BLOOM ALS VERRIJKINGSMETHODE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BLOOM ALS VERRIJKINGSMETHODE"

Transcriptie

1 BLOOM ALS VERRIJKINGSMETHODE Theoretische achtergrond en bloemlezing van voorbeelden Sabine Sypré - Hoogbloeier

2 Theorie Geen enkele leerling is gelijk en alle leerlingen leren op verschillende niveau's. Als leerkracht is het niet eenvoudig om te proberen elke leerling op zijn niveau te bedienen. Een van de meest gebruikte manieren om verschillende beheersingsniveaus in te delen, is op basis van de taxonomieën van Bloom voor onderwijsdoelstellingen (Bloom et al., 1994; Gronlund, 1991; Krathwohl et al., 1956.). Tussen 1948 en 1956 ontwikkelde de onderwijspsycholoog Benjamin Bloom een drietal taxonomieën als algemene modellen voor verschillende doelstellingen van het leerproces. Blooms taxonomieën gebruiken meervoudige schalen om het beheersingsniveau uit te drukken dat nodig is voor de leerling om een bepaald beoogd eindgedrag te bereiken. De taxonomieën kunnen inspiratie bieden bij het vaststellen van wat de leerling moet doen, welke typen van vragen de leerling moet beheersen en om de juiste toetstechnieken te selecteren. Er zijn drie taxonomieën. Welk van de drie je gebruikt om een leerlingresultaat te meten hangt af van de oorspronkelijke doelstelling van de leerprestatie. Er zijn doelen die op kennis gebaseerd zijn, doelen die op vaardigheden zijn gebaseerd en affectieve doelstellingen (waarden, attitude en interesses); en zo is er een taxonomie voor elk doel. Binnen elke taxonomie zijn er beheersingsniveaus opgesteld in volgorde van toenemende complexiteit. Leerprestaties die hogere beheersingsniveaus vergen zullen dan ook meer geavanceerde toetstechnieken vereisen en andere manieren van aanbrengen in de les. Elke taxonomie bestaat uit een aantal stappen waarbij elke verdere stap de beheersing van de vorige stap noodzaakt. Een voorbeeld van een op kennis gebaseerde doelstelling kan zijn: de leerling begrijpt wat een goede mondhygiëne is. Het gaat om kennis omdat het vereist dat de leerling een aantal feiten en concepten leert. Een voorbeeld van een op vaardigheden gebaseerde doelstelling kan zijn dat de leerling zijn tanden behoorlijk kan poetsen. Dit gaat om vaardigheden omdat het vereist dat de leerling leert hoe iets uit te voeren. Als laatste kan een voorbeeld van een affectieve doelstelling zijn dat de leerling belang hecht aan een goede mondhygiëne. Dit is affectief omdathet vereist dat de waarden, attitude of interesse van een leerling wordt beïnvloed door de les. Hoogbloeier 2

3 Om het beheersingsniveau te bepalen voor elke leerling, moet je eerst bepalen tot welke van deze drie brede categorieën (op kennis, op vaardigheden gebaseerd of affectief) de leerdoelstelling behoort. Vervolgens kan je in de overeenkomstige taxonomie van Bloom de beschrijvingen bekijken van de verschillende beheersingsniveaus. Bepaal welke beschrijving het dichtst de verwachte leerprestatie van de leerling benadert. Zoals je kan zien in de tabellen zijn er verschillende manieren om de leerresultaten van de leerlingen te benaderen, ofwel als uitspraken over de leerlingen, ofwel als vragen aan leerlingen ofwel als verklaringen vanuit de leerling bekeken. Blooms taxonomie is een handige manier om de mate te beschrijven waarvan we onze leerlingen willen leren om bepaalde concepten te begrijpen en te gebruiken, om bepaalde vaardigheden aan te tonen en om hun waarden, houdingen en interesses te beïnvloeden. Het is belangrijk dat we de niveaus bepalen die we bij onze leerlingen willen bereiken omdat dit zal bepalen welke technieken er in de klas meest geschikt zijn voor deze les. Toetsen met multiple choice-vragen zijn zeer goed om kennis en begrip te meten, maar voldoen niet om de kennis op hogere niveaus zoals analyseren en evaluatie te meten. Multiple-choice testen geven ons ook zelden informatie omtrent het ontwikkelen van vaardigheden. Merk op dat de taxonomie van Bloom niet uitsluitend dient om te verifiëren of de doelen bereikt zijn. De taxonomie van Bloom en de beschrijvingen van de beheersingsniveaus kunnen ook helpen bij het definiëren van de doelen zelf. Hoogbloeier 3

4 Tabel 1: Blooms Taxonomie van Onderwijsdoelstellingen voor op kennis gebaseerde doelen BESCHRIJVING VAN HET NIVEAU METING VAN LEERRESULTAAT 1. KENNIS Herinnering of herkenning van begrippen, ideeën, procedures, theorieën, Wanneer is de eerste lentedag? Vertalen, interpreteren, extrapoleren, maar zonder de LAGERE ORDE 2. BEGRIP verdere gevolgen te zien of het te transfereren naar Wat betekent de zomerzonnewende? andere situaties, dichtbij de letterlijke vertaling blijven. 3. TOEPASSING Toepassen van abstracte begrippen, algemene principes of methodes in specifieke concrete situaties. Hoe zouden de seizoenen zijn als de aarde perfect rond was? Het kunnen scheiden van een complex idee in zijn 4. ANALYSE verschillende onderdelen en het begrijpen van de organisatie en de relatie tussen de delen. Omvat ook het kunnen onderscheiden van een hypothese en een Waarom zijn de seizoenen omgekeerd in het zuidelijk halfrond? feit, alsook tussen relevante en irrelevante variabelen. HOGERE ORDE 5. EVALUATIE Ideeën of methodes beoordelen aan de hand van externe bewijzen of zelfgekozen criteria onderbouwd door observaties of beredenering verkregen door informatie. Wat zijn de belangrijkste voorwaarden om de seizoenen te kunnen voorspellen op een nieuw ontdekte planeet? Het kunnen maken van een creatieve, mentale constructie van ideeën en concepten uit meerdere Als de langste dag van het jaar in juni valt, 6. CREATIE bronnen om zo complexe ideeën om te vormen tot een waarom is dan de warmste maand in het nieuw, geïntegreerd en betekenisvol object rekening noordelijk halfrond in augustus? houdend met bepaalde beperkingen. Hoogbloeier 4

5 Tabel 2: Blooms Taxonomie van Onderwijsdoelstellingen voor op vaardigheden gebaseerde doelen BESCHRIJVING VAN HET NIVEAU METING VAN LEERRESULTAAT PERCEPTIE INSTELLING BEGELEIDE RESPONS MECHANISME COMPLEXE OPENLIJKE RESPONS AANPASSING ORGANISATIE Maakt gebruik van zintuiglijke prikkels om acties te ondernemen. Toont de bereidheid om actie te ondernemen om de taak uit te voeren of de doelstelling te bereiken. Weet de stappen die nodig zijn om de taak of doelstelling te voltooien. Voert de taak uit of bereikt de doelstelling in een ietwat zelfverzekerde, bekwame en vertrouwde manier. Voert de taak uit of bereikt de doelstelling in een zelfverzekerde, bekwame en vertrouwde manier. Voert de taak uit of bereikt de doelstelling zoals hierboven, maar kan ook acties wijzigen om rekening te houden met nieuwe of problematische situaties. Creëert nieuwe taken of stelt nieuwe doelen waarin de geleerde competenties zijn vervat. Een deel van de gekleurde monsters die je hier ziet moeten verdund worden voordat je hun spectra neemt. Als je enkel observeert, hoe ga je beslissen welke oplossingen verdund moeten worden? Beschrijf hoe je zou overgaan tot het nemen van de absorptiespectra van een staal pigmenten? Bepaal de dichtheid van een groep van metaalmonsters met regelmatige en onregelmatige monsters. Bepaal de hoeveelheid koper in het jouw onbekende erts met behulp van de hieronder beschreven procedure. Maak een verslag van de gemiddelde waarde en standaarddeviatie. Gebruik titratie om de k-waarde van een onbekend zwak zuur te determineren. Je voert een aantal titraties uit van een reeks onbekende zuren en ondervindt een aantal problemen met de resultaten, bv. Slechts 0,3 ml van de base is vereist voor het ene zuur terwijl er in een ander 75 ml vereist is. Wat kan je doen om geldige gegevens voor alle onbekende zuren te verkrijgen? Herinner je het etsen met een aluminium substraat? Kies een ander metaalsubstraat en ontwerp een proces om te etsen zo dat een patroon van vier verschillende metalen wordt gecreëerd. Hoogbloeier 5

6 Tabel 3: Blooms Taxonomie van Onderwijsdoelstellingen voor affectieve doelen BESCHRIJVING VAN HET NIVEAU METING VAN LEERRESULTAAT ONTVANGEN REAGEREN WAARDEREN ORGANISEREN KARAKTERISERING VAN EEN WAARDENCOMPLEX Toont bereidheid om te participeren in de activiteit. Toont interesse in de voorwerpen, verschijnselen of de activiteit door het uitzoeken of het na te streven puur voor het plezier. Internaliseert een waardering voor de doelstellingen, de fenomenen of de activiteit. Begint verschillende waarden te vergelijken en lost conflicten op om zo een intern consistent waardensysteem te ontwikkelen. Ontwikkelt een langetermijn-waardensysteem dat alomtegenwoordig, consistent en voorspelbaar is. Als ik in de klas ben, dan luister ik aandacht naar de leraar, neem notities enz. Ik ga niet de krant lezen. Ik maak mijn huiswerk en neem deel aan klasdiscussies. Ik ga op zoek naar informatie in populaire media dat betrekking heeft tot de les. Een aantal van de ideeën die ik in mijn klas heb geleerd verschillen van mijn vorige overtuigingen. Hoe los ik dit op? Ik heb besloten om mijn familie mee te nemen op reis om enkele plaatsen waarover ik in de klas leerde te bezoeken. Hoogbloeier 6

7 Taxonomie van bloom voor cognitieve vaardigheden De projectgroep 'Omgaan met verschillen' van SLO heeft in 2001 een onderzoek uitgevoerd naar de criteria waaraan uitdagend lesmateriaal voor (hoog)begaafde kinderen moet voldoen. Uit dit onderzoek blijkt dat verrijkingsstof voor (hoog)begaafde leerlingen aan de volgende criteria dient te voldoen (Bronkhorst e.a., 2001). Verrijkingsstof moet: een beroep doen op creativiteit stimuleren tot een onderzoekende houding open opdrachten bevatten een beroep doen op de zelfstandigheid van de leerling een hoog abstractieniveau hebben een reflectieve houding uitlokken een hoge mate van complexiteit hebben een beroep doen op metacognitieve vaardigheden meerwaarde bieden ten opzichte van reguliere leerstof uitlokken tot interactie Één manier om tijdens het ontwikkelen van lessen / projecten aan deze criteria te voldoen, is door vragen en opdrachten op te nemen die een beroep doen op het hogere orde-denken. Hogere orde-vragen en -opdrachten zijn de vragen en opdrachten waarbij voor het antwoord of de uitvoering de vaardigheden voor analyseren, evalueren of creëren nodig zijn. Het zijn vragen en opdrachten die zich richten op: Het stimuleren van leerlingen om verder en meer kritisch na te denken Het stimuleren van het probleem-oplossend-denkvermogen Het ontlokken van discussie Het stimuleren van leerlingen om zelfstandig op zoek te gaan naar informatie Het verschil tussen lagere orde-denken en hogere orde-denken is weergegeven in de Taxonomie van Bloom. De taxonomie van Bloom kan mooi als uitgangspunt dienen bij de ontwikkeling van lessen. Door vragen en opdrachten in de les op te nemen die zowel een beroep doen op het lagere orde-denken als het hogere orde-denken, wordt tijdens de les op het gehele cognitieve domein een beroep gedaan. De taxonomie biedt een degelijke structuur waarmee een onderwerp kan worden benaderd. Daarnaast is het ook een praktisch hulpmiddel bij de formulering van de doelen die met de les worden beoogd. Hoogbloeier 7

8 Met behulp van de taxonomie van Bloom kunnen àlle lessen en inhouden verrijkt worden. Als je vragen formuleert waarbij je beroep doet op de hogere orde-denkvaardigheden dan leer je je leerlingen zelf denken in plaats van louter te reproduceren. In de reguliere leerstof wordt voornamelijk een beroep gedaan op de lagere orde-denkvaardigheden. Kennis, begrijpen en toepassen van de leerstof komt heel veel aan bod. Er wordt maar heel zelden gevraagd aan leerlingen om de leerstof te analyseren, te evalueren en nieuwe dingen te creëren met de opgedane kennis. In onze 21ste eeuw zitten we in een omgeving die heel snel verandert en zullen onze kinderen later een baan hebben die nu nog niet bestaat. Het reproduceren van kennis zal niet meer volstaan om deze nieuwe uitdaging aan te gaan. Het is aan te raden om onze kinderen reeds vroeg deze hogere orde-denkvaardigheden te helpen ontwikkelen. Lagere orde-denkvragen: vragen waarop één, juist antwoord te vinden is. Vragen die controleren of een theorie, lesinhoud of instructie is onthouden, begrepen en of de leerling deze in een andere situatie kan toepassen. Omvat de beheersingsniveaus kennis, begrip en toepassen. Hogere orde-denkvragen: vragen waarop het antwoord gevonden kan worden door de theorie, lesinhoud of instructie te analyseren, te evalueren (kritisch te bekijken) en te gebruiken om iets geheel nieuws te creëren. Omvat de beheersingsniveaus analyseren, evalueren en creëren. Verrijkingslessen kunnen op een relatief eenvoudige manier ontwikkeld worden door het formuleren van hogere orde-denkvragen en -opdrachten bij de bestaande reguliere leerstof. De gebruikte lesmethodes kunnen op die manier verdiept worden voor leerlingen die meer aankunnen. Dit kan zowel voor wereldoriëntatie, maar evengoed voor de vakken rekenen en taal. Ook spelling, grammatica, woordenschat, tafels, breuken, tijd, kunnen worden verrijkt met deze taxonomie. Hierbij kan je bij de vragen bij het vak blijven, maar beter nog is om een combinatie te gaan maken van verschillende vakken. Een vakoverschrijdende opdracht met hogere orde-denkvaardigheden bij een geschiedenisles waarbij de woordenschat wordt uitgebreid, waarbij gerekend moet worden, aardrijkskundige kennis nodig is, enz. voldoet zeer goed aan de criteria waaraan verrijkingsmateriaal idealiter moet voldoen. Om een passend verrijkend aanbod te creëren gaat het niet alleen om welke leermaterialen je gebruikt, maar ook hoe je ze zal inzetten? Je bekijkt niet alleen welke leerinhoud er zal worden gegeven, maar ook hoe je deze inhoud zal aanbieden. En het belangrijste van al ga je niet alleen zoeken welke leerdoelen je zal opstellen, maar ook hoe deze kunnen worden bereikt. De taxonomie van Bloom is hierbij een handig hulpmiddel. Hoogbloeier 8

9 Niveau 1: Kennis Definitie: Informatie terughalen uit het geheugen, herinneren of herkennen. Onthouden gebeurt wanneer het geheugen wordt gebruikt om defenities, feiten of lijsten te reproduceren. (Anderson & Krathwohl) Deze informatie heb je nodig om de opdracht uit te voeren Het is de bedoeling dat alle te verwerken informatie onder niveau 1 gegeven wordt en niet na niveau 1. Het doel is: De kinderen kunnen adequate informatie ophalen. Dit kunnen feiten en complete theorieën zijn, teksten om te lezen, afbeeldingen om te verduidelijken, bronnensites waar ze meer informatie kunnen vinden. Geef ze de informatie die nodig is of geef aan waar ze die informatie kunnen vinden; zo hebben de kinderen een compleet startpunt. Na niveau 1 weten de kinderen inhoudelijk waar de opdracht over gaat. Tabel 4: Blooms Taxonomie op kennis gebaseerde doelen niveau 1 COGNITIEVE VAARDIGHEID BESCHRIJVING VAN HET NIVEAU 1. KENNIS Reproduceren Onthouden Herinneren Herkennen Een kennisvraag vraagt naar parate objectieve kennis WAT DE LEERLING DOORGAANS MOET DOEN BIJ DIT NIVEAU VOORBEELDVRAGEN BIJ DIT NIVEAU ACTIES WAT DE LEERLING ZOU KUNNEN MAKEN BIJ DIT NIVEAU VRAGEN DIE JE KAN STELLEN AAN DE LEERLING feiten of gebeurtenissen In welke landen is op de euro reproduceer een "spiekbriefje" Wat gebeurde er na...? reproduceren ingevoerd? een tabel Hoeveel? noemen of opsommen Wat zijn de belangrijkste bodemschatten in Zuid-Afrika? benoem noem verzamel een lijst met belangrijke gebeurtenissen een feitenoverzicht Wat is? Wie was het die? Benoem? Hoogbloeier 9

10 som op een tijdsbalk Wat is de definitie van? draag voor een kaart Beschrijf de manier waarop? classificeer een schema of mindmap Wie? rubriceer een woordenlijst Wat is goed / fout? in volgorde een begrippenlijst met Waar bevindt zich? een begrip definiëren Wat verstaan we onder "werkloosheid"? definieer bestempel omschrijvingen een quiz met feitenvragen Wanneer gebeurde? Hoe was ook alweer? dingen beschrijven Wat is een tachograaf en hoe wordt die gebruikt? beschrijf geef weer vertel na plaats in tijd definities opsommen feiten benoemen een werkblad invullen toets maken lokaliseer feitelijke verbanden leggen Wie was Albert Einstein en wat was zijn betekenis voor de Natuurkunde? onderzoek wie wat wanneer waar toon dingen herkennen, aanwijzen, onderstrepen, aankruisen Waar zitten de nieren? selecteer herken identificeer Hoogbloeier 10

11 Niveau 2: Begrip Definitie: Het bepalen van de betekenis van verschillende type funties, geschreven of grafisch. (Anderson & Krathwohl) We stellen vragen waaruit blijkt of je de informatie begrijpt. In niveau 2 toets je of ze begrepen hebben wat je in niveau 1 hebt verteld of hebt laten zien (in een filmpje). Laat ze de informatie vertalen naar een nieuwe context. Vraag naar overeenkomsten en verschillen m.b.v. vergelijking van informatie en laat ze de informatie groeperen, ordenen, afleiden van oorzaken. Stel vragen die tot doel hebben: vat samen, beschrijf, bespreek, interpreteer, formuleer, conclusies, leg verbanden, onderscheid. Vraag de kinderen naar informatie die ze via linkjes moeten verzamelen. Na niveau 2: weet je of ze feiten en principes begrijpen, er blijkt dat ze de informatie van niveau 1 eigen hebben gemaakt. Tabel 5: Blooms Taxonomie op kennis gebaseerde doelen niveau 2 COGNITIEVE VAARDIGHEID BESCHRIJVING VAN HET NIVEAU 2. BEGRIP Inzicht hebben in Over inzichtvragen moet je meestal even nadenken: je moet eerder verworven kennis en inzichten aanboren en in eigen woorden omschrijven, samenvatten, uitleggen of toelichten. WAT DE LEERLING DOORGAANS MOET DOEN BIJ DIT NIVEAU VOORBEELDVRAGEN BIJ DIT NIVEAU ACTIES WAT DE LEERLING ZOU KUNNEN MAKEN BIJ DIT NIVEAU VRAGEN DIE JE KAN STELLEN AAN DE LEERLING selecteren en samenvatten Welke geografische factoren zijn van invloed op de economische positie van Antwerpen? vat samen classificeer rubriceer vul aan een samenvatting of overzicht een lijst met belangrijke Kun je uitleggen waarom? Kun je in je eigen woorden beschrijven? Hoe verklaar je? Hoogbloeier 11

12 interpreteer een verklaring, bewijs of concludeer Hoe kwam Hitler aan de macht? onderbouwing geven verdedig discussieer bespreek druk uit in eigen woorden weergeven Hoe planten spinnen zich voort? herschrijf formuleer vertaal illustreer in een tekening of schema weergeven Hoe zit de menselijke bloedsomloop in elkaar? duid aan wijs aan gevolgen voorspellen Wat gebeurt er met de werkloosheid als de voorspel inflatie stijgt? voorbeelden geven Geef een voorbeeld van een understatement. geef een voorbeeld uitleggen Wat bedoelde Hamlet toen hij zei "To be or not leg uit to be, that is the question?" grote lijnen aangeven Hoe is het Koninkrijk België ontstaan? beschrijf kenschets beschrijven Wat is het periodiek systeem der elementen? parafraseer gebeurtenissen een tijdbalk een grafische voorstelling van zaken een stroomschema een tabel met oorzaakgevolg of overeenkomsten - verschillen een quiz met doordenkvragen een verzameling een spreekbeurt een voorbeeld geven Kun je een samenvatting geven van? Wat denk je dat er vervolgens zal gebeuren? Wie zal volgens jou? Wat is de hoofdgedachte achter? Kun je verduidelijken? Kun je illustreren met een voorbeeld? Welke verschillen bestaan er tussen? verschillen en overeenkomsten aangeven Hoe zou een regeerakkoord tussen socialisten en liberalen eruit kunnen zien? onderscheid vergelijk contrasteer Hoogbloeier 12

13 Niveau 3: Toepassen Definitie: Gebruiken of volgen van een procedure door deze uit te voeren of toe te passen. Het toepassen is gerelateerd aan en verwijst naar situaties waarin het geleerde materiaal wordt gebruikt in eindproducten als modellen, presentaties, interviews, en simulaties. (Anderson & Krathwohl) Hier ga je opgedane kennis toepassen In niveau 3 gaan we de nieuwe kennis in concrete situaties toepassen. Hiervoor gebruiken de kinderen de opgedane kennis. Het doel is: methoden, concepten en theorieën toepassen in concrete situaties. Ze zijn ook in staat om problemen op te lossen. Geef theorieën en wetten die ze toe moeten kunnen passen in praktische situaties en stel vragen zodat de kinderen kunnen aantonen dat ze op de juiste manier met een methode of procedure om kunnen gaan. Stel vragen als: pas toe, demonstreer, bereken, vul aan, illustreer, toon, los op, onderzoek, pas aan, verander, relateer en experimenteer. De basis van toepassen moet altijd zijn dat ze met het doel aan de slag kunnen in de volgende 3 niveaus. Na niveau 3: weet je dat de leerlingen de nieuwe kennis in concrete situaties kunnen toepassen. Tabel 6: Blooms Taxonomie op kennis gebaseerde doelen niveau 3 COGNITIEVE VAARDIGHEID BESCHRIJVING VAN HET NIVEAU 3. TOEPASSING Toepassen Bij toepassingsvragen moet je eerder verworven kennis en inzichten in een nieuwe situatie gebruiken om een probleem op te lossen. WAT DE LEERLING DOORGAANS MOET DOEN BIJ DIT NIVEAU VOORBEELDVRAGEN BIJ DIT NIVEAU ACTIES WAT DE LEERLING ZOU KUNNEN MAKEN BIJ DIT NIVEAU VRAGEN DIE JE KAN STELLEN AAN DE LEERLING een plan van aanpak uitlijnen Hoe zou de regering van Italië de werkloosheid kunnen bestrijden? rapporteer geef weer plan een werkstuk een model waarmee je uitlegt hoe iets werkt Weet je nog een andere situatie waarin? Kun je categoriseren volgens? Hoogbloeier 13

14 oplossingen voorstellen Hoe kunnen we het fileprobleem oplossen? pas aan organiseer kies onderzoek een hypothese opstellen, Waarom bloeit een hortensia in de ene tuin experimenteer een test of experiment blauw en in de andere roze? maak een uitvoeren inschatting aantonen dat Bewijs dat er niet een grootst priemgetal is. illustreer toon demonstreer Hoe kun je een computer gebruiken bij het laten zien hoe beschrijf leren? leg uit schets relateer bewaak een probleemsituatie met Hoe zou je eerste hulp verlenen aan dit hanteer kennis van zaken aanpakken slachtoffer met ademhalingsproblemen? praktiseer gebruik pas toe werk uit voor concrete gevallen toetsen Welke landen zijn volgens deze definitie andere doelgroep aan abstracte definities socialistisch? werk uit voor een andere context generaliseer Wat is de snelheid waarmee een kogel van 1 bereken een opgave oplossen of kg de grond raakt als die op aarde op 1 meter los op berekening maken hoogte wordt losgelaten en je de luchtwrijving mag verwaarlozen? een handleiding een spel waarin ideeën van het te bestuderen object naar voren komen een presentatie een demonstratie een voorstelling een poster een expositie een illustratie een simulatie een beeldhouwwerk een interview een dagboek Welke factoren zullen veranderen als? Welke vragen zou je stellen aan? Kun je aan de hand van de gegeven informatie een instructie geven over? Hoe is een voorbeeld van? Hoe verhoudt zich tot? Waarom is belangrijk? Ken je nog een andere situatie waarin? Kon dit gebeurd zijn in? Hoogbloeier 14

15 Niveau 4: Analyse Definitie: Het materiaal of concept in onderdelen opdelen, bepalen hoe deze onderdelen zich tot elkaar verhouden en van elkaar verschillen, evenals het onderzoeken van de relatie van de verschillende onderdelen tot het grote geheel en de hoofdfunctie. Mentale activiteiten omvatten differentiëren, organiseren en toeschrijven naast in staat zijn om onderscheid te maken tussen componenten van een geheel. (Anderson & Krathwohl) Je gaat informatie en toepassingen analyseren en structureren In dit 4e niveau gaan we ervoor zorgen dat de kinderen de opgedane kennis en toepassingen van niveau 3 kunnen opdelen in verschillende onderdelen en het zo kunnen analyseren. Hierbij is het de bedoeling dat ze patronen gaan herkennen en verborgen betekenissen kunnen herkennen. Stel de vragen zo, dat de kinderen onuitgesproken aannames kunnen herkennen, fouten in logica van redeneringen kunnen herkennen en feiten van gevolgtrekkingen kunnen onderscheiden. Voorbeeldvragen kunnen zijn: analyseer, scheid, orden, leg uit, verbind, classificeer, deconstrueer, construeer, vergelijk, selecteer en leid af. Na het 4e niveau: hebben de kinderen patronen herkend en een analyse van redeneringen en aannames gemaakt. Tabel 7: Blooms Taxonomie op kennis gebaseerde doelen niveau 4 COGNITIEVE VAARDIGHEID BESCHRIJVING VAN HET NIVEAU 4. ANALYSE Analyseren Bij een analysevraag moet je een ingewikkeld probleem zien te vereenvoudigen om er met jouw kennis en inzicht vat op te krijgen. Je ontleedt het bijvoorbeeld in deelproblemen, herleidt het tot een patroon of een onderliggend probleem, of concentreert je op relevante aspecten, zoals belangrijke kenmerken, oorzaken of gevolgen. Een analysevraag vergt doorgaans kritisch en gedegen (voor)onderzoek. Hoogbloeier 15

16 WAT DE LEERLING DOORGAANS MOET DOEN BIJ DIT NIVEAU VOORBEELDVRAGEN BIJ DIT NIVEAU ACTIES WAT DE LEERLING ZOU KUNNEN MAKEN BIJ DIT NIVEAU VRAGEN DIE JE KAN STELLEN AAN DE LEERLING analyseer Welke gebeurtenis zou niet scheid gebeurd zijn als? in delen splitsen Welke milieurisico's brengt een kerncentrale met zich mee? onderscheid (de)construeer verdeel Als waar is, wat betekent dat dan voor? Op welke manier is hetzelfde patronen beschrijven bewijzen voor conclusies aangeven classificeren onderzoeken Welke oorzaken kun je na het bestuderen van de Russische en Amerikaanse revoluties aangeven voor het ontstaan van revoluties? Onderbouw of weerleg de volgende stelling: de perceptie van de kwaliteit van de gezondheidszorg door het publiek, stemt niet overeen met de objectieve kwaliteit. Is milieuvervuiling primair een technisch, economisch of politiek probleem? Heeft het regeringsbeleid in de periode wezenlijk bijgedragen aan het drastisch reduceren van de werkloosheid in die periode? Vergelijk deze cursus "Actief Leren" met de discrimineer differentieer leg uit selecteer signaleer leid af destilleer stel ter discussie geef prioriteit classificeer rangschik overzie orden sorteer categoriseer spoor op test onderzoek relateer een onderzoeksverslag een beschouwing een overzicht waarin de kritische stappen worden weergegeven een grafische voorstelling een vragenlijst om aan informatie te komen of een enquête een checklist een tabel een documentaire een mobiele een spreadsheet een kaart als? Wat zijn andere mogelijke uitkomsten? Waarom gebeurde? Kun je uitleggen wat er gebeurde toen? Welke problemen kom je tegen bij? Kun je onderscheid maken tussen en? Wat waren de motieven voor? Wat was het keerpunt? Wat zijn de delen of kenmerken van? Classificeer volgens? Hoe kan je vergelijken met? Hoe verschilt met? Welke bewijzen kan je geven voor? vergelijken adviezen van de studentenbegeleiding van de verbind Universiteit Gent. vergelijk Hoogbloeier 16

17 Niveau 5: Evaluatie Definitie: Oordeel vellen gebaseerd op criteria en standaarden door middel van controleren en bekritiseren. (Anderson & Krathwohl) Je gaat de waarde van iets beoordelen In niveau 5 wordt geëvalueerd waarbij het oordeel is gebaseerd op criteria van hun analyse in niveau 4. Stel vragen of ze ideeën kunnen vergelijken en van elkaar kunnen onderscheiden, of ze theorieën en beroepsproducten van waarde kunnen inschatten en toets of ze hun keuzes kunnen beargumenteren. Vraag ook naar het herkennen van subjectiviteit en laat ze hun mening geven. Stel vragen met als doel: beoordeel, beslis, orden, geef een cijfer, toets, meet, geef een aanbeveling, overtuig, selecteer, leg uit, maak een onderscheid, ondersteun, concludeer, vergelijk, vat samen Na niveau 5: hebben de kinderen de logische samenhang van hun kennis en analyse beoordeeld en conclusies onderbouwd en beoordeeld. Tabel 8: Blooms Taxonomie op kennis gebaseerde doelen niveau 5 COGNITIEVE VAARDIGHEID BESCHRIJVING VAN HET NIVEAU 5. EVALUATIE Evalueren Een evaluatievraag vraagt naar een beargumenteerd oordeel en standpunt. Bij een evaluatievraag verantwoord je een handelwijze, bepaal je de waarde van iets of iemand; je kiest uit verschillende mogelijkheden de beste oplossing voor een probleem, je beoordeelt een kunstwerk of je ontwikkelt en verdedigt een eigen mening. Evaluatievragen doen een beroep op kennis en inzicht, maar ook op persoonlijke overtuigingen en zijn dus op uiteenlopende manieren te beantwoorden. Hoogbloeier 17

18 WAT DE LEERLING DOORGAANS MOET DOEN BIJ DIT NIVEAU VOORBEELDVRAGEN BIJ DIT NIVEAU ACTIES WAT DE LEERLING ZOU KUNNEN MAKEN BIJ DIT NIVEAU VRAGEN DIE JE KAN STELLEN AAN DE LEERLING Zou de oorspronkelijke evolutietheorie van concludeer Is er een betere oplossing concluderen Darwin naar hedendaagse maatstaven stand vat samen voor? houden? Beoordeel de waarde van Wat overtuig vind je ervan? leg uit Verdedig je mening over? beargumenteren Is het huidige economische systeem in België het definitieve systeem? ondersteun associeer Vind je goed of fout? Hoe zou jij hebben aangepakt? onderbouw Welke veranderingen voor raad geef commentaar een betoog jij aan? beoordeel een overtuigende toespraak Geloof jij Hoe zou jij je voelen toets een bijdrage aan een debat als? meet een lijstje met criteria Hoe effectief zijn? waarde aangeven bekritiseren kiezen en de keuze verantwoorden Wie is het beste parlementslid - en waarom? Wat zijn de zwakke punten van de algemene beleidsverklaring van de federale regering van dit jaar? Zou invoering van de doodstraf een goede zaak zijn? geef een cijfer beschouw taxeer evalueer toets af waardeer bekritiseer licht door voorspel selecteer vergelijk beslis geef een aanbeveling overweeg waarmee je je werk kunt beoordelen. een oordeel of vonnis een advies een evaluatie een conclusie Wat zijn de consequenties van? Welke invloed zal hebben op ons leven? Wat zijn de voors en tegens van? Waarom is waardevol? Wat zijn mogelijke alternatieven? Wie zal winnen / verliezen bij? Leg uit waarom je wel of niet akkoord bent met? Wat vind je van? Wat is het meest belangrijk? Hoe zou je beslissen over? Welke criteria zou je gebruiken Hoogbloeier 18

19 besluiten Hoeveel maanden celstraf zou je geven aan iemand die schuldig is aan een verkeersongeval met dodelijke afloop? weeg af adviseer om te testen? Hoogbloeier 19

20 Niveau 6: Creëren Definitie: Elementen samenstellen om een coherent en functioneel geheel te vormen; elementen herorganiseren in een nieuw patroon of structuur door middel van genereren, plannen of produceren. (Anderson & Krathwohl) Met behulp van wat je hebt geleerd, ga je iets nieuws ontwikkelen In de voorgaande niveaus hebben de kinderen nieuwe informatie en ideeën geleerd en in dit laatste niveau gaan ze m.b.v. die nieuwe kennis en ideeën oplossingen en producten ontwikkelen. Hiervoor moeten de kinderen aan de slag door voorspellingen te maken op basis van de conclusies van niveau 5. Vraag de kinderen om een oplossing te verzinnen, een onderzoeksvoorstel op te stellen of een uitvinding te doen. Je kunt vragen stellen als: combineer, plan, ontwerp, maak, ontwikkel, onderzoek, wat als?, stel op, formuleer en herschrijf. Na het 6e niveau: hebben de kinderen alle opgedane kennis begrepen, toegepast, geanalyseerd, geëvalueerd en hebben ze een nieuw product of oplossing ontwikkeld. Een creatie-proces heeft structuur nodig. Deze structuur kan bijvoorbeeld geleverd worden door het TASC-model. Tabel 9: Blooms Taxonomie op kennis gebaseerde doelen niveau 6 COGNITIEVE VAARDIGHEID BESCHRIJVING VAN HET NIVEAU 6. CREËREN Creëren Synthese Creatievragen zijn erop gericht met je kennis en inzicht nieuwe ideeën, producten of zienswijzen tot stand te brengen. Dat vergt creativiteit. Bij synthesevragen zijn uiteenlopende antwoorden mogelijk. WAT DE LEERLING DOORGAANS MOET DOEN BIJ DIT NIVEAU VOORBEELDVRAGEN BIJ DIT NIVEAU ACTIES WAT DE LEERLING ZOU KUNNEN MAKEN BIJ DIT NIVEAU VRAGEN DIE JE KAN STELLEN AAN DE LEERLING ontwerpen Ontwerp de ideale stad. plan ontwerp een kunstwerk een film of video Kun je een ontwerpen, waarmee? Hoogbloeier 20

Checklist 'taxonomie van Bloom'

Checklist 'taxonomie van Bloom' Checklist 'taxonomie van Bloom' Toelichting Een van de meest gebruikte manier om verschillende kenniss in te delen, is op basis van de taxonomie van Bloom. Deze is tussen 1948 en 1956 ontwikkeld door de

Nadere informatie

Checklist 'taxonomie van Bloom'

Checklist 'taxonomie van Bloom' Checklist 'taxonomie van Bloom' Toelichting Een van de meest gebruikte manier om verschillende kenniss in te delen, is op basis van de taxonomie van Bloom. Deze is tussen 1948 en 1956 ontwikkeld door de

Nadere informatie

De Taxonomie van Bloom Toelichting

De Taxonomie van Bloom Toelichting De Taxonomie van Bloom Toelichting Een van de meest gebruikte manier om verschillende kennisniveaus in te delen, is op basis van de taxonomie van Bloom. Deze is tussen 1948 en 1956 ontwikkeld door de onderwijspsycholoog

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

Verrijkingslessen voor cognitief talent. Handreiking voor lesontwikkelaars

Verrijkingslessen voor cognitief talent. Handreiking voor lesontwikkelaars Verrijkingslessen voor cognitief talent Handreiking voor lesontwikkelaars Inleiding Deze hand-out heeft als doel een aantal richtlijnen en praktische tips te geven voor het ontwerpen van lessen voor de

Nadere informatie

Rijke Lessen. zetten je aan het denken. Minka Dumont 2009 www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com. Doel Workshop

Rijke Lessen. zetten je aan het denken. Minka Dumont 2009 www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com. Doel Workshop Rijke Lessen zetten je aan het denken Doel Workshop Het bieden van inzicht en handreikingen m.b.t.: Het zelf ontwerpen van lesmaterialen en projecten voor hoogbegaafde leerlingen Het vaardig maken van

Nadere informatie

Toetstermen en taxonomiecodes

Toetstermen en taxonomiecodes Toetstermen en taxonomiecodes Door middel van toetstermen is vastgelegd wat deelnemers moeten kennen en kunnen. Een toetsterm is bepalend voor de inhoud van de opleiding en de toetsing. Dit betekent dat

Nadere informatie

* Kleuters uitdagen werkt!

* Kleuters uitdagen werkt! voor wie JA zegt tegen actief en inspirerend onderwijs * Kleuters uitdagen werkt! Dolf Janson Kleuter is een ontwikkelingsfase Kleuter is geen leeftijdsaanduiding Wat betekent dit voor jonge kinderen met

Nadere informatie

SCHRIJVEN. Instructiekaart voor de leerling nr. 5. A-vragen. Korte vragen die beginnen met Wie...? Wat...? Waar...? Wanneer...? Hoeveel...?

SCHRIJVEN. Instructiekaart voor de leerling nr. 5. A-vragen. Korte vragen die beginnen met Wie...? Wat...? Waar...? Wanneer...? Hoeveel...? Instructiekaart voor de leerling nr. 5 A-vragen Formulering van de vraag Formulering van het antwoord Korte vragen die beginnen met Wie...? Wat...? Waar...? Wanneer...? Hoeveel...? Antwoord met één volledige

Nadere informatie

Compacten en verrijken voor getalenteerde kinderen.

Compacten en verrijken voor getalenteerde kinderen. Onderwijsdag 20 maart 2012 Compacten en verrijken voor getalenteerde kinderen. Compacten en verrijken zijn begrippen die meestal gebruikt worden in de context van onderwijs voor begaafde leerlingen. Leerlingen

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn.

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn. Werkstukwijzer Deze werkstukwijzer helpt je om een werkstuk in elkaar te zetten. Je vult eerst een formulier in. Op dit formulier komt te staan waar je werkstuk over gaat en hoe je het aanpakt. Met behulp

Nadere informatie

Eerste graad A-stroom

Eerste graad A-stroom EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Vijverbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde Het natuurlijk milieu Reliëf 16* De leerlingen leren respect opbrengen voor de waarde van

Nadere informatie

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren Ada van Dalen Wat is W&T? W&T is je eigen leven W&T: geen vak maar een benadering De commissie wil onderstrepen dat wetenschap en technologie in haar ogen géén

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën Ga je een profielwerkstuk maken? Dan is orgaan- en weefseldonatie een goed onderwerp! Hier vind je allerlei tips, bronnen en ideeën om een profielwerkstuk

Nadere informatie

kunstbv beeldende vorming Afsluiting kunstbv 5 Havo / 6VWO afsluiting Naam:... Klas...

kunstbv beeldende vorming Afsluiting kunstbv 5 Havo / 6VWO afsluiting Naam:... Klas... Naam:... Klas... Afsluiting 5 Havo / 6VWO In periode 2, 3 en 4 gaan jullie werken aan een eigen thema om het vak af te sluiten. De volgende onderdelen zullen aan bod komen: - eigen werk rond thema + logboek

Nadere informatie

Hoe maak ik een Spreekbeurt?

Hoe maak ik een Spreekbeurt? Hoe maak ik een Spreekbeurt? Stap 1: Kies een onderwerp. Voordat je kunt beginnen met het maken van een spreekbeurt, moet je natuurlijk een onderwerp kiezen. Het hoeft niet perse een hobby van je te zijn,

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 h/v de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 h/v de betekenis

Nadere informatie

Waarom een samenvatting maken?

Waarom een samenvatting maken? Waarom een samenvatting maken? Er zijn verschillende manieren om actief bezig te zijn met de leerstof. Het maken van huiswerk is een begin. De leerstof is al eens doorgenomen; de stof is gelezen en opdrachten

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Eindtermen educatief project Korstmossen, snuffelpalen van ons milieu 2 de en 3 de graad SO Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke

Nadere informatie

DEEL 2: Leerdoelenoverzicht (groep 3-4)

DEEL 2: Leerdoelenoverzicht (groep 3-4) Excellente gespreksvoering met excellente leerlingen DEEL 2: Leerdoelenoverzicht (groep 3-4) Deze uitgave maakt onderdeel uit van het product Excellente gespreksvoering met excellente leerlingen. Dit product

Nadere informatie

Kwaliteitskaarten vragenstructuren

Kwaliteitskaarten vragenstructuren 4 ì6cðt Kwaliteitskaarten vragenstructuren Het geheel is meer dan de som der delen. Van deel... Van bouten en moeren...via plaatmateriaal...naar constructie......naar geheel....en brug. Kind...kinderen...gezin......en

Nadere informatie

Beoordeling van het PWS

Beoordeling van het PWS Weging tussen de drie fasen: 25% projectvoorstel, 50% eindverslag, 25% presentatie (indien de presentatie het belangrijkste onderdeel is (toneelstuk, balletuitvoering, muziekuitvoering), dan telt de presentatie

Nadere informatie

Profielen. Inhoud. 1. Het profielwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk

Profielen. Inhoud. 1. Het profielwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk Ben je op zoek naar een onderwerp voor je profielwerkstuk? Dan is het Woudagemaal misschien interessant voor je. Profielen Volg je het profiel Natuur & Techniek, dan zit je goed! Want in dit stappenplan

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

HOOFDSTUK 9 DE ROL VAN CREATIVITEIT

HOOFDSTUK 9 DE ROL VAN CREATIVITEIT HOOFDSTUK 9 DE ROL VAN WAT IS? Creativiteit: het vermogen om perspectieven, paden, oplossingen, mogelijkheden en ideeën te zien die anderen niet kunnen of willen zien. Innovativiteit vereist creativiteit.

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam Museum. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het

Nadere informatie

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV H4 ~ periode B Toegepaste vormgeving Autonome kunst Inleiding INLEIDING In de eerste periode ben je vooral bezig geweest met het onderzoeken van vormen, materialen

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Modelen WWW.CPS.NL Contactgegevens Willem Rosier w.rosier@cps.nl 06 55 898 653 Hoe ziet het modelen er in de 21 ste eeuw uit? Is flipping the classroom dan

Nadere informatie

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren.

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren. Oriëntatie: Het doel van deze lessenserie is: bestaande foto s zoeken met een eigen verhaal erbij. Dan gaan jullie mensen deze fotoserie voorleggen en vragen welk verhaal zij erin zien. Tot slot gaan jullie

Nadere informatie

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Pagina 1 Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Je gaat een profielwerkstuk maken. Dan is euthanasie een goed onderwerp. Het is misschien niet iets waar je dagelijks over praat of aan denkt, maar

Nadere informatie

Media & Privacy Lessenserie Gotcha!

Media & Privacy Lessenserie Gotcha! Media & Privacy Lessenserie Gotcha! Docentenhandleiding doelgroep duur 2 vmbo, 1 havo, 1 vwo 5-6 klokuren Inleiding In een klap beroemd: dat wensen veel jongeren! Of het nu komt door geweldige prestaties

Nadere informatie

Stap 2 Leeractiviteiten ontwerpen

Stap 2 Leeractiviteiten ontwerpen Stap 2 Leeractiviteiten ontwerpen Bij het ontwerpen van een leeractiviteit is het belangrijk dat je vertrekt vanuit het doel dat je ermee hebt. Het overzicht leeractiviteit organiseren geeft een aantal

Nadere informatie

Doel. Spel. www.ihots.nl. Duur: - Groep - Individueel. Laat je inspireren door de voorbeeld vragen in deze spiekbrief.

Doel. Spel. www.ihots.nl. Duur: - Groep - Individueel. Laat je inspireren door de voorbeeld vragen in deze spiekbrief. www.ihots.nl Doel Laat je inspireren door de voorbeeld vragen in deze spiekbrief Spel Alle spellen Gebruik deze spiekbrief telkens wanneer je een spel start in de ihots app. Laat je inspireren door de

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Leeratelier: Actief studeren deel 2

Leeratelier: Actief studeren deel 2 Leeratelier: Actief studeren deel 2 Doel: Aanleren en inoefenen van belangrijke studievaardigheden Wie: Leercoach naam (e-mailadres) Hoe: Met behulp van presentaties en oefeningen Wanneer: data 2.4 Diepere

Nadere informatie

Tentoonstelling Beeldende Kunst Middeleeuwen

Tentoonstelling Beeldende Kunst Middeleeuwen Tentoonstelling Beeldende Kunst Middeleeuwen De Middeleeuwen kennen verschillende stijlen en uitingsvormen van religieuze thema s Om de leerlingen hier een goed inzicht in te geven en zelf mee aan te slag

Nadere informatie

DEEL 2: Leerdoelenoverzicht (groep 5-8)

DEEL 2: Leerdoelenoverzicht (groep 5-8) Excellente gespreksvoering met excellente leerlingen DEEL 2: Leerdoelenoverzicht (groep 5-8) Deze uitgave maakt onderdeel uit van het product Excellente gespreksvoering met excellente leerlingen. Dit product

Nadere informatie

DEEL 4: Suggesties verrijkingsmateriaal voor de leerkracht

DEEL 4: Suggesties verrijkingsmateriaal voor de leerkracht Excellente gespreksvoering met excellente leerlingen DEEL 4: Suggesties verrijkingsmateriaal voor de leerkracht Deze uitgave maakt onderdeel uit van het product Excellente gespreksvoering met excellente

Nadere informatie

Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen?

Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen? Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen? In groep 5-6 nemen kinderen steeds vaker werk mee naar huis. Vaak vinden kinderen het leuk om thuis aan schooldingen

Nadere informatie

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven ecourse Moeiteloos leren leidinggeven Leer hoe je met minder moeite en tijd uitmuntende prestaties met je team bereikt 2012 Marjan Haselhoff Ik zou het waarderen als je niets van de inhoud overneemt zonder

Nadere informatie

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek 1 kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en ontwikkelingsdoelen techniek 2 Ontwikkelingsdoelen techniek Kleuteronderwijs De kleuters kunnen 2.1

Nadere informatie

JE EIGEN BUURT OMSTREEKS 1935

JE EIGEN BUURT OMSTREEKS 1935 JE EIGEN BUURT OMSTREEKS 1935 1 Wat moet je doen? 1. Maak een presentatie over hoe jouw buurt er omstreeks 1935 uitzag of over de mensen die in die tijd in jouw buurt leefden. Wat kun je te weten komen

Nadere informatie

Dia 1 Introductie max. 2 minuten!

Dia 1 Introductie max. 2 minuten! 1 Dia 1 Introductie max. 2 minuten! Vertel: Deze les gaat vooral over het gebruik van sociale media. Maar: wat weten jullie eigenlijk zelf al over sociale media? Laat de leerlingen in maximaal een minuut

Nadere informatie

leer-actief werkboek Naam: www.leer-actief.nl 1

leer-actief werkboek Naam: www.leer-actief.nl 1 leer-actief werkboek Naam: www.leer-actief.nl 1 actief leren WWW.leer-actief.nl Dit is Wybo. Wybo was vroeger een heel gewoon jongetje, maar hij was wel erg lui. En dat...werd zijn redding. Hij had nooit

Nadere informatie

Concept Cartoons. Ed van den Berg, Kenniscentrum Hogeschool van Amsterdam en VU EWT Noord-Holland en Flevoland

Concept Cartoons. Ed van den Berg, Kenniscentrum Hogeschool van Amsterdam en VU EWT Noord-Holland en Flevoland Concept Cartoons Ed van den Berg, Kenniscentrum Hogeschool van Amsterdam en VU EWT Noord-Holland en Flevoland Doelen wetenschap en techniekonderwijs Inhoud: Biologie, natuurkunde, scheikunde, techniek,

Nadere informatie

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen Referentieniveaus uitgelegd De beschrijvingen zijn gebaseerd op het Referentiekader taal en rekenen'. In 'Referentieniveaus uitgelegd' zijn de niveaus voor de verschillende sectoren goed zichtbaar. Door

Nadere informatie

ICT toepassen bij zorgleerlingen Anthony van der Zande Onderwijsconsulent

ICT toepassen bij zorgleerlingen Anthony van der Zande Onderwijsconsulent ICT toepassen bij zorgleerlingen Anthony van der Zande Onderwijsconsulent Vier in balans 2 ICT coördinator Beleid Organisatie Deskundigheidsbevordering Begeleiding leerkrachten Communicatie Administratie

Nadere informatie

werkblad Scheldeberoep verkennen Veel beroepen hebben met de Schelde te maken. Welk beroep zou jij verder willen verkennen?

werkblad Scheldeberoep verkennen Veel beroepen hebben met de Schelde te maken. Welk beroep zou jij verder willen verkennen? werkblad Scheldeberoep verkennen Veel beroepen hebben met de Schelde te maken. Welk beroep zou jij verder willen verkennen? Noteer ook 2 reservekeuzen: 1. 2. 1. Wat weet je al van dit beroep? Schrijf het

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Leef! Sociaal-emotionele vaardigheden klas 3-4

Lesvoorbereiding Leef! Sociaal-emotionele vaardigheden klas 3-4 Lesvoorbereiding Leef! Sociaal-emotionele vaardigheden klas 3-4 Hoofdstuk Vaardigheid: Leerdoel: 1 Geluk Weten wat geluk is en dit kunnen omschrijven De leerling kan: zijn definitie van geluk geven; feiten

Nadere informatie

De lamp. Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden.

De lamp. Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden. De lamp Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden. De lamp Met lampen is het als met schoenen; ze zijn vanzelfsprekend en je ziet ze overal. Pas als de stroom een keer uitvalt, merk

Nadere informatie

Leeromgeving en organisatie

Leeromgeving en organisatie Leeromgeving en organisatie Lesdoel Ik kan een les voorbereiden a.d.h.v. het lesplanformulier van Geerligs. Hoe word ik een goede leraar? Kunst of kunde? Kun je het leren: Ja/Nee Wat doe je hier dan nog?

Nadere informatie

Aansluiting op het actuele curriculum (2014)

Aansluiting op het actuele curriculum (2014) Aansluiting op het actuele curriculum (2014) De verschillende modules van GLOBE lenen zich uitstekend om de leerlingen de verschillende eindtermen en kerndoelen aan te leren zoals die zijn opgesteld door

Nadere informatie

Leerdoelen en kerndoelen

Leerdoelen en kerndoelen Leerdoelen en kerndoelen De leerdoelen in de leerlijn vallen in het leerdomein Oriëntatie op jezelf en de wereld. Naast de gebruikelijke natuur en milieukerndoelen (kerndoelen 39, 40 en 41) zijn ook de

Nadere informatie

Begrijpend luisteren. Annemarieke Kool. CPS Onderwijsontwikkeling en advies WWW.CPS.NL

Begrijpend luisteren. Annemarieke Kool. CPS Onderwijsontwikkeling en advies WWW.CPS.NL Begrijpend luisteren Annemarieke Kool CPS Onderwijsontwikkeling en advies WWW.CPS.NL Programma 1. Welkom 2. Doelen van workshop 3. Strategieën en voorbeelden 4. Differentiëren mbv taxonomie 5. Oefening

Nadere informatie

Je doel behalen met NLP.

Je doel behalen met NLP. Je doel behalen met NLP. NLP werkt het beste als al je neurologische niveaus congruent zijn. Met andere woorden: congruent zijn betekent wanneer je acties en woorden op 1 lijn zijn met je doelen, overtuigingen,

Nadere informatie

Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek

Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek KIEZEN Een goed begin is het kiezen van het juiste boek. Er zijn zo veel mooie verhalen waardoor het soms lastig is om een goede keuze

Nadere informatie

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1 Kijkwijzer techniek Deze kijkwijzer is een instrument om na te gaan in welke mate leerlingen een aantal competenties bezitten. Door middel van deze kijkwijzer willen we verschillende doelen bereiken: Handvatten

Nadere informatie

Werken met afbeeldingen in het examenprogramma aardrijkskunde havo/vwo

Werken met afbeeldingen in het examenprogramma aardrijkskunde havo/vwo Werken met afbeeldingen in het examenprogramma aardrijkskunde havo/vwo OPDRACHTEN EXAMENPROGRAMMA FUNCTIE AFBEELDING 1. De afbeelding als motivator Havo: Wereld, Aarde, Ontwikkelingsland, Leefomgeving

Nadere informatie

Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring:

Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring: Docentenvragenlijst op het gebied van ict-gebruik en natuur- en techniekonderwijs, voormeting Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring: Ik ben een:

Nadere informatie

Voor een betrouwbaar bovenbouwadvies per vak

Voor een betrouwbaar bovenbouwadvies per vak Voor een betrouwbaar bovenbouwadvies per vak Beschikbaar per 1 september 2015 NIEUW TOA Profielkeuzetoets vmbo en havo Biologie, economie, natuurkunde en wiskunde Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen

Nadere informatie

Onderwijsbehoeften: - Korte instructie - Afhankelijk van de resultaten Test jezelf toevoegen Toepassing en Verdieping

Onderwijsbehoeften: - Korte instructie - Afhankelijk van de resultaten Test jezelf toevoegen Toepassing en Verdieping Verdiepend Basisarrange ment Naam leerlingen Groep BBL 1 Wiskunde Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 5 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten.

Nadere informatie

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING:

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING: beeldende vorming De DOELSTELLING van de -opdrachten & De BEOORDELING: Doelstellingen van de opdrachten. Leren: Thematisch + procesmatig te werken Bestuderen van het thema: met een open houding Verzamelen

Nadere informatie

Spreken - Presenteren HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52520

Spreken - Presenteren HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52520 Spreken - Presenteren HV 1 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 July 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52520 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Instandhouding

Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Instandhouding Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Instandhouding kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo bovenbouw exameneenheden vwo bovenbouw exameneenheden 34: De leerlingen leren zorg te dragen voor

Nadere informatie

HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren

HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren 1. Inleiding Aan de hand van een concept cartoon verdiepen leerlingen zich in de vraag hoe het komt dat een meisje een meisje is. Een concept cartoon is een visuele

Nadere informatie

8a. Wat en hoe? Het stappenplan, tips en ideeën

8a. Wat en hoe? Het stappenplan, tips en ideeën 8a. Wat en hoe? Het stappenplan, tips en ideeën Ga je een sectorwerkstuk maken? Dan is orgaan- en weefseldonatie een goed onderwerp! Hier vind je allerlei tips, bronnen en ideeën om een sectorwerkstuk

Nadere informatie

Je bent jong en je wilt wat

Je bent jong en je wilt wat Je bent jong en je wilt wat Kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong een vve-masterclass opbrengstgericht werken Doel masterclass a. aandacht voor ontwikkelingsvoorsprong, b. uitwisselen van ervaringen,

Nadere informatie

De Huiswerkgids beschrijft de doorgaande lijn van het huiswerk dat we geven en de aanbevolen aanpak.

De Huiswerkgids beschrijft de doorgaande lijn van het huiswerk dat we geven en de aanbevolen aanpak. De Huiswerkgids beschrijft de doorgaande lijn van het huiswerk dat we geven en de aanbevolen aanpak. 2 juli 2014 KBS De Hoeksteen 11QH Olmendreef 100 3137 CR Vlaardingen Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Hoe maak

Nadere informatie

Een voorlopige balans (Periode 1)

Een voorlopige balans (Periode 1) Een voorlopige balans (Periode 1) Omschrijving van deze periode We hebben tijdens dit schooljaar al heel wat gediscussieerd, besproken, nagedacht, Je hebt in deze gesprekken, maar ook in de logboekopdrachten

Nadere informatie

Het Menselijk Lichaam

Het Menselijk Lichaam 2011 Minka Dumont www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com Het Menselijk Lichaam Vaardigheden: Onderzoeksvaardigheden Denken: Praktisch, analytisch, kritisch, creatief Benodigdheden: Internet/ printer Schaar/lijm

Nadere informatie

Basisschool de Triangel HET MAKEN VAN EEN WERKSTUK

Basisschool de Triangel HET MAKEN VAN EEN WERKSTUK Basisschool de Triangel HET MAKEN VAN EEN WERKSTUK 1 INHOUDSOPGAVE WERKSTUK I. Keuze. 1 II. Hoe te starten? 2 III. Inhoudsopgave 3 IV. Inleiding 4 V. Indeling 4 VI. Illustraties 7 VII. Taalgebruik 7 VIII.

Nadere informatie

Bedrijf en effecten - 3 Talenten en beroepen

Bedrijf en effecten - 3 Talenten en beroepen Klas in bedrijf www.klasinbedrijf.be Werkbladen Techniek in de klas Reëel bedrijfsbezoek Bedrijf en effecten - 3 Talenten en beroepen Peter Hantson 2013 2015 Dit materiaal is auteursrechtelijk beschermd.

Nadere informatie

KiesWijzer. een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs

KiesWijzer. een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs KiesWijzer een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs Inleiding Met veel plezier presenteert Intermijn de les KiesWijzer. Uw leerlingen staan in het nieuwe schooljaar weer voor grote keuzes. Welk

Nadere informatie

Kijken! Kijken! Niet kopen!

Kijken! Kijken! Niet kopen! Kijken! Kijken! Niet kopen! 1. Aanzetten 1.a Kijken! Kijken! Niet kopen! Jij gaat aan de slag met het dossier Kijken! Kijken! Niet kopen!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Beroepenwerkstuk 3 MAVO

Beroepenwerkstuk 3 MAVO Beroepenwerkstuk 3 MAVO 2015 2016 1 INLEIDING Het beroepenwerkstuk: Een van de onderdelen van het programma beroepenoriëntatie in 3 mavo is het maken van een beroepenwerkstuk en het presenteren hiervan

Nadere informatie

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM In het FLL World Class SM Project zal jullie team: Een onderwerp kiezen waar jullie enthousiast over zijn of altijd al meer over hebben willen weten. Een innovatieve oplossing

Nadere informatie

Erik Kessels, Holland Doc, De kijk van Kessels http://www.hollanddoc.nl/programmas/20008070/afleveringen/42285155/

Erik Kessels, Holland Doc, De kijk van Kessels http://www.hollanddoc.nl/programmas/20008070/afleveringen/42285155/ Eerste les: Bronnen: Erik Kessels, Holland Doc, De kijk van Kessels http://www.hollanddoc.nl/programmas/20008070/afleveringen/42285155/ Website van Erik Kessels met fotoseries. http://www.kesselskramerpublishing.com/

Nadere informatie

Aansluiting met de eindtermen Aardrijkskunde PjER kan gebruikt worden als Praktische opdracht en Profielwerkstuk

Aansluiting met de eindtermen Aardrijkskunde PjER kan gebruikt worden als Praktische opdracht en Profielwerkstuk Aansluiting met de eindtermen Aardrijkskunde PjER kan gebruikt worden als Praktische opdracht en Profielwerkstuk Praktische opdracht Het uitvoeren van beperkte onderzoeksopdrachten betreffende ruimtelijke

Nadere informatie

Relatiecirkels als hulpmiddel voor systeemdenken

Relatiecirkels als hulpmiddel voor systeemdenken Relatiecirkels als hulpmiddel voor systeemdenken Leerdoelen: De leerlingen kunnen onder begeleiding de verwevenheid tussen economische, sociale en ecologische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen.

Nadere informatie

Montessori High School Minor

Montessori High School Minor Montessori High School Minor Titel: Eén hand aanpassing Korte beschrijving van de Minor: Bij heel veel dagelijkse handelingen heb je eigenlijk twee handen nodig. Er zijn nog steeds niet genoeg gebruiksvoorwerpen

Nadere informatie

Lezen. Doelgroep Lezen. Omschrijving Lezen

Lezen. Doelgroep Lezen. Omschrijving Lezen Lezen Het programma is met name geschikt voor groepen waarin grote niveauverschillen bestaan en voor leerlingen die het gewone oefenen met teksten niet interessant meer vinden. Doelgroep Lezen Muiswerk

Nadere informatie

Trefwoord: wolf, biggetjes

Trefwoord: wolf, biggetjes Metadatering doelgroep overige 25 % best presterende leerlingen groep 1-2 alleen/samen Alleen vakgebied Nederlands Kunstzinnige oriëntatie twee handjes (moeilijk) denkvaardigheden Praktisch Analytisch

Nadere informatie

Hoe ben jij KNAP??? >> Doe nu de test! Ga naar de 'Vragenlijst' Howard Gardner

Hoe ben jij KNAP??? >> Doe nu de test! Ga naar de 'Vragenlijst' Howard Gardner Hoe ben jij KNAP??? Je zou talent kunnen omschrijven als ergens heel goed in zijn. Elk mens heeft zo z n eigen talenten. Zelfs de grootste luilak die heeft namelijk een slaaptalent en een lui op de bank

Nadere informatie

Minka Dumont 2008 www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com. Werkboek

Minka Dumont 2008 www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com. Werkboek Minka Dumont 2008 www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com Werkboek Inleiding In dit werkboek vind je een aantal werkbladen die je kunt gebruiken tijdens je onderzoek. Deze werkbladen horen bij de verschillende

Nadere informatie

HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012

HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012 HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk bladzijde 1. Inleiding De huiswerkgids 3 2. Hoe maak en leer je huiswerk? 4 3. Het leren van woorden (spelling/engels) 5 4. Het leren van topografie

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Tijdens het schooljaar 2009 2010 werkte het Steunpunt Diversiteit & Leren samen met RVO - Society,

Nadere informatie

Dit artikel en onderzoek zijn onderdeel van mijn afstudeeropdracht bij de eerstegraadsopleiding wiskunde bij het IVLOS in Utrecht.

Dit artikel en onderzoek zijn onderdeel van mijn afstudeeropdracht bij de eerstegraadsopleiding wiskunde bij het IVLOS in Utrecht. Han Bäumer han.baumer@xs4all.nl Vaardigheden inzichtelijk UniC en!mpulse zijn twee scholen die naast de cognitieve vaardigheden ook (persoonlijke) vaardigheden trainen. Om deze vaardigheden te concretiseren

Nadere informatie

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan 1. Globaal lezen a. Lees eerst altijd een tekst globaal. Dus: titel, inleiding, tussenkopjes, slot en bron. b. Denk na over het onderwerp,

Nadere informatie

Handleiding Persoonlijke Ontwikkeling Plan

Handleiding Persoonlijke Ontwikkeling Plan Handleiding Persoonlijke Ontwikkeling Plan SLB-hoofdfase Jaar 3/4 2014-2015 Code: AFXX-SLB-J3J4-14 AC duaal: AFXX-SLB-D3D4-14 1 Bouwen aan je persoonlijk ontwikkelplan Het persoonlijk ontwikkelplan is

Nadere informatie

LEREN LEREN LEREN. een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden. Hieronder kun je lezen over het leren/maken van:

LEREN LEREN LEREN. een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden. Hieronder kun je lezen over het leren/maken van: LEREN LEREN LEREN een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden Hieronder kun je lezen over het leren/maken van: 1. DICTEE 2. TAFELS 3. VRAGEN EN OPDRACHTEN 4. STUKKEN TEKST (bijv. hoofdstuk

Nadere informatie