RISK MANAGEMENT 5TIPS VOOR EEN BETER RISICOBEHEER

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RISK MANAGEMENT 5TIPS VOOR EEN BETER RISICOBEHEER"

Transcriptie

1 DEZE BIJLAGE WORDT GEPUBLICEERD DOOR MEDIAPLANET EN VALT NIET ONDER DE VERANTWOORDELIJKHEID VAN DE REDACTIE Verzekeringen Audit is zaak van specialisten Informatie Betere controle leidt tot competitief voordeel Brandjes blussen Ben jij manager of brandweerman? RISK No. 1 / Juni 10 MANAGEMENT 5TIPS VOOR EEN BETER RISICOBEHEER Toon aan de top Niets kan tippen aan gezond verstand Supply chain Door simulatie worden de risico s meetbaar Gedeelde zorg Elke manager wordt geacht zijn eigen risico s te kennen en te beheren Goed bestuur Een goede huisvader gebruikt ERM BEDRIJVEN MOETEN ALERT BLIJVEN Voorzitter van Belrim Marc Mathijsen stelt vast dat het risicobewustzijn de jongste jaren zeer gunstig geëvolueerd is.

2 2 JUNI 2010 UITDAGING De jongste jaren is er een duidelijke tendens naar meer structuur en inzicht in het kader van risicobeheersing. Peter Den Dekker, voorzitter van de Federatie van Europese Risk Management Associaties, vertelt. IN DE KIJKER Olivier Mourmal VP Risk Management bij Belgacom Risk management gaat verder dan investeringsbeslissingen isk management is wat iedereen al sinds honderden jaren doet. Maar er is nu wel meer vraag naar structuur in aanpak en inzicht in et beheersen van risico s. Je kunt r heel ingewikkeld over doen, aar eigenlijk is het gewoon welverwogen beslissingen nemen en e kans van slagen inschatten. Je egt uit wat de risico s zijn en legt erantwoording af. Strakker Het rapporteren over risico s 1 is door de crisis strakker georden. Bedrijven kunnen simelweg niet meer om integraal nterprise risk management een. In een jaarverslag publiceen bedrijven bijvoorbeeld niet aleen meer cijfers, maar is er ook lek om in te gaan op de risico s n hoe daar op in is gespeeld. De ommissie Tabaksblat heeft van isk management een Raad van estuur-issue gemaakt voor eursgenoteerde bedrijven. Door oegenomen regelgeving ligt risiomanagement ook in niet-beursenoteerde bedrijven hoger in de rganisatie. Risk management eeft nu een vaste plek in organiaties gekregen. Systeem De tools die beschikbaar zijn, 2 zoals softwarepakketten, bieden ondersteuning, maar het gaat erom wat er tussen de oren zit. Risk management gaat niet alleen om financieel risk management, zoals investeringsbeslissingen. Het gaat net zo goed om fysieke risico s op de werkvloer: dragen bouwvakkers wel veiligheidsschoenen en zijn chemische productieprocessen wel veilig? Als je een bepaald risk management systeem kiest, gebaseerd op een standaard als ISO of CO- SO II, zorg je er wel voor dat iedereen volgens dezelfde richtlijnen werkt. Door intern risk managementsessies te houden met verschillende disciplines creëer je inzicht en overzicht van de risico s. De discussie die hieraan voorafgaat, verloopt op een vaste manier volgens het gekozen systeem. Het management weet zo dat alle vereiste onderdelen besproken zijn. Met een goede rapportage - met nadruk op de beheersmaatregelen - consolideer je daarna je risicomanagement-analyse. Juridische aspecten van risico s zijn belangrijker geworden. Dat raakt ook sterk aan contractmanagement. Je sluit schades uit en beperkt ze. Risico s die je zelf niet Heel wat beschikbare tools bieden ondersteuning, maar uiteindelij k gaat het om wat er tussen de oren zit Peter den Dekker, Voorzitter van de Federatie van Europese Risk Management Associaties. kunt dragen, die draag je over naar een ander bedrijf, de verzekeraar. Dan staat het risico niet op jouw balance sheet, maar staat daar alleen de premie die de verzekeraar ervoor vraagt. Daarmee speelt insurance risk management een grote rol in het identificeren van risico s. Je zoekt een balans in de contracten met de verzekeringsmarkt. De Insurance Risk Manager speelt hierdoor een cruciale rol in het veiligstellen van de continuïteit van de onderneming. Visualiseren Hoe je risicomanagement 3 aanpakt, verschilt per bedrijf, maar de gemene deler is dat de gekozen methode je door het traject leidt. De risicomanager is daarbij een facilitator. Die neemt geen beslissingen over een project, maar zorgt ervoor dat iedereen een weloverwogen beslissing neemt. Risico s moet je daarbij vooral proberen te Evisualiseren. r zijn duizenden voorbeelden van fouten en successen waar risk management een rol heeft gespeeld. De olieramp in de Golf bijvoorbeeld. Er is op een bepaald moment een risicoanalyse gemaakt op basis waarvan is besloten dat het risico beheersbaar was. Dat moet zijn afgewogen. PAGINA 9 De nadruk ligt steeds meer op het vermij den van onaangename verrassingen Nieuwe situatie p. 06 Tools zij n vaak niet aangepast aan de huidige situatie. Captives p. 10 Hou je verzekering volledig in eigen handen. Expertpanel p. 11 Drie specialisten over de invloed van de crisis. We make our readers succeed! RISK MANAGEMENT, 1STE EDITIE, JUNI 2010 Country Director: Christophe Demir Editorial Manager: Wim Hellemans Project Manager: Nicolas Bruyns Phone: +32 (0) Business Developer: Steven Desair Phone: +32 (0) Layout: Paul Aguraiuja Redactie: Frederik Lauwers, Bert Verbeke, Koen Vandepopuliere Print & distributie: Corelio Publishing Mediaplanet contact information: Phone: +32 (0) Fax: +32 (0) Mediaplanet ontwikkelt hoogwaardige bij - lagen die zich richten op een specifi ek thema en de daarbij behorende doelgroep. Zo brengen wij lezer en adverteerder dichter bij elkaar. Deze bij lage wordt gepubliceerd door Mediaplanet en valt niet onder de verantwoordelij kheid van de redactie. Amlin Corporate Insurance: Partner in uw risicobeheer Neem contact met uw makelaar of mail naar: Continuity in an uncertain world

3 INZICHT Risk management 1TIP MAAK EEN JUISTE ANALYSE JUNI VRAAG & ANTWOORD als competitief voordeel Vraag: Hoe kunnen organisaties een competitief voordeel halen uit risk management? Antwoord: Door betere controles, betere informatie, betere beslissingen en betere communicatie naar de markt kunnen ze dit bereiken, stelt Marie Gemma Dequae, director Risk Management Platform bij Vlerick. Risico-escalatie Risico-escalatie houdt in dat er een meer dan proportionele groei van de risico s is in vergelijking met de groei van de economie. Dat heeft te maken met de technologische vooruitgang. Voorbeeld hiervan zijn de doorgedreven computersturing van machines en de gevoeligheid bijvoorbeeld voor blikseminslag, die ook frequenter voorkomt. Er is eveneens een toegenomen concentratie- en specialisatietendens door internationalisering en de globaliseringstendens. Ook het outsourcen van activiteiten en productie leidt tot een risico-escalatie. Hetzelfde kan worden gezegd bij een pandemie. Tenslotte heeft de hogere bewustwording van de consumenten en de evolutie van het juridisch kader en de regelgeving eveneens zijn invloed op een verdere risico-escalatie. Complex veranderende processen dragen bij tot de verhoging van de risico s in de businessproessen. De eerste prioriteit zijn de ensen en de veiligheid, wat ook nhoudt dat de materiële veiligeid belangrijk geworden is. De beoefte aan een geformaliseerd en eïntegreerd risicobeheer kan woren verklaard door vier kernevoluies. De bedrijfsomgeving wordt teeds dynamischer en complexer. evolgen hiervan zijn onder meer en groeiende afhankelijkheid en een toenemende risico-escalatie. Daarnaast zien we een veranderende risico arena. Voorts zijn er de verwachtingen van aandeelhouders en stakeholders. Investeerders vergoeden of penaliseren bedrijven meer en meer op hun perceptie van risicobeheer. Tenslotte kunnen organisaties niet meer om de vereisten heen van deugdzaam ondernemen. ESCALATIE. De bedrijfsomgeving wordt steeds dynamischer en complexer. Gevolgen hiervan zijn onder meer een groeiende afhankelijkheid en een toenemende risico-escalatie, aldus Marie Gemma Dequae, Director Risk Management Platform bij Vlerick Leuven Gent Management School. FOTO: PRIVÉ PRAKTISCH ADVIES In alles wat men onderneemt moet het aspect risico worden meegenomen en onderdeel worden van de analyse, en dit van de kleinste onderhoudsactiviteit tot een grote acquisitie. Integreer risk management als een cultuuraspect van de onderneming. Het is vooral belangrij k om praktisch te blij ven. Bouw geen luchtkastelen met ellenlange risicoregisters, die vaak hopen geld kosten, maar de organisatie daarom niet minder risicovol maken. Black swans Het is aangewezen om kennis en inzicht te krijgen van de mogelijke risico s die een organisatie kan lopen. Het gaat daarbij niet alleen om de voor hand liggende risico s maar ook om de black swans, risico s die heel onwaarschijnlijk lijken maar als ze voorkomen, zware schade aanrichten. Verder is het belangrijk om risico s te evalueren en er met kennis van zaken aan te werken om ze te verminderen. Men moet er wel op letten geen nieuwe risico s te creëren. Diverse hulpmiddelen staan ter beschikking zoals de ISO en vooral de ISO risk assessment technieken. KMO s gevoeliger voor risico s Risico s zijn niet altijd evenredig met de grootte van het bedrijf, wel met de activiteiten en de omstandigheden. We kunnen stellen dat KMO s minder risico s verdragen, juist omwille van hun kleinere schaal. In een wereld waar risico s altijd maar stijgen moet er zeker aandacht worden besteed in de KMO s aan risico s. Vaak hebben ze hiervoor niet de nodige middelen en tijd, organisaties als Belrim en Unizo kunnen hen op dat vlak zeker ondersteunen. ieuwe uitdagingen in Enterprise Risk Management Enterprise Risk Management bestrijkt steeds ruimere risicogebieden. Johan Haelterman, partner bij Grant Thornton Advisory, geeft meer uitleg. Vandaag houden bedrijven reeds rekening met een ruim scala aan specifieke risico s gaande van milieu, veiligheid, financiën, wetgeving, kwaliteit, ICT, etc. De komende jaren zullen volgende risicogebieden gaandeweg meer aandacht opeisen: Social Media Risks Klanten, werknemers of derden plaatsen informatie over uw bedrijf of producten op sociale netwerken zoals YouTube en Twitter. Hoe kan u ervoor zorgen dat uw reputatie niet wordt geschaad? RUIM SCALA Verschillende risicogebieden zullen in de toekomst meer aandacht opeisen. FOTO: Tax Risks Fiscaliteit wordt alsmaar complexer, zeker binnen een internationale context. Hoe zorgt u ervoor dat u alle fiscale wetgevingen respecteert en tegelijk geen fiscale opportuniteiten mist? Financieringsrisico s Financiering blijft voor vele ondernemers een belangrijk risico, zeker in de huidige context. Op welke pro-actieve wijze gaat uw onderneming hiermee om? Talent risks De nieuwe generatie werknemers heeft andere en nieuwe prioriteiten. Hoe kunt u uw talent van de toekomst blijven motiveren en laten doorgroeien? Corporate Social Responsibility Risks Waardecreatie op lange termijn is waar investeerders vandaag naar kijken. Welke stakeholders of thema s betrekt u in uw strategische risico analyse? Theo Schollen Directeur-Generaal Financiën en Kennisbeheer bij de RVA. Is risicobeheersing een nieuw element in de businessprocessen van de RVA?! Risicobeheersing is niet nieuw voor de RVA want sinds 2002 beschikken wij over een systematische aanpak voor risicobeheer die toelaat om zowel op strategisch niveau als op operationeel niveau de risico s te identificeren die de RVA kunnen bedreigen. Vòòr 2002 kende risicobeheersing vooral een intuïtieve aanpak, weliswaar via een gestructureerde omgevingscanning en een jaarlijkse SWOT-analyse. Wat zijn de belangrijkste risico s waaraan de werking van de RVA is blootgesteld?! De hoge complexiteit van de werkloosheidsreglementering, de concentratie van gespecialiseerde kennis bij enkele medewerkers, het oneigenlijk gebruik van de sociale voordelen en de sociale uitkeringen zijn de hoogst scorende strategische risico s. Wat zijn de voornaamste wijzigingen/bijstellingen in de afgelopen jaren?! Koppeling van RVA-gegevens met informatie van andere instellingen was een beheersmaatregel om cumuls te vermijden. De door de RVA geformuleerde ernst van het risico van onterechte uitkeringen heeft de Regering overtuigd om controlemechanismes uit te bouwen voor alle instellingen van sociale zekerheid. Op welke manieren meet de RVA of zijn risicobeheer afdoende is?! De beheersmaatregelen worden gecommuniceerd binnen de organisatie en de realisatie van de maatregelen wordt intern gecontroleerd via boordtabellen. De resultaten van die activiteitenopvolging worden maandelijks samen met de interne auditdiensten en de diensthoofden geanalyseerd voor eventuele bijsturing.

4 4 JUNI 2010 INSPIRATIE 2TIP JUNI ELK NIVEAU BEHEERT EIGEN RISICO Vraag: Wie is het best geplaatst om de risico s binnen een organisatie te beheren? Antwoord: Van elke manager wordt verondersteld dat hij zij n eigen risico s kent en weet te beheersen. Het managen zelf vormt de eerste en voornaamste defensielij n van een organisatie tegenover haar risico s. Beschermingslagen Yves Dupont Managing Director Riskovery Consult en voorzitter ICIB vzw Beheer op drie niveaus Procedures om risico s te beheersen hebben geen zin als de medewerkers er niet werkelij k achter staan CREËER EEN ALGEMEEN BEWUSTZIJN DRIE DRIE LAGEN LAGEN VAN VAN BESCHERMING Het Het hoger hoger management staat staat in voor in voor de uitbouw de van van een een goede goede controleomgeving, het het middle middle managemenment organiseert de werkingspro- de cessen cessen zodanig zodanig dat dat de risico s de risico s be- be- controheersheerst worden worden het en het uitvoerend management zorgt zorgt voor voor de correcte de uitvoering van van de activiteit. de FOTO: FOTO: Een goede huisvader gebruikt ERM Enterprise Risk Management (ERM) is een van de fundamentele peilers van goed bestuur, zegt Johan Haelterman van Grant Thornton Advisory. Ondernemen gaat over het bereiken van doelstellingen en over omgaan met risico s. Het is zeer belangrijk dat het management deze risico s in kaart brengt en hierop proactief reageert. AANPAK Staat het systematisch beheren van risico s niet een beetje haaks op het buikgevoel van de ondernemer? Johan Haelterman Partner Grant Thornton Advisory Is ERM een nieuwe techniek? FREDERIK LAUWERS 8 FACTOREN VOOR EEN SUCCESVOL ERM Engagement 1 Raamwerk 2 ERM-proces 3 Verantwoordelijkheid 4 Mensen en middelen 5 Communicatie 6 Sterke cultuur 7 Monitoring 8 Wereldwijd verzekeringsprogramma, lokale verzekeringsvoorwaarden De behoefte aan multinationale verzekeringsprogramma s neemt steeds sterker toe. Compliancy en correcte afdracht van assurantiebelasting zijn vraagstukken waar een multinationaal bedrijf mee te maken krijgt. Met de oplossingen van de ACE Group navigeren ze door de complexe wereld van vandaag en morgen. De ACE Group is een wereldwijde verzekeraar. Vanuit eigen kantoren in 53 landen kan er service worden verleend in ruim 170 landen. Wij onderscheiden ons door onze wereldwijde aanwezigheid, zegt Ron Verhulsdonck, Country Manager Benelux voor ACE Europe. Klanten bevinden zich vooral onder multinationale bedrijven, maar in principe is een multinationaal programma een oplossing voor elk bedrijf dat in meer dan één land actief is. Masterpolis Verzekeren gebeurt veelal nog steeds op traditionele voorwaarden, maar ondertussen komt er steeds meer nadruk te liggen op compliancy. Daarnaast moeten de riskmanagers van Multinationals tegemoet komen aan de steeds complexere werkelijkheid. Verhulsdonck: Multinationale programma s zijn voor riskmanagers erg bewerkelijk. Waarden veranderen, er zijn polissen in meerdere landen, waarden in verschillende valuta en voortdurend nieuwe rapportages. Overal zweven papieren en rapporten. Voor een riskmanager is dat erg omslachtig. In elk land geldt andere regelgeving en een ander belasting regime. Een multinationaal programma bestaat veelal uit een masterpolis, met daarin een afgesproken wereldwijde dekking, en uit lokaal afgegeven polissen. De Master polis dekt het eventuele gat dat ontstaat tussen de lokale polissen en de `Master. Het is vaak juist deze dekking die voor compliance-problemen zorgt en waar ACE maatwerk oplossingen biedt. Ron Verhulsdonck, Country Manager Benelux van ACE Europe. Worldview Als onderdeel van de Global Program Solutions (GPS), een dynamisch platform van ACE dat steeds meer bedrijven gebruiken, is er nu het programma Worldview uitgerold. Een web-based tool, die de riskmanager online toegang geeft tot de door ACE gebruikte systemen. Direct zicht op de status in een bepaald land, het inzien van lokale polissen, informatie opvragen, alerts instellen en het loslaten van analyses; alles is mogelijk. In een groot bedrijf kunnen er wel duizenden claims lopen, zegt Verhulsdonck. Nu kan iemand van achter zijn bureau controleren wat de status daarvan is. Een dashboard voor de riskmanager? Dat kun je wel zeggen. Dit geeft een enorm efficiencyvoordeel.

5 4 JUNI 2010 INSPIRATIE 2TIP JUNI ELK NIVEAU BEHEERT EIGEN RISICO Vraag: Wie is het best geplaatst om de risico s binnen een organisatie te beheren? Antwoord: Van elke manager wordt verondersteld dat hij zij n eigen risico s kent en weet te beheersen. Het managen zelf vormt de eerste en voornaamste defensielij n van een organisatie tegenover haar risico s. Beschermingslagen Yves Dupont Managing Director Riskovery Consult en voorzitter ICIB vzw Beheer op drie niveaus Procedures om risico s te beheersen hebben geen zin als de medewerkers er niet werkelij k achter staan CREËER EEN ALGEMEEN BEWUSTZIJN DRIE DRIE LAGEN LAGEN VAN VAN BESCHERMING Het Het hoger hoger management staat staat in voor in voor de uitbouw de van van een een goede goede controleomgeving, het het middle middle managemenment organiseert de werkingspro- de cessen cessen zodanig zodanig dat dat de risico s de risico s be- be- controheersheerst worden worden het en het uitvoerend management zorgt zorgt voor voor de correcte de uitvoering van van de activiteit. de FOTO: FOTO: Een goede huisvader gebruikt ERM Enterprise Risk Management (ERM) is een van de fundamentele peilers van goed bestuur, zegt Johan Haelterman van Grant Thornton Advisory. Ondernemen gaat over het bereiken van doelstellingen en over omgaan met risico s. Het is zeer belangrijk dat het management deze risico s in kaart brengt en hierop proactief reageert. AANPAK Staat het systematisch beheren van risico s niet een beetje haaks op het buikgevoel van de ondernemer? Johan Haelterman Partner Grant Thornton Advisory Is ERM een nieuwe techniek? FREDERIK LAUWERS 8 FACTOREN VOOR EEN SUCCESVOL ERM Engagement 1 Raamwerk 2 ERM-proces 3 Verantwoordelijkheid 4 Mensen en middelen 5 Communicatie 6 Sterke cultuur 7 Monitoring 8 Wereldwijd verzekeringsprogramma, lokale verzekeringsvoorwaarden De behoefte aan multinationale verzekeringsprogramma s neemt steeds sterker toe. Compliancy en correcte afdracht van assurantiebelasting zijn vraagstukken waar een multinationaal bedrijf mee te maken krijgt. Met de oplossingen van de ACE Group navigeren ze door de complexe wereld van vandaag en morgen. De ACE Group is een wereldwijde verzekeraar. Vanuit eigen kantoren in 53 landen kan er service worden verleend in ruim 170 landen. Wij onderscheiden ons door onze wereldwijde aanwezigheid, zegt Ron Verhulsdonck, Country Manager Benelux voor ACE Europe. Klanten bevinden zich vooral onder multinationale bedrijven, maar in principe is een multinationaal programma een oplossing voor elk bedrijf dat in meer dan één land actief is. Masterpolis Verzekeren gebeurt veelal nog steeds op traditionele voorwaarden, maar ondertussen komt er steeds meer nadruk te liggen op compliancy. Daarnaast moeten de riskmanagers van Multinationals tegemoet komen aan de steeds complexere werkelijkheid. Verhulsdonck: Multinationale programma s zijn voor riskmanagers erg bewerkelijk. Waarden veranderen, er zijn polissen in meerdere landen, waarden in verschillende valuta en voortdurend nieuwe rapportages. Overal zweven papieren en rapporten. Voor een riskmanager is dat erg omslachtig. In elk land geldt andere regelgeving en een ander belasting regime. Een multinationaal programma bestaat veelal uit een masterpolis, met daarin een afgesproken wereldwijde dekking, en uit lokaal afgegeven polissen. De Master polis dekt het eventuele gat dat ontstaat tussen de lokale polissen en de `Master. Het is vaak juist deze dekking die voor compliance-problemen zorgt en waar ACE maatwerk oplossingen biedt. Ron Verhulsdonck, Country Manager Benelux van ACE Europe. Worldview Als onderdeel van de Global Program Solutions (GPS), een dynamisch platform van ACE dat steeds meer bedrijven gebruiken, is er nu het programma Worldview uitgerold. Een web-based tool, die de riskmanager online toegang geeft tot de door ACE gebruikte systemen. Direct zicht op de status in een bepaald land, het inzien van lokale polissen, informatie opvragen, alerts instellen en het loslaten van analyses; alles is mogelijk. In een groot bedrijf kunnen er wel duizenden claims lopen, zegt Verhulsdonck. Nu kan iemand van achter zijn bureau controleren wat de status daarvan is. Een dashboard voor de riskmanager? Dat kun je wel zeggen. Dit geeft een enorm efficiencyvoordeel.

6 INSPIRATIE anager of randweerman? 3TIP ANTICIPEER JUNI STAPPEN VOOR EEN SUCCESVOL ORM Vraag: Wat is het gevolg van inadequaat risicomanagement? Antwoord: Er ontstaan om de haverklap brandjes (stroompannes, fraude, stockbreuk, het verlies van een belangrij ke klant,...), die dan snel moeten worden geblust... Hét doel van een bedrijf is: de gestelde objectieven bereiken. Eén daarvan zou kunnen zijn: de brutomarge 1 procent verhogen. Er zijn evenwel gebeurtenissen die het realiseren van zo n objectief in de weg kunnen staan. Dat zijn de risico s. Olivier Nagelmackers, Freelance ORM & Revenue Leakage Consultant: In de industrie noemen we deze operationeel wanneer ze betrekking hebben op het dagdagelijkse reilen en zeilen in het bedrijf. Het betreft een wijd scala terreinen, zoals informatica, wisselkoersen, machinepark, personeel, logistiek,... Daar zijn managers bevoegd. Dit in tegenstelling tot strategische risico s, die betrekking hebben op de langere termijn en doorgaans behoren tot de bevoegdheid van de Raad van Bestuur. Wanneer de managers onvoldoende in staat blijken operationele risico s te beheren, zullen ze constant problemen moeten oplossen. Ze doen aan fire fighting. Dat geeft hen veel visibiliteit, maar ze staan dan wel constant met de rug tegen de muur, en op een dag kan deze stijl uitmonden in een ware catastrofe voor het bedrijf. Aan de andere kant zijn er de goede managers, die 30 procent van hun tijd aan structurele verbeteringen besteden. Zij aanvaarden niet onnodig veel tijd te moeten besteden aan het blussen van brandjes. In de plaats daarvan denken ze na over zaken als: hoe kunnen we de processen in BRANDJES BLUSSEN. Een goede manager aanvaardt niet onnodig veel tijd te moeten besteden aan het blussen van brandjes, aldus Olivier Nagelmaekers, Freelance ORM & Revenue Leakage Consultant. FOTO: PRIVÉ onze onderneming optimaliseren, hoe verlagen we de kosten, hoe worden we competitiever,... FALEND ORM IN DE PRAKTIJK Af en toe leidt falend ORM tot rampscenario s. Een schoolvoorbeeld uit de fi nanciële wereld is de teloorgang van Barings Bank. Vanaf 1992 deed Nick Leeson in haar vestiging te Singapore grote speculatieve transacties, tegen de regels in. Hij maakte verliezen maar verstopte deze op een alternatieve rekening. Eind 1992 was het totaalbedrag er opgelopen tot 2 miljoen pond. Intussen was Barings Bank begonnen met doorgedreven risicomanagement, waardoor, in 1994, controleurs Een veiliger infrastructuur betekent veiliger verwerking van de stroom van zowel retail als institutionele activiteit in aandelen en obligaties. Toezichthouders wereldwijd willen de voordelen van een oed uitgebouwde infrastructuur verder uitbreiden door meer transacties van OTC-derivaten via een CCP te laten gaan. Dit kan de flexibiliteit ten goede komen, maar het is geen wondermiddel. werden aangesteld in Londen, Tokio en Hong Kong. In Singapore, echter, nog niet. Gevolg was dat Leeson s verlies dat jaar kon oplopen tot 208 miljoen pond. Een jaar later werd dit 1,4 miljard dollar: het einde van de prestigieuze bank was bezegeld. Recent voorbeeld uit de industriële wereld is de olieramp in de Golf van Mexico. BP gaf intussen toe dat het onvoldoende had geanticipeerd op zo n risico. De gevolgen daarvan, ook voor het bedrij f zelf, zij n intussen bekend... Coördinatie Een belangrijke uitdaging voor regeringen en toezichthoudende instanties is de behoefte aan een globaal gecoördineerde benadering voor toekomstige veranderingen. Als zij hier niet in slagen zal dit ongetwijfeld leiden tot bemiddeling, waarbij streng gereguleerde financiële centra in het nadeel zullen zijn ten opzichte van minder streng gereguleerde markten. Er wordt momenteel gewerkt aan een coördinatie binnen Europa, tussen Europa en de VS en wereldwijd via Basel en de G20. Raamwerk Er zijn raamwerken opgesteld die managers helpen op degelijke wijze aan Operationeel Risico- Management te doen. Een bekend voorbeeld is COSOII, dat wereldwijd het meest wordt gebruikt. Een adequaat kader inzake Operationeel RisicoBeheer zorgt ervoor dat risico s op papier worden gezet en dat in het bedrijf een geschikte structuur en cultuur ontstaan, zodat kan worden voorkomen dat ze uitmonden in problemen, legt Olivier Nagelmackers uit. In de financiële sector wordt met die raamwerken gewerkt om te kunnen voldoen aan verplichtingen inzake Basel 2. Dat is een regulering die financiële instellingen processen laat opbouwen voor het beheren van markt- en kredietrisico s, en, ten derde, operationele risico s (die er alle andere risico s omvatten: informatica, politiek, personeel,...). Basel 2 zorgt ervoor dat de gelden van klanten van instellingen die deze regulering volgen, beter zijn beschermd. Revenue leakage Een belangrijk onderdeel van Operationeel RisicoManagement is verliesrapportage. Daarmee worden plaatsen geïdentificeerd waar geld wordt verloren, lekken dus, die mits een relatief kleine investering kunnen worden gedicht. Ook datacoherentiechecks brengen verliezen aan het licht. Eenvoudig voorbeeld is het ontdekken dat sommige diensten niet worden gefactureerd, waarna een extra controle wordt voorzien die vermijdt dat dit nog gebeurt. Pure margevergroting, besluit Olivier Nagelmackers. KOEN VANDEPOPULIERE Niets kan tippen aan gezond verstand Belangrijke kredietgerelateerde gebeurtenissen, zoals de instorting van Lehman Brothers, waren een heuse test voor risicomodellen en dienstenleveranciers van infrastructuren. Zij benadrukten de behoefte aan solide beleidslijnen en programma s inzake risicobeheer voor alle financiele instellingen, dit vertelt Ignace R. Combes, Vice- CEO van Euroclear. De belangrij k- ste factoren voor goed risicobeheer zij n de toon en de betrokkenheid aan de top Ignace Combes Vice-CEO van Euroclear. Cultuur Of het nu gaat om een efficiënte regulering of het beheer van financiële instellingen, niets kan tippen aan gezond verstand. Risicobeheer is niet langer de verantwoordelijkheid van één specifieke afdeling. Het moet deel uitmaken van de bedrijfscultuur. Risico s moeten worden beheerd aan de hand van een breed kader, beleidslijnen voor elk relevant risico en een beheersstructuur met duidelijke verantwoordelijkheden inzake toezicht en controle, tot en met het topmanagement en de Raad van Bestuur. Pragmatische processen dienen zowel de dagdagelijkse praktijken als de nodige controles te omvatten, met inbegrip van de identificatie, de controle en de indijking van risico s, alsook procedures voor incidentenbeheer. En toch, de belangrijkste factoren voor goed risicobeheer zijn de toon en de betrokkenheid aan de top. Interne omgeving Vormt het fundament van 1 de rest van het OperationeelRisicoManagement. Het omvat onder meer de risicoacceptatiegraad: hoeveel risico s een onderneming bereid is te aanvaarden. Deze controlecomponent zet de zogenaamde toon van de organisatie. Objectieven Laat toe te erkennen welke 2 risico s het bereiken ervan in de weg kunnen staan. Consistentie met de risicoacceptatiegraad is hierbij belangrijk. Identificatie Identificeer de (operationele) 3 risico s. Risicobeoordeling Analyseren van de risico s 4 binnen de bedrijfsomgeving. Reactie Typisch zijn er vier mogelijkheden. Vermijden, bij- 5 voorbeeld door een handeling die een risico met zich meebrengt, niet te stellen; verminderen, wat onder meer kan door een proces te optimaliseren; overdragen, wat gebeurt door uitbesteden of verzekeren; of aanvaarden, waarbij een budget wordt voorzien om het risico dat uitmondt in een (schadelijke) gebeurtenis, aan te kunnen. Beheersing Richtlijnen, controles en 6 procedures die moeten waarborgen dat de reacties effectief worden uitgevoerd. Informatie en Communicatie 7 Relevante informatie wordt geïdentificeerd, verzameld en gecommuniceerd, zodat mensen hun verantwoordelijkheden kunnen opnemen en de correcte handelingen verrichten. Bewaking De totaliteit van het Operationeel Risicomanagement 8 wordt gemonitord en wijzigingen worden waar nodig aangebracht. KOEN VANDEPOPULIERE

7 8 JUNI 2010 NIEUWS 4TIP MAAK RISICO S MEETBAAR 7 TIPS VAN DE EXPERT Carl Leeman Chief Risk Offi cer bij Katoennatie en voorzitter van IFRIMA, International Federation of Risk and Insurance Management Associations. SUPPLY CHAIN Bedrijven denken veelal aan het getroffen knooppunt in de supply chain, maar vergeten dat stroomopwaarts en stroomafwaarts veel waarde verloren gaat. FOTO: uistere inschatting isico s dankzij simulatie Vraag: Hoe kunnen organisaties risico s verbonden aan hun supply chain op een juiste manier inschatten? Antwoord: Door een simulatie worden de risico s meetbaar. Veel bedrijven trachten hun supply chain te optimaliseren. Daarbij wordt doorgaans te weinig aandacht besteed aan risicomanagement. Een onderzoek van Danny Boeykens, partner bij MÖBIUS, en Ann Vereecke, professor bij Vlerick Leuven Gent Management School, tracht een bijdrage te leveren tot een meer kwantitatieve benadering van operationele risico s. Studies tonen aan dat het bedrijfsmanagement zich bewust is van de supply chain-risico s en dat ze bezorgd zijn over de mogelijk ontwrichtende gevolgen ervan. Dezelfde studies geven aan dat de vraag stellen een ding is, maar dat ze ook beantwoorden nog iets anders is. Bedrijven denken veelal aan het getroffen knooppunt in de supply chain, maar vergeten dat ook stroomopwaarts en stroomafwaarts veel waarde verloren gaat. Met ons onderzoek willen wij organisaties vooral helpen om een proactief beleid te voeren. Danny Boeykens Partner bij Möbius. Meetlat Volgens de onderzoekers is er een behoefte aan een aanpak die supply chain-risico s in kaart kan brengen en anderzijds een meetlat die de effecten ervan kan meten. Om het DE CIJFERS MÖBIUS en Vlerick Leuven Gent voerden hun onderzoek over de werking van de supply chain uit via een online enquête bij 250 bedrij ven uit België, Frankrij k, Nederland en het Verenigd Koninkrij k. De respondenten werd gevraagd aan te geven hoe belangrij k risico s zij n in hun supply chain. Uit het onderzoek bleek dat de supply chain risk maturiteit van de bedrij ven zeer laag is Ann Vereecke Professor bij Vlerick. managementteam de gevolgen van supply chain-risico s beter te laten begrijpen, kunnen aanpak en metingen best uitgedrukt worden in een taal die de bedrijfsdirectie het best begrijpt: EBITDA. De component organisatorische aspecten is meestal de moeilij kste en laatste stap in het proces en wordt vaak vergeten of overgeslagen. Slechts 36% van de bevraagde bedrij ven heeft een Supply Chain Risk Manager in dienst Bedrijven die het meest vrezen voor environmental risico s zij n het meest matuur. Deze groep van risico s zij n vaak moeilij k te controleren. Enkele elementen uit de risicoanalyse zijn van groot belang. Het gaat daarbij om de grootte van een risico en de frequentie waarmee het risico optreedt. Het inschatten van een frequentie is niet makkelijk want meestal is er geen systematische registratie van de optredens. Daarnaast speelt ook de impact van de omvang van een storing een voorname rol. Raamwerk De onderzoekers stelden een raamwerk op waarin de risico s verbonden aan de supply chain in kaart worden gebracht. Elk knooppunt wordt op de juiste plaats gezet. Om de werking van de supply chain te modelleren maken we gebruik van simulatietechnologie met een lijst van de 60 meest voorkomende risico s. Nadien introduceren wij geidentificeerde risico s in de supply chain. Het optreden van risico s laat een spoor achter in de bedrijfsresultaten: de EBITDA van een jaar met risico s wordt vergeleken met de EBITDA van een jaar zonder risico s. Het verschil drukt de impact van het supply chain-risico door de hele keten uit. In kaart brengen Naast het rangschikken van 1 diverse leveranciers in functie van hun belangrijkheid in het productieproces en vervangbaarheid moet men ook overgaan tot het visueel in kaart brengen van zowel de onderlinge afhankelijkheid van de leveranciers als hun geografische locatie. Geen onderbreking Sommige leveranciers kunnen kritieke onderdelen le- 2 veren die heel complex zijn in productie en/of enkel door één producent kunnen geleverd worden. Het zijn dus niet steeds de duurste of grootste onderdelen die een supply chainonderbreking kunnen veroorzaken. Faillissementen Faillissementen van leveranciers is de meest voorko- 3 mende oorzaak van een supply chainonderbreking. Stakingen en geschillen met leveranciers kwam als tweede- en IT problemen als derde belangrijke oorzaak naar voren. Namaak Namaak was vroeger vooral 4 beperkt tot dure luxe producten maar evolueert nu duidelijk in de richting van de commodities. Creëer rust Het consolideren van operaties/leveranciers, het ver- 5 huizen naar lageloonlanden, de aanhoudende prijzendruk en steeds kortere deadlines liggen aan de basis van heel wat nieuwe en slecht beheerde risico s. Spreiding Een overwogen screening 6 en spreiding van leveranciers kan een oplossing betekenen voor het beveiligen van de supply chain. Onderaannemers Controleer of je eigen leveranciers de zaak op hun 7 beurt niet nog eens gaan uitbesteden. Zo ja, dan moet daar paal en perk aan gesteld worden en/of moet de hele oefening nogmaals gemaakt worden rekening houdend met die bijkomende uitbesteding. Dit laatste is heel belangrijk zowel naar supply chainals reputatie- en namaakrisico s.

8 INZICHT 95 procent van de Belgische risk managers zijn vandaag nog steeds gefocust op operationele risico s. Bij Belgacom gaan ze een stap verder en houden ze zich steeds meer bezig met uncertainties. Het komt er immers niet op aan om risico s te vermijden maar om zoveel mogelijk risico s te kunnen aangaan. Betrouwbaarheid is het hoogste goed Toen in de jaren 70 de telefoon eens een uur uitviel omdat de RTT met een panne te kampen had, was dat vervelend. Als vandaag het datanetwerk een minuut uitvalt, dan zijn de gevolgen niet te overzien. Alles en iedereen is afhankelijk van telecom-diensten, waardoor Belgacom is uitgegroeid tot een van de strategische bedrijven in ons land. Vandaar dat business continuïteit tot een van onze belangrijkste activiteiten behoort. Zwaartepunt Tot 2003 lag het zwaartepunt van ons risicobeheer op het in kaart brengen van de operationele risio s en het vermijden dat er iets gebeurde. Dat gebeurt vandaag nog teeds maar het is slechts een onerdeel van het risk management. De nadruk ligt nu steeds meer op ncertainties: het vermijden van naangename verrassingen, zeg aar. Dat is een gevolg van onze beursnotering, waardoor betrouwbaarheid het allerhoogste goed werd. Je kan dagelijks met nieuwe oepassingen op de markt verschijen, waardoor je als bedrijf getuigt van dynamiek en innovatiekracht maar daar ben je niets mee als je de klant geen bedrijfszekerheid kan garanderen. Rampscenario s We maken bijgevolg voortdurend doemscenario s op basis van What if? -vragen. De input daarvoor wordt geleverd door schadeervaring uit het verleden. Alleen al voor operationele risico s hebben we tweehonderd rampscenario s in de kast liggen. Ze geven allemaal een antwoord op de gevolgen van mogelijke crisissen; voor onze klanten, voor ons personeel, voor de maatschappij en voor de groep. Daarnaast hebben we nog vijftien andere risicocategorieën waarvoor we dezelfde oefening maken. ZO GEZEGD We maken voortdurend doemscenario s op basis van what if -vragen Olivier Moumal VP Risk Management bij Belgacom. Evolutie Wie had tien jaar geleden gedacht dat Belgacom zich met televisie zou bezighouden? De snelheid waarmee de technologie evolueert, maakt dat we onze risicoanalyses voortdurend moeten bijsturen. Naarmate de software de overhand neemt op de hardware wordt het risiconiveau ook hoger. Een menselijke fout in hardware is doorgaans snel vergeten, terwijl een menselijk fout in software gigantische gevolgen kan hebben. We houden ook steeds vaker rekening met factoren die door klanten veroorzaakt worden. Het is nu eenmaal eigen aan een datanetwerk dat verschillende partners invloed kunnen uitoefenen. Bovendien hebben klanten ook steeds meer de neiging om ons aansprakelijk te stellen voor incidenten. Als we echter kunnen aantonen dat we alles in het werk stellen om onzekerheden te voorzien, dan wordt het ook eenvoudiger om risico s te verzekeren tegen gunstige voorwaarden. De tijd dat Belgacom geen verzekeraar vond tenzij er de vennootschap eerst een franchise van 100 miljoen oude Belgische franken betaalde, is voorbij. Nulrisico Je kan nooit alle processen dupliceren. Dergelijke architectuur is onbetaalbaar. Het komt er altijd weer op aan om de juiste balans te vinden tussen de kost die je aanvaardt en de return die het nemen van een risico met zich mee kan brengen. Er is bijgevolg geen sprake van dat we risico s zouden willen vermijden. Integendeel, we doen er alles aan om zoveel mogelijk risico s te kunnen nemen. Voorwaarde daarvoor is dat iedereen zich bewust is van de risico s en daarom zijn communicatie en opleidingen binnen het bedrijf onontbeerlijk. JUNI KORT & KRACHTIG Bent u risicobewust? Een organisatie is zich maar beter bewust van de risico s die hen boven het hoofd hangen. Om na te gaan of dit bewustzijn voldoende aanwezig is, kan men zich deze vier vragen stellen: Wat zijn de tien voornaamste risico s die de onderneming loopt? Bestaat er een degelijk rapportagesysteem voor de belangrijkste trends inzake kredietmarkt- en operationele risico s? Wordt erop elk niveau van de onderneming gehandeld volgens de voorgeschreven wetten en regelgeving? In welke mate waren de daadwerkelijk geleden verliezen in het verleden in kaart gebracht bij de voorafgaande risicoanalyse? Meten is weten Wat moet er zeker in een risicorapportage staan? Inventaris van geleden verliezen op vlak van de markt, kredieten en operations. Hoe staan deze verliezen in verhouding tot inkomsten of volume? Incidenten. Het kan gaan over het verlies van een grote klant, fraude door medewerkers, rechtszaken, Risico-indicatoren. Toename van klantenontevredenheid, een groter personeelsverloop, zijn stuk voor stuk waarschuwingssignalen die het management tot nadenken moeten doen stemmen over de operationele risico s. FREDERIK LAUWERS Liquidity Regulatory and management reporting Risk management / stress testing CEBS / CBFA Expertise Solvency II Contacteer ons! Indien je vragen of opmerkingen hebt over deze editie, kan je ons bereiken op: Ranked #1 by Chartis for Completeness of Offering Leader in content-rich solutions for unified global regulatory reporting and risk management

9 10 JUNI 2010 INZICHT 5TIP DOE EEN BEROEP OP SPECIALISTEN VRAAG & ANTWOORD Baudouin Deschamps Director bij Abacus Risk Management Services RISICO S DEKKEN Een onderneming kan de impact van schadegevallen wegwerken door samen te werken met een verzekeringsmaatschappij. FOTO: Verzekeringsaudit is aak van specialisten Vraag: Op welke manier kan een organisatie een juiste beoordeling maken van de risico s van eventuele schadegevallen en de verzekeringsoplossingen? Antwoord: Naast de eigen verzekeringsmaatschappij en makelaar kan men hierbij een beroep doen op gespecialiseerde advocatenkantoren. JURIDISCH Risk management is een procedure om beslissingen te nemen die het meest geschikt zijn voor het beheer van bedrijfsrisico s, rekening houdend met de omgeving, opent Cécile Coune, advocaat-partner bij advocatenkantoor Liedekerke. In de praktijk houdt risk management in dat de risico s worden geïdentificeerd, dat de economische impact ervan wordt beoordeeld en dat de controle ervan wordt beheerd. Dit kan gebeuren door het vermijden of verminderen van het ontstaan van risico s en/of de gevolgen ervan. Een andere mogelijkheid is de gevolgen van de risico s te financieren door een verzekerings- en/of alternatieve risico-overdracht. Overdracht De verzekering komt in aanmerking in verband met de financiering door de overdracht van de residuele risico s aan een verzekeraar. Een onderneming kan de impact van schadegevallen op haar winst- en verliesrekening wegwerken door samen te werken met een verzekeringsmaatschappij om de risico s te dekken, in aanvulling op de bereidheid van de onderneming BELEIDSKEUZES De Risk Manager beslist over het beleid dat een onderneming inzake de ten laste neming of de overdracht van de risico s voert. Men maakt een onderscheid tussen: Het eigenbehoud: het bewust ten laste nemen van het risico en van de financiering ervan met eigen financiële middelen. De overdracht van het risico: een externe financieringsbron wordt aangeboord om het geld na het schadegeval voor te schieten. Aldus is de regeling van een schadegeval met een Advocaten kunnen helpen bij analyse van de voorwaarden en bij de onderhandelingen Cécile Coune Partner bij advocatenkantoor Liedekerke Wolters Waelbroeck Kirkpatrick om de financiële risico s op zich te nemen. bankkrediet geen werkelij k eigenbehoud, zelfs indien de onderneming later integraal het krediet met eigen middelen moet terugbetalen. Het onvrijwillig eigenbehoud: hieronder verstaat men risico s die men niet had ingecalculeerd en waarvan derhalve niet in de financieringswij ze is voorzien. Het niet-verzekerde gedeelte: betreft het gedeeltelij ke eigenbehoud, dat is beperkt door een verzekeringspolis die een percentage of een overeengekomen maximumbedrag dekt. Takken De verschillende takken van risico s worden telkens op een andere beoordeeld door de verzekeraar. Een brand hoort thuis bij de klassieke risico s. Moeilijker ligt het wat betreft de aansprakelijkheid. Hierbij moet rekening worden gehouden met onder meer een veranderende omgeving, de internationale wetgeving, wijzigende regelgeving, enz Specialisten De beoordeling van een risicooverdracht is niet altijd even makkelijk. Daarom wordt er vaak een beroep gedaan op verzekeringsspecialisten inclusief raadsmannen voor onder meer de analyse van de polisvoorwaarden en eventueel ook voor het voeren van de onderhandelingen met de verzekeraars. Is er sprake van een echt ingewikkelde risico-overdracht dan wordt er vaker een beroep gedaan op een gespecialiseerd advocatenkantoor. Zij kunnen bijvoorbeeld een verzekeringsaudit leiden onder andere in het kader van een due diligence, waarbij verzekeringen dikwijls een belangrijk gedeelte van de analyse uitmaken. Ook in het geval van claims monitoring of een gerechtelijke procedure wordt er een beroep gedaan op de expertise van een gesepecialiseerd advocatenkantoor. Hoe werkt een captiveverzekering? In een klassiek schema betaalt de verzekerde aan de verzekeraar premies op jaarbasis. Het resultaat is dat hij dan afhankelijk blijft van een derde voor de prijs die hij betaalt en ook voor de manier waarop de schades behandeld worden. Met een eigen verzekeringsdochter, een captive dus, heeft de verzekerde alles in eigen handen. Wat is het voordeel van een captive? De verzekerde kan niet alleen zijn premie fiscaal aftrekken maar hij heeft ook controle over cashflow en investeringen, en profiteert eveneens van de winsten die gegenereerd worden. Door het feit dat de risico s eigenlijk ten laste van de verzekerde blijven wordt iedereen in de organisatie zich meer bewust van het belang van riskmanagement. De meeste middelgrote ondernemingen beschouwen verzekeraars als service providers die financiële gevolgen van de risico s op zich nemen. Maar als je als onderneming een degelijk risk management hebt met een lage schaderatio, zowel in schade- als in aansprakelijkheidsverzekeringen, dan is het overwegen waard om een eigen captive-verzekeringsmaatschappij op te richten. Gaat de markt van captives nog groeien? Wereldwijd telden wij in 2009 circa 5500 captives. Minder dan 10% daarvan komen uit de Eurozone. Ik ben er van overtuigd dat de captivemarkt verder zal groeien - ook in Europa - want captives worden meer en meer geaccepteerd. In plaatsen zoals Malta is het mogelijk een captive op te richten met een premiebasis van euro. De fiscaliteit is heel aantrekkelijk en volledig conform met de Europese en OCDE eisen. Dit is natuurlijk heel belangrijk en groot verschil met de exotische locaties waar tot nu toe captives waren gevestigd.

10 JUNI EXPERTPANEL Marc Daelman Partner Risk Assurance Services bij Price Waterhouce Coopers Michel Philippens BD Manager - Risk management solutions bij SAS Institute Financial Services Kris Van Bavel Vice President EMEA North bij FRSGlobal Vraag 1: Wat zijn de voornaamste lessen die we uit de recente crisis kunnen trekken m.b.t. risk management? De crisis heeft de beperkingen aangetoond van modelmatige benaderingen van risicobeheer. Geen enkel model kan het op ervaring gestoelde oordeel en inzicht van de professionele risicobeheerder vervangen. Verder bleek nogmaals de waarde van een systematische en proactieve aanpak : risico-identificatie, -evaluatie en -remediëring dienen op een praktische manier geïntegreerd te worden in de normale planning- en monitoringcyclus van het bedrijf. Naast tal van technische tekortkomingen, waaronder het falen van sommige risico-modellen, heeft de crisis vooral gewezen op het belang van sterke governance structuren en de nood aan risico expertise én controle op niveau van het directie comité. Risico s zij n inherent aan elke business Er is behoefte aan een geïntegreerde oplossing om de kwaliteit van risk management te verbeteren. Het is onaanvaardbaar dat gerenomeerde banken er 6 maanden over deden om hun CDO positie te achterhalen en dat, tijdens hoorzittingen, de verdediging van de CEO s steevast we wisten het niet was. Er is bovendien nood aan verhoogde regelgeving zowel op nationaal als op internationaal vlak. Vraag 2: Heeft de crisis de positie van de risk manager beïnvloed? De crisis heeft zonder twijfel de noodzaak aangetoond van een stevigere en onafhankelijkere RM-functie die gewicht in de schaal kan leggen. Daarvoor dient de verloning van risk managers attractief genoeg te zijn en mag ze niet gekoppeld zijn aan het resultaat van de business waarover controle wordt uitgeoefend. Verder dient de onafhankelijkheid ook gegarandeerd via de juiste rapporteringslijnen tot op het hoogste niveau. Ja, meer dan vroeger heeft risicobeheer een plaats veroverd binnen het centrum van strategische besluitvorming; Chief Risk Officers (CRO s) zetelen nu bijvoorbeeld als volwaardig en prominent lid binnen de directiecomités. Bovendien beschikken risicobeheerders gemiddeld nu ook over een breder arsenaal van middelen. Bij financiële instellingen uit zich dat onder meer in de recrutering van bijkomende gespecialiseerde profielen (bv. risk model validators ), de oprichting van nieuwe departementen (bv. risk process management ) en bijkomende investeringen in IT infrastructuur ter bevordering van risico-meting en rapportering. In het begin heeft de crisis de positie van de risk manager verzwakt. Maar uiteindelijk is er maar 1 antwoord : het implementeren van beter risk management, en het goede nieuws is dat beter risk management mogelijk is. In de US tracht men de Office of Financial Research in te voeren waardoor men kan evolueren naar een gemeenschappelijke taal voor finance, welke het inzicht in de risk problematiek aanzienlijk zal verhogen. Vraag 3: Welke uitdagingen zal de risk manager in de nabije toekomst moeten trotseren? De voornaamste uitdaging voor de RMfunctie bestaat erin de juiste sturing te faciliteren op het juiste niveau en op basis van de op dat niveau relevante informatie. De uitdaging situeert zich vooral op beleidsniveau : in een steeds complexere wereld en steeds complexere organisaties is immers een samenwerking nodig over grenzen van divisies heen, maar ook over diverse risico- en controlefuncties heen. Het enterprise wide risk management is meer dan ooit actueel. De behoeften qua rapportering rond risico s zijn sterk gestegen. Directi ecomités vragen nu meer voorspellende of toekomstgerichte analyses en verwachten zowel algemene als gedetaileerde info rond de key risk exposures van hun instelling. Dit alles dient bovendien beschikbaar te zijn binnen een veel korter tijdsbestek. Een belangrijke uitdaging hierbij is de versnippering van IT systemen en data bronnen over grenzen, deviezen en business lines heen. Het reconciliëren van deze systemen vereist vaak veel manuele inspanningen, hetgeen uiteraard een snelle reactie op onverwachte gebeurtenissen in de weg staat. Risk Managers van de toekomst dienen: - minder mathematisch en meer financieel te zijn: ze dienen risk modellen in een juistere financiële en business context te plaatsen. - beter ondersteund te worden: de silo data structuren dienen afgebouwd te worden. Met de juiste risk management-oplossingen en beter onderbouwde modellering kan er betere informatie aangebracht te worden welke getest kan worden via de juiste stress testing-modellen. Vraag 4: Wat is het beste advies dat jij aan Vlaamse bedrijven anno 2010 zou geven? Risico s zijn inherent aan elke business. Zonder risico s geen resultaat. Maar dat resultaat haal je alleen als je risico s identificeren, meten, beheren en waar nodig vertalen in prijszetting. Weet dus welke risico s je neemt en blijf investeren in de mensen, processen en hulpmiddelen die je kunnen helpen om dat weten te verbeteren. Gebaseerd op onze ervaringen kunnen we stellen dat een successvol risicobeheer gestoeld is op twee voorwaarden. Allereerst dient risicobeheer ingebed te worden in de organisatiecultuur en gesteund te worden op het hoogste niveau van het bedrijf. Daarnaast dienen risicobeheerders toegang te hebben tot volledige, kwaliteitsvolle en up-to-date informatie. De laatste voorwaarde kan voldaan worden door het implementeren van een zogenaamd enterprise-wide risk framework waarbij het samenbrengen van risico-gerelateerde data, het uitvoeren van de risico-metingen en het opstellen van de nodige rapportering, samengebald wordt in één kosten-efficient en geautomatiseerd systeem. We leven in een globale economie dus de challenges voor vlaamse bedrijven zijn gelijkaardig aan deze in andere economieen. Sommige landen en economieën hebben de crisis misschien beter overleefd dan andere. Belangrijke les hierbij is dat risk management nu als volwaardig onderdeel van het volledige bedrijfsmanagement dient beschouwd te worden en dat men er moet naar streven om zich dagdagelijks te verbeteren in de synergie tussen business, finance en risk.

11 Big decisions follow you around. Our board and management are aware of our key risks. Are we managing them effectively? Risk can emerge from both expected and unexpected channels. In order to weather the economic storm, organizations must respond proactively, taking the proper steps to ensure they are assessing, prioritizing and managing all risks both old and new in a strategic and consistent way. Grant Thornton s Risk Management approach is customizable to a company s particular situation or need. We ask specific, probing questions about current risk management processes to help develop a pragmatic risk management strategy that works. Audit Accountancy Tax Advisory

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Plan Today to be ready for Tomorrow Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Weet u welke risico s uw bedrijf

Nadere informatie

Bescherming tegen de gevolgen van cyber risico s. Bedrijfsverzekeringen. CyberEdge van AIG

Bescherming tegen de gevolgen van cyber risico s. Bedrijfsverzekeringen. CyberEdge van AIG Bescherming tegen de gevolgen van cyber risico s Bedrijfsverzekeringen CyberEdge van AIG Wat zijn cyber risico s? Cyber risico s zijn een vaststaand gegeven in een wereld van informatie, informatiesystemen

Nadere informatie

Towers Watson Replica. Complexe modellen eenvoudig gemaakt

Towers Watson Replica. Complexe modellen eenvoudig gemaakt Towers Watson Replica Complexe modellen eenvoudig gemaakt Towers Watson Replica Complexe modellen eenvoudig gemaakt Regelgeving verhoogt de druk De huidige regelgeving verhoogt de druk op verzekeraars

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Advies inzake Risicobenadering

Advies inzake Risicobenadering dvies inzake Risicobenadering Het afstemmen van modellen op uitdagingen PRIMO heeft binnen haar organisatie een divisie opgericht die zich geheel richt op het effectief gebruik van risicomanagementmodellen.

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

Grip op uw bedrijfscontinuïteit

Grip op uw bedrijfscontinuïteit Grip op uw bedrijfscontinuïteit Hoe omgaan met risico s 1 Grip op uw bedrijfsdoelstellingen: risicomanagement Ondernemen is risico s nemen. Maar bedrijfsrisico s mogen ondernemen niet in de weg staan.

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

De kredietverzekering

De kredietverzekering Euler Hermes Nederland De kredietverzekering Met een gerust hart zaken doen. Exclusief voor klanten van de Rabobank www.eulerhermes.nl Euler Hermes is wereldmarktleider op het gebied van kredietverzekeren

Nadere informatie

Business Continuity Management

Business Continuity Management Business Continuity Management Aart Bitter - 14 januari 2014 SAFER, SMARTER, GREENER Praktijk case Wij zijn als bierbrouwerij voorgedragen om onze producten te leveren aan het Holland House tijdens het

Nadere informatie

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS 26 november 2014 Aart Bitter@ISGcom.nl www.information-security-governance.com Disaster Recovery Plan 2 The Bitter Brew Case To Brew or not to Brew, That s

Nadere informatie

TECSYS SMS - Supply Management System

TECSYS SMS - Supply Management System TECSYS SMS - Supply Management System Innovatie op de werkplek Curomed BV info@curomed.nl www.curomed.nl Uitdagingen in zorglogistiek op de werkplek Moderne ziekenhuizen hebben dagelijks te maken met verschillende

Nadere informatie

Testen en BASEL II. Dennis Janssen. Agenda. Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen

Testen en BASEL II. Dennis Janssen. Agenda. Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen Testen en BASEL II Dennis Janssen Test Research Centre LogicaCMG 1 Agenda Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen BASEL II als hulpmiddel om positie testen te versterken Samenvatting 2 1 Basel

Nadere informatie

Interne audit in de FOD Mobiliteit en Vervoer

Interne audit in de FOD Mobiliteit en Vervoer Interne audit in de FOD Mobiliteit en Vervoer Josiane Van Waesberghe FOD Mobiliteit en Vervoer Studiedag Modernisering van de Controlepiramide Instituut van de Overheid 12 mei 2005 FOD Agenda Agenda Huidige

Nadere informatie

Economische crisis versterkt noodzaak aan efficiënte geschillenbeslechting Resultaten enquête geschillenbeslechting LEGAL INSIGHT. BUSINESS INSTINCT.

Economische crisis versterkt noodzaak aan efficiënte geschillenbeslechting Resultaten enquête geschillenbeslechting LEGAL INSIGHT. BUSINESS INSTINCT. Economische crisis versterkt noodzaak aan efficiënte geschillenbeslechting Resultaten enquête geschillenbeslechting LEGAL INSIGHT. BUSINESS INSTINCT. 3 Economische crisis versterkt noodzaak aan efficiënte

Nadere informatie

Dataguard. Volledige financiële bescherming tegen de risico s die uw informatie- en telecommunicatiesystemen bedreigen

Dataguard. Volledige financiële bescherming tegen de risico s die uw informatie- en telecommunicatiesystemen bedreigen Dataguard Volledige financiële bescherming tegen de risico s die uw informatie- en telecommunicatiesystemen bedreigen Piraterij, virussen, fraude, fouten, denial of service (DoS), crashes en nog veel meer

Nadere informatie

Contractmanagement in Nederland anno 2011

Contractmanagement in Nederland anno 2011 Contractmanagement in Nederland anno 2011 Samenvatting Mitopics Theo Bosselaers NEVI René van den Hoven Februari 2012 1 Periodiek onderzoekt Mitopics de professionaliteit waarmee Nederlandse organisaties

Nadere informatie

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen SAP Risk-Control Model Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen Agenda 1.Introductie in Risicomanagement 2.SAP Risk-Control Model Introductie in Risicomanagement Van risico s naar intern

Nadere informatie

Euler Hermes Nederland. Corporate. Uw waardevolle en kwetsbare business beschermd. www.eulerhermes.nl

Euler Hermes Nederland. Corporate. Uw waardevolle en kwetsbare business beschermd. www.eulerhermes.nl Euler Hermes Nederland Corporate Uw waardevolle en kwetsbare business beschermd www.eulerhermes.nl Euler Hermes is wereldmarktleider op het gebied van kredietverzekeren en corporate incasso en is onderdeel

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

1 Inleiding risicomanagement (1)

1 Inleiding risicomanagement (1) Inleiding risicomanagement () De afgelopen 25 jaar gaan de geschiedenis in als de periode waarin Westerse overheden, banken, bedrijven en particulieren grotere risico s zijn gaan nemen. In 2008 zijn, door

Nadere informatie

Visie op de ontwikkelingen in Nethersourcing en Outsourcing. Peter Muilwyk. Waar elke euro telt

Visie op de ontwikkelingen in Nethersourcing en Outsourcing. Peter Muilwyk. Waar elke euro telt Visie op de ontwikkelingen in Nethersourcing en Outsourcing Peter Muilwyk Waar elke euro telt 1 Managementondersteuning Advisering Training Waar elke euro telt 2 Missie InkooPManagement is gespecialiseerd

Nadere informatie

Expertise : ambacht of industrieel proces? 4 december 2012

Expertise : ambacht of industrieel proces? 4 december 2012 Expertise : ambacht of industrieel proces? 4 december 2012 1 Thema s Context Definitie expert Historiek, Evolutie en Trends Het expertisebedrijf anno 2012 Toekomstvisie Conclusies 2 Context Auto & Brandvaria

Nadere informatie

Data Governance van visie naar implementatie

Data Governance van visie naar implementatie make connections share ideas be inspired Data Governance van visie naar implementatie Frank Dietvorst (PW Consulting) deelprogrammamanager Caesar - Vernieuwing Applicatie Landschap Leendert Paape (SAS

Nadere informatie

Medische Aansprakelijkheid

Medische Aansprakelijkheid Medische Aansprakelijkheid Ziekenhuizen zijn jarenlang geconfronteerd met zeer beperkte Om dit mogelijk te maken introduceert Aon Medische Aansprakelijkheid mogelijkheden om medische aansprakelijkheidsrisico

Nadere informatie

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Be prepared for the future Herman Huidink & Hans de Jong TCF / TRM Basics (I) Werkstromen Tax Tax risk management & control Tax reporting & compliance

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Kansen voor de fleet owner. Herverzekering captive. Fleet Insurance Experts

Kansen voor de fleet owner. Herverzekering captive. Fleet Insurance Experts Kansen voor de fleet owner Herverzekering captive Fleet Insurance Experts Inhoudsopgave Voordelen van het gebruik van een Herverzekering captive 3 Voordelen van een Herverzekering captive in Ierland 5

Nadere informatie

Simulum. Kapitaalmodellen. de complexiteit ontcijferd

Simulum. Kapitaalmodellen. de complexiteit ontcijferd Simulum Kapitaalmodellen de complexiteit ontcijferd Wat ooit complex was, wordt nu eenvoudig Simulum Kapitaalmodellen: de complexiteit ontcijferd Verzekeraars staan onder toenemende druk om aan te tonen

Nadere informatie

Doe veilig zaken het is gedekt!

Doe veilig zaken het is gedekt! Doe veilig zaken het is gedekt! Vooruitgang brengt altijd risico s met zich mee Frederick B. Wilcox Waar ligt u s nachts wakker van? Zorgen over niet betaald worden? Geen bankkrediet verkrijgen? Cashflow

Nadere informatie

Programma 14 november middag. Risicomanagement Modellen. Strategisch risicomanagement

Programma 14 november middag. Risicomanagement Modellen. Strategisch risicomanagement Programma 14 november middag Risicomanagement Modellen Strategisch risicomanagement Kaplan 1www.risicomanagementacademie.nl 2www.risicomanagementacademie.nl Risicomanagement modellen Verscheidenheid normen

Nadere informatie

Italian desk Chi? Lokaal aanspreekpunt is Melissa Allegrezza. 2015. For information, contact Deloitte Fiduciaire

Italian desk Chi? Lokaal aanspreekpunt is Melissa Allegrezza. 2015. For information, contact Deloitte Fiduciaire Chi? Netwerk van (en samenwerking tussen) collega s met Italiaanse achtergrond, binnen Deloitte België, zowel Nederlandstalig als Franstalig, vanuit verschillende achtergrond en locaties Lokaal aanspreekpunt

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Dynamisch risicomanagement eenvoudig met behulp van GRCcontrol

Dynamisch risicomanagement eenvoudig met behulp van GRCcontrol Dynamisch risicomanagement eenvoudig met behulp van GRCcontrol Mike de Bruijn roduct Owner Agenda Inleiding Over CompLions GRCcontrol management software Risicomanagement Uitdagingen Dynamisch risicomanagement

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

Vertrouwen in ketens. Jean-Paul Bakkers

Vertrouwen in ketens. Jean-Paul Bakkers Vertrouwen in ketens Jean-Paul Bakkers 9 april 2013 Inhoud Het probleem Onderlinge verbondenheid De toekomstige oplossing TTISC project Discussie Stelling Wat doet Logius al Business Continuity Management

Nadere informatie

D.A.S. Uw redder in nood

D.A.S. Uw redder in nood D.A.S. Uw redder in nood Waarom rechtsbijstand? DE MEEST GESTELDE VRAGEN 1. Wat doet u als : uw voertuig door een ernstig verkeersongeval totaal verlies is of u zware lichamelijke letsels oploopt? U verwacht

Nadere informatie

Incore Solutions Learning By Doing

Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Gestart in November 2007 Consultants zijn ervaren met bedrijfsprocessen en met Business Intelligence Alle expertise onder 1 dak voor een succesvolle

Nadere informatie

Informatieveiligheid, de praktische aanpak

Informatieveiligheid, de praktische aanpak Informatieveiligheid, de praktische aanpak Wie ben ik? Frederik Baert Domeinverantwoordelijke Informatieveiligheid Domeinverantwoordelijke Infrastructuur & Connectiviteit @ V-ICT-OR V-ICT-OR cvba Dienstenorganisatie

Nadere informatie

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Werk aan de winkel wat betreft openheid, onderscheidingsvermogen en communicatiekanalen from Accenture and Microsoft 1 Werk aan de winkel wat betreft

Nadere informatie

Unified Enterprise Security wordt geleverd door onze strategische partner Masergy, de wereldspeler in global communications en security.

Unified Enterprise Security wordt geleverd door onze strategische partner Masergy, de wereldspeler in global communications en security. Het verlengstuk van uw IT security operations: altijd (24x7) de beste expertise en meest actuele kennis, geïntegreerd zicht op wat er gebeurt in uw datacenter en eerder en Security as a Service Het verlengstuk

Nadere informatie

Risico s beheren in een veranderende wereld

Risico s beheren in een veranderende wereld GRAS SAVOYE I BELGIË Risico s beheren in een veranderende wereld Advies, bescherming en risicobeheer: Van ondernemingen en hun werknemers Van vrije beroepen Van particulieren Wij willen u kennen u begrijpen

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

De onmisbare actuaris. VSAE congres 20 september 2011 Sabijn Timmers

De onmisbare actuaris. VSAE congres 20 september 2011 Sabijn Timmers De onmisbare actuaris VSAE congres 20 september 2011 Sabijn Timmers Eigenaar van de Black Box Inhoud Introductie Ontwikkelingen in S2 Waar we vandaan komen Waar we heen gaan Waarom we onmisbaar zijn En

Nadere informatie

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur Efficiëntie Meegaan met de tijd Mobiliteit De markt verandert evenals onze manier van werken. Het leven wordt mobieler en we

Nadere informatie

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Exact Insights powered by QlikView Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Met Exact Insights zet u grote hoeveelheden data moeiteloos om in organisatiebrede KPI s en trends.

Nadere informatie

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com Veilig de cloud in Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1 www.traxion.com Introductie Deze whitepaper beschrijft de integratie aspecten van clouddiensten. Wat wij merken is dat veel organisaties

Nadere informatie

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem In dit artikel wordt de logica van de ISA s besproken in relatie met het interne controlesysteem. Hieronder worden de componenten van het interne

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

VDB advocaten NOTARISSEN. zo zien wij het. Over de organisatie

VDB advocaten NOTARISSEN. zo zien wij het. Over de organisatie VDB advocaten NOTARISSEN. zo zien wij het. Over de organisatie Hoe SCHERP mag advies zijn? VDB Advocaten Notarissen. Zo zien wij het. Onze juridische adviezen geven scherp aan wat de grenzen van het speelveld

Nadere informatie

CREATIEF WERKEN: SMART. Tag Archives: Werken

CREATIEF WERKEN: SMART. Tag Archives: Werken 1 sur 5 23/12/2014 14:54 Tag Archives: Werken CULTUUR, SOCIAAL ONDERNEMERSCHAP, WERKEN CREATIEF WERKEN: SMART 2014/06/23 LEAVE A COMMENT Wat doe je als je van je talent je beroep wil maken wanneer er nog

Nadere informatie

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT WHITEPAPER BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT RISICOMANAGEMENT IN BALANS Ondernemen betekent risico s nemen om de

Nadere informatie

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven VanMeijel 3.0: De basis Wij zijn er van overtuigd dat bouwondernemingen een betere kwaliteit en een hoger rendement kunnen realiseren door meer grip op de complexiteit en dynamiek van het bouwproces te

Nadere informatie

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN.

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. COMPLIANCE RADAR De Compliance Radar helpt gemeenten een brug te slaan tussen beleidsdoelstellingen en uitvoering. Door

Nadere informatie

Het ISACA RISK IT Framework voor Testers. Omgaan met risico s Risk Appetite Onderzoeken Maatregelen

Het ISACA RISK IT Framework voor Testers. Omgaan met risico s Risk Appetite Onderzoeken Maatregelen 1 Het ISACA RISK IT Framework voor Testers Omgaan met risico s Risk Appetite Onderzoeken Maatregelen 2 Wie is Jaap Ir. J. van der Leer CRISC CGEIT CISA 43 jaar in de IT werkzaam. 22 jaar ervaring in IT

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Commitment without understanding is a liability Strategisch Risicomanagement Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA Accent Organisatie Advies Effectief en efficiënt risicomanagement op bestuursniveau Risicomanagement

Nadere informatie

Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie

Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie Overseas Logistics Multimodal Inland Locations Supply Chain Solutions Advanced logistics for a smaller world Als het gaat om het optimaal beheersen

Nadere informatie

Process & IT: eerst KIEZEN maakt het DOEN daarna zoveel makkelijker

Process & IT: eerst KIEZEN maakt het DOEN daarna zoveel makkelijker Process & IT: eerst KIEZEN maakt het DOEN daarna zoveel makkelijker Wim Tindemans Manager Business Applications Business and Automation Solutions Egemin NV Agenda Probleemstelling Tegenstelling tussen

Nadere informatie

Voorsprong door zekerheid van processen

Voorsprong door zekerheid van processen DEKRA Voorsprong door zekerheid van processen Borging van kwaliteit, veiligheid en duurzaamheid Systeemcertificering No Doubt: Zekerheid in kwaliteit, veiligheid en duurzaamheid Ondernemen wordt met de

Nadere informatie

De type-functies en de bijbehorende competenties

De type-functies en de bijbehorende competenties IRISteam De type-functies en de bijbehorende competenties Le Service Ressources Humaines De type-functies 1. De competenties voor de functies van klasse 0... 3 Logistiek Assistent_Toc374542571 2. De competenties

Nadere informatie

Hoe zorgt u voor maximale uptime met minimale inspanning?

Hoe zorgt u voor maximale uptime met minimale inspanning? Hoe zorgt u voor maximale uptime met minimale inspanning? Qi ict Delftechpark 35-37 2628 XJ Delft T: +31 15 888 04 44 F: +31 15 888 04 45 E: info@qi.nl I: www.qi.nl De service-overeenkomsten van Qi ict

Nadere informatie

COMMUNIQUÉ. Amersfoort, april 2013; versie 1.1

COMMUNIQUÉ. Amersfoort, april 2013; versie 1.1 Amersfoort, april 2013; versie 1.1 COMMUNIQUÉ Inleiding Vanuit de markt rijst steeds vaker de vraag hoe ICT binnen bedrijfsomgevingen veilig en betrouwbaar gegarandeerd kan blijven. Binnenkort zullen ongetwijfeld

Nadere informatie

Informatie MIFID (Twin Peaks II)

Informatie MIFID (Twin Peaks II) Informatie MIFID (Twin Peaks II) Sinds 30 april 2014 is de Mifid wetgeving, ook gekend als de Twin Peaks II regelgeving, van toepassing op de verzekeringssector in België. Deze wetgeving legt bijkomende

Nadere informatie

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE BUSINESS ASSURANCE STAKEHOLDERS Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 1 DNV GL 2014 Stakeholders 19 November 2015 SAFER, SMARTER, GREENER

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT. Nederland

COUNTRY PAYMENT REPORT. Nederland COUNTRY PAYMENT REPORT 216 Nederland Country Payment Report 216: NEDERLAND Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia. Intrum Justitia verzamelt gegevens van duizenden bedrijven in Europa

Nadere informatie

Website Performance Rapport 2013: E-COMMERCE

Website Performance Rapport 2013: E-COMMERCE Website Performance Rapport 2013: E-COMMERCE E-commerce sites behoren als categorie tot de sites met de slechtste performance, ondanks het feit dat beschikbaarheid en performance rechtstreeks impact hebben

Nadere informatie

T rainingskalender 2015

T rainingskalender 2015 T rainingskalender 2015 Flustraat 35 Tel. 531330 Fax 531340 tahconsulting@sr.net www.tahconsulting.com Tjong A Hung Consulting N.V. 2 I n h o u d s o p g a ve pagina Instaptraining Kredieten 3 Basistraining

Nadere informatie

Waarde creatie door Contract Management

Waarde creatie door Contract Management Waarde creatie door Contract Management Value Next voor opdrachtgever en opdrachtnemer Herman van den Hoogen M: 06-53.96.36.14 www.hoogen- Procurement.com Nick Piscaer M: 06-37.60.03.12 nick.piscaer@ziggo.nl

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist Doel van de functiefamilie Vanuit de eigen technische specialisatie voorbereiden en opmaken van plannen, ontwerpen of studies en de uitvoering ervan opvolgen specialistische

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Efficiënter inkopen en meer controle over uw uitgaven en kasstromen. Purchase-to-Pay Canon Business Solutions

Efficiënter inkopen en meer controle over uw uitgaven en kasstromen. Purchase-to-Pay Canon Business Solutions Efficiënter inkopen en meer controle over uw uitgaven en kasstromen Purchase-to-Pay Canon Business Solutions Automatiseer uw Purchase-to-Payproces voor een betere afstemming tussen Inkoop en Finance Uw

Nadere informatie

Uitbesteding van boekhoudkundige activiteiten bij Vlaamse kmo s

Uitbesteding van boekhoudkundige activiteiten bij Vlaamse kmo s Uitbesteding van boekhoudkundige activiteiten bij Vlaamse kmo s PROF.DR. PATRICIA EVERAERT, Docent Lessius Hogeschool en KULeuven GERRIT SARENS, Doctoraatsonderzoeker UGent (Vakgroep Accountancy en Bedrijfsfinanciering)

Nadere informatie

Toekomst voor verzekeraars

Toekomst voor verzekeraars Position paper Toekomst voor verzekeraars Position paper ten behoeve van het rondetafelgesprek op 11 juni 2015 van de vaste commissie voor Financiën van de Tweede Kamer naar aanleiding van het rapport

Nadere informatie

17 oktober 2013. cvo. sectoren. in een. Accountant. Diploma. Contact

17 oktober 2013. cvo. sectoren. in een. Accountant. Diploma. Contact Academiejaar 2013-2014 17 oktober 2013 Hogeree Leergangen voor Fiscale en Sociale Wetenschappen cvo PLAATSAANBIEDINGEN oktober 2013 VACATURE 2013-2014/001 Functietitel Accountant Stagiair-accountant Plaats

Nadere informatie

04 Support staff training

04 Support staff training Het introduceren van referentiekaders voor kwaliteitsborging op het gebied van beroepsonderwijs en training (VET) is de afgelopen jaren tot een prioriteit uitgegroeid. Tijdens de vroege stadia van de ontwikkeling

Nadere informatie

Welkom bij de workshop Contractmanagement (CM) Rolf Zwart Kwaliteitszorgmedewerker IFV

Welkom bij de workshop Contractmanagement (CM) Rolf Zwart Kwaliteitszorgmedewerker IFV Welkom bij de workshop Contractmanagement (CM) Rolf Zwart Kwaliteitszorgmedewerker IFV Doel: Zicht op: Begrippen en Definities Hoe in de eigen organisatie CM te bepalen Hoe: Stappenplan CM voor contracten

Nadere informatie

N Financiële planners A2 Brussel, 27 maart 2014 MH/SL-EDJ/AS 717-2014 ADVIES. over

N Financiële planners A2 Brussel, 27 maart 2014 MH/SL-EDJ/AS 717-2014 ADVIES. over N Financiële planners A2 Brussel, 27 maart 2014 MH/SL-EDJ/AS 717-2014 ADVIES over EEN ONTWERP VAN WET INZAKE HET STATUUT VAN EN HET TOEZICHT OP DE ONAFHANKELIJK FINANCIËLE PLANNERS EN INZAKE HET VERSTREKKEN

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

BUSINESS CONTINUITEIT

BUSINESS CONTINUITEIT BUSINESS CONTINUITEIT BUSINESS CONTINUITY MANAGEMENT Tine Bernaerts, Consultant risk management, Amelior Business Continuity Management volgens ISO 22301: Societal Security Business Continuity Management

Nadere informatie

Enquête rond het familiebedrijf in België

Enquête rond het familiebedrijf in België www.pwc.be Enquête rond het familiebedrijf in België December 2010 Kernbevindingen 1. 1 op 2 respondenten ziet overheidsbeleid en regulering als één van de voornaamste externe uitdagingen voor hun onderneming.

Nadere informatie

TPSC Cloud, Collaborative Governance, Risk & Compliance Software,

TPSC Cloud, Collaborative Governance, Risk & Compliance Software, TPSC Cloud, Collaborative Governance, Risk & Compliance Software, Wij geloven dat we een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan betere & veiligere zorg. The Patient Safety Company TPSC levert al meer

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

André Salomons Smart SharePoint Solutions BV. Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag

André Salomons Smart SharePoint Solutions BV. Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag André Salomons Smart SharePoint Solutions BV Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag Cloud security moet uniformer en transparanter, waarom deze stelling? Links naar de artikelen

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Verhogen wendbaarheid, terugdringen maatwerk. Ton van Leeuwen, Atos Consulting Frank Buytendijk, Be Informed

Verhogen wendbaarheid, terugdringen maatwerk. Ton van Leeuwen, Atos Consulting Frank Buytendijk, Be Informed Verhogen wendbaarheid, terugdringen maatwerk Ton van Leeuwen, Atos Consulting Frank Buytendijk, Be Informed Ton van Leeuwen is executive business consultant bij Atos Consulting. Hij heeft bijna vijftien

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

WETTELIJKE INFORMATIE

WETTELIJKE INFORMATIE WETTELIJKE INFORMATIE Het Wetboek Economisch Recht legt de verplichting op bepaalde informatie te verstrekken. Wij verzoeken U uitdrukkelijk hiervan kennis te nemen en ook de andere pagina s van deze website

Nadere informatie

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Business Continuity Management conform ISO 22301 Onderzoek naar effecten op de prestaties van organisaties Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de onderneming,

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 ISO Revisions Nieuw en herzien Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 Inleiding Dit document maakt een vergelijking tussen ISO 9001:2008 en de Final Draft International

Nadere informatie