Omgaan met agressie voor verkeersregelaars evenementen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Omgaan met agressie voor verkeersregelaars evenementen"

Transcriptie

1 Omgaan met agressie voor verkeersregelaars evenementen Ben je evenementenverkeersregelaar? Ben je wel eens bedreigd tijdens het uitvoeren van je vrijwilligerswerk? Ben je bang om in een gevaarlijke situatie terecht te komen? Heb je voor je gevoel wel eens een discussie met een verkeersdeelnemer verloren? Of gewonnen? Hoe ga je om met explosieve omstandigheden? De achtergronden. en wat je zelf kunt doen in agressieve situaties.

2 Inleiding... 2 Agressie... 3 Waarom zijn mensen agressief?... 3 Zinloos geweld... 4 Agressie herkennen... 5 Een stukje omgaan met macht... 8 Mogelijkheden bij de verschillende soorten van agressie... 8 Verbale en non-verbale communicatie: jij en die ander Verbale communicatie Non-verbale communicatie Je eigen veiligheid Als je zelf agressief bent De W s van Aangifte doen Tot slot: een paar tips Colofon December 2013 Hans Bakker, Stichting Verkeersregelaars Woerden

3 Inleiding Sinds kort heb ik er een nieuwe hobby bij! Het regelen van verkeer tijdens evenementen in de gemeente Woerden. Anderen verzamelen postzegels, fokken geiten of gaan voetbal kijken, maar ik vind het tegenwoordig boeiend om bij bijzondere gebeurtenissen (evenementen in dit geval) de politie te ondersteunen met eenvoudige verkeersregelende taken. De eisen die aan evenementenverkeersregelaars gesteld worden zijn niet zwaar. Je wordt jaarlijks getoetst op eenvoudige verkeersregels, snelheid inschatten, stoptekens geven, eisen aan kleding, zichtbaarheid en gebruik van hulpmiddelen. Echter: aan agressie wordt nauwelijks aandacht besteed, terwijl dit juist iets is waar je als verkeersregelaar mee geconfronteerd wordt (of bang bent ermee te maken te kunnen krijgen). In de boekhandel of op internet bleek er nauwelijks iets te zijn opgetekend dat gaat over agressie tegen evenementenverkeersregelaars,. uitgezonderd de krantenkoppen als er weer een verkeersregelaar tegen de vlakte geslagen of gereden was. Nu had ik het daarbij kunnen laten, maar dat is niet gebeurd. Met dit boekje tot gevolg. Ik hoop dat je er, net als ik, iets aan hebt wat je vervolgens toe kunt passen in conflictsituaties. Deze leergang mag vrij gedownload, gedeeld, geprint of op andere wijze gepubliceerd worden. Het kan immers voor iedere evenementenverkeersregelaar leerzaam zijn. Echter Mocht u de inhoud van dit boek waarderen en de schrijver stimuleren om door te gaan met verdere publicaties, maak dan een bedrag van minimaal 6 euro over op NL57ABNA t.n.v. Stichting Verkeersregelaars Woerden onder vermelding van Leergang agressie. O ja. Over agressie valt heel veel te zeggen. Dit handboek gaat niet over bekende onderwerpen zoals pesten, discriminatie, seksuele intimidatie en huiselijk geweld. Nee, dit gaat over agressie waar een verkeersregelaar evenementen mee te maken kunt krijgen. 2

4 Agressie Boosheid, verdriet, blijdschap en angst zijn de belangrijkst emoties van een mens. Dat we allemaal wel eens last hebben van een woedeaanval is dus niet ongewoon. Wie emoties opkropt wordt op den duur ziek of raakt gefrustreerd. Af en toe je woede ventileren is dus best gezond. Maar als je andermans grenzen overschrijdt, bewust schade berokkent aan iets of iemand, of als je met je woede iets probeert te bereiken of iets wilt verhullen, dan is er sprake van agressie. Agressie is bedreigend en schadelijk voor degene tegen wie het gericht is. Psychologen beschouwen agressie niet als een emotie maar als een aangeleerde gewoonte. Agressief gedrag is vaak vroeger afgekeken van anderen, ouders bijvoorbeeld. Bij agressie zijn altijd twee of meer partijen betrokken. Agressie roept agressie op. Anderzijds kan door een juiste (gepaste) reactie de agressie van de ander verminderd worden. Agressie is iets anders dan assertiviteit. Assertief reageren wil zeggen dat je voor jezelf opkomt, maar dat je ook rekening houdt met anderen. Als je agressief reageert ontneem je de ander ruimte en mogelijkheden. Waarom zijn mensen agressief? Een agressieveling zal het niet gauw beamen, maar iemand die agressief is heeft er nogal eens baat bij om regelmatig boos en agressief te worden. Dat klinkt vreemd, maar iemand kan in de loop van zijn leven gemerkt hebben dat hij iets met zijn agressieve gedrag kan bereiken. Iemand die zich regelmatig agressief gedraagt kan er bijvoorbeeld macht mee uitstralen, of verhullen dat hij bepaalde dingen niet durft of niet kan. Soms is dat dus een patroon in iemands leven. Er zijn grofweg vier soorten agressie: 1. Emotionele chantage Mensen die emotioneel chanteren proberen met hulpeloosheid macht te verkrijgen. Dat lukt vaak omdat ze de zwakke plek van een ander weten te raken. Iemand zegt bijvoorbeeld tegen een verkeersregelaar: "Als jij me niet helpt, maak ik er een eind aan." De verkeersregelaar wordt aangesproken op zijn gevoel dat hij die ander moet helpen, omdat die persoon zielig is. 2. Frustratieagressie Sommige mensen worden agressief als hun iets onthouden wordt waarvan zij vinden dat ze er recht op hebben. Of als (in hun ogen) de ander niet redelijk is. Deze mensen koesteren bepaalde verwachtingen en worden overvallen door een gevoel van machteloosheid als aan deze verwachtingen niet wordt voldaan. 3

5 Een voorbeeld: mensen die een aanwijzing van een verkeersregelaar krijgen zijn in de veronderstelling dat ze een spoedeisend probleem hebben en vinden daarom dat ze door mogen rijden. De verkeersregelaar maakt echter een inschatting van het probleem en kan besluiten de weggebruiker te laten wachten of een andere richting in te sturen. Dit leidt nogal eens tot agressieve reacties richting de verkeersregelaar. De verwachting van de weggebruiker is immers dat hij snel door kan rijden (het liefst als eerste). 3. Doelgerichte of instrumentele agressie Sommige weggebruikers gebruiken met opzet agressie. Zij zijn heel berekenend, omdat ze weten dat met het inboezemen van angst heel veel te bereiken valt. Dit zijn de mensen die met een stok, mes of ander wapen achter het stuur zitten, of meteen met hun vuisten gaan zwaaien als ze een antwoord krijgen dat hun niet zint. Een voorbeeld: als verkeersregelaars kun je te maken krijgen met doelgerichte of instrumentele agressie; Automobilisten roepen dat ze je poten breken of je kop wel eens verbouwen. Het kan bedreigend zijn als je dit soort situaties niet adequaat kunt verzachten. 4. Overvallen, aanranding en verkrachting Overvallen, aanrandingen en verkrachtingen zijn ook een vorm van agressie. Het verschil met de voorgaande vormen van agressie is dat overvallers, verkrachters etc. zich crimineel gedragen. Ze gebruiken geweld om dingen voor elkaar te krijgen. Voor het uitoefenen van je taak als verkeersregelaar zul je hier echter niet of nauwelijks mee te maken hebben. Dus daar hebben we het hier niet meer over. Zinloos geweld De term zinloos geweld wordt gebruikt voor incidenten waarbij iemand schijnbaar zonder aanleiding ernstig wordt belaagd. De term zinloos geweld suggereert dat geweld iedereen op ieder moment zomaar kan overkomen. Dat idee is angstaanjagend en klopt misschien ook niet ten volle. Zoals we gezien hebben willen mensen die zich agressief gedragen vaak iets duidelijk maken of iets bereiken. Agressie is te herkennen en valt, bij adequaat reageren, vaak te verzachten. Dat dat niet altijd lukt is frustrerend en onrechtvaardig. Maar het idee dat we collectief steeds vaker slachtoffer zijn van willekeurig geweld maakt mensen angstig en draagt wellicht niet bij aan een constructieve en effectieve manier van reageren tegenover agressie. Maar je kunt zéker iets doen in agressieve situaties. 4

6 Leergang Evenementenverkeersregelaars Agressie herkennen Om adequaat te kunnen reageren op agressie moet je agressie eerst herkennen. Je moet grenzen aanvoelen, inschatten met welke vorm van agressie je te maken hebt en een beeld vormen van de agressieve persoon. Agressie is vrijwel altijd een grensoverschrijding. Maar wat is een grens? Dat is afhankelijk van de situatie. Er zijn meerdere soorten ruimten met elk een eigen grens: 1. Intieme ruimte. Deze ruimte is voorbehouden aan een kleine groep mensen uit de directe omgeving, bijvoorbeeld ouders en kinderen, partners. 2. Persoonlijke ruimte. In deze ruimte bevinden zich de interacties tussen twee mensen die elkaar kennen en vriendschappelijk of collegiaal met elkaar omgaan. 3. Sociale ruimte. De sociale ruimte is een relatief kleine ruimte waarin sociale interactie gewenst is, maar zonder fysieke nabijheid. Men zegt elkaar gedag of maakt oogcontact. In het verkeer is nauwelijks sprake van sociale ruimte, tenzij je met elkaar in de auto zit. 4. Publieke ruimte. Dit is de openbare ruimte waar men anoniem is. In deze ruimte zullen mensen over het algemeen contact vermijden. Men kijkt elkaar niet aan, zegt elkaar geen gedag. Niet in alle situaties is duidelijk tot welke categorie een bepaalde ruimte behoort. Een drukke voetgangersoversteekplaats is daar een voorbeeld van. Het is een compacte ruimte en daarmee een sociale ruimte, maar de oversteekplaats maakt vaak deel uit van een grote publieke ruimte. Mensen zullen elkaar dus bij een oversteekplaats vaak niet groeten en oogcontact proberen te vermijden, terwijl je daar tijdens het wachten toch onvoldoende ruimte ervaart. Het voelt ongemakkelijk omdat iedereen voelt dat er iets aan de hand is met grenzen. In situaties waar iemand het normale verkeer dat geldt in de kleinere ruimte in een grotere ruimte gebruikt, is er snel sprake van een grensoverschrijding. Voorbeelden: iemand die te dichtbij komt staan en je indringend begint aan te kijken terwijl je hoopt snel over te mogen steken. Dit soort grensoverschrijdingen kunnen snel een agressieve component hebben, omdat de ander zich (bijna letterlijk) in het nauw gedreven voelt. Schat in met welk soort agressie je te maken hebt. 5

7 Zoals we eerder al zagen gaat er vaak een motief achter agressie schuil. Afhankelijk van het soort agressie heb je andere middelen tot je beschikking om met de situatie om te gaan. Iemand die uit frustratie agressief is, is op een andere manier te kalmeren dan iemand die agressie gebruikt om anderen bang te maken en op die manier gedaan te krijgen wat hij wil. Bij een op je inrijdende automobilist of een situatie waar een wapen in het spel is, zul je je eigen veiligheid als eerste aandachtspunt moeten nemen. Kijk en luister dus goed naar wat iemand wil met zijn agressie. Schat de toerekeningsvatbaarheid in Mensen die agressief zijn, zijn onredelijk en lijken ook niet voor rede vatbaar. Veel mensen die agressief reageren zijn om een bepaalde reden zo boos of agressief. Kun je die reden benoemen (inleven in de persoon) en ze daarmee kalmeren, dan valt er meestal nog wel een land met ze te bezeilen. Er zijn echter mensen die door een psychiatrische aandoening of door het gebruik van drugs en/of alcohol niet voor rede vatbaar zijn. Deze mensen zijn doorgaans gevaarlijk agressief. Ze zullen vaak geen enkel oog hebben voor de situatie of het lot van het slachtoffer. Mensen onder invloed van middelen zijn vaak ook ongekend sterk en voelen geen pijn. Het is zaak om te weten wanneer je met zo n persoon te maken hebt. Je eigen veiligheid is dan ernstiger in het geding dan wanneer iemand met een reden boos is. Vluchten of weggaan is dan vaak de enige en beste reactie. Agressie is dikwijls een reactie op een andere persoon. Een verkeersregelaar bijvoorbeeld. De Amerikaanse psycholoog Timothy Leary heeft in de jaren vijftig een model ontwikkeld dat interpersoonlijk gedrag beschrijft. Leary ontdekte dat de soort interactie die mensen met elkaar hebben bepaald wordt door twee factoren: macht en sfeer. Macht bepaalt de hiërarchie tussen de twee mensen (boven/onder) en sfeer zegt iets over manier van communiceren (samen of tegen). Dit model staat bekend als de Roos van Leary. 6

8 Agressief gedrag ligt in het kwadrant boven-tegen. Mensen die boven-tegen reageren leggen de nadruk op de verschillen met degene op wie ze reageren: "Zo moet het en waag het niet me tegen te spreken." Uit het onderzoek van Leary blijkt dat mensen geneigd zijn complementair op elkaar te reageren. Dat wil zeggen dat mensen op bovengedrag reageren met ondergedrag en andersom. Op samengedrag reageren mensen met samengedrag en tegen lokt tegengedrag uit. Leergang Evenementenverkeersregelaars Agressie is een vorm van boven-tegengedrag en de natuurlijke reactie is dus om daar met onder-tegengedrag op te reageren, d.w.z. opstandig. Je kunt je voorstellen dat dat weinig effectief is, omdat de ander daarop weer agressief reageert. Dat is de reden waarom een agressieve situatie vaak uit de hand loopt. Veel beter is het om dit patroon te doorbreken en te proberen gewenst gedrag bij de ander te bewerkstelligen. Dat doe je door op hetzelfde niveau te gaan reageren, dus niet ondergedrag te vertonen, maar juist ook bovengedrag, en daarbij de samenpositie te kiezen. De beste manier om te reageren op agressieve mensen is dus tot op zekere hoogte mee te gaan (in termen van de Roos van Leary: ondersteunend gedrag te vertonen). De agressieve persoon zal zich gehoord en begrepen voelen. Dit werkt letterlijk en figuurlijk ontwapenend. Wat handvatten: Blijf beleefd Houd oogcontact Behandel de ander met respect Ga niet in discussie, maar laat merken dat je je inleeft in de boze persoon Stel een grens aan het gedrag, wijs niet de persoon af Het is natuurlijk zeer afhankelijk van de situatie in hoeverre je mee kunt gaan met de agressieve persoon. Als iemand bij het vrijmaken van een kruispunt stampij schopt omdat hij niet direct door mag rijden, kun je je nog wel voorstellen dat je die persoon enigszins begripvol tegemoet treedt, maar als iemand met zijn autobumper bijna tegen je knie aanrijdt, is dat al een stuk moeilijker voorstelbaar. Toch is ook in dat geval meegaan soms een optie om de gevaarlijke situatie in te dammen. 7

9 Een stukje omgaan met macht Macht is het vermogen om het gedrag van anderen te sturen. De paus is machtig, een weggebruiker is machtig, jij bent machtig. Gebruik jij je macht als verkeersregelaar wel slim genoeg? En kun jij overweg met mensen die machtiger zijn dan jij? Wie macht heeft, zal in conflictsituaties in de verleiding komen om de ander als tegenstander te beschouwen. Doe dat niet! Vermorzel de ander niet en probeer een compromis te sluiten, ook als je stevig zou kunnen forceren. Over het algemeen doet zo n totale overwinning je imago (én dat van alle verkeersregelaars) alleen maar schade. En bovendien: als je de ander in z n waarde laat en wat meer geeft dan strikt nodig, creëer je wellicht een partner. En partners heb je altijd nodig, hoe machtig je ook bent. In dit verband blijft het belangrijk om je te realiseren dat het verstandig is aardig te zijn tegen de weggebruikers: je kunt ze immers in andere wegsituaties weer tegenkomen! Mogelijkheden bij de verschillende soorten van agressie We bekijken nu wat de mogelijkheden zijn bij de drie verschillende soorten agressie (zie eerder in deze tekst): 1. Emotionele chantage Iemand die emotioneel chanteert speelt in op iemands zwakke punten of schuldgevoelens. Hij zal proberen jou verantwoordelijk te maken voor zijn daden en tegelijkertijd bevestiging te krijgen voor het gevoel "ik ben iemand". Het is belangrijk om grenzen te stellen en de verantwoordelijkheid te laten bij de persoon die het beroep op je doet. Dat lukt het best als je die persoon zowel waardering als ruimte geeft. Waardering geven doe je door vriendelijk te blijven en je tactvol op te stellen en die ander als persoon te erkennen. Zeg bijvoorbeeld: "Het is goed om je te zien." Ruimte geef je aan de claimende persoon door hem een aantal keuzemogelijkheden te bieden. Zeggen dat de persoon in kwestie de actie waarmee hij dreigt (bijvoorbeeld door zichzelf iets aan te doen) niet moet doen, zal vaak een averechtse reactie hebben. De persoon zal dan juist in het idee volharden. Zeg in plaats daarvan liever: "Ik vraag me af of je er goed aan doet en of er geen andere wegen zijn..." Emotionele chantage is vaak een patroon tussen twee mensen. Het is belangrijk dat als je je gechanteerd voelt, je bij jezelf nagaat of je je eigen grenzen wel goed genoeg in het oog houdt en bewaakt. Het is verstandig de ander te wijzen op het feit dat hij manipuleert en duidelijk te maken dat je je niet laat manipuleren. 8

10 2. Omgaan met frustratieagressie Leergang Evenementenverkeersregelaars Neem het probleem serieus en laat de boze persoon zijn boosheid uiten. In de ogen van een agressieve weggebruiker is hem of haar een onrecht aangedaan. Ga daar niet tegenin, maar word zijn medestander. Iemand die zich begrepen voelt, maakt minder stennis. Doe het volgende: 1. Luister naar wat de persoon te zeggen heeft. 2. Blijf rustig en neem een open houding aan. Dit wekt vertrouwen. 3. Laat de persoon uitpraten. Dat voorkomt een welles-nietesgesprek en zorgt ervoor dat de emoties niet nog hoger oplopen. 4. Als de persoon uitgeraasd lijkt, vat de woorden van de boze persoon kort samen. Zo laat je merken dat je luistert en begrip hebt voor de situatie (inleven!). 5. Vraag om opheldering bij onduidelijkheden, zodat je niet in het volgende misverstand verzeild raakt. 6. Laat weten wat jij wel en niet kunt doen om het probleem te verhelpen, zodat er weer enige ruimte is voor redelijkheid. 7. Bied een oplossing en koppel die aan concrete afspraken, voor zover je daartoe in staat bent. Ben jij zelf niet degene die dingen kan of mag afspreken, haal er dan de persoon bij die dat wel kan en mag. Het mooiste is als je op een positieve manier het gesprek kunt beëindigen. Geef hem dan ook een compliment! Dat zal niet altijd lukken. 3. Omgaan met doelgerichte of instrumentele agressie Bij doelgerichte agressie is iemand erop uit je bang te maken door te dreigen, fysiek of met een wapen. Dit soort agressie komt nogal eens voor bij mensen die hun recht komen halen als ze een eerder conflict met een (andere) verkeersregelaar hebben gehad.. Het is in zo n situatie lastig rustig te blijven en ondersteunend gedrag te vertonen. Toch is het ook dan van belang om je tot op zekere hoogte meegaand op te stellen, totdat je een kans hebt om in te grijpen. Je eigen veiligheid staat voorop. Trek grenzen, maar ga niet tegen de persoon in. Zeg dat je graag wilt praten en luisteren, maar niet als die persoon zich zo gedraagt. Reageer vriendelijk maar kordaat. Beëindig het gesprek als het agressieve gedrag doorgaat. Als je er zelf niet uitkomt omdat je bang of boos bent, vraag dan hulp aan collega s als dat mogelijk is. Laat je nooit verleiden om zelf agressief te worden, want dan vindt de agressieve persoon dat hij des te meer reden heeft om agressief te zijn. Stapsgewijs doe je in het geval van doelgerichte of instrumentele agressie het volgende (een aantal stappen zijn ongeveer hetzelfde als bij frustratieagressie): 1. Stel grenzen, en wel zo snel mogelijk. Vooral als er een wapen in het spel is: negeer dat niet. Zeg dat je niet verder wilt praten als de agressieve persoon zijn knuppel niet neerlegt. Of zeg dat je alleen verder wilt praten als hij een andere toon aanslaat. Voeg de daad bij het woord en beëindig het gesprek direct als op je verzoek niet wordt ingegaan. Roep direct hulp in. 9

11 2. Blijf rustig en neem een open houding aan (niet-agressief, maar wel stevig). Dit wekt vertrouwen. Maar: je eigen veiligheid staat voorop: kijk waarheen je kunt vluchten, houd fysiek afstand. 3. Luister naar wat de persoon te zeggen heeft. 4. Geef aan de boze persoon de keuzemogelijkheden aan die er zijn. Bij een stopteken: "U kunt kiezen: u gaat rustig wachten, dan kunt u zo meteen doorrijden. Of u wacht niet, maar dan noteer ik uw gegevens en dit heeft gevolgen." 5. Vermijd verder contact zodra er iets bereikt is om ervoor te zorgen dat de situatie niet opnieuw uit de hand loopt. Verbale en non-verbale communicatie: jij en die ander Het is belangrijk om je bewust te zijn van het volgende feit: Agressie lokt agressie uit Mensen reageren op elkaar. Daartoe staan ons allerlei vormen van communicatie ter beschikking: woorden, stemgebruik, de manier van kijken, gedrag, houding zijn allemaal vormen van communicatie. Bij het omgaan met agressieve mensen is de manier van communiceren van belang, omdat ons gedrag als verkeersregelaar een reactie uitlokt bij de ander en andersom. Door je eigen manier van communiceren goed te kennen (en te kiezen) kun je beter omgaan met agressieve weggebruikers. Zowel verbale als non-verbale communicatie spelen een rol. Een aantal manieren om met agressieve mensen om te gaan: Verbale communicatie Non-verbale communicatie N.B.: niet elke manier zal werken of gelden in elke situatie. Het maakt nogal uit of je een boze automobilist tegenover je hebt met wie nog wel te praten valt, of dat je met een voorwerp wordt aangevallen. In het laatste geval moet je uit lijfsbehoud soms overgaan op fysieke technieken. Conflictontwijkende technieken verdienen altijd de voorkeur, omdat je daarmee de kans om gewond te raken vermindert en meer tijd krijgt voor het verzinnen van een oplossing. 10

12 Verbale communicatie De ik-boodschap Er is een verschil in de volgende twee boodschappen: 1. "Wilt u misschien hier niet stilstaan, ik zie dat andere weggebruikers er dan niet meer langs kunnen." 2. "Wil je nou eens snel doorrijden, je houdt de hele boel op. De eerste boodschap is een assertieve boodschap, de tweede een agressieve boodschap. Hoe komt dat? In het eerste voorbeeld houdt de spreker de boodschap bij zichzelf, door te zeggen: ik zie dat. De ander kan erop reageren: "O sorry, ik rijd snel verder." De spreker heeft de boodschap gebracht als een ik-boodschap, waardoor het verzoek overkomt als een redelijke vraag. Op een redelijke vraag heeft de ander veel verschillende mogelijkheden om te antwoorden. De tweede boodschap is een directe aanval op de ander en is verwijtend van toon. Deze persoon zal het gevoel hebben dat hij zich niet zonder gezichtsverlies uit de situatie kan redden. Hij heeft eigenlijk alleen de mogelijkheid om te ontkennen: "ik houd helemaal niemand op, waar bemoei je je mee?" Voel je de agressie? Het verschil in agressieve en assertieve boodschappen zit hem in de volgende dingen: Agressief: Boodschap is emotioneel (gericht op voelen) Uiten van onlustgevoelens (negatief) Kwetsend Afreageren Gevolg: verdriet, balen, kwetsbaarheid, wraakzucht, opluchting Assertief: Boodschap is cognitief (gericht op willen) Uiten van eigen wensen of mening (positief) Niet nodeloos kwetsend Opkomen voor jezelf Gevolg: zelfbewust, sterk voelen, trots, overwinning Ja, maar... Iemand die boos is, is dat vaak met een reden, al dan niet terecht. Vooral iemand die uit frustratie agressief reageert, heeft bepaalde verwachtingen, waaraan door de ander niet voldaan wordt. Wat de boze persoon wil, is vooral gehoord en begrepen worden. 11

13 Als je als verkeersregelaar tegen iemand in een file roept: "Ja, maar u ziet toch dat er nog andere mensen voor u staan die nog veel langer staan te wachten?", maakt de toestand alleen maar erger. De boze automobilist voelt zich niet gehoord en zal doorgaan met tieren. Een adequate reactie in dit geval is in eerste instantie niet in te gaan op de inhoud van de boodschap, maar op het feit dat de ander zo boos is. Zeg bijvoorbeeld: "Ik zie dat u razend bent." De persoon zal zich gehoord voelen. Ga door met te zeggen: "Het is ook uiterst vervelend dat u zo lang moet wachten." De persoon zal zich begrepen voelen. Grote kans dat de woede al iets begint af te nemen. Helder communiceren Zoals gezegd, hebben mensen die uit frustratie boos zijn bepaalde verwachtingen die niet worden waargemaakt. Duidelijkheid kan die verwachtingen bijstellen. Bij veel evenementen hangen borden met duidelijke boodschap dat er verkeershinder kan ontstaan of dat een omleidingsroute van kracht is. Zo n bord kan al een hoop agressie voorkomen. Hangt er geen bord, vertel weggebruikers dan bij het eerste contact hoe lang de wachttijd ongeveer bedraagt of welke alternatieve route gevolgd kan worden. Als iemand zich eenmaal agressief gedraagt is duidelijkheid van groot belang. De boodschap "Leg eerst die knuppel neer en dan praat ik met je" is helder en niet mis te verstaan. Als je als verkeersregelaar dit soort helderheid niet schept en toch begint te praten (of erger, te ja-maren!) tegen de agressieve persoon, maakt de situatie vaak erger en vooral veel gevaarlijker. Gezichtsverlies Wie vindt het niet vreselijk om af te gaan? Gezichtsverlies lijden is geen pretje. Iemand die al agressief is, zal nog agressiever worden als hij het gevolg heeft af te gaan en gezichtsverlies te lijden. Als je praat met iemand die agressief is, let dan op de volgende dingen: 1. Spreek de ander aan op zijn gedrag, niet op zijn persoon. Zeg niet "Ik vind jou een lelijk wijf" of "Jij bent een ongelofelijke zijksnor." Maar zeg bijvoorbeeld, "Ik wil graag dat u rustiger praat", of "Haal eerst uw voet van het gaspedaal, want zo kunnen we niet praten". 2. Zet de ander niet voor schut. Doe niet honend of sarcastisch. Roep niet tegen een collega: "Kijk nou eens wat we hier hebben, die weet echt niet dat hij moet stoppen voor ons". Blijf de ander aankijken en zeg serieus wat je van die ander wilt: "zet de auto aan de kant, en dan praten we verder." De aandacht afleiden Mensen winden zich vaak op over details. Soms helpt het om op een onschuldig detail in te gaan. Hoe zei u dat het adres en huisnummer was waar u naar toe moet? Is dat niet in de buurt van de Achterstraat? Soms kunnen zulke opmerkingen de angel uit de woede halen. Andere manieren zijn: 1. Aanbieden om de weg vrij te houden als er gekeerd of afgeslagen moet worden. 2. Vragen of de persoon bij voorbeeld koffie wil. Deze technieken werken pas als de ergste woede geluwd is. 12

14 Zeg iets onverwachts Leergang Evenementenverkeersregelaars Soms kan het helpen om iets volstrekt onverwachts te zeggen. Dat haalt de angel uit de situatie en kan soms het gezicht van de ander redden. Het kan soms tijd verschaffen in een gevaarlijke situatie. Voorbeelden zijn: 1. Ingaan op een heel ander aspect dan waar de agressie over gaat. Voorbeeld: een enigszins agressieve automobilist staat op het punt om uit te stappen om je eens een flinke opdoffer te geven. De verkeersregelaar zegt: Wat hebt u een prachtige tatoeage, wat stelt die voor? Zorg er wel voor dat je niet sarcastisch overkomt. 2. Reageren met humor. Een anekdote: Een verkeersregelaar die aan het einde van een dancefestival automobilisten een wegomleiding instuurde, werd geconfronteerd met een verbolgen persoon die alleen vertrouwde op zijn Tomtom. Deze gaf juist een route aan die tijdelijk was afgesloten. De man riep uit dat hij ook niet van plan was van zijn kastje af te wijken en begon wat dreigende taal uit te slaan. De verkeersregelaar bekeek de Tomtom zorgvuldig en sloeg zijn hand voor zijn mond. Ik zie het al. U hebt de allerlaatste update van een uur geleden gemist, waardoor deze versperring niet bij uw device bekend is. Gelukkig kan ik dat voor u aardig compenseren door u op de omleidingsroute te wijzen, waarna uw Tomtom weer de weg weet. Na deze woordenwisseling wist de man niet hoe snel hij de aangegeven omleidingsroute moest volgen. Overigens moet je hier wel mee oppassen, niet iedereen kan tegen een grapje! Humor kan ook andersom door een verkeersdeelnemer toegepast worden. Automobilist s avonds in het donker tegen een verkeersregelaar met zwaaiende lamp: Hee joh! Wat loop je toch met die lamp te zwaaien! Regelaar: Ja daarmee geef ik u aan dat u het kruispunt rustig kunt naderen. Automobilist: o ik dacht dat u vliegtuigen laat landen. De eerste reactie lijkt dus agressief maar dat is vaak niet het geval. 13

15 Non-verbale communicatie Duidelijkheid en helderheid Duidelijkheid is van belang om een agressieve situatie te verminderen. Helder communiceren zorgt voor die duidelijkheid. Dat zit hem enerzijds in de boodschap die je overbrengt (zie de vorige paragraaf), maar anderzijds ook in hoe je overkomt. Let op de volgende dingen: 1. Sta rechtop en stevig op twee voeten. Vermijd te veel beweging. 2. Als een persoon in de auto zit, probeer op ooghoogte te komen. 3. Houd oogcontact. 4. Praat duidelijk, maar zonder stemverheffing. 5. Zorg voor correcte kleding; hesje netjes gesloten en geen overbodige attributen. 6. Zend geen dubbele boodschap uit: liever niet glimlachen dan gemaakt glimlachen. Toon interesse Interesse tonen zorgt ervoor dat de ander zich gehoord voelt. Interesse tonen doe je verbaal, maar ook non-verbaal: 1. Neem een actieve houding aan, sta niet ongeïnteresseerd of achterovergeleund. 2. Draai je volledig naar de persoon toe (niet alleen het hoofd of de ogen). 3. Luister goed en knik af en toe bevestigend. 4. Wees geduldig en niet kortaf. 5. Doe geen andere dingen (een afzethek verplaatsen, telefoneren, zwaaien met een lamp). 6. Degene aan wie je een verkeersteken geeft wil gehoord te worden. En niet zomaar een beetje knikken en af en toe hummen maar echt GEHOORD. Uit onderzoek is gebleken dat hier vaak de oorzaak ligt voor verbale agressie. Daar ligt een taak voor je, een belangrijke! Doe iets onverwachts Net zoals het kan werken om iets onverwachts te zeggen, kun je soms ook iets onverwachts doen. 1. Stel dat iemand je lastig valt bij een wegafzetting. In een keiharde bulderlach uitbarsten kan die ander zo versteld doen staan, dat hij verdere acties wel uit zijn hoofd laat. 2. Bevind je je in een lastige situatie waarin je aandacht van voorbijgangers nodig hebt en het je onverstandig lijkt om om hulp te roepen, kan het zinvol zijn om keihard te gaan zingen. Voorbijgangers zullen kijken, waarna je om hulp kunt vragen. Vaak zal degene die je lastig valt snel het hazenpad kiezen, want aandacht is het laatste wat hij wil. 14

16 3. Als iemand je agressief benadert kan het werken om ineens ergens heel intens naar te gaan wijzen. De dader zal (al is het maar heel kort) even afgeleid worden. Dat geeft je wellicht tijd om te ontkomen of een techniek toe te passen. Inventiviteit en inschattingsvermogen zijn belangrijke componenten om dergelijke acties te laten slagen. Stemgebruik en ademhaling Wie door een weggebruiker aangevallen wordt zal de neiging hebben overspannen te gaan gillen, of juist totaal stil te vallen. Dat zijn normale angstreacties, maar ze helpen je niet. 1. Probeer rustig te gaan ademhalen, zodat je weer kunt denken en ook kracht kunt verzamelen in je lichaam. Anders verstijf je letterlijk van angst. 2. Overspannen gillen kost heel veel energie, die je beter voor andere dingen kunt gebruiken. Met een lage stem een krachtige kreet slaken in het gezicht van de ander (eventueel gepaard met een fysieke zelfverdedigingstechniek) is efficiënter en afschrikwekkender. 3. Brand roepen in plaats van Help kan ervoor zorgen dat er mensen komen kijken wat er aan de hand is. Ook in een situatie waarin geen sprake is van een overval, maar als je wel moet reageren op een agressieve persoon is het aan te raden om te letten op je stemgebruik: 1. Praat rustig 2. Gebruik een lage stem 3. Hanteer eenvoudig taalgebruik, vermijd moeilijke woorden en lange zinnen 15

17 Je eigen veiligheid Neem als je geconfronteerd wordt met een agressieve persoon een veilige positie in: 1. Houd minimaal twee of drie flinke stappen afstand, zodat je buiten bereik bent, mocht iemand willen slaan of je willen vastgrijpen. 2. Sta in een hoek van 45 graden naar de persoon gedraaid. Ook dan ben je moeilijker te raken. 3. Steun op je achterste voet. Mocht je geraakt worden dan val je minder snel. 4. Houd je handen voor je lichaam, sla de armen niet over elkaar. Op die manier heb je je handen vrij voor als je moet reageren. 5. Ga achter een barricade staan, bijvoorbeeld een dranghek, een auto, container etc. Als je je alsnog moet verweren Wees je bewust van beschikbare beschermingsmiddelen. Een zaklantaarn, een paraplu, een stoel etc. kunnen (in nood) goede bescherming bieden. 2. Heeft de ander een wapen, dan is controle zien te krijgen over het wapen, ná je eigen veiligheid, je tweede doel. Het voert te ver om hier te vermelden hoe dat moet. Mocht je ineens het wapen zelf in handen hebben, gooi het dan zo ver mogelijk weg! Ga het niet zelf gebruiken, tenzij in uiterste nood en alléén ter verdediging! 16

18 Als je zelf agressief bent De meeste mensen die last hebben van drift, woedeaanvallen en agressief gedrag hebben het gevoel dat ze er niks aan kunnen doen en dat het hun overkomt. Het werd zwart voor mijn ogen, ík handelde in een roes, ik was mezelf niet zijn veelgehoorde verontschuldigingen. Toch gaan aan de meeste woedeaanvallen signalen vooraf. De een voelt zijn hoofd warm worden, de ander krijgt kriebel, weer een ander kan geen portofoon meer bedienen of gaat ineens ontzettend zweten enzovoort. Het is belangrijk deze signalen bij jezelf te herkennen en daar vervolgens wat mee te doen. Dat doen bestaat hoofdzakelijk uit het organiseren van een time-out. Het veelgehoorde advies tot tien tellen is daar een voorbeeld van. Andere belangrijke vormen van een time-out zijn: 1. Je bewust ontspannen, spiertje voor spiertje, te beginnen bij de tenen, net zo lang tot je kruin bereikt, of de woede is afgezakt. 2. Je aandacht op iets anders richten. Staar bewust een paar seconden naar een voorwerp in de ruimte, probeer aan niets te denken (wat heel moeilijk is!) en concentreer je op het tegenovergestelde gevoel van wat je op dat moment hebt. Denk aan iets leuks, moois, ontspannens of beeld je in dat je je trots en waardig voelt in plaats van uitgescholden en gekrenkt. 3. De situatie verlaten. Ga gewoon weg als je de woede voelt opkomen. Loop een rondje, trek je verkeersregelaarshesje uit en ga met een excuus van het kruispunt weg, of verlaat tijdens het verkeerregelen de afzetting als je denkt dat je zo meteen je woede gaat bekoelen op een geparkeerde auto. Mompel eventueel iets over een plaspauze. Zit je midden in een heftige discussie, zeg dan "We praten er later nog over", draai je om en loop een stukje weg. Alles beter dan blauwe ogen, bloedneuzen of kapotte voertuigen. Het belangrijkst is natuurlijk dat je leert in te zien waarom je vaak agressief wordt en last hebt van woedebuien. Dat vergt vaak een heel proces. Agressieve mensen moeten leren anders om te gaan met situaties die bij hen woede oproepen. Een woedeaanval geeft eigenlijk alleen aan dat je zelf machteloos bent (geworden) en dat moet je jezelf als professioneel verkeersregelaar niet laten overkomen. Iemand die door zijn ouders vroeger vaak kleinerend is behandeld, zal misschien bij de kleinste plagerij is woede ontsteken. Zo iemand moet leren dat plagerijen erbij horen en niet per definitie kleinerend bedoeld zijn, of als ze dat wel zijn, dat hij er ook zijn schouders over kan ophalen. 17

19 Sommige verkeersregelaars denken in complotten en beschouwen zichzelf als slachtoffer. Zie je wel, ze moeten mij weer hebben, of ik heb het al gezegd, ze rijden bij mij expres door. Het is belangrijk deze gedachten te leren herkennen en er een rationele gedachte voor in de plaats te zetten, bijvoorbeeld door je te concentreren op de kleding die de bestuurder aan heeft. Want al denkt de persoon in kwestie dat het echt zo is, bij nadere beschouwing zijn de gedachten meestal nergens op gestoeld. Dit alles klinkt makkelijker gezegd dan gedaan. In werkelijkheid zul je als agressief persoon hulp van buiten moeten zoeken om werkelijk van je agressieve buien af te komen en anders te leren aankijken tegen je gedrag en je gedachten. Je zult je dan ook af moeten vragen of je wel geschikt bent als evenementenverkeersregelaar De W s van Aangifte doen En daar stond of lag je dan Je hebt de eerdere hoofdstukken goed in je oren geknoopt, technieken toegepast, je bent niet meegegaan in de agressie en toch ben je bedreigd of is er iemand met een waas voor zijn ogen op je ingereden. Al dan niet met letsel. Net als het negeren van een verkeersteken is er dus een strafbaar feit begaan! Je kunt natuurlijk denken dat je al die poespas niet ziet zitten, maar het is altijd het beste om aangifte bij de plaatselijke politie te doen. Het liefst in eigen persoon. Ook anderen kunnen de aangifte voor je verzorgen; bijvoorbeeld je verkeerscoördinator, de organisator van het evenement of een collega-verkeersregelaar (mits degene die aangifte doet maar genoeg info heeft.) 18

20 Je kunt aangifte doen via internet (www.politie.nl). Sommige instanties (waaronder professionele verkeersregelaarscentrales) kunnen versneld aangifte doen. Informeer hiervoor bij je eigen woonplaats. Telefonisch via is een mogelijkheid maar je kunt het beste naar het plaatselijke politiebureau. Dit heeft de politie ook het liefst, zeker bij geweld. Ook daarvoor bel je eerst met Een heleboel w s. Het lijkt een waslijst aan informatie die de politie nodig heeft en dat is ook zo. Degene(n) die je aangeeft (de dader) zal namelijk alle moeite doen om onder de aangifte uit te komen en dat willen we natuurlijk niet laten gebeuren. Dus potlood, papier, smartfoon/ fototoestel/ opnameapparaat paraat om vlot een aantal W s vast te leggen. Wat is er precies gebeurd? Waar is het misdrijf gebeurd? (weg, kruispunt, thv huisnummer ) Wanneer heeft het misdrijf plaatsgevonden? Wie kan in verband worden gebracht met het misdrijf? (aangever, slachtoffer etc.) Waarom is het misdrijf gepleegd. Je hebt immers geen aanleiding gegeven. Toch? Welk voertuig? Welk kenteken? Kleur? Soort? Hoeveel inzittenden? Wie is getuige en Wat zijn de gegevens van de getuige(n)? Waarmee is het misdrijf gepleegd? voorwerpen/middelen zijn gebruikt?) (welke Op welke wijze heeft het misdrijf plaatsgevonden? Wanneer hebben andere relevante feiten plaatsgevonden. Ken je de dader? en waar zijn eventuele sporen? Weet dat je aangifte altijd serieus genomen wordt! Dit in tegenstelling tot het doen van géén aangifte, dat nóóit serieus genomen wordt. 19

21 Tot slot: een paar tips We kunnen het niet genoeg herhalen: je eigen veiligheid gaat boven alles. Gebruik geen alcohol of drugs. Deze middelen maken de boel alleen maar erger. Verkeersregelaars worden door meer dan 90% van de weggebruikers gewaardeerd. Samen kunnen we ervoor zorgen dat dit percentage nog verder stijgt. Wees je ervan bewust dat agressie uitlokt tot agressie. Accepteer dat andere mensen ook fouten kunnen maken. Geef zelf het goede voorbeeld. Succes!!!!! Colofon Aan de totstandkoming hebben meegewerkt: Gijs van Engen, oud-politieagent regiopolitie Amsterdam-Amstelland Sven Hamerling, OSR Security Loek Verhoef, VKRC Verder is dankbaar gebruik gemaakt van internetpublicaties, waaronder leren.nl en politie.nl. 20

Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen?

Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen? Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen? Familie of naaste zijn van iemand die zichzelf beschadigt kan erg moeilijk zijn. Iemand van wie je houdt doet zichzelf pijn en het lijkt alsof je niks kunt

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE: 1. Voorwoord 2 3. Wat verstaan wij onder agressie 3 4. Agressiebeleid: 4 Bijlage I; Introductiebrief 5

INHOUDSOPGAVE: 1. Voorwoord 2 3. Wat verstaan wij onder agressie 3 4. Agressiebeleid: 4 Bijlage I; Introductiebrief 5 Agressieprotocol Omnia Wonen INHOUDSOPGAVE: Hfd.stuk Paginanr. 1. Voorwoord 2 3. Wat verstaan wij onder agressie 3 4. Agressiebeleid: 4 Bijlage I; Introductiebrief 5 2 1. VOORWOORD Van tijd tot tijd is

Nadere informatie

ASSERTIVITEIT

ASSERTIVITEIT ASSERTIVITEIT WWW.I-LEARNING.BE - WAT IS ASSERTIVITEIT? Subassertief, agressief, manipulatief of assertief? Assertief gedrag Assertief ben je als je op een vriendelijke, kalme manier opkomt voor je mening,

Nadere informatie

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje.

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. 1-1. HET PROBLEEM Pesten en plagen worden vaak door elkaar gehaald! Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. Als je gepest bent, heb je ervaren dat pesten

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Feedback ontvangen. Feedback ontvangen is moeilijk. Hoe gaan we om met feedback?

Feedback ontvangen. Feedback ontvangen is moeilijk. Hoe gaan we om met feedback? 2 7 Feedback ontvangen Feedback kun je zien als een cadeau. Je kunt het aannemen, uitpakken en er je voordeel mee doen. Of je neemt het cadeau aan, bedankt de gever en legt het vervolgens in een kast om

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Omgaan met emotioneel en agressief gedrag

Omgaan met emotioneel en agressief gedrag Omgaan met emotioneel en agressief gedrag RadarVertige training & opleiding Emotie mag, agressie niet! Dit boekje bevat informatie, tips en aandachtspunten uit de training Omgaan met emotioneel en/of agressief

Nadere informatie

De term 'zinloos geweld' suggereert dat geweld iedereen op ieder moment zomaar kan overkomen; je zult dit feit moeten accepteren.

De term 'zinloos geweld' suggereert dat geweld iedereen op ieder moment zomaar kan overkomen; je zult dit feit moeten accepteren. Agressie De Psychologische wetenschap omschrijft agressie als verschijnselen waar sprake is van het toebrengen van schade aan een ander of anderen, waarbij bedreigen of aanvallen met psychisch en/of fysiek

Nadere informatie

AGRESSIE, EEN UITDAGING!

AGRESSIE, EEN UITDAGING! Els Ronsse www.psysense.be pc Guislain, Polikliniek voor mensen met een verstandelijke beperking AGRESSIE, EEN UITDAGING! Algemeen: Agressie =? Er is sprake van agressie als je andermans grenzen overschrijdt,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand Ronald Dingerdis Inhoudsopgave Over Dingerdis Customer Care Inleiding 1. Situaties die weerstand oproepen 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand 3. Omgaan met weerstand van anderen 4. Omgaan met

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

11 Omgaan met verbale agressie

11 Omgaan met verbale agressie 11 Omgaan met verbale agressie AGRESSIE Praktijkinformatie Welke vormen zijn er? Hoe buig je opkomende verbale agressie om? Hoe en wanneer stel je je grens? EN Omgaan met verbale agressie Tip 1 Herken

Nadere informatie

5 Assertiviteit. 1 Inleiding

5 Assertiviteit. 1 Inleiding DC 5 Assertiviteit 1 Inleiding Als SAW er zul je regelmatig in situaties terecht komen waarin je duidelijk moeten maken wat je wel of niet wilt. Bijvoorbeeld omdat een cliënt op een activiteitenafdeling

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Peuters: lief maar ook wel eens lastig

Peuters: lief maar ook wel eens lastig Peuters: lief maar ook wel eens lastig Informatie voor ouders Het Centrum voor Jeugd en Gezin ondersteunt met deskundig advies, tips en begeleiding. Een centraal punt voor al je vragen over opvoeden en

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Reader Gespreksvoering

Reader Gespreksvoering Reader Gespreksvoering Achtergrondinformatie Soorten vragen Actief Luisteren Slecht nieuws Gesprek Fasen in het gesprek Soorten Vragen In een gesprek kun je verschillende soorten vragen stellen. Al je

Nadere informatie

Wat er ook aan de hand is, de gevolgen zijn hetzelfde. Je bent een aantal lichamelijke functies, die je voorheen als vanzelfsprekend aannam, kwijt.

Wat er ook aan de hand is, de gevolgen zijn hetzelfde. Je bent een aantal lichamelijke functies, die je voorheen als vanzelfsprekend aannam, kwijt. Hoofdstuk 7 Emoties Nu is het tijd om door te gaan. Je hebt je dwarslaesie, je bent hopelijk klaar met al de medische dingen, nu is het tijd om ook je gevoelens aandacht te geven. Dus: ga lekker zitten,

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

Conflict en aangifte. module 3. Sport, dienstverlening en veiligheid

Conflict en aangifte. module 3. Sport, dienstverlening en veiligheid Conflict en aangifte module 3 INHOUDSOPGAVE INLEIDING...3 AANGIFTE DOEN...4 Hoe kan een aangifte worden gedaan?... 4 Wat gebeurt er met de aangifte?... 4 AMBTSHALVE VERVOLGBARE DELICTEN EN KLACHTDELICTEN...6

Nadere informatie

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar!

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar! Nieuwsbrief december 2011 Speciaal voor de feestdagen een extra lange! Karin Smith (http://www.kjsmith.nl) Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? Blij ben ik om het grote nieuws

Nadere informatie

Leerlijn Sociaal-emotionele ontwikkeling

Leerlijn Sociaal-emotionele ontwikkeling Leerlijn 1.1. Emotioneel 1.2. Sociaal Stamlijn Niveau A Merkt zintuiglijke stimulatie op (aanraking, vibratie, smaken, muziek, licht) Uit lust- en onlustgevoelens Kijkt gericht enkele seconden naar een

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht?

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht? Inleiding: De school dient aandacht te schenken aan en beleid te ontwikkelen op het gebied van veiligheid tegen agressie en geweld op school. Dit moet resulteren in een plan welk bedoeld is om de veiligheid

Nadere informatie

Vragenkaartjes voor kinderen van 4 t/m 6 jaar

Vragenkaartjes voor kinderen van 4 t/m 6 jaar 4 t/m 6 jaar 4 t/m 6 jaar 4 t/m 6 jaar Hoe vraag je aan iemand om met je te spelen? Wat speel je graag op het schoolplein? Jij kan al goed helpen hè. Wie help jij graag? Wat doe je dan? van 4 t/m 6 jaar

Nadere informatie

De schaduwzijde van de spotlights

De schaduwzijde van de spotlights De schaduwzijde van de spotlights Deze lesbundel hoort bij de training Omgaan met agressie in het politieke ambt, van het Periklesinstituut. Eerste druk, mei 2015 Aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Agressie in de apotheek

Agressie in de apotheek Agressie in de apotheek Samenvatting ADHD Agressie in de apotheek 1/4 Deze cursus is bestemd voor apotheekmedewerkers die direct contact hebben met klanten. Het doel van de cursus is de deelnemers inzicht

Nadere informatie

Hoe verwerk je een. schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders

Hoe verwerk je een. schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders Hoe verwerk je een schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

Leer uw kind De Ondergoedregel.

Leer uw kind De Ondergoedregel. 1. Leer uw kind De Ondergoedregel. Ongeveer één op de vijf kinderen is slachtoffer van seksueel geweld, waaronder seksueel misbruik. U kunt helpen voorkomen dat het uw kind overkomt. Leer uw kind De Ondergoedregel.

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

Omgaan met Agressie en Seksuele Intimidatie

Omgaan met Agressie en Seksuele Intimidatie Omgaan met Agressie en Seksuele Intimidatie W A T E R O F R O T S? J A A R C O N G R E S V E I L I G E Z O R G V O O R O U D E R E N 1 1 O K T O B E R 2 0 1 6 M A T H I L D E B O S R N M S C Florence Nightingale

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE?

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE? Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Veilig Thuis, tel.: 0800 2000 Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een uitgave van JIP Den Haag en Middin.

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Opleidingscyclus Winkelveiligheid 2014 Workshop 1 Diefstal door collega s: hoe stel je het vast en hoe ga je ermee om?

Opleidingscyclus Winkelveiligheid 2014 Workshop 1 Diefstal door collega s: hoe stel je het vast en hoe ga je ermee om? Opleidingscyclus Winkelveiligheid 2014 Workshop 1 Diefstal door collega s: hoe stel je het vast en hoe ga je ermee om? Hoe omgaan met moeilijke situaties? Hoe pak ik conflicten en agressie aan? David De

Nadere informatie

HOE SPREEK JE JE COLLEGA S AAN RECHTSTREEKS AANSPREKEN

HOE SPREEK JE JE COLLEGA S AAN RECHTSTREEKS AANSPREKEN HOE SPREEK JE JE COLLEGA S AAN RECHTSTREEKS AANSPREKEN PROFESSIONALITEIT Ortho Consult Congres voor elke mentor - december 2016 - Anneke Blaauwendraad RECHTSTREEKS AANSPREKEN Wat is je doel? Belangstelling

Nadere informatie

Workshop overtuigingen

Workshop overtuigingen Workshop overtuigingen Inleiding Overtuigingen zijn vaak automatische gedachten, die de keuze- en handelingsvrijheid van mensen onnodig beperken. Het zijn vaak algemene, sterk emotioneel geladen ideeën

Nadere informatie

Bewust Omgaan met een Verslaving

Bewust Omgaan met een Verslaving Bewust Omgaan met een Verslaving Dit stuk biedt enkele handvatten om bewust te leren omgaan met je verslaving. Misschien denk je op dit punt wel dat je er niet mee om wil léren gaan, maar dat je er gewoon

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Secretary Management Master

Secretary Management Master Proefles Secretary Management Master Thema: Assertiviteit of krijg meer voor elkaar met lef Door Hanneke Steenbekkers trainer Secretary Management Master www.secretary.nl/master Assertiviteit: krijg meer

Nadere informatie

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag SOCIALE EN EMOTIONELE ONTWIKKELING: ZELFBEELD EN SOCIAAL GEDRAG Leerlijnen Kerndoelen 1.1. Jezelf presenteren 1.2. Een keuze

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Ik ben BOOS. oefenboekje om te leren omgaan met boosheid. Steef Oskarsson. Copyright Steef Oskarsson

Ik ben BOOS. oefenboekje om te leren omgaan met boosheid. Steef Oskarsson. Copyright Steef Oskarsson Ik ben BOOS oefenboekje om te leren omgaan met boosheid Steef Oskarsson Boos Boos is een emotie. Net als blij, bedroefd en bang. Iedereen is wel eens boos. Sommige mensen zijn vaak boos, sommigen niet.

Nadere informatie

Assertief op het werk

Assertief op het werk Carola van Dijk en Hans Elbers (red.) Assertief op het werk Ikke, ikke, ikke zonder dat de rest... INHOUD Voorwoord 7 Inleiding 9 1 Het verschil tussen subassertief, agressief en assertief gedrag 11 2

Nadere informatie

7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON

7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON 7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinator agressie en geweld, leidinggevenden en medewerkers

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Mensen vinden het vaak prettig om elkaar aan te raken. Dat kan een knuffel zijn van je ouders, een vriendschappelijke stomp tijdens een stoeipartij met vrienden

Nadere informatie

WERKBOEK Loopbaanbegeleiding

WERKBOEK Loopbaanbegeleiding WERKBOEK Loopbaanbegeleiding DOELEN STRATEGIEËN JE CV STERKTES EN ZWAKTES VAARDIGHEDEN SOLLICITATIE BRIEF SOLLICITATIE GESPREK LEREN OMGAAN MET STRESS KOM OP VOOR JEZELF LEREN OMGAAN MET CONFLICTEN 1 Inleiding

Nadere informatie

3 HELPENDE TIPS OM BIJ JEZELF TE BLIJVEN ALS ER ANGST OF DWANG IN JE GEZIN VOORKOMT

3 HELPENDE TIPS OM BIJ JEZELF TE BLIJVEN ALS ER ANGST OF DWANG IN JE GEZIN VOORKOMT 3 HELPENDE TIPS OM BIJ JEZELF TE BLIJVEN ALS ER ANGST OF DWANG IN JE GEZIN VOORKOMT Thea van Bodegraven-Boonstra Maart 2016 Voorwoord Wat kun je verwachten in dit e-book? Als er iemand in jouw gezin last

Nadere informatie

Stoppen met zelfbeschadiging?

Stoppen met zelfbeschadiging? Stoppen met zelfbeschadiging? Hoe weet ik of ik eraan toe ben te stoppen? Besluiten om te stoppen met zelfbeschadiging is een persoonlijke beslissing. Niemand kan dit voor je beslissen. Stoppen omdat je

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

In 5 stappen naar meer vrijheid én verbinding in je relatie

In 5 stappen naar meer vrijheid én verbinding in je relatie In 5 stappen naar meer vrijheid én verbinding in je relatie Hallo! Je houdt van je partner. Jullie zijn al geruime tijd samen en hebben misschien samen kinderen. Jullie leiden een druk bestaan en tijd

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Om te beginnen Maak je niet DIK. 15 Wees een HELD. Laat je OMA wat vaker thuis. ANNA mag daarentegen vaker mee. Wees een OEN.

Om te beginnen Maak je niet DIK. 15 Wees een HELD. Laat je OMA wat vaker thuis. ANNA mag daarentegen vaker mee. Wees een OEN. luisterwijzer 1 7 Laat je OMA wat vaker thuis 8 ANNA mag daarentegen vaker mee 9 Wees een OEN 10 Gebruik LSD 12 Maak je niet DIK 13 Smeer NIVEA Om te beginnen... Communiceren doen de we de hele dag door.

Nadere informatie

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen 1. Om welke reden(en) volg je deze workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen in je werk? 4. Waarin blink jij jjmet betrekking

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

1 Subassertiviteit. H et is december. Het nieuwe jaar staat voor de deur en Hans Verbeek,

1 Subassertiviteit. H et is december. Het nieuwe jaar staat voor de deur en Hans Verbeek, 1 Subassertiviteit H et is december. Het nieuwe jaar staat voor de deur en Hans Verbeek, verkoper bij een groothandel, wil voor januari nog een aantal offertes de deur uit krijgen. Hij is druk bezig en

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Agressie = er wordt steeds een norm overschreden, (door jezelf bepaald) en steeds als negatief ervaren. lichte vormen horen tot het werkveld?

Agressie = er wordt steeds een norm overschreden, (door jezelf bepaald) en steeds als negatief ervaren. lichte vormen horen tot het werkveld? Coenye Patrick Agressie = er wordt steeds een norm overschreden, (door jezelf bepaald) en steeds als negatief ervaren. lichte vormen horen tot het werkveld? = betekenisvol gedrag ( tussen bedoeling van

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder

Terrorisme en dan verder Terrorisme en dan verder Hoe kunt u omgaan met de gevolgen van een aanslag? - Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie.

Nadere informatie

Peuters. Lief maar ook wel eens lastig

Peuters. Lief maar ook wel eens lastig 1 Peuters Lief maar ook wel eens lastig 2 Peuters: Lief maar ook wel eens lastig Peuters zijn ondernemend en nieuwsgierig. Ze willen alles weten en ze willen alles zelf doen. En als ze iets niet willen,

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in dutch)

Samenvatting. (Summary in dutch) Samenvatting (Summary in dutch) 74 Samenvatting Soms kom je van die stelletjes tegen die alleen nog maar oog hebben voor elkaar. Ze bestellen hetzelfde ijsje, maken elkaars zinnen af en spiegelen elkaar

Nadere informatie

Introductie in effectief en bewust communiceren. Communicatie; wat is dat eigenlijk?

Introductie in effectief en bewust communiceren. Communicatie; wat is dat eigenlijk? Introductie in effectief en bewust communiceren. Communicatie; wat is dat eigenlijk? Zodra er twee of meer mensen in 1 ruimte zijn is er sprake van communicatie, ook al wordt er niet gesproken. Het is

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

OEFENINGEN: NEEM UW GEDACHTEN ONDER DE LOEP

OEFENINGEN: NEEM UW GEDACHTEN ONDER DE LOEP OEFENINGEN: NEEM UW GEDACHTEN ONDER DE LOEP Denken, voelen en doen staan sterk met elkaar in verband. Via uw gedachten kunt u invloed uitoefenen op hoe u zich voelt. Op deze manier kunt u ongewenste gevoelens

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

Curriculum Leerroute 4 en 5 Sociale en emotionele ontwikkeling

Curriculum Leerroute 4 en 5 Sociale en emotionele ontwikkeling Curriculum Leerroute 4 en 5 Sociale en emotionele ontwikkeling Dit curriculum is van 4 t/m 13 jaar gebaseerd op de ZML SO leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag, CED-groep

Nadere informatie

d. Noteer de 7 W s voor eventuele aangifte bij de politie. Zie bijlage 2.

d. Noteer de 7 W s voor eventuele aangifte bij de politie. Zie bijlage 2. Doel: Het creëren van een veilige werkomgeving. Onder agressie verstaan wij elke vorm van ongewenst gedrag zowel verbaal als ook fysiek. Zie bijlage 1. Handelwijze bij telefonisch ongewenst gedrag: 1.

Nadere informatie

ASSERTIVITEIT & ZELFVERTROUWEN

ASSERTIVITEIT & ZELFVERTROUWEN ASSERTIVITEIT & ZELFVERTROUWEN WWW.I-LEARNING.BE WAT IS ASSERTIVITEIT? Subassertief, agressief, manipulatief of assertief? Assertief gedrag Assertief ben je als je op een vriendelijke, kalme manier opkomt

Nadere informatie

Handvatten voor het omgaan met zelfbeschadiging

Handvatten voor het omgaan met zelfbeschadiging Handvatten voor het omgaan met zelfbeschadiging Als iemand in jouw omgeving zichzelf beschadigt is dat erg ingrijpend. Het kan allerlei emoties oproepen. Je bent misschien erg verdrietig, boos of je voelt

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

AGRESSIE EN WEERBAARHEID. Overzicht Elementen Training

AGRESSIE EN WEERBAARHEID. Overzicht Elementen Training AGRESSIE EN WEERBAARHEID Overzicht Elementen Training Voorwoord Hier is een overzicht van Agressie en Weerbaarheid Wat leuk dat je interesse hebt in onze training Agressie en Weerbaarheid! In deze training

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Probleemgedrag bij ouderen

Probleemgedrag bij ouderen Probleemgedrag bij ouderen Machteloos, bang of geïrriteerd. Zo kunnen medewerkers en cliënten in de thuiszorg zich voelen in situaties waarin sprake is van probleemgedrag. Bijvoorbeeld als een cliënt alleen

Nadere informatie

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten.

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten. Ik wil EmoKnallen. Sjoelen en uiten van emoties en gevoelens met jongeren en volwassenen. Benodigdheden: een sjoelbak en sjoelschijven. Te spelen op school, in jongeren en opvangcentra, in het gezin, bij

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Ons uitgangspunt is het welbevinden en positief gedrag van leerlingen te bevorderen. Wij gaan uit van: Goed gedrag kun je leren Om dit te bereiken werken

Nadere informatie

VSO Leerlijn Sociale competentie

VSO Leerlijn Sociale competentie VSO Leerlijn Sociale competentie Dit is een deel van de leerlijn Leergebiedoverstijgend en omvat: leren leren; leerlijn 1.1 Ervaringen delen leren taken uitvoeren; leerlijn 5.1 Opkomen voor jezelf leren

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs.

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs. R.K. Basisschool Anselderlaan 10 6471 GL Eygelshoven Tel: 045-5351434 De fijne kneepjes van het voorlezen Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de

Nadere informatie

Hoe je cool blijft tijdens een woede-uitbarsting van je kind en er een nuttige ervaring van kunt maken. WOEST. Happy Parent drs.

Hoe je cool blijft tijdens een woede-uitbarsting van je kind en er een nuttige ervaring van kunt maken. WOEST. Happy Parent drs. Hoe je cool blijft tijdens een woede-uitbarsting van je kind en er een nuttige ervaring van kunt maken. WOEST Happy Parent drs. Marleen Halsema De eerste stap is gezet! Wat ontzettend goed dat je dit E-book

Nadere informatie