Actuarissen komen uit Babylon, accountants komen uit Florence. De casus voor het samenbrengen risk en finance. Alignment Risk en Finance

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Actuarissen komen uit Babylon, accountants komen uit Florence. De casus voor het samenbrengen risk en finance. Alignment Risk en Finance"

Transcriptie

1 Alignment Risk en Finance Actuarissen komen uit Babylon, accountants komen uit Florence De casus voor het samenbrengen risk en finance Den Haag, 10 november 2009

2 Waarderen en beoordelen: Onafhankelijk en resultaatgericht? De actuaris en accountant rapporteren verschillend in het jaarverslag Hoe wordt dat verschil verklaard? Hoe verkrijg je de juiste afstemming met behoud van ieders onafhankelijkheid? duo presentatie van: Dirk Swagerman (RuG) en JanHuug Lobregt (PwC) Pagina 2

3 Er is meer aan de hand: We hebben het onderwerp wat verruimd: silo denken tussen accountants en actuarissen overheerst; verruiming onderwerp naar Solvency II/FTK; kernprobleem => alignement creëren tussen finance ( accountants ) en risk ( actuarissen ); in de praktijk gaat het om afstemmen uitkomsten en werkzaamheden. Pagina 3

4 Agenda Wat komt er aan de orde: ingaan op de achtergrond en kader; de angel; de adder; financiële positie van een fonds; alignement van risk en finance in de praktijk; inbedding van risk en finance; vervolgstappen en actualiteit. Pagina 4

5 Basis Achtergrond tussen de taakverdeling controlerend accountant en de certificerend actuaris : wettelijk bepaald in de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993 (WTV), en de Wet toezicht naturauitvaartverzekeringsbedrijf (WTN) en de Pensioen en spaarfondsenwet (PSW); accountant geeft een verklaring omtrent de getrouwheid bij de jaarrekening van een fonds: actuaris stelt een actuarieel verslag op waarin zijn verklaring is opgenomen; accountants en actuarissen bij de controle van de jaarrekening, verslagstaten en actuarieel rapport moeten voldoen aan gedrags en beroepsregels van hun eigen organisatie; DNB: samenwerking tussen de accountant en actuaris moet adequaat zijn geregeld; platformcommissie waarin vertegenwoordigers van AG en NIVRA samenwerken; praktijkhandreiking samenwerking accountant actuaris. Pagina 5

6 Achtergrond: Over verdeling tussen accountants en actuarissen bestaat nog geen eensgezindheid; Samenwerking tussen de accountant en actuaris is neergelegd in RAC Richtlijn 621: richtlijnen voor de actuaris zijn streng, maar voor de accountants strenger, => kan leiden tot een verschil in benadering; nadere afgrenzing tussen ieders verantwoordelijkheid. Bij controle van de jaarrekening zijn de taken accountants en actuarissen verdeeld: actuaris beziet of het financiële beleid voldoende prudent is; accountant beoordeelt de kwaliteit van de informatieverstrekking die dan weer door de actuaris wordt gebruikt; accountant is eindverantwoordelijk voor het jaarrekeningcontrole. Pagina 6

7 RAC Richtlijn 621: Hoofdlijnen: RAC 621 is mede gebaseerd op RAC 620 die richtlijnen geeft voor het gebruikmaken door accountants van werkzaamheden van deskundigen; de accountant is eindverantwoordelijk voor de controle van de jaarrekeningen van verzekeraars en pensioenfondsen; de actuaris is verantwoordelijk voor de materiële juistheid en toereikendheid van de voorziening voor verzekerings en pensioenverplichtingen; de actuaris houdt in zijn oordeelsvorming rekening met het oordeel van de accountant ten aanzien van de gegevens die als basis dienen voor de waardering van de verzekerings en pensioenverplichtingen (de zogeheten basisgegevens); de accountant houdt in zijn oordeelsvorming rekening met het oordeel van de actuaris over de financiële positie van de verzekeraar of het pensioenfonds; de accountant en de actuaris overleggen over de resultaten van hun werkzaamheden en de gevolgen daarvan voor de af te leggen verklaringen. Pagina 7

8 Actuaris: Specifieke actuariële deskundigheid is vereist ten aanzien: voorziening voor pensioenverplichtingen overeenkomstig de beschreven berekeningsregels en uitgangspunten (waarderingsgrondslagen) toereikend is vastgesteld; kostendekkende actuariële premieaanvaardbaarheid van de uitgangspunten: de juistheid van het rekenproces en de mogelijke onzekerheid in de uitkomst; actuariële analyse worden de financiële posten in de jaarrekening gekoppeld aan de (actuariële) mutaties in de voorziening pensioenverplichtingen. Pagina 8

9 Oordeelsvorming van actuarissen: Overeenkomst de Actuarieel Genootschap richtlijnen volgende redenering: indien EV < MVEV is het oordeel: onvoldoende, vanwege een dekkingstekort ; indien MVEV < EV < VEV is het oordeel: niet voldoende, vanwege het reservetekort ; indien VEV < EV is het oordeel goed. Pagina 9

10 De angel: Verschil in beleving: Procesdenken van de accountant versus modeldenken van de actuaris; accountant terugkijkend versus actuaris vooruitkijkend. Leidt tot: accountant: gericht op de ontwikkelingen tot en met de financiële positie op balansdatum; actuaris: ook extrapolatie naar de financiële toekomst. Pagina 10

11 Vernietig de toren van Babel RISK RISICO MANAGEMENT Risk Risk 1 Risk Risk Domein Domain 2 Finance Business Finance Domain Domain Domein Domein Capital Capital RISICOGEBASEERD KAPITAALMANAGEMENT 3 Profit Profit STRATEGISCH PLANNEN Pagina 11

12 Pagina 12

13 Alignment Risk en Finance

14 Verschillen tussen de verklaringen: Accountant versus actuaris. accountant: getrouw beeld, ( goedkeurende verklaring ); actuaris: reserve en vermogenstekort, ( somber beeld ). Dit type verklaringen komen nu bij vele fondsen voor! Pagina 14

15 De adder: Theorie van Limperg: leer van het gewekte vertrouwen. ` Daarbij gaat het er om dat de accountant en/de actuaris zijn werkzaamheden zo dient te verrichten dat de verwachtingen, die bij de verstandige leek (de burger) worden opgewekt, niet worden beschaamd ` Pagina 15

16 onderzoekje: Studenten ( verstandige leek ) eerst de actuariële verklaring en daarna de accountantsverklaring laten lezen: gaat het pensioenfonds failliet? is het pensioen wel zeker? waarom toch een goedkeurende verklaring? => Kan dat goed worden uitgelegd? Pagina 16

17 Financiële positie van een fonds: Opmerkingen: duidelijk is dat de financiële positie nu (!) niet toereikend is voor het nakomen van de doelstellingen van het pensioenfonds; belang van toelichting in de jaarrekening om een en ander te verduidelijken; continuïteitvraag is van ondergeschikt belang: altijd mogelijkheden om daar uit te komen, namelijk afstempeling; belang van de toelichting op de schattingen en veronderstellingen. => Is hiermee alle pijn weggenomen? Pagina 17

18 Communicatie: Door middel van: beleid nota communicatiestrategie: directie/bestuursverslag; open en transparant; Pagina 18

19 In dezelfde boot; finance & risk Beheersing; Wat missen we? ERM RISICO MANAGEMENT Risk Risk Risico Kapitaalmodel Risk appetite Risico beloning denken Goed begrip van risico en kapitaalmiddelen (en verdeling / verantwoordelijkheid) Verdeling kapitaal wordt bepaald door 1 risicoprofiel en prestaties ALM Risk Risk Domein Domain Risicogebaseerd prijzen en product ontwikkelen 2 (Kosten van) beheersing / processen (Kosten van) compliance Finance Business Finance Domain Domein Domain Domein Capital Capital 3 Profit Profit Kerncompetenties Strategische inzet RISICOGEBASEERD KAPITAALMANAGEMENT Zijn activa of passiva bepalend? STRATEGISCH PLANNEN Cost of capital / FTP Kapitaalverdeling Risicoaangepast prestatiemanagement Risicogebaseerd toeslagsysteem Pagina 19

20 Solvency II Overview: de drie pilaren Solvency II Pilaar II Pilaar I Kwantitatieve eisen Technische voorziening Vereiste risicomarge Investeringsregelingen en Kapitaalseisen Kwalitatieve eisen Internal controls en gedegen risk management Pilaar III Informatie vereisten Publiek en besloten Frequent Toekomstgericht Regels toezicht Interventies door de toezichthouder(s) Aansluiting bij IFRS Solo en groep Markt discipline Solo en groep Solo en groep kwesties Relevant Pagina 20

21 Solvency II, Pilaar II Wat wordt nu gerapporteerd voor Pilaar II doeleinden? Wat is reeds geïmplementeerd betreffende Governance en control Wat is een ORSA? Wat is risk appetite? Hoe kan sturen op waarde worden geïmplementeerd? Pagina 21

22 Pilaar II: Van een goed ORSA rapport mag worden verwacht dat meerdere items worden gepresenteerd1 Samenvatting 1 Het ORSA report proces Omschrijving governance (uitdaging, discussie en debat) proces rondom uitgave rapport 5 Risk appetite Risk appetite, huidig profiel en management proces binnen gewenste parameters 9 Stress en scenario testen De toekomstige kapitaalspositie van het bedrijf bij een aantal plausibele (negatieve) shocks en scenario s 1Appendices 2 1 Risk identification Context and assessment Samenvatting van de ondernemings, juridische en management structuur, core business en marktomgeving 6 Risk identificatie en beoordeling Overzicht processen en procedures voor identificatie, beoordeling en rangschikking van de kernrisico s 10 Kapitaalsbeleid Het kapitaalsbeleid bij het basisscenario en bij de (negatieve) shocks en scenario s 1 3 Risk management identification Risk and filosofie assessment Schets van de risk management filosofie (i.e. hoe gebruikt de onderneming de risicodimensies) Risk identification capital 2 Pointintime 7 and assessment & solvency positie De kapitaals en solvabiliteitspositie op enig moment vanuit toezichtseisen en op economische basis 11 3 Risk identification Use test and assessment Een overzicht van de integratie van risk & capital management met management beslissingen en werkzaamheden 4 Risk governance Schets van de risk governance, het risk control proces, de procedures en het beleid Risk identification kapitaal & 2 Voorspeld 8 and assessment solvency positie Het voorspelde kapitaal en de solvency positie over de planningsperiode (3 tot 5 jaar) 12 Adhoc ORSA reruns Formele weergave van adhoc gebeurtenis gedreven risk, kapitaal en solvency evaluaties tijdens het verslagjaar die het rapport ondersteunen niet getoond Pagina 22

23 Mogelijke sturingsmiddelen: Sturen gebeurt door aan verschillende knoppen te draaien. Daarnaast kan een sensitiviteitsanalyse worden gedaan waarin de impact van bepaalde wijzigingen wordt gemeten. Dit kan gedaan worden op bv wijzigingen in reïntegratie, sterfte en afkoop / verval. Lagere schadelasten Herverzekerings beleid Beleggings beleid Prolongatiebeleid Pricing, voorwaarden Acceptiebeleid Lagere schadelasten Claims handling Meer zekerheid hoogte voorzieningen Kapitaalsvereiste Profit Risk appetite beïnvloedt kapitaalsbehoefte Operationeel Prudentiebeleid Pricing knoppen in value tool knoppen in ECAP model knoppen niet in model Kosten Pagina 23

24 Alignment risk en finance functies richting een nieuw bedrijfsmodel Het geambieerde niveau van alignment moet overeenkomen met de strategie, cultuur en limieten van de infrastructuur: Niet aangesloten Aangesloten Externe rapportages incompleet / moeilijk te Meer transparantie en coherentie in begrijpen Risicoaangepaste prestatie ondergeschikt rapportage Kapitaalmanagement ingesloten in strategie en beslissingen Beslissingen verdeling middelen sub Risicobeloning profiel hanteren om waarde optimaal Strategie ontbeert risicodimensie te maximaliseren Alle beslissingen nemen risico expliciet mee Veel, functiespecifieke raakpunten met de Beperkte hoogwaardige functieoverstijgende business Risk en Finance rapportages hanteren verschillende bron en worden enkel op hoog niveau samengebracht Onnodige dubbele inspanning raakpunten met de business Risk en Finance rapportages op basis van één raamwerk Aangesloten teams en geharmoniseerde activiteiten Nauwe carrièrekansen Brede carrièremogelijkheden tussen verscheidene functies Pagina 24

25 Alignment risk en finance functies voordelen: Voordelen Strategie, Kapitaal en Beslissing Ondersteuning Beter inzicht door overeenstemmende risico en financiële informatie, effectievere planning Betrouwbaardere informatie geeft senior management de kans zich te focussen op beslissingen in plaats van interpretatie Overeenstemming functionele doelstellingen strategisch en management Verbetering ondernemings kapitaalpositie, wat kan leiden tot voordelige regulerende toestemming Verbetering ondernemings kapitaalallocatie, wat leidt tot verlaging van de benodigde buffers onder huidige werkzaamheden Kostenefficiëntie Mogelijke besparingen van 10% of meer van de gecombineerde functie dankzij reductie aantal werknemers en grotere effectiviteit Control Meer helderheid over rollen leidt tot betere risk management Verbeterde rapportage discipline finance rapporteert van nature tijdig, waarmee ze kunnen bijdragen aan het tijdig rapporteren van risico met een focus op managementbehoefte People Verbeterde carrièremogelijkheden leidt tot het aantrekken en behouden van talent Pagina 25

26 Solvency II Verzekeraars en pensioenfondsen op weg naar intergraal risico management: Risico controleren Balans beschermen Waarde beschermen Minimum Solvency II vereisten Begrijp risico Geheel overzicht sleutel risico s (geaggregeerd en per prioriteit) Top 1015 risico s in bezit van Board (verdeling, gedelegeerde verantwoordelijkheid) Risk heat maps Consistent risico identificatie proces Opkomende en escalerende risico s Beheers risico Gekwantificeerd (bedrijfsbreed) risicoprofiel Risk verslaglegging (KRIs) Risk monitoren Consistente risico evaluatie en kwantificeringsprocessen Risk mitigatie (bv. beperkingsplannen, beleidsopties, delegeren van verantwoordelijkheden) Waarde Genereren Ontrek waarde uit SII investeringen Actief en gecontroleerd risico nemen Duidelijke uiting van Groep risk appetite Uitgerold tot aan uitvoerend personeel In lijn met strategie Risk gebaseerd strategische planning Stress testen Kapitaalsbeleid Risk appetite processen and middelen Harde en zachte limieten Beheersmaatregelen Optimaliseer profiel risk opbrengsten Benutten en overtreffen Risk gebaseerde Actief managen van de tarieven en producten kapitaalspositie Risk gecorrigeerde Periodiek performance meting en monitoren van management kapitaalspositie (realisatie, gepland Kapitaalsallocatie op en onder stress) basis van de portefeuille en performance Actief gemanaged consideration (bijna real time reallocatie, kapitaal Gedifferentieerde veiling etc) doelstellingsprocessen Actief managen van de SenMan prikkels en actieve portefeuille beloning in lijn met risk gecorrigeerde Goed begrip van risico performance en kapitaal hefbomen (en eigenaarschap) Pagina 26

27 Alignment risk en finance functies enkele implementatie uitdagingen: Uitdagingen: Gevestigde en verankerde culturen Babyloniërs versus Florentijnen Gelimiteerde capaciteit om risk en finance aan te passen door e.g. Basel, IFRS Verschillenden doelstellingen en governance methode Data: kwantiteit, kwaliteit en inconsistenties Nalatenschap infrastructuur systeem Verschillende vakkundigheid Doorbreken van de silo mentaliteit Onzekerheid over de persoonlijke impact of radicale veranderingen Tot nu, geen brandend platform" Pagina 27

28 Het realiseren van een risk based framework op basis van ervaring: Kies een leider met deskundigheid Actuarissen hebben vaak de leiding bij het opzetten van een Solvency II/ERM Programma. Om ERM and Solvency II effectief te implementeren is ook de betrokkenheid van de CFO, CEO, CRO en hoofden van Business Units van belang. Duidelijke communicatie Het is van belang dat business units en het senior management veelvuldig contact hebben. Veel CFOs/CROs hebben een leidende rol in de communicatie met de board over het belang van risicomanagement. Combineer kwalitatieve and kwantitatieve informatie Vaak wordt dit in het risico management proces over het hoofd gezien. Het is moeilijk om bepaalde risico s te kwantificeren, zoals de reputatie van het merk. Senior management moet inzicht hebben in zowel kwalitatieve als kwantitatieve informatie over de risico s, inclusief the sterke en zwakke punten van het (interne) risicomodel. Zorg voor een breed perspectief Kijk niet alleen naar het financiële verlies dat kan voortkomen uit een risico, maar bekijk ook de risico s voor het dagelijkse werk binnen de onderneming en de reputatie van de onderneming. Door werknemers met verschillende expertises in het project te betrekken, kunnen de belangrijkste risico s in kaart gebracht worden. Zorg voor een verandering in risicohouding Ondernemingen moeten veranderen bij de implementatie van ERM. Verandering vindt alleen plaats als het project gedragen wordt door de werknemers, senior management en de board. Alleen als dit gebeurt, heeft de onderneming ook op de lange termijn profijt van de ERM implementatie. Pagina 28

29 Alignment Risk en Finance Volgende stappen: Aligment van risico en finance November 2009

30 Enterprise Risk Management framework Governance Zorgt voor leiderschap bij, consistentie binnen en verantwoording over het gehele proces. Kritieke rollen (b.v. Internal Audit) blijven behouden als centers of excellence om als hefboom de gedeelde processen tot grotere effectiviteit en efficiëntie te brengen. Governance Basis Componenten Basis Risk & Control principes Analyse & Rapportage Doelstellingen formuleren Basis Componenten De data en standaarden/ methodologiën die gebruik worden door alle partijen in het proces. Gezamenlijke Taal Risk appetite en tolerantie Rollen en verantwoordelijkheden Data Aggregatie Beleid en standaarden Gedeelde visie op de organisatie Risk and controle evaluaties Managen en oplossen van aandachtspunten Data Analyse Monitoring Methodologiën Modelleren en Testen Reportages en Analyseuitkomsten Analyse & Rapportage Kwantitatieve informatie die effectieve reacties van het management mogelijk maakt.. Data Presentatie Communicatie en Training Technologie Technologie Ondersteund het gehele raamwerk, door efficiëntere processen en effectievere data management en verslaglegging te creëren. Pagina 30

31 Eenduidige Taal (1) Creëer een uniforme en consistente risicotaal, houdt het specifiek en eenvoudig: Eenduidige Taal Risk & kapitaal Definities Ontwikkel een eenduidige risicotaal voor de hele organisatie:: 1. Consistent gebruik van definities met betrekking tot verschillende risicocategorieën, verwante financiële (ratio) en kapitaal definities, controleer beleid/definities, maar ook basiselementen als product, premie enz. Uniform over de three lines of defence binnnen de organisatie en in lijn met gebruikelijke communicatie binnen de organisatie. 2. Voeg structuurconcepten (zoals risk appetite) en globale rollen/verantwoordelijkheden voor zover gedefinieerd toe. 3. Draag bij aan beter begrip van de fundamenten van risicomanagement binnen de business. 4. Vermijd verschillende interpretatie tussen risico & controle disciplines en experts. Winst Perspectief Risk Appetite Risk Strategie Risk Categorieën Risk Processen Middelen Risk Models Risk Measures Economic capital Financial ratios. Perspectief vanuit de toezichthouder/ schuldeiser Bijvoorbeeld: Definieer de risk appetite zodanig dat de jaarlijkse omzet verwachte dividend voor de aandeelhouders (of polishouders) of zodat loss events niet groter zijn dan 50% van de omzetdoelstelling per kwartaal binnen een 95% betrouwbaarheidsniveau. Risico inschattingen zodanig gedefinieerd dat binnen een bepaald betrouwbaarheidsinterval ten opzichte van de gewenste credit rating Risk Appetite (upside targets) Richtlijn Eenduidige Taal Target niveau van waardecreatie risk targets gelinkt aan performance en/of waardecreatie doelstellingen (winst; rendement; groei; waarde) Stel visie vast over welke risico s te nemen: Algemene Definities Business Process Cliënt Product Premie Prestatie maatstaven Strategische doelstellingen Risk Management deskundigheid Organisatie Solvency/ Kapitaal Perspectief Aandeelhouders (en wederzijds, polishouders) perspectief Consistent met het beleid van DNB (Solvency II) Risk Tolerantie (downside limits) Kwantitatief mogelijke verliezen Kapitaalstructuur Risicolimiet Rating beperkingen Kwalitatief mogelijke gevolgen Board Responsible for overall strategy and objectiv es and integrated and aligned risk strategy 1st line of defence Business Lines Business lin e managers have th e prim ary responsibility for day to da y risk managem ent in cluding co ntinuous monito ring o f risks & cont ro ls and bear the co nsequences of losses 2nd line of defence Risk Een enkele en consistente set van risk, capital en business definities faciliteren effectief risk & control en het verankeren van risicomanagement in de business Volledig set risicodefinities leidt tot consistent oppakken en beoordelen van alle blootstelling aan risico 3rd line of defence Internal Audit Fo rm ulate & m onit or policies, a dvice upo n risk a ppetite a nd profile Assurance upon the o verall effectiveness o f risk managem ent f or the board provid e oversight, challenge and support 1st line to optimize risk/rewa rd and de tailed / th ema tic audits to streng then t he f ram ework Voorbeeld Risk Appetite... m onitor the effectiveness of the first line of def ence Pagina 31

32 Eenduidige Taal (2) Tijd Wie Activiteiten Fase Aanpak Beoordeel huidige Taal Definieer eenduidige Risico en Controle Taal Communicate Analyse huidige staat Taal risk & control: Interviews met risk managers, finance managers, actuarissen, business vertegenwoordigers en audit staff voor begrip huidige taal Analyse van consistentie, overeenkomstigheid met taal in de onderneming,, enz, Definieer eenduidige (toekomstige) Risk&Control Taal Verzamel alle algemene en specifieke begrippen die consistent en transparant moeten worden Organiseer workshops om te discussiëren over deze begrippen met risk managers en stakeholders in de onderneming Pas aan en verfijn: voorbereiding Richtlijn Eenduidige Taal Organiseer workshop om Richtlijn te beoordelen en verfijnen Communiceer verankering Organisatiebrede communicatie door project sponsor (CRO / CFO) Ondersteunende presentaties en sessies om het begripniveau van medewerkers te vergroten Project team, risk managers, finance managers, actuarissen en sleutelfiguren in de business Project team, risk managers, finance managers, actuarissen en sleutelfiguren in de business Wordt gespecificeerd in overleg met cliënt Wordt gespecificeerd in overleg met cliënt Wordt gespecificeerd in overleg met cliënt Wordt gespecificeerd in overleg met cliënt Plan perodieke evaluatie en update Plan nazorg en leg updates vast in risk governance / raamwerk Pagina 32

33 Organisatie (1) neem de tijd bij het vaststellen van een transparante organisatie inclusief governance structuur, gebruik three lines of defence model: Definieer een eenduidige organisatie voor alle risk & control functies 3 lines of defence model als Blauwdruk: 1. Identificeer gaten in governance structuur. 2. Identificeer overlap en gaten tussen de risk & control functie en activiteiten binnen de organisatie 3. Sluit risk & control functie/activiteiten aan en creëer transparantie in rollen en verantwoordelijkheden. Veranker risk in strategische plannen en bedrijfsmodel. 4. Bouw een eenduidige risk & control organisatie. 5. Investeer in wederzijds begrip van rollen en verantwoordelijkheden en nauwe samenwerking bij risk & control functie. Organisatie Board Responsible for overall strategy and objectiv es and integrated and aligned risk strategy 1st line 2nd line 3rd line of defence of defence of defence Business Lines Business lin e managers have th e prim ary responsibility for day to da y risk managem ent in cluding co ntinuous monito ring o f risks & cont ro ls and bear the co nsequences of losses Risk Internal Audit Fo rm ulate & m onit or policies, a dvice upo n risk a ppetite a nd profile Assurance upon the o verall effectiveness o f risk managem ent f or the board provid e oversight, challenge and support 1st line to optimize risk/rewa rd and de tailed / th ema tic audits to streng then t he f ram ework Business Internal Audit Blauwdruk met heldere en transparante... m onitor the effectiveness of the first line of def ence IRM MRM Activiteiten Doelstellingen Missie Risk Organisatie Rollen/verantwoordelijkheden CRM Finance ORM Legal Compliance Actuarial governance structuur als oorsprong voor een eenduidige risico organisatie met duidelijke rollen en verantwoordelijkheden Specifiek aandacht voor: alignment financial risk (IRM/MRM) met nonfinancial risk Verankering van risicomanagement in business operating model integreren risicomanagement in beslissingen senior management Pagina 33

34 Organisatie (2) Tijd Wie Activiteiten Fase Aanpak Beoordeel huidige organisatie Definieer blauwdruk gewenste organisatie Communicatie Analyse huidige Risico organisatie Interviews met senior management risk, finance en actuariaat om huidige governance structuur te beoordelen Interviews met verscheidene risk&control functies om rollen en verantwoordelijkheden te beoordelen Definieer gaten en overlap huidige risk&control functie en werkzaamheden Definieer beoogd Risicomanagement en Operationeel Model Ontwerp ROM Organiseer workshops om ROM te bediscussiëren, neem ook governance mee Pas aan en verfijn: voorbereiding blauwdruk ROM Organiseer workshop om ROM te beoordelen en goed te keuren Communiceer verankering Organisatiebrede communicatie door project sponsor (CRO / CFO) Ondersteunende presentaties en sessies om het begripniveau van medewerkers te vergroten Project team, risk managers, finance managers, actuarissen en sleutelfiguren in de business Project team, risk managers, finance managers, actuarissen en sleutelfiguren in de business Wordt gespecificeerd in overleg met cliënt Wordt gespecificeerd in overleg met cliënt Wordt gespecificeerd in overleg met cliënt Wordt gespecificeerd in overleg met cliënt Plan en bereid Implementatie voor Pagina 34

35 Methodologie (1) neem de tijd bij het bepalen van een robuust raamwerk, gebruik bestaande en bewezen methodes: Methodologie Bepaal een uniforme set methodes die het ERM raamwerk vormen ERM als een paraplu : 1. Identificeer overlap en gaten tussen individuele principes van relevante disciplines met de visie en het doel van het ERM raamwerk ( hoe ziet het vereiste ERM raamwerk eruit ) als je referentie. 2. Gebruik sterke kanten van risk methodes, e.g. ORM in het veld van algemene riskmanagement methodes. Sluit (toekomstige) ERM rollen van riskmethodes met deze sterke kanten aan (governance). 3. Investeer in wederzijds begrip van riskmethodes, elkaars sterke kanten en rollen binnen het raamwerk om te komen tot een consistente en uniforme blik van risk richting de business. Voorbeeld: ontwikkel ERM raamwerk met betrokken risk disciplines en business Business model / doelstellingen Risico bij beslissingen Productontwikkeling IRM MRM CRM Business ORM Enkel raamwerk met een uniforme beleid Algemene risk management methodes Operationeel verankeren / controles Operationeel & business risicobeleid (kapitaal) Modellering Pricing, EV, beleid Kwantificeren risico Investeringen risicobeleid VaR berekeningen ERM raamwerk Krediet risico beleid VaR berekeningen Compliance Legal faciliteert en begeleid kernrisico s & control proces, modellering, rapportage en analyse Consolideer en uniformiseer als mogelijk. Behoud zo nodig specifiek beleid, e.g. stress test kapitaalmodel,. Specifiek aandacht voor: Aansluiting financiële risico s (IRM/MRM) met nietfinanciële risico s Verankering risicobeleid in werkzaamheden (met operationele controle) Integreren van risicomanagement in beslissingen senior management Markt/klantt gedrag Integriteit / regels / voorschriften Juridische eisen Pagina 35

36 Methodologie (2) Tijd Wie Activiteiten Fase Aanpak Bepaal schets ERM raamwerk Beoordeel huidige Methodologie Communicatie Analyse van de huidige staat van methodologie Interviews met risk managers, finance managers, actuarissen, en audit staf om huidige risk & control gerelateerde methodologie te begrijpen Onderzoek (literair) methodologie, raamwerk en model papers Bepaal gaten en overlap Definieer toekomstig ERM raamwerk Schets beoogd ERM raamwerk overeenkomstig Risicomanagement en Operationeel Model Organiseer workshops om het beoogde raamwerk te bediscussiëren Pas het ERM raamwerk aan en verfijn het Risk/Finance/Actuariaat/Business Project team Risk & Control functies managers, Internal Audit Planning en voorbereiding Implementatie en verankering Organiseer diepgaande workshops voor het communiceren van het ERM raamwerk en Risicomanagement en Operationeel Model met risk & control functies Organiseer workshops voor communicatie naar onderneming Communicatie ondersteuning.. 2 weken 3 4 weken 2 weken Pagina 36

37 Nivra AG: Herziening samenwerkinsprotocol: hoe opstellen gezamenlijke risico paragraaf (Tabaksblat plus uitbreiding); aanpassen paragraaf financiering en risicobeheer ; verschuiving van traditioneel naar risicorapportage (actuaris). Pagina 37

38 Actualiteit Stand van zaken nieuwe actuariële verklaring: behandeling op de AGledenvergadering van 18 november. Pagina 38

39 Oplossingsrichtingen: Er zijn mogelijke suggesties: communiceer ( dit congres! ) en leg uit dat een en ander betekent; het bestuur moet het voortouw nemen in het bestuursverslag; tegengaan van de verwachtingskloof ; bewust zijn van de maatschappelijke functie en weg te blijven van het uiteggen allerlei technicalities. => Nog niet helemaal bevredigend! Pagina 39

40 Dank u voor uw aandacht! Pagina 40

De onmisbare actuaris. VSAE congres 20 september 2011 Sabijn Timmers

De onmisbare actuaris. VSAE congres 20 september 2011 Sabijn Timmers De onmisbare actuaris VSAE congres 20 september 2011 Sabijn Timmers Eigenaar van de Black Box Inhoud Introductie Ontwikkelingen in S2 Waar we vandaan komen Waar we heen gaan Waarom we onmisbaar zijn En

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko VBA ALM Congres ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar Otto Veldt Directeur Balansmanagement Eureko 1 Agenda Aansturing Verzekeraar Ontwikkeling ALM Risk Budgeting Conclusies 2 Verzekeraar vs pensioenfonds

Nadere informatie

Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010

Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010 Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010 Ontwikkelde oplossingen voor FOV-leden Out of the box actuaries and risk professionals 1 SOLVENCY II In 2012 zal de Europese Commissie (EC) het huidige

Nadere informatie

DE ROL VAN DE ACTUARIS EN SOLVENCY II

DE ROL VAN DE ACTUARIS EN SOLVENCY II DE ROL VAN DE ACTUARIS EN SOLVENCY II Oktober 2011 1 1. Inleiding De actuariële onderbouw van Solvency II De Europese richtlijn 2009/138/EC (de Solvency II richtlijn), introduceert een nieuw kader voor

Nadere informatie

Verzekeringsmiddag 16 december 2014. Breakout sessie: Eigen Risico Beoordeling. Annemieke Hartendorp, Leo Pijnenburg

Verzekeringsmiddag 16 december 2014. Breakout sessie: Eigen Risico Beoordeling. Annemieke Hartendorp, Leo Pijnenburg Verzekeringsmiddag 16 december 2014 Breakout sessie: Eigen Risico Beoordeling Annemieke Hartendorp, Leo Pijnenburg Agenda De Eigen Risico Beoordeling in het kort Hoe komt u tot een goede ERB/ORSA? Ingestuurde

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

Beloningsbeleid van DAS Nederlandse Rechtsbijstandsverzekering N.V.

Beloningsbeleid van DAS Nederlandse Rechtsbijstandsverzekering N.V. Beloningsbeleid van DAS Nederlandse Rechtsbijstandsverzekering N.V. Juni 2014 Inleiding In deze notitie wordt het beleid beschreven dat ten grondslag ligt aan het belonen binnen de DAS organisatie. Doel

Nadere informatie

Richtlijnen voor rapportering door de certificerend actuaris van een verzekeringsinstelling

Richtlijnen voor rapportering door de certificerend actuaris van een verzekeringsinstelling Richtlijnen voor rapportering door de certificerend actuaris van een verzekeringsinstelling Hoofdindeling: Beroepsreglementering Categorie: Overige standaarden Opgesteld door: AG werkgroep Actuariële Governance

Nadere informatie

(10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst

(10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst Klantn 13 juni 1 aam 2013 (10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst AGENDA 01 02 03 04 05 06 07 08 E-learning Solvency II Samenwerking Waarom een E-learning Solvency II Inhoud

Nadere informatie

Compliance Charter. a.s.r

Compliance Charter. a.s.r Compliance Charter a.s.r Status: definitief Versie: 4.0 Datum opgesteld: 19 september 2013 Goedgekeurd door: Raad van Bestuur op 29 november 2013 Goedgekeurd door: Audit & Risicocommissie op 9 december

Nadere informatie

Solvency II, waar het allemaal om begon. Pieter Bouwknegt September 2011

Solvency II, waar het allemaal om begon. Pieter Bouwknegt September 2011 Solvency II, waar het allemaal om begon Pieter Bouwknegt September 2011 Spreker Pieter Bouwknegt is hoofd ALM & Capital Management bij Nationale Nederlanden In die positie heeft hij met verschillende aspecten

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016. Financial Control Framework Van data naar rapportage

Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016. Financial Control Framework Van data naar rapportage Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016 Financial Control Framework Van data naar rapportage Inhoudsopgave Even voorstellen Doel van de workshop Positie van Finance & Control Inrichting van management

Nadere informatie

De transparante compliance keten. De maatschappelijke betekenis van XBRL / SBR

De transparante compliance keten. De maatschappelijke betekenis van XBRL / SBR De transparante compliance keten De maatschappelijke betekenis van XBRL / SBR De maatschappelijke context (verandert) Control framework In control Trust TAX als deel van CR/MVO Governance Transparency

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

ICAAP Bewust van uw risico s. Alex Poel 18 mei 2010

ICAAP Bewust van uw risico s. Alex Poel 18 mei 2010 ICAAP Alex Poel 18 mei 2010 Inhoud 1. ICAAP algemeen 2. De uitgangspunten (vertaald) 3. Het ICAAP uitvoeren 4. De risico s 5. Enkele voorbeelden 6. Wat kan ICAAP voor u betekenen 1. ICAAP algemeen (1)

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Wie is Bas?

Curriculum Vitae. Wie is Bas? Curriculum Vitae Naam: B.J.A. de Jong Roepnaam: Bas Geboortedatum: 12 februari 1976 Adres: Bastertlaan 17 3632 JH Loenen a/d Vecht Telefoon: +31 (0)6-29 01 47 38 E-mail: basdejong@handsonrisk.nl Nationaliteit:

Nadere informatie

DNB Pensioenseminar. Parallelsessie Beleggingen. 21 september 2011

DNB Pensioenseminar. Parallelsessie Beleggingen. 21 september 2011 DNB Pensioenseminar Parallelsessie Beleggingen 21 september 2011 Hoofdvragen I. Wat maakt iemand een goede bestuurder op het gebied van beleggingen? II. Wat verwacht u van de toezichthouder op het gebied

Nadere informatie

Algemene informatie over het governancesysteem (richtsnoer 21 en 27)

Algemene informatie over het governancesysteem (richtsnoer 21 en 27) Disclaimer Dit document bevat Guidance van DNB met betrekking tot de kwalitatieve rapportage die verzekeraars als onderdeel van de Preparatory Guidelines rapportages indienen in 2015. Deze Guidance beschrijft

Nadere informatie

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen SAP Risk-Control Model Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen Agenda 1.Introductie in Risicomanagement 2.SAP Risk-Control Model Introductie in Risicomanagement Van risico s naar intern

Nadere informatie

Solvency II voor verzekeraars De plannen zijn gemaakt, nu de implementatie

Solvency II voor verzekeraars De plannen zijn gemaakt, nu de implementatie Datum 6 april 2011 Pagina 1/5 www.juriskmg.nl Solvency II voor verzekeraars De plannen zijn gemaakt, nu de implementatie Door Hans Rademakers en Tim Klein Robbenhaar Brussel Vrijwel elke Europese verzekeraar

Nadere informatie

Rollen in Risk Management

Rollen in Risk Management Rollen in Risk Management 10 oktober 2009 1 Inleiding In de afgelopen maanden heeft de Enterprise Risk Management-werkgroep een tweetal columns op de IIA website gepubliceerd: 1. Een algemene inleiding

Nadere informatie

Kwaliteitsmanagement: de verandering communiceren!

Kwaliteitsmanagement: de verandering communiceren! Kwaliteitsmanagement: de verandering communiceren! (de mens in het proces) Ronald Vendel Business Development manager Ruim 20 jaar ervaring Gestart in 1990 Software specialisme: Procesmanagement (BPM)

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

masterclasses november 2012

masterclasses november 2012 masterclasses november 2012 Finance Netwerk; grondlegger van de Masterclasses In 2005 introduceerde Finance Netwerk het concept Masterclasses. Kleine groepen van maximaal 10 professionals die, op de mooiste

Nadere informatie

HOOFDTAKEN VAN DE ACTUARIËLE FUNCTIE

HOOFDTAKEN VAN DE ACTUARIËLE FUNCTIE HOOFDTAKEN VAN DE ACTUARIËLE FUNCTIE 1. Actuariële functie ADDACTIS Worldwide heeft ervaren en gekwalificeerde consultants die u kunnen ondersteunen bij de acuariële functie. De steun die kan worden geboden

Nadere informatie

Leergang Solvency II voor de financial

Leergang Solvency II voor de financial 22 maart - 19 april - 23, 24 mei - 21 juni 2013 Leergang Solvency II voor de financial Vergroot in 5 dagen uw effectiviteit bij de implementatie van SII Mercure Utrecht, Leergang Solvency II voor de financial

Nadere informatie

(Indirect) tax risico management in de praktijk

(Indirect) tax risico management in de praktijk (Indirect) tax risico management in de praktijk Verslaglegger: Lenny Koot Inleider: mr. S.R.M. Janssen, Indirect Tax Manager bij Nidera en vaste gastspreker over het onderwerp Tax Assurance aan de Nyenrode

Nadere informatie

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Hans Schoolderman Building trust in food Food Supply and Integrity Services October 2015 VMT congres, 13 oktober Hans Schoolderman

Nadere informatie

Actuarieel Genootschap & Actuarieel Instituut. Positiedocument. De rol van de actuaris in Solvency II: managing financial risks

Actuarieel Genootschap & Actuarieel Instituut. Positiedocument. De rol van de actuaris in Solvency II: managing financial risks Actuarieel Genootschap & Actuarieel Instituut Positiedocument Actuarieel Genootschap Positiedocument Utrecht, 8 juni 2011 Dit document is opgesteld door de werkgroep Marsroute Solvency II in opdracht van

Nadere informatie

Modernisering van het prudentiële toezicht

Modernisering van het prudentiële toezicht Modernisering van het prudentiële toezicht Jan Sijbrand Directeur DNB Solvency II Symposium Amsterdam RAI 10 december 2012 Veranderingen in het toezicht De bankenunie Toezicht op verzekeraars Conclusie

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT DIVISIE PENSIOEN & LEVEN Laan van Malkenschoten 20 Postbus 9150 7300 HZ Apeldoorn www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van 2013

Nadere informatie

Integrated Reporting in het MKB: Theorie, toepassing en de rol van de accountant.

Integrated Reporting in het MKB: Theorie, toepassing en de rol van de accountant. Integrated Reporting in het MKB: Theorie, toepassing en de rol van de accountant. Agenda Integrated Reporting: Theorie Integrated Reporting: Toepassing De accountant: Actualiteiten De accountant: Geschiedenis

Nadere informatie

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Materieel belang in de jaarrekening Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Agenda Inleiding Doel van de jaarrekening Wat is materieel belang Wat

Nadere informatie

Advies inzake Risicobenadering

Advies inzake Risicobenadering dvies inzake Risicobenadering Het afstemmen van modellen op uitdagingen PRIMO heeft binnen haar organisatie een divisie opgericht die zich geheel richt op het effectief gebruik van risicomanagementmodellen.

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES

RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 2 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatie

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Geïntegreerd jaarverslag Gasunie 2013

Geïntegreerd jaarverslag Gasunie 2013 Risicomanagement We onderkennen een aantal algemene risico s. De aard van onze werkzaamheden brengt daarnaast nog specifieke risico s met zich mee. Om deze zo goed mogelijk te beheersen en waar mogelijk

Nadere informatie

Het Algemeen Pensioenfonds De evolutie van het pensioenfonds

Het Algemeen Pensioenfonds De evolutie van het pensioenfonds Het Algemeen Pensioenfonds De evolutie van het pensioenfonds Nicolette Opdam 3 e jaarcongres IVP Besturen en beleggen in 2015 De APF geschetst Eigen vermogen APF Bestuur Raad van Toezicht Fictief APF BO

Nadere informatie

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Wie, wat en hoe Eric Lopes Cardozo & Rik Jan van Hulst sturen naar succes Doel Delen van inzichten voor praktisch operationeel risico management

Nadere informatie

Governance, Risk and Compliance (GRC) tools

Governance, Risk and Compliance (GRC) tools Governance, Risk and Compliance (GRC) tools Auteurs: Peter Paul Brouwers en Maurice op het Veld Samenvatting Het voldoen aan de wet- en regelgeving met betrekking tot bijvoorbeeld de Sarbanes Oxley Act

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

Pilootproject VVM De Lijn

Pilootproject VVM De Lijn Pilootproject VVM De Lijn Netwerk organisatiebeheersing 24 januari 2013 Dominiek Viaene VVM De Lijn Jo Fransen IAVA Agenda 1. Kerncijfers VVM De Lijn 2. Situering pilootproject single audit 3. Methodiek

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Commitment without understanding is a liability Strategisch Risicomanagement Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA Accent Organisatie Advies Effectief en efficiënt risicomanagement op bestuursniveau Risicomanagement

Nadere informatie

Bekend zijn met de visie en inzet van procesmanagement in de eigen organisatie.

Bekend zijn met de visie en inzet van procesmanagement in de eigen organisatie. en werkwijze BPM awareness Inzicht in de toepassing van BPM op strategisch niveau in het algemeen en binnen de eigen organisatie. Kennismaken met BPM vanuit een strategisch perspectief Nut en toegevoegde

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES

RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 1 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatiesector Auteur Drs. Frank van Egeraat RC. Frank

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! 1! Inrichting van de IAF! zoals het moet! Esther Poelsma RA CIA! 2! Programma! Even voorstellen Waarom een IAF? Wat is de rol van een

Nadere informatie

Solvency II. Vanaf 1 januari 2016 is Solvency II van kracht. Waarom wordt Solvency I vervangen? Voor welke verzekeraars geldt het nieuwe kader?

Solvency II. Vanaf 1 januari 2016 is Solvency II van kracht. Waarom wordt Solvency I vervangen? Voor welke verzekeraars geldt het nieuwe kader? Solvency II Een nieuw raamwerk voor prudentieel toezicht op verzekeraars 1 Vanaf 1 januari 2016 is Solvency II van kracht. Solvency II is een nieuw raamwerk voor prudentieel toezicht op verzekeraars. Dit

Nadere informatie

Kansen voor de fleet owner. Herverzekering captive. Fleet Insurance Experts

Kansen voor de fleet owner. Herverzekering captive. Fleet Insurance Experts Kansen voor de fleet owner Herverzekering captive Fleet Insurance Experts Inhoudsopgave Voordelen van het gebruik van een Herverzekering captive 3 Voordelen van een Herverzekering captive in Ierland 5

Nadere informatie

De wettelijk verankerde regels van goede corporate governance en de Governance Code Verzekeraars;

De wettelijk verankerde regels van goede corporate governance en de Governance Code Verzekeraars; Algemene profielschets Raad van Bestuur Menzis maart 2014 1. Algemeen De Coöperatie Menzis U.A. (Menzis) omvat onder andere de drie zorgverzekeraars Menzis, Anderzorg en Azivo, en het Zorgkantoor dat in

Nadere informatie

Implementatie Code Banken

Implementatie Code Banken Implementatie Code Banken Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 070 3750 750 www.bngbank.nl BNG Bank is een handelsnaam van N.V. Bank Nederlandse Gemeenten, statutair gevestigd te Den Haag, KvK-nummer

Nadere informatie

Vereniging van Vermogensbeheerders & - Adviseurs. 23 september 2014. Alex Poel. Beleggingsbeleid

Vereniging van Vermogensbeheerders & - Adviseurs. 23 september 2014. Alex Poel. Beleggingsbeleid Vereniging van Vermogensbeheerders & - Adviseurs 23 september 2014 Alex Poel Beleggingsbeleid 1 Achtergrond 2 Dienstverleningsproces 3 Beleggingsbeleid 4 VBA Discussion Paper 5 Kanttekeningen discussion

Nadere informatie

Invulling Solvency II proportioneel. Presentatie voor FOV, Nardus, Verbond van Verzekeraars 13 oktober 2010

Invulling Solvency II proportioneel. Presentatie voor FOV, Nardus, Verbond van Verzekeraars 13 oktober 2010 Invulling Solvency II proportioneel Presentatie voor FOV, Nardus, Verbond van Verzekeraars 13 oktober 2010 Solvency II proportioneel In vorig overleg werd nog gesproken over het schrappen van elementen

Nadere informatie

De effectieve directie

De effectieve directie Studiedag - Journée d études De interne audit en het auditcomité Walgraeve M. Hoofd interne audit NVSM 17.10.2008 Verslag over: De effectieve directie - Financiële, operationele en strategische risico

Nadere informatie

Simulum. Kapitaalmodellen. de complexiteit ontcijferd

Simulum. Kapitaalmodellen. de complexiteit ontcijferd Simulum Kapitaalmodellen de complexiteit ontcijferd Wat ooit complex was, wordt nu eenvoudig Simulum Kapitaalmodellen: de complexiteit ontcijferd Verzekeraars staan onder toenemende druk om aan te tonen

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Testen en BASEL II. Dennis Janssen. Agenda. Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen

Testen en BASEL II. Dennis Janssen. Agenda. Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen Testen en BASEL II Dennis Janssen Test Research Centre LogicaCMG 1 Agenda Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen BASEL II als hulpmiddel om positie testen te versterken Samenvatting 2 1 Basel

Nadere informatie

DNB Pensioendag. Parallelsessie Beheersing en waardering innovatieve beleggingen. Update DNB themaonderzoek innovatieve beleggingen 21 september 2011

DNB Pensioendag. Parallelsessie Beheersing en waardering innovatieve beleggingen. Update DNB themaonderzoek innovatieve beleggingen 21 september 2011 DNB Pensioendag Parallelsessie Beheersing en waardering innovatieve beleggingen Update DNB themaonderzoek innovatieve beleggingen 21 september 2011 Inleiding DNB verricht in 2011 bij een aantal geselecteerde

Nadere informatie

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Toegevoegde waarde vanuit inhoud

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Toegevoegde waarde vanuit inhoud Toegevoegde waarde vanuit inhoud De Organisatie 1 De Organisatie Bluefield Finance is als onderdeel van Bluefield Partners in 2007 opgericht door 2 ervaren financials met een uitgebreide expertise in business-

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

Nieuwe solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2009

Nieuwe solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2009 Nieuwe solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2009 Ontwikkelde oplossingen voor FOV-leden Out of the box actuaries and risk professionals 1 INTRODUCTIE In 2012 worden op Europese schaal nieuwe solvabiliteitseisen

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015 Algemeen Mede naar aanleiding van de kredietcrisis en de Europese schuldencrisis in 2011 is een groot aantal codes,

Nadere informatie

Reglement risk committee van de raad van commissarissen

Reglement risk committee van de raad van commissarissen Reglement risk committee van de raad van commissarissen Vaststelling en wijziging reglement. Artikel 1. 1.1. Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen met ingang van 1 januari 2016.

Nadere informatie

Effectief gebruik van kapitaal in een Solvency II context

Effectief gebruik van kapitaal in een Solvency II context Effectief gebruik van kapitaal in een Solvency II context door: Drs. Wouter Elshof AAG Solvency II lijkt in eerste instantie voornamelijk de focus te leggen op het beheersen en managen van risico s zonder

Nadere informatie

Solvency voor pensioenfondsen. Actuariaatcongres 2011 VSAE Agnes Joseph

Solvency voor pensioenfondsen. Actuariaatcongres 2011 VSAE Agnes Joseph Actuariaatcongres 2011 VSAE Agnes Joseph Agenda Pensioenfondsen Huidig toezicht op Nederlandse pensioenfondsen Europees toezicht financiële instellingen Solvency II voor pensioenfondsen Tot slot: Aangekondigde

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

Het ISACA RISK IT Framework voor Testers. Omgaan met risico s Risk Appetite Onderzoeken Maatregelen

Het ISACA RISK IT Framework voor Testers. Omgaan met risico s Risk Appetite Onderzoeken Maatregelen 1 Het ISACA RISK IT Framework voor Testers Omgaan met risico s Risk Appetite Onderzoeken Maatregelen 2 Wie is Jaap Ir. J. van der Leer CRISC CGEIT CISA 43 jaar in de IT werkzaam. 22 jaar ervaring in IT

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars

CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars Good Practice van De Nederlandsche Bank N.V. van [DATUM] 2014, houdende een leidraad met betrekking tot het kapitaalbeleid

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

Welkom bij de workshop Contractmanagement (CM) Rolf Zwart Kwaliteitszorgmedewerker IFV

Welkom bij de workshop Contractmanagement (CM) Rolf Zwart Kwaliteitszorgmedewerker IFV Welkom bij de workshop Contractmanagement (CM) Rolf Zwart Kwaliteitszorgmedewerker IFV Doel: Zicht op: Begrippen en Definities Hoe in de eigen organisatie CM te bepalen Hoe: Stappenplan CM voor contracten

Nadere informatie

Ontwikkeling schademarkt

Ontwikkeling schademarkt Ontwikkeling schademarkt Waardering Technische Voorzieningen SII Michiel van Dellen & Harold Hendriks DNB heeft zorgen over de Schadesector FD 26-11-2014: Voor verzekeraars zijn er geen eenvoudige oplossingen

Nadere informatie

Focus op Solvency II en ORSA

Focus op Solvency II en ORSA Focus op Solvency II en ORSA Prudentiële maatregelen die onze toekomst bepalen Ter herinnering, Solvency II is het nieuwe Europees prudentieel kader voor de bevordering van goed bestuur en een gezond risicobeheer

Nadere informatie

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Het gerecht Het resultaat: weten dat u met de juiste dingen bezig bent. Alles is op een bepaalde manier meetbaar.

Nadere informatie

Inleiding 11 DEEL 1 BESCHRIJVING VAN DE RISICO S 23

Inleiding 11 DEEL 1 BESCHRIJVING VAN DE RISICO S 23 Inhoud Inleiding 11 Risicomanagement, een selectie van toepassingen in ondernemingsbestuur 13 Theorie? 15 Bekende toepassingen 17 Risicomanagement in de financiële sector 18 Risico s in verband met ondernemingsbestuur

Nadere informatie

5-daagse bootcamp IT Risk Management & Assurance

5-daagse bootcamp IT Risk Management & Assurance 5-daagse bootcamp IT Risk Management & Assurance Verhoog het niveau van uw risicomanagement processen vóór 1 juni naar volwassenheidsniveau 4! ISO31000 DAG 1 DAG 2 DAG 3 OCHTEND NIEUW ISO27005 DAG 3 MIDDAG

Nadere informatie

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink Workshop Pensioenfondsen Gert Demmink 13 november 2012 Integere Bedrijfsvoering Integere bedrijfsvoering; Bas Jennen Bestuurderstoetsingen; Juliette van Doorn Integere bedrijfsvoering, beleid & uitbesteding

Nadere informatie

Waardegestuurd Contractmanagement

Waardegestuurd Contractmanagement Waardegestuurd Contractmanagement Wat is de effectiviteit van úw Inkoop- en Contractmanagement? Augustus 2015 Ontwikkeling in Inkoop & Contractmanagement Uit Onderzoek van de IACCM (International Association

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

Diversiteit in Pensioenfondsen

Diversiteit in Pensioenfondsen Diversiteit in Pensioenfondsen VITP Congres 15 september 2014 Geert-Jan Haveman Vice voorzitter Stichting Pensioenfonds Hoogovens Directeur Human Resources Tata Steel Nederland Diversiteit Geschiktheid

Nadere informatie

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 1 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden Vastgesteld

Nadere informatie

(10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst TOEZICHT ONDER SOLVENCY II

(10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst TOEZICHT ONDER SOLVENCY II Klantn 13 juni 1 aam 2013 (10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst TOEZICHT ONDER SOLVENCY II INTERN TOEZICHT ONDER SOLVENCY II 01 02 03 04 05 06 07 08 Introductie Cor Ensing

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Interim Business Controller RC

Curriculum Vitae. Interim Business Controller RC Curriculum Vitae Interim Business Controller RC Delfin Finance Contactpersoon: Mark Simons Telefoonnummer: +31 (0)6 523 76 775 E-mail: m.simons@delfin.eu Algemeen Kandidaat Ervaring Samenvatting CVK83

Nadere informatie

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt ISO9001:2015, in vogelvlucht Door Tjarko Vrugt 18-11-2015 - Qemc - Tjarko Vrugt Bron: NEN - Delft 2 DE NIEUWE NEN EN ISO 9001 : 2015 Deze presentatie beperkt zich tot de essentie Sktb besteed in 2016

Nadere informatie

Energie Management Programma. InTraffic

Energie Management Programma. InTraffic Energie Management Programma InTraffic Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 17/2/2012 Marije de Vreeze Opzet structuur 0.2 13/3/2012 Marije de Vreeze Gegevens 0.3 5/4/2012 Dirk Bijkerk Input

Nadere informatie

De RvC bestaat uit vijf leden.

De RvC bestaat uit vijf leden. 1. Naleving en handhaving van "de code" (Governance principes) Elk jaar aandacht in het jaarverslag en op de website op welke wijze wij de Code naleven. Hier wordt o.a. aangegeven in hoeverre de bepalingen

Nadere informatie

Toekomstbestendig risicoraamwerk

Toekomstbestendig risicoraamwerk 24 Toekomstbestendig risicoraamwerk De diverse veranderingen in het pensioenstelsel, het verlies van vertrouwen in de sector, de hierdoor groeiende vraag naar meer transparantie en het beter beheersen

Nadere informatie

Doen we de juiste dingen vs de dingen juist doen

Doen we de juiste dingen vs de dingen juist doen Doen we de juiste dingen vs de dingen juist doen Programma Introductie Better practices Doen we de juiste dingen Discussie Einde 2015 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland

Nadere informatie

EFP CONGRES 'THE FUTURE OF FORENSIC CARE, SOLUTIONS WORTH SHARING' MANAGEMENT IN PROGRESS WOUTER TEN HAVE 7 JUNI 2012. 29 mei 2012

EFP CONGRES 'THE FUTURE OF FORENSIC CARE, SOLUTIONS WORTH SHARING' MANAGEMENT IN PROGRESS WOUTER TEN HAVE 7 JUNI 2012. 29 mei 2012 EFP CONGRES 'THE FUTURE OF FORENSIC CARE, SOLUTIONS WORTH SHARING' 1 MANAGEMENT IN PROGRESS WOUTER TEN HAVE 7 JUNI 2012 2 DE STRATEGY-TO-PERFORMANCE GAP (MANKINS EN STEELE) 3 37% Gemiddelde prestatie verliezen

Nadere informatie

MPC PRIVATE EQUITYFONDS

MPC PRIVATE EQUITYFONDS MPC PRIVATE EQUITYFONDS GLOBAL 8 CV GRONINGEN Financieel verslag 2011 MPC Private Equityfond Global 8 CV Groningen JAARVERSLAG Hierbij bieden wij u het jaarverslag 2011 aan van MPC Private Equityfonds

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Sessie: Preparatory Guidelines Rapportages. Henk Korthorst Verzekeringsmiddag 16 december 2014

Sessie: Preparatory Guidelines Rapportages. Henk Korthorst Verzekeringsmiddag 16 december 2014 Sessie: Preparatory Guidelines Rapportages Henk Korthorst Verzekeringsmiddag 16 december 2014 Programma Tijdslijnen en inhoud rapportages Aandachtspunten beleggingen Rapporteren U kunt vragen stellen tijdens

Nadere informatie

Inhoudsopgave OVERIGE GEGEVENS

Inhoudsopgave OVERIGE GEGEVENS ABP Jaarverslag 2014 Inhoudsopgave OVERIGE GEGEVENS 3 Gebeurtenissen na balansdatum 4 Statutaire winstverdeling 5 Actuariële verklaring 6 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant 8 OVERIGE

Nadere informatie