijvoorbeeld in 2012 bij de ITU WCIT in Dubai geprobeerd een wijziging in de International Telecommunications Regulations ( ITRs ) vast te stellen die schijnbaar zou moeten voorkomen dat staten nog wetgeving zouden kunnen aannemen die gegarandeerde QoS (door het verkopen van voorrang) zou verbieden of belemmeren. Zie https://www.etno.eu/datas/itu-matters/etno-ip-interconnection.pdf. Zie ook BEREC's reactie op dat initiatief, 30 Belli & Van Bergen, 'Protecting Human Rights Through Network Neutrality', 31 Zie Pagina 14 van de 27

15 Stel bijvoorbeeld dat ambulances extra zouden moeten betalen aan commerciële wegenexploitanten om met zwaailichten te mogen rijden en dat bussen extra moeten betalen om van de busbaan gebruik te maken, terwijl de patiënten en buspassagiers uiteindelijk de rekening betalen, omdat de hogere kostprijs aan hen wordt doorberekend. Het verkopen van voorrang op de digitale snelweg zou bovendien een prikkel betekenen om algemeen slechts in beperkte capaciteit te voorzien. Voorrang heeft immers alleen commerciële waarde als er congestie is. Wanneer er geen congestie is op de digitale snelweg, komen alle datapakketjes in wezen met de snelheid van het licht aan, waardoor er ook geen reden is om te betalen voor voorrang. 38. Tegenstanders van verplichtingen voor ontbundelde toegang en netneutraliteit, argumenteren juist dat dergelijke verplichtingen de prikkels om te investeren in netwerken teveel zouden verminderen. In reactie daarop kan worden opgemerkt dat de prikkels voor de gevestigde telecomaanbieders om te investeren in hoge capaciteit (glasvezel) aansluitnetten vermoedelijk al worden beperkt doordat de beschikbaarheid van betere kwaliteit internettoegang tot gevolg zou hebben dat hun oorspronkelijke kerndiensten, namelijk telefonie en televisie, overbodig zouden worden door online alternatieven (sneller dan reeds het geval is). 39. Een ander belangrijk gegeven om op te merken is dat telecombedrijven in de discussies over netneutraliteit vaak hebben geargumenteerd dat de explosieve groei van breedbandgebruik zó groot is (de zogeheten 'exaflood'), dat er onvoldoende capaciteit ontstaat, waardoor het prioriteren van bepaalde diensten pure noodzaak zou zijn. Daarbij werd handig weggelaten de mogelijkheid dat de internetaanbieders glasvezel tot aan alle huizen zouden aanleggen, waardoor eerder een ruim surplus aan bandbreedte zou ontstaan dan schaarste. Het heeft er alle schijn van dat de telecomaanbieders liever wilden profiteren van de schaarste, dan deze te verhelpen door de noodzakelijke investeringen te doen in de infrastructuur. 40. Indien het inderdaad waar is dat marktpartijen onvoldoende commerciële prikkels hebben om te investeren in digitale infrastructuur als deze open en neutraal moet zijn, dan zou dat tevens als belangrijk argument kunnen worden beschouwd om de aanleg van open en neutrale digitale snelwegen op te vatten als een nutsvoorziening die door de overheid tot stand gebracht dient te worden. Pagina 15 van de 27

16 5. Breedband en staatssteun Breedbandconnectiviteit is van strategisch belang voor de groei en innovatie in Europa in alle sectoren van de economie en voor sociale en territoriale samenhang. In de breedbandsector is er een vorm van marktfalen die betrekking heeft op positieve externaliteiten. Europese Commissie richtsnoeren staatssteun bij breedbanddiensten Het Nederlandse beleid van liberalisering en privatisering van netwerksectoren met een nutskarakter stond niet op zichzelf, maar was mede ingegeven door beleid vanuit de EU. De geldende regels omtrent de vrije mededinging, beperking van staatssteun en het verbod op concurrentievervalsing vanuit de overheid, vinden ook hun oorsprong in Brussel. 42. In de praktijk is gebleken dat die regels soms in de weg kunnen staan aan door de overheid geïnitieerde en/of gefinancierde breedbandprojecten. In 2006 besloot de Commissie bijvoorbeeld dat de plannen van Appingedam om te voorzien in een modern glasvezelnetwerk, een vorm van verboden staatssteun inhielden. Hoewel de Nederlandse autoriteiten voor de Commissie hadden geargumenteerd dat het project enkel voorzag in een algemene publieke infrastructuur die voor alle partijen onder dezelfde voorwaarden toegankelijk zou zijn, wat een overheidstaak bij uitstek zou zijn, oordeelde de Commissie dat de maatregel tot op zekere hoogte marktinitiatieven zou dupliceren en zou voorzien in de verstrekking van diensten die reeds beschikbaar zijn. Ook het argument dat het netwerk belangrijk zou zijn voor de uitoefening van taken van de gemeente zelf (zoals het aanbieden van e-overheidsdiensten), voor de gezondheidszorg (zoals medische hulp op afstand en samenwerking via de verschillende instellingen die bij de gezondheidszorg betrokken zijn) en onderwijs (zoals toepassingen voor afstandsonderwijs), kon het project volgens de Commissie niet rechtvaardigen. 32 Ietwat cynisch zou men nu kunnen zeggen dat de markt toen kennelijk nog niet hard genoeg had gefaald. 43. In 2007 keurde de Commissie een breedbandproject in Amsterdam wel goed, omdat de gemeente Amsterdam slechts investeerde in het project volgens het market economy investor principle (MEIP), waardoor er geen sprake was van staatssteun. 33 Hieruit hoeft echter niet geconcludeerd te worden dat gemeenten alleen bij kunnen dragen aan de realisering van moderne glasvezelnetwerken door MEIP toe te passen. Ook past daarbij wel de kanttekening dat het onlogisch lijkt om overheden te 32 Beschikking van de Commissie van betreffende de steunmaatregel C 35/2005 die Nederland voornemens is ten uitvoer te leggen met betrekking tot de aanleg van een breedbandnetwerk in Appingedam. 33 Beschikking van de Commissie van betreffende een steunmaatregel ten gunste van Glasvezelnet Amsterdam voor een investering in een glasvezeltoegangsnetwerk door de gemeente Amsterdam. Pagina 16 van de 27

17 verplichten om op te treden als marktpartij, als het probleem dat de overheid wil oplossen juist marktfalen is. 44. Sinds de beschikkingen over Appingedam en Amsterdam zijn er geen Nederlandse breedbandprojecten meer bij de Europese Commissie gemeld. Er zijn sindsdien wel ongeveer 100 breedbandprojecten uit andere Europese landen aangemeld en goedgekeurd voor staatssteun In de momenteel geldende richtsnoeren van de Commissie uit 2013 over de toepassing van de staatssteunregels in het kader van de snelle uitrol van breedbandnetwerken, worden de Digitale Agenda voor Europa en de Europa 2020 doelstellingen aangehaald, die de sociaaleconomische voordelen van breedband en het belang ervan voor concurrentievermogen, sociale inclusie en werkgelegenheid beklemtonen. De Commissie onderkent daarbij dat doelgericht overheidsoptreden op het gebied van breedband kan bijdragen tot het verkleinen van de digitale kloof, maar benadrukt dat staatssteun niet in de plaats moet komen van private investeringen en de prikkels tot investeren niet moet wegnemen. Volgens de Commissie moet het staatssteuntoezicht in de breedbandsector garanderen dat steunmaatregelen zullen leiden tot meer of betere breedbanddekking en -penetratie dan zonder staatssteun het geval zou zijn en daarbij beter betaalbare diensten van hoge kwaliteit en concurrentiebevorderende investeringen ondersteunen. De positieve effecten van de steun moeten van de Commissie opwegen tegen de concurrentieverstorende effecten ervan. 46. Volgens de Richtsnoeren kan staatssteun gerechtvaardigd zijn als het gesubsidieerde netwerk zorgt voor een sprongsgewijze verandering. Aangezien een totale capaciteit van 1Gbit per aansluiting (symmetrisch, dus zowel download als upload) op dit moment betrekkelijk eenvoudig te realiseren is op FTTH-netwerken, zal een aansluitnetwerk dat volledig van glasvezelkabels gebruik maakt, een flinke sprongsgewijze verbetering kunnen opleveren ten opzichte van ouderwetse telefonie- en televisiekabels en ruim in de categorie 'ultrasnel' breedband vallen. 47. De riante hoeveelheid totale capaciteit van een glasvezel aansluitnetwerk zou tevens kunnen worden verdeeld in diverse 'banen' (VLAN's) die een eigen, vaste capaciteit toegewezen kunnen krijgen, voor digitale diensten náást het wereldwijde, open internet. De afnemer zou bijvoorbeeld 50, 100, of 500 mbit internet kunnen afnemen, terwijl daarnaast meer dan genoeg capaciteit op de aansluiting overblijft voor andere digitale diensten, zoals IP-televisie, IP-telefonie, zorg op afstand, onderwijs op afstand, 'blauw glas' etc. De aanbieders van deze diensten zouden een bepaalde hoeveelheid gereserveerde capaciteit naar de eindgebruikers kunnen afnemen, zodat de diensten elkaar nooit in de weg hoeven zitten. In een tijdperk waarin criminelen en (buitenlandse) geheime diensten zeer actief zijn op het internet, kan het zeer gunstig zijn voor de veiligheid van bepaalde digitale 34 De lijst met beschikkingen is hier te vinden: Pagina 17 van de 27

18 (maatschappelijke) diensten als deze niet via het wereldwijde internet hoeven te worden aangeboden, maar via een afgesloten deel van het netwerk. Ook zogeheten 'smart' city of 'connected city' concepten zouden gefaciliteerd kunnen worden door het glasvezel. 48. Een ander aspect dat de sprongsgewijze vooruitgang van de stap naar glasvezel voor iedereen kan onderbouwen, is dat moderne glasvezelnetwerken een symmetrische bandbreedte hebben, waarmee net zoveel data tegelijkertijd verzonden als ontvangen kan worden. Daardoor forceert de technologie gebruikers niet in een passieve ontvangersrol, maar geeft het hen de volledige vrijheid om zelf actief deel te nemen aan de digitale informatiemaatschappij. Glasvezelnetwerken kunnen ook eenvoudig zo worden ingericht dat het internet niet plots gaat horten of stoten als de rest van de familie of de buren er op het zelfde moment ook gebruik van maken. Netwerken op basis van twisted pair koper of coax kabels hebben doorgaans een uploadsnelheid die slechts ongeveer 15% bedraagt van de downloadsnelheid, terwijl de totale capaciteit van de aansluiting in de praktijk wordt gedeeld met een flink aantal buren. 49. Om staatssteun voor de aanleg van een breedbandnetwerk te kunnen rechtvaardigen, is het verder van belang dat het netwerk op alle lagen zo open mogelijk wordt ingericht en dat er nondiscriminatoire toegang wordt verleend. Ook in dit verband biedt de aanleg van een (passief) glasvezelnetwerk als nutsvoorziening veel kansen. 50. Hieronder is een SWOT-analyse opgenomen voor de aanleg van een passief glasvezelnetwerk als een openbare nutsvoorziening. Pagina 18 van de 27

19 6. SWOT breedband als nutsvoorziening Strengths Lost marktfalen op, positieve externaliteiten: zoals hierboven uitgelegd, is bij breedband sprake van marktfalen. Een project waarbij een overheid de passieve glasvezelinfrastructuur aanlegt en open beschikbaar stelt, kan dat marktfalen oplossen en concurrentie versterken. Openheid en netneutraliteit: wanneer de overheid (bijvoorbeeld een gemeente) eigenaar is van de fysieke kabels en infrastructuur kan de gemeente de openheid en neutraliteit van het netwerk vanaf de onderste laag zelf waarborgen om het publieke nut van de investering te maximaliseren. Aan marktpartijen kan bijvoorbeeld (1) de mogelijkheid worden geboden om zelf eigen mantels en kabels te leggen in geulen voor de duur dat ze open liggen, (2) ontbundelde toegang worden geboden tot dark fibre, straatkasten, en andere fysieke objecten (3) ontbundelde toegang worden geboden tot de belichte netten (golflengtes zouden Pagina 19 van de 27

20 bijvoorbeeld ook kunnen worden verhuurd) en (4) bitstroomtoegang worden geboden in de vorm van VLAN's met vooraf gedefinieerde transmissiecapaciteit. Doordat het niet of minder nodig is om zelf geulen te graven, POPs te bouwen en kabels te leggen, zou het vele malen goedkoper kunnen worden (tot wel 80%) om breedbanddiensten aan te bieden. Hierdoor zouden de barrières om de markt te betreden aanzienlijk worden verkleind en concurrentie bevorderd. Wanneer meerdere aanbieders van internettoegangsdiensten concurreren, kan ook worden verwacht dat er minder toezicht en handhaving nodig zal zijn op bijvoorbeeld het gebied van netneutraliteit, omdat de concurrentieprikkels sterker zijn om internetverkeer niet ten nadele van de gebruikers te discrimineren. 35 Op deze manier lijkt ook besparing mogelijk te zijn op beleid- en handhavingskosten, ten opzichte van een situatie waarbij een dominante netwerkoperator verticaal is geïntegreerd in wholesale en retail (zoals een KPN) en waarbij een regulator bijvoorbeeld maximale wholesaletarieven moet vaststellen. Stimuleert innovatie: dankzij universeel beschikbare hogere bandbreedtes kunnen nieuwe diensten worden ontwikkeld en op de markt gebracht die van die bandbreedtes gebruik maken. Daarbij is gunstig dat niet alleen gekozen kan worden voor levering van specifieke diensten via het publieke internet maar ook om dat via een afgescheiden kanaal te doen, als specifieke vereisten van de dienst dat nodig maken. Modernisering universele dienst: bestaande universeledienstverplichtingen zien wel op telefonie, maar niet op breedband, terwijl breedband in de moderne informatiemaatschappij van aanzienlijk groter belang is voor volwaardige participatie. Lage kosten voor eindgebruikers: Uit diverse praktijkvoorbeelden van gemeentelijke glasvezelnetwerken in het buitenland, blijkt ook dat de geleverde bandbreedtes via dergelijke netwerken doorgaans aanzienlijk hoger zijn en de prijzen aanzienlijk lager. 36 Toekomstvast: glasvezelkabels gaan lang mee (naar verluid zelfs 50 jaar gegarandeerd door de fabrikant), behoeven (bijna) geen onderhoud en bieden de belofte van oneindige capaciteitsuitbreiding. De investering om glasvezelaansluitingen neer te leggen is dus eenmalig en kan over een lange termijn worden terugverdiend, terwijl de positieve externaliteiten en inverdieneffecten maken dat de totale baten al snel groter kunnen zijn dan de totale lasten. 35 Zie ook M. van Bergen, 'Netneutraliteit en de vrijheid van meningsuiting, de ratio en toepassing van het nieuwe artikel 7.4a Telecommunicatiewet', Mediaforum /8, , https://hostingrecht.nl/netneutraliteit-2/mijn-bijdrage-aanmediaforum-over-netneutraliteit/. 36 Zie bijvoorbeeld het rapport 'Broadband at the Speed of Light', van het Institute for Self-Reliance, en het rapport 'Stockholm's Stokab: A Blueprint for Ubiquitous Fiber Connectivity?' van Diffraction Analysis, Pagina 20 van de 27

32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen

32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen T W E E D E K A M E R D E R S T A T E N - G E N E R A A L 2 Vergaderjaar 2010-2011 32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen Nr. 11 AMENDEMENT

Nadere informatie

Even voorstellen: Breedband Beemster. Ruim 50 Ambassadeurs!

Even voorstellen: Breedband Beemster. Ruim 50 Ambassadeurs! Powered by Agenda Even voorstellen Doelstelling Breedband Beemster Waarom glasvezel? Maatschappelijke thema s zorgen -wonen werken leren ontspannen Vergelijk netwerken Aanbod / wat krijg ik en wat kost

Nadere informatie

Welkom op de informatiebijeenkomst. glasvezel op bedrijvenpark Haansberg. Maandag 23 november 2015

Welkom op de informatiebijeenkomst. glasvezel op bedrijvenpark Haansberg. Maandag 23 november 2015 Welkom op de informatiebijeenkomst glasvezel op bedrijvenpark Haansberg Maandag 23 november 2015 Agenda Welkomstwoord Bert Wagemakers Introductie Wethouder Rolph Dols Aanleiding Bert Wagemakers Glasvezelnetwerk

Nadere informatie

Uw nieuwbouwwoning krijgt glasvezel.

Uw nieuwbouwwoning krijgt glasvezel. Nieuwbouwspecial. Uw nieuwbouwwoning krijgt glasvezel. Lees er alles over in deze special. ALLES WAT U WILT WETEN OVER GLASVEZEL IN UW NIEUWBOUWWONING. 3 4 5 6 7 8 9 3 DE VRIJHEID VAN GLASVEZEL VOLGENS

Nadere informatie

November 2014. FAQ: Breedband, eigenschappen en aanleg

November 2014. FAQ: Breedband, eigenschappen en aanleg November 2014 FAQ: Breedband, eigenschappen en aanleg ALGEMENE VRAGEN Wat is breedband? Breedband is de verzamelnaam voor snelle infrastructuur die het mogelijk maakt aan te sluiten op het internet (wereldwijde

Nadere informatie

Fiberforus. Inleiding

Fiberforus. Inleiding Fiberforus Fiberforus staat voor de bouw van 100% customer owned netwerken, welke niet verkocht kunnen worden aan derden, zowel op de passieve als ook de actieve laag, waardoor de eindgebruikers volledige

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen Nr. 29 AMENDEMENT VAN HET LID VERHOEVEN

Nadere informatie

Welkom op de informatiebijeenkomst

Welkom op de informatiebijeenkomst Welkom op de informatiebijeenkomst eigen glasvezel op de bedrijventerreinen Elzenburg en De Geer Donderdag 18 februari 2016 Dome-X Agenda Kort woord van welkom Simoon Fransen Aanleiding Ties van Esch Samenwerking

Nadere informatie

Welkom. Informatie avond over Breedband in het hele Land van Cuijk. # Voor alle kernen, bedrijventerreinen en buitengebieden

Welkom. Informatie avond over Breedband in het hele Land van Cuijk. # Voor alle kernen, bedrijventerreinen en buitengebieden Welkom Informatie avond over Breedband in het hele Land van Cuijk Met de hele familie tegelijk online Aanleiding Strategische visie Een toekomstvast en open breedbandnetwerk tot in de haarvaten van de

Nadere informatie

Aankondiging open glasvezel LOUTERBLOEMEN Project nr.: 179 v2. FORE Freedom B.V. Nijverheidsweg 35 3161 GJ Rhoon T: 010-800 10 60

Aankondiging open glasvezel LOUTERBLOEMEN Project nr.: 179 v2. FORE Freedom B.V. Nijverheidsweg 35 3161 GJ Rhoon T: 010-800 10 60 Aankondiging open glasvezel LOUTERBLOEMEN Project nr.: 179 v2 Nijverheidsweg 35 3161 GJ Rhoon T: 010-800 10 60 info@forefreedom.nl www.forefreedom.nl KvK 24.34.79.36 ING Bank 53.70.966 BTW NL8121.55.737.B.01

Nadere informatie

September De lagen gescheiden

September De lagen gescheiden De lagen gescheiden Als het gaat over glasvezel, gaat het al snel over laag 1, laag 2 en laag 3. Wat zijn dat voor lagen? Dit document geeft een stuk achtergrond. De markt is volop in beweging en er zijn

Nadere informatie

Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik

Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik Glasvezel: voor hele gemeenschap, ook in buitengebieden en bedrijventerreinen Open structuur:

Nadere informatie

Commissie interne markt en consumentenbescherming. van de Commissie interne markt en consumentenbescherming

Commissie interne markt en consumentenbescherming. van de Commissie interne markt en consumentenbescherming EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie interne markt en consumentenbescherming 29.5.2012 2011/0299(COD) ONTWERPADVIES van de Commissie interne markt en consumentenbescherming aan de Commissie industrie,

Nadere informatie

Panas Striensestraat 67 5241 AW Rosmalen 073 523 23 30 info@panas.nl www.panas.nl

Panas Striensestraat 67 5241 AW Rosmalen 073 523 23 30 info@panas.nl www.panas.nl Inhoudsopgave 1. Internet op Maat... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 (x)dsl- verbindingen... 3 1.2.1 ADSL... 3 1.2.2 VDSL... 4 1.2.3 SDSL... 4 1.3 Ethernet- Acces op basis van koper... 4 1.4 Glasvezel (Fiber

Nadere informatie

All in IT! Voor een betrouwbaar netwerk, zodat u altijd bereikbaar bent! HIP-telefonie, mobiel bellen en internetdiensten

All in IT! Voor een betrouwbaar netwerk, zodat u altijd bereikbaar bent! HIP-telefonie, mobiel bellen en internetdiensten All in IT! Voor een betrouwbaar netwerk, zodat u altijd bereikbaar bent! Voordelen Hoe werkt het? HIP-telefonie, mobiel bellen en internetdiensten 1 HIP telefonie communiceren via de Cloud Met HIP belt

Nadere informatie

Vragen 4 e informatieavond Breedband Beemster

Vragen 4 e informatieavond Breedband Beemster Vragen 4 e informatieavond Breedband Beemster 1. Waarom komen er niet meteen meerdere providers op het netwerk? Breedband Beemster wil zoveel mogelijk providers op het netwerk, maar wel op een keuzestress

Nadere informatie

Stand van zaken in Nederland

Stand van zaken in Nederland 32637 Bedrijfslevenbeleid 24095 Frequentiebeleid Nr. 97 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 16 december 2013 Naar aanleiding

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst glasvezel Stille Wille. 8 april 2016, Bewonersraad Stille Wille

Informatiebijeenkomst glasvezel Stille Wille. 8 april 2016, Bewonersraad Stille Wille Informatiebijeenkomst glasvezel Stille Wille 8 april 2016, Bewonersraad Stille Wille Welkom en voorstellen werkgroep en adviseur Peter Derksen, voorzitter Bewonersraad Agenda Welkom en doel Waarom werkgroep?

Nadere informatie

Aankondiging openglasvezel DE BERK, ECHT Project nr.: 028. FORE Freedom B.V. Nijverheidsweg 35 3161 GJ Rhoon T: 010-800 10 60

Aankondiging openglasvezel DE BERK, ECHT Project nr.: 028. FORE Freedom B.V. Nijverheidsweg 35 3161 GJ Rhoon T: 010-800 10 60 Aankondiging openglasvezel DE BERK, ECHT Project nr.: 028 Nijverheidsweg 35 3161 GJ Rhoon T: 010-800 10 60 info@forefreedom.nl www.forefreedom.nl KvK 24.34.79.36 ING Bank 53.70.966 BTW NL8121.55.737.B.01

Nadere informatie

Gemeente Westerveld 16 april 2014. Evert Blansjaar. Kwartiermaker provincie Drenthe

Gemeente Westerveld 16 april 2014. Evert Blansjaar. Kwartiermaker provincie Drenthe Gemeente Westerveld 16 april 2014 Evert Blansjaar Kwartiermaker provincie Drenthe Achtergrond Onze samenleving wordt steeds afhankelijker van hoogwaardige en toekomstvaste breedbandinfrastructuren. Geen

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 1 juni 2011

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 1 juni 2011 > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal voor Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den

Nadere informatie

Breedband Provincie Drenthe

Breedband Provincie Drenthe Hoogwaardig breedband op het Drentse platteland Samen maken we het mogelijk! Breedband Provincie Drenthe Jan Hut 06-53235426 Even voorstellen Jan Hut 59 jaar; Woont in Visvliet 25 jaar bij PTT Telecommunicatie;

Nadere informatie

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk IP Services De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk Voor wie opgroeit in deze tijd is het de grootste vanzelfsprekendheid. Je zet de computer aan en je kunt mailen, chatten, elkaar spreken

Nadere informatie

Telecommonitor Q1 2015. Openbare rapportage

Telecommonitor Q1 2015. Openbare rapportage Telecommonitor Q1 2015 Openbare rapportage 1 Telecommonitor Openbare rapportage De Autoriteit Consument & Markt (ACM) publiceert elk kwartaal de marktcijfers van de telecomsector. De Telecommonitor laat

Nadere informatie

White paper breedband Regio Rivierenland 2014-2015

White paper breedband Regio Rivierenland 2014-2015 White paper breedband Regio Rivierenland 2014-2015 Pagina 1 van de 16 april 2015 Inleiding Binnen Regio Rivierenland worden ICT en breedbandvoorzieningen beschouwd als essentiële hulpmiddelen om de bestuurlijke

Nadere informatie

Projectgroep Gemeentesupport

Projectgroep Gemeentesupport Projectgroep Gemeentesupport Samenwerking tussen Stedenlink en het esociety Platform Nederland Dick van Schooneveld, voorzitter Slimme Steden, verhalen uit de praktijk Amsterdam, 6 februari 2013 Waar loopt

Nadere informatie

Glasvezel Ommen-Hardenberg Nieuwsbrief januari 2014

Glasvezel Ommen-Hardenberg Nieuwsbrief januari 2014 Glasvezel Ommen-Hardenberg Nieuwsbrief januari 2014 Afgelopen jaar bent u geïnformeerd over de mogelijkheden voor aanleg van glasvezel in de buitengebieden van de gemeenten Ommen en Hardenberg. In de tweede

Nadere informatie

Breedbandinternet voor alle Europeanen: de Commissie geeft het startsein voor een debat over de toekomst van universele diensten

Breedbandinternet voor alle Europeanen: de Commissie geeft het startsein voor een debat over de toekomst van universele diensten IP/08/1397 Brussel, 25 september 2008 Breedbandinternet voor alle Europeanen: de Commissie geeft het startsein voor een debat over de toekomst van universele diensten Hoe kan de EU bereiken dat alle Europeanen

Nadere informatie

Zonder connectiviteit ligt alles stil

Zonder connectiviteit ligt alles stil Zonder connectiviteit ligt alles stil Zonder transport staat alles stil. Dit geldt ook binnen de ICT- en telecomsector. Zonder connectiviteit geen toegang tot internet en social media; zijn apps en cloud

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Tytsjerksteradiel 21 april 2015

Informatiebijeenkomst Tytsjerksteradiel 21 april 2015 Informatiebijeenkomst Tytsjerksteradiel 21 april 2015 Informatiebijeenkomst Tytsjerksteradiel 21 april 2015 Agenda 1. Opening en introductie 2. Waar gaat het om? Snel internet is er toch voor iedereen?

Nadere informatie

PLAN VOOR ULTRASNEL INTERNET IN BELGIË 2015-2020

PLAN VOOR ULTRASNEL INTERNET IN BELGIË 2015-2020 PLAN VOOR ULTRASNEL INTERNET IN BELGIË 2015-2020 België speelt momenteel een voortrekkersrol in het uitrollen van nieuwe technologieën voor ultrasnel internet. De Belgische overheid moet er alles aan doen

Nadere informatie

Nota Frequentiebeleid 2016

Nota Frequentiebeleid 2016 Nota Frequentiebeleid 2016 verslag ronde tafels NFO, 12 apr 2016 Klaas Bouma Overzicht ronde tafels Inbreng van stakeholders brede uitnodiging Bevat geen visie of standpunten van EZ Periode oktober 2015

Nadere informatie

Vragen en antwoorden glasvezel in Olterterp, It Sùd, Selmien- West en Kortehemmen

Vragen en antwoorden glasvezel in Olterterp, It Sùd, Selmien- West en Kortehemmen 1 Vragen en antwoorden glasvezel in Olterterp, It Sùd, Selmien- West en Kortehemmen 1. Aanleg 1.1 Komt de kabel ook door privé terrein te liggen? Vooralsnog gaan we ervan uit dat de kabel grotendeels in

Nadere informatie

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Auteur: Roy Scholten Datum: woensdag 16 september, 2015 Versie: 1.1 Hoe u kunt profiteren van de Cloud Met de komst van moderne technieken en de opmars van

Nadere informatie

Breedband in Overijssel

Breedband in Overijssel Breedband in Overijssel Aanleiding project (I) Breedband van strategisch belang voor provincie Vraag naar bandbreedte neemt exponentieel toe (30-40% / jaar). Randvoorwaarde voor aantrekkelijk vestigingsklimaat

Nadere informatie

Westerveld op Glas 10 maart 2015

Westerveld op Glas 10 maart 2015 WELKOM Welkom bij de presentatie van Westerveld op Glas 10 maart 2015 Sneller internet ook in Vledderveen 1. Opening Programma 1. Opening / Voorstellen 2. Waar staan we vandaag 3. Breedband nut en noodzaak

Nadere informatie

regulering zakelijke netwerkdiensten

regulering zakelijke netwerkdiensten Marktontwikkelingen en regulering zakelijke netwerkdiensten Gerard Boogert 12 juni 2013 Grolsche Veste Enschede Relatiedag NDIX Presentatie overzicht Autoriteit Consument & Markt algemene introductie Telecom

Nadere informatie

Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie

Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie 6 December 2002 Advies van het BIPT inzake het marktonderzoek in de context van de SMP bepaling op de markt van de huurlijnen. BIPT - Astrotoren

Nadere informatie

Breedband in héél Rivierenland

Breedband in héél Rivierenland Contractgestuurde Dienstverlening Breedband Verbinding in elke (glas)vezel Breedband in héél Rivierenland Het komt eraan! Geldermalsen Breedband in héél Tiel Rivierenland Lingewaal Culemborg Het komt eraan!

Nadere informatie

Aanleg breedband in de witte gebieden in Overijssel (INITIATIEFVOORSTEL artikel 63 Reglement van Orde Provinciale Staten)

Aanleg breedband in de witte gebieden in Overijssel (INITIATIEFVOORSTEL artikel 63 Reglement van Orde Provinciale Staten) j v\(mo^xü,o^o[ 7,Z'-\ PS/2014/43 Aanleg breedband in de witte gebieden in Overijssel (INITIATIEFVOORSTEL artikel 63 Reglement van Orde Provinciale Staten) Datum GS-kenmerk Inlichtingen bij 15 januari

Nadere informatie

Netneutraliteit. Agenda. Wat is netneutraliteit? Hoe werkt netneutraliteit? Welk probleem lost het op? Vragen en problemen Netneutraliteit en filteren

Netneutraliteit. Agenda. Wat is netneutraliteit? Hoe werkt netneutraliteit? Welk probleem lost het op? Vragen en problemen Netneutraliteit en filteren Netneutraliteit Telecom Society 28 februari 2013 Remy Chavannes Agenda Wat is netneutraliteit? Hoe werkt netneutraliteit? Welk probleem lost het op? Vragen en problemen Netneutraliteit en filteren 1 Wat,

Nadere informatie

ZIENSWIJZE UPC NEDERLAND B.V. & UPC NEDERLAND BUSINESS B.V. D.D. 25 OKTOBER 2012 INZAKE

ZIENSWIJZE UPC NEDERLAND B.V. & UPC NEDERLAND BUSINESS B.V. D.D. 25 OKTOBER 2012 INZAKE ZIENSWIJZE UPC NEDERLAND B.V. & UPC NEDERLAND BUSINESS B.V. D.D. 25 OKTOBER 2012 INZAKE ONTWERPBESLUIT MARKTANALYSE ONTBUNDELDE TOEGANG TOT ZAKELIJKE GLASVEZELNETWERKEN (ODF-ACCESS (FttO)) (OPTA/AM/2012/202344)

Nadere informatie

Open toegang tot kwaliteitsverbindingen voor nieuwe diensten

Open toegang tot kwaliteitsverbindingen voor nieuwe diensten Open toegang tot kwaliteitsverbindingen voor nieuwe diensten Telecom Technology Event 3 november 2011, Leusden 2 In deze presentatie Breedband is meer dan alleen bandbreedte kwaliteit, betrouwbaarheid

Nadere informatie

De vragen van lid Dijkgraaf worden mede namens de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aangeboden.

De vragen van lid Dijkgraaf worden mede namens de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aangeboden. > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal voor Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den

Nadere informatie

Gemeente Boxmeer. Onderwerp: Breedbandnetwerk in Boxmeer. Nummer: 6b. AAN de Raad van de gemeente Boxmeer. Boxmeer, 15 oktober 2013

Gemeente Boxmeer. Onderwerp: Breedbandnetwerk in Boxmeer. Nummer: 6b. AAN de Raad van de gemeente Boxmeer. Boxmeer, 15 oktober 2013 Gemeente Boxmeer Onderwerp: Breedbandnetwerk in Boxmeer. Nummer: 6b. AAN de Raad van de gemeente Boxmeer Boxmeer, 15 oktober 2013 Aanleiding In de gemeenteraad is op 7 november 2012 een motie aangenomen

Nadere informatie

Glasvezel, vraag en antwoord.

Glasvezel, vraag en antwoord. Glasvezel, vraag en antwoord. Hieronder vind u de meest gestelde vragen over ons glasvezel project. 1. Wat is glasvezel en hoe werkt het? 2. Wat is een glasvezel netwerk? 3. Wat is breedband? 4. Waarom

Nadere informatie

rj) provinsje fryslân provincie fryslân b Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden Leeuwarden, 26 februari 2013 Verzonden, 27

rj) provinsje fryslân provincie fryslân b Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden Leeuwarden, 26 februari 2013 Verzonden, 27 Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden provinsje fryslân provincie fryslân b postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon: (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 51 25

Nadere informatie

Informatie avond - Breedband

Informatie avond - Breedband Informatie avond - Breedband AGENDA - Welkom - Project Reuzenbreedband - Presentatie Breedband - Vraag en antwoord Project Reuzenbreedband Dorpsverenigingen van Schoonoord en van De Kiel Gestart met Project

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... Concurrentie Zeehavens beconcurreren elkaar om lading en omzet. In beginsel is dat vanuit economisch perspectief een gezond uitgangspunt. Concurrentie leidt in goed werkende markten tot

Nadere informatie

Ben van de Wijgert b.vandewijgert@parkned.nl

Ben van de Wijgert b.vandewijgert@parkned.nl Onderwerpen ParkNed Veranderingen Omzet & verwachtingen Innovaties & acties Vragen ParkNed Missie De missie van ParkNed BV is om alle bedrijven, organisaties en instellingen in Waalwijk de mogelijkheid

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Aansluiten! 5 april 2013. Wat willen bewoners? Hoe kunnen actieve burgers ondersteund worden?

Aansluiten! 5 april 2013. Wat willen bewoners? Hoe kunnen actieve burgers ondersteund worden? Aansluiten! 5 april 2013 Wat willen bewoners? Hoe kunnen actieve burgers ondersteund worden? Wie zijn wij Initiatiefgroep Glasvezel Buitengebied Putten -Totaal 9 personen, inclusief ambtenaar gemeente

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE. Contourennota Sociaal Beleid. - met bijlage. - met bijlage. - met bijlage. Uitgangspunten Inburgeringbeleid. - met bijlage.

INHOUDSOPGAVE. Contourennota Sociaal Beleid. - met bijlage. - met bijlage. - met bijlage. Uitgangspunten Inburgeringbeleid. - met bijlage. INHOUDSOPGAVE In dit bandje zijn de verslagen opgenomen van de deelsessies die zijn gehouden op het Opinieplein (de politieke markt) van donderdag 13 april 2006. Deelsessie 1: Contourennota Sociaal Beleid.

Nadere informatie

Met glasvezel klaar voor de toekomst. Bedrijvenpark Oostambacht te Nootdorp Ruud Vriend en Ronald de Jongh, 3Bplus, 27 januari 2011

Met glasvezel klaar voor de toekomst. Bedrijvenpark Oostambacht te Nootdorp Ruud Vriend en Ronald de Jongh, 3Bplus, 27 januari 2011 Met glasvezel klaar voor de toekomst Bedrijvenpark Oostambacht te Nootdorp Ruud Vriend en Ronald de Jongh, 3Bplus, 27 januari 2011 Agenda Introductie 3Bplus Glasvezel waarom? Aanpak verglazing Glasvezel

Nadere informatie

Uw internetaansluiting

Uw internetaansluiting Studio Visual Steps Uw internetaansluiting Een overzicht van de mogelijkheden 1 Voorwoord Beste lezers en lezeressen, In deze gids krijgt u informatie over de verschillende aansluitmogelijkheden waaruit

Nadere informatie

Samenvatting. Kort overzicht. Kartels

Samenvatting. Kort overzicht. Kartels Samenvatting Kort overzicht Dit proefschrift gaat over de economische theorie van kartels. Er is sprake van een kartel wanneer een aantal bedrijven, expliciet of stilzwijgend, afspreekt om de prijs te

Nadere informatie

NGA-breedband voor buitengebied. hoe sneller hoe beter

NGA-breedband voor buitengebied. hoe sneller hoe beter NGA-breedband voor buitengebied hoe sneller hoe beter INHOUD VAN DEZE PRESENTATIE iets over noodzaak, techniek en marktwerking pilot breedband Regio Achterhoek plan Provincie Gelderland Publiek - Private

Nadere informatie

GEDRAGSCODE TRANSPARANTIE INTERNETSNELHEDEN (GTI) GETEKEND DOOR ONLINE.NL EN ANDERE AANBIEDERS (GEZAMENLIJK TE NOEMEN: DE ISP S) JULI 2012

GEDRAGSCODE TRANSPARANTIE INTERNETSNELHEDEN (GTI) GETEKEND DOOR ONLINE.NL EN ANDERE AANBIEDERS (GEZAMENLIJK TE NOEMEN: DE ISP S) JULI 2012 GEDRAGSCODE TRANSPARANTIE INTERNETSNELHEDEN (GTI) GETEKEND DOOR ONLINE.NL EN ANDERE AANBIEDERS (GEZAMENLIJK TE NOEMEN: DE ISP S) JULI 2012 De ISP s overwegen het volgende: De ISP s hebben vastgesteld dat

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Datum 15 juli 2014 Antwoord op Kamervragen van de leden De Liefde en Elias over 'de rode knop'

Datum 15 juli 2014 Antwoord op Kamervragen van de leden De Liefde en Elias over 'de rode knop' >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Media en Creatieve Industrie IPC 3400 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5157/02 STUP 3

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5157/02 STUP 3 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5157/02 STUP 3 NOTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap de Groep Drugshandel Ontwerp-conclusies van de Raad betreffende de noodzaak

Nadere informatie

T-Mobile biedt 4G voor alle smartphones, dus ook de iphone 5

T-Mobile biedt 4G voor alle smartphones, dus ook de iphone 5 T-Mobile biedt 4G voor alle smartphones, dus ook de iphone 5 Samen Meer Bereiken Een netwerk voor mobiele telefonie is nooit af. T-Mobile volgt het gebruik en de prestaties van het mobiele netwerk op de

Nadere informatie

100% flexibiliteit in communicatie

100% flexibiliteit in communicatie 100% flexibiliteit in communicatie Ongelimiteerde expertise en capaciteit in één projectorganisatie met vier gerenommeerde partners Group of companies Group of companies 100% flexibiliteit in communicatie

Nadere informatie

ir. H.R. de Kleijn OPTA/DIR/99/5553 DGTP/99/1019 070-315 35 83

ir. H.R. de Kleijn OPTA/DIR/99/5553 DGTP/99/1019 070-315 35 83 de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat mw drs. J.M. de Vries Postbus 20901 2500 EX Den Haag Contactpersoon Ons kenmerk Uw kenmerk Doorkiesnummer ir. H.R. de Kleijn OPTA/DIR/99/5553 DGTP/99/1019

Nadere informatie

Auteursrecht. VVA/VMC bij KNAW, 22 februari 2011 Dirk Visser

Auteursrecht. VVA/VMC bij KNAW, 22 februari 2011 Dirk Visser Auteursrecht VVA/VMC bij KNAW, 22 februari 2011 Dirk Visser President van de KNAW Robbert Dijkgraaf over ACTA: Dergelijke wetten maken het erg eenvoudig om onwelgevallige websites te blokkeren, waarbij

Nadere informatie

Datum 8 november 2012 Onderwerp Beantwoording kamervragen over de toegang van de VS tot data in de cloud

Datum 8 november 2012 Onderwerp Beantwoording kamervragen over de toegang van de VS tot data in de cloud 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Opmerkingen op Goed op Weg met Breedband. Een Handreiking voor Provincies en Gemeentes 1

Opmerkingen op Goed op Weg met Breedband. Een Handreiking voor Provincies en Gemeentes 1 Dr. MSc Bert M. Sadowski School of Innovation Sciences Technische Universiteit Eindhoven 5612 AZ Eindhoven The Netherlands Tel.: 0031-(0)402475510 Fax: 0031-(0)402444602 Web: http://sadowski.nl 28 October

Nadere informatie

Uitgebreide samenvatting

Uitgebreide samenvatting Uitgebreide samenvatting Bereik van het onderzoek De Nederlandse minister van Economische Zaken heeft een voorstel gedaan om het huidig toegepaste systeem van juridische splitsing van energiedistributiebedrijven

Nadere informatie

17-7-2014. Waarom glasvezel? Agenda. Waarom wordt dat een probleem?

17-7-2014. Waarom glasvezel? Agenda. Waarom wordt dat een probleem? Agenda Opening avond voorzitter Presentatie: Waarom Glasvezel Pauze (uitdelen vragenformulier en folder) Discussie en vragen Nawoord voorzitter Einde Waarom glasvezel? Waarom is aanleg van glasvezel nodig?

Nadere informatie

Glasvezel voor iedereen?

Glasvezel voor iedereen? Glasvezel voor iedereen? Breedband heeft toch iedereen? Alleen adsl is beschikbaar, men belooft 8 mb/s maar wij ontvangen maar 0.35 mb/s. Opschalen naar een hoger abonnement had geen zin i.v.m. de afstand

Nadere informatie

2016D22881 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG

2016D22881 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG 2016D22881 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG De vaste commissie voor Financiën heeft op 2 juni 2016 een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over zijn brief

Nadere informatie

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 We staan aan de vooravond van de volgende Internetrevolutie De klassieke werkwijze van organisaties zal

Nadere informatie

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten M200602 Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten Betere kwaliteiten en lagere prijzen in geliberaliseerde markten? drs. P.Th. van der Zeijden Zoetermeer, mei 2006 Inkoopgedrag van het MKB

Nadere informatie

Breedbandloket. www. Breedbandfryslan.frl

Breedbandloket. www. Breedbandfryslan.frl Informatie 2015: snel breedband internet Voortgang snel internet breedband Breedbandloket www. Breedbandfryslan.frl Coöperatieve Vereniging U.A. Fryslân Ring Opgericht in 2006 met steun van de provincie

Nadere informatie

Whitepaper Hybride Cloud Met z n allen naar de cloud.

Whitepaper Hybride Cloud Met z n allen naar de cloud. Whitepaper Hybride Cloud Met z n allen naar de cloud. Inhoudstafel 1. Inleiding 2. Met z n allen naar de cloud? 3. Voordelen van een hybride cloud 4. In de praktijk: Template voor moderne manier van werken

Nadere informatie

Vraag 1 Bent u bekend met de problemen die gebruikers van smartphones ondervinden, wanneer ze Skype buiten hun huis gebruiken 1?

Vraag 1 Bent u bekend met de problemen die gebruikers van smartphones ondervinden, wanneer ze Skype buiten hun huis gebruiken 1? > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directie Bezuidenhoutseweg 30 Postbus 20101 2500 EC Den Haag T 070-3798911

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0891-9807.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0891-9807.htm pagina 1 van 6 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Betreft: Zaak nr. 891 / debitel-cellway

Nadere informatie

Aan het lid van de Provinciale Staten, De heer T.J. Zanen. Nr.: 2004-08629/15/A.24, EZ Groningen, 8 april 2004

Aan het lid van de Provinciale Staten, De heer T.J. Zanen. Nr.: 2004-08629/15/A.24, EZ Groningen, 8 april 2004 Aan het lid van de Provinciale Staten, De heer T.J. Zanen Nr.: 2004-08629/15/A.24, EZ Groningen, 8 april 2004 Behandeld door : Schouwstra, P. Telefoonnummer : (050) 3164080 Antwoord op : uw vragen over

Nadere informatie

Besparingsvoorbeelden voor MKB met glasvezel. Rekenvoorbeeld 1

Besparingsvoorbeelden voor MKB met glasvezel. Rekenvoorbeeld 1 Besparingsvoorbeelden voor MKB met glasvezel Rekenvoorbeeld 1 Ieder bedrijf beschikt tegenwoordig over een e-mail server. E-mail op smart Phones en tablets wordt steeds populairder en belangrijker maar

Nadere informatie

Whitepaper Integratie Videoconferentie. Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business

Whitepaper Integratie Videoconferentie. Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business Whitepaper Integratie Videoconferentie Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business Talk & Vision 2015 Inhoudsopgave 1. Introductie 3 2. Skype for Business/Lync 4 Hoe doen we dat? 4 3. Gebruiksvriendelijke

Nadere informatie

Misbruik van een economische machtspositie

Misbruik van een economische machtspositie Mededingingswet Misbruik van een economische machtspositie Nederlandse Mededingingsautoriteit Mededingingswet Misbruik van een economische machtspositie De Mededingingswet stelt regels ten aanzien van:

Nadere informatie

Marktconsultatie Aansluitgebied De Wolden

Marktconsultatie Aansluitgebied De Wolden Marktconsultatie Aansluitgebied De Stichting Breedbandplatform Drenthe p/a De Drentse Zaak Beilerstraat 24 9401 PL Assen platform@verbinddrenthe.nl 1 Inleiding 3 2 Het beoogde aansluitgebied 4 2.1 Huidige

Nadere informatie

Domino-avond: Leefbaarheid op de Haart anno 2020. Samenvatting / conclusies

Domino-avond: Leefbaarheid op de Haart anno 2020. Samenvatting / conclusies Domino-avond: Leefbaarheid op de Haart anno 2020 Samenvatting / conclusies Domino-avond: Leefbaarheid op de Haart anno 2020 Om de leefbaarheid anno 2020 op de Haart te kunnen waarborgen hebben we met elkaar

Nadere informatie

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6 Inhoud Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 3 Relatie tussen ICT en 3 Outsourcen ICT: Wat? 3 Cloud Services 3 Service Level Agreement 3 Software

Nadere informatie

eindgebruikersbelangen en privacy

eindgebruikersbelangen en privacy TELECOM SOCIETY wat verandert er per 25 mei 2011..? eindgebruikersbelangen en privacy 28 oktober 2010 Gerrit-Jan Zwenne Richtlijn 2009/136/EG 25 25 november 2009 2009 concept wetsvoorstel 15 15 april april

Nadere informatie

Breedband Land van Cuijk. Een open netwerk voor iedereen

Breedband Land van Cuijk. Een open netwerk voor iedereen Breedband Land van Cuijk Een open netwerk voor iedereen Aanleiding Strategische visie Een toekomstvast en open breedbandnetwerk tot in de haarvaten van de gemeenten Voor bedrijven, instellingen en consumenten

Nadere informatie

1 Dienstbeschrijving dataverbindingen

1 Dienstbeschrijving dataverbindingen 1 Dienstbeschrijving dataverbindingen Lancom heeft als doelstelling om een one stop shop te zijn voor het MKB en MKB+, dit betekent dat onze dienstverlening niet stopt bij de Firwall of de router. Van

Nadere informatie

FRANCHISE & E-COMMERCE KANSEN VOOR FRANCHISEGEVER & FRANCHISENEMERS

FRANCHISE & E-COMMERCE KANSEN VOOR FRANCHISEGEVER & FRANCHISENEMERS FRANCHISE & E-COMMERCE KANSEN VOOR FRANCHISEGEVER & FRANCHISENEMERS Exploderende groei E-commerce E-commerce is niet meer weg te denken uit onze economie. Al decennia lang is deze vorm van handelen via

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 22 november 2010

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 22 november 2010 > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal voor Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den

Nadere informatie

Privacy aspecten van apps

Privacy aspecten van apps Privacy aspecten van apps mr. Peter van der Veen Senior juridisch adviseur e: vanderveen@considerati.com t : @pvdveee Over Considerati Considerati is een juridisch adviesbureau gespecialiseerd in ICT-recht

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

IAM en Cloud Computing

IAM en Cloud Computing IAM en Cloud Computing Cloud café 14 Februari 2013 W: http://www.identitynext.eu T: @identitynext www.everett.nl www.everett.nl Agenda 1. Introductie 2. IAM 3. Cloud 4. IAM en Cloud 5. Uitdagingen 6. Tips

Nadere informatie

Breedband: De eerste levensbehoefte Stijn Coppieters Product Line Manager Genexis Voorzitter WIT esociety Platform

Breedband: De eerste levensbehoefte Stijn Coppieters Product Line Manager Genexis Voorzitter WIT esociety Platform Breedband: De eerste levensbehoefte Stijn Coppieters Product Line Manager Genexis Voorzitter WIT esociety Platform 1 2 3 Animatie 4 Naadloos, overal en onbeperkt Waarom? Is het technologisch haalbaar?

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace EUROPEES PARLEMENT TIJDELIJKE COMMISSIE ECHELON-INTERCEPTIESYSTEEM SECRETARIAAT MEDEDELING TEN BEHOEVE VAN DE LEDEN De leden treffen als aanhangsel een document aan met de titel Recht en Criminaliteit

Nadere informatie

De provincie Overijssel telt 25 gemeenten, waarvan Zwolle de hoofdstad is. Hieronder is de Provincie schematisch weergegeven:

De provincie Overijssel telt 25 gemeenten, waarvan Zwolle de hoofdstad is. Hieronder is de Provincie schematisch weergegeven: Uitgangssituatie In dit hoofdstuk bespreken we de huidige breedbandsituatie in de provincie Overijssel. Het vorige hoofdstuk heeft laten zien wat het potentieel van breedband is, in dit hoofdstuk komt

Nadere informatie

Kostenefficiënt, flexibel en ultrabetrouwbaar bedrijfsvestigingen met elkaar verbinden

Kostenefficiënt, flexibel en ultrabetrouwbaar bedrijfsvestigingen met elkaar verbinden IP-VPN van Telenet Kostenefficiënt, flexibel en ultrabetrouwbaar bedrijfsvestigingen met elkaar verbinden De veelzijdigste VPN-oplossing om uw vestigingen te verbinden U wilt dat de verschillende vestigingen

Nadere informatie

Attema introduceert In-Home Connectivity Overal in huis goed internet in home

Attema introduceert In-Home Connectivity Overal in huis goed internet in home Attema introduceert In-Home Connectivity Overal in huis goed internet in home CONNECTIVITY Internet thuis: we kunnen niet meer zonder! Vanuit huis besturen mensen hun leven met behulp van het internet.

Nadere informatie

Ter opiniërende bespreking raadscommissie Bestuur en Strategie

Ter opiniërende bespreking raadscommissie Bestuur en Strategie Ter opiniërende bespreking raadscommissie Bestuur en Strategie Registratiekenmerk: 632030 Commissievergadering: Agendapunt: Onderwerp: Portefeuillehouder: 8 september 2014 9 Glasvezel Bernheze de heer

Nadere informatie

3. Bij e-mail van 1 juli 2014 heeft ACM de ontvangst van het verzoek van Ymere bevestigd.

3. Bij e-mail van 1 juli 2014 heeft ACM de ontvangst van het verzoek van Ymere bevestigd. Ons kenmerk: ACM/DTVP/2014/204149 Zaaknummer: 14.0761.35 Datum: 21 augustus 2014 Besluit van de Autoriteit Consument en Markt waarbij het verzoek van woningcorporatie Ymere om een beschikking als bedoeld

Nadere informatie

Presentatie Breedband Dorpsbelangen De Friese Meren/De Fryske Marren 27 oktober 2014 Huub van Ettekoven

Presentatie Breedband Dorpsbelangen De Friese Meren/De Fryske Marren 27 oktober 2014 Huub van Ettekoven Presentatie Breedband Dorpsbelangen De Friese Meren/De Fryske Marren 27 oktober 2014 Huub van Ettekoven Om maar meteen met de deur. De huidige Bandbreedte & Beschikbaarheid internet is voldoende. De Bevolking

Nadere informatie