Het risicobeheer van de verzekeringsondernemingen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het risicobeheer van de verzekeringsondernemingen"

Transcriptie

1 Circulaire _2008_13 dd. 5 juni 2008 Het risicobeheer van de verzekeringsondernemingen Toepassingsveld: De Belgische verzekeringsondernemingen evenals de bijkantoren van de verzekeringsondernemingen die ressorteren onder het recht van een lidstaat die geen deel uitmaakt van de Europees Economische Ruimte. Samenvatting/Doelstelling: Deze circulaire behandelt de verwachtingen van de inzake de organisatie van het risicobeheer bij de verzekeringsondernemingen waarbij rekening gehouden wordt met de aard, de omvang en de complexiteit van de betrokken ondernemingen. Geachte mevrouw, Geachte heer, 1. Motivering en toepassingsgebied De wetgever en de hebben recent verschillende initiatieven 1 genomen in verband met de uitwerking van een prudentieel kader voor het risicobeheer bij financiële instellingen. De verwachtingen van de in deze zijn in ruime mate gebaseerd op de internationale normen en beste praktijken, zoals die zijn ontwikkeld door : - het Committee of European Insurance and Occupational Pensions Supervisors (CEIOPS) in met name het volgende referentiedocument : Draft Advice to the European Commission in the framework of the Solvency II project on insurance undertakings Internal Risk and Capital Assessment requirements, supervisors evaluation procedures and harmonized supervisors powers and tools Hier wordt vooral verwezen naar de volgende wettelijke en reglementaire bepalingen : - de wet van 15 mei 2007 tot omzetting van de CRD-richtlijn in Belgisch recht en tot wijziging van de wet van 22 maart 1993 (inzonderheid de artikelen 20, 20bis en 43, 2), de wet van 6 april 1995 (inzonderheid de artikelen 60, 60bis en 90, 2) en de wet van 20 juli 2004 (inzonderheid artikel 153); - het -reglement van 5 juni 2007 betreffende organisatorische voorschriften voor instellingen die beleggingsdiensten verstrekken; - het -besluit van 17 oktober 2006 over het reglement op het eigen vermogen van de kredietinstellingen en de beleggingsondernemingen (inzonderheid titel XII over het «bedrijfseigen beoordelingsproces van de instelling» - ICAAP); - circulaire CPA CPA van 19 september 2006 aan de verzekeringsondernemingen over de risicobeheermodellen van de verzekeringsondernemingen.

2 _2008_13 dd. 5 juni / 8 - de International Association of Insurance Supervisors (IAIS) in met name de volgende referentiedocumenten : Guidance paper on Enterprise Risk Management for capital adequacy and solvency purposes ; Guidance paper on the Use of Internal Models for risk and capital management purposes by insurers het Baselcomité voor het banktoezicht in met name de volgende referentiedocumenten : Core Principles for Effective Banking Supervision 2006; Management of Credit risk 2000; Sound Practices for Managing Liquidity 2000; Principles for the management and supervision of interest rate risk het Committee of European Banking Supervisors (CEBS) in met name de volgende referentiedocumenten : Guidelines on Supervisory Review 2006; Guidelines on interest rate risk, concentration risk and stress testing Eén van de doelstellingen die de nastreeft, is de uitstippeling van een zo uniform en coherent mogelijk sectoroverschrijdend beleid. Daartoe worden in deze circulaire beginselen inzake risicobeheer geponeerd die in principe op elke financiële instelling kunnen worden toegepast, en trouwens al grotendeels zijn opgenomen in de voornoemde wettelijke en reglementaire bepalingen voor de kredietinstellingen. In bepaalde opzichten ontbreekt zo'n wettelijk en reglementair kader echter nog voor de verzekeringssector. In afwachting van een uniforme sectoroverschrijdende benadering van o.a. het risicobeheer is het daarom vanuit prudentieel oogpunt aangewezen deze circulaire te richten aan de verzekeringsondernemingen naar Belgisch recht en aan de verzekeringsondernemingen die niet ressorteren onder het recht van een lidstaat van de Europese Economische Ruimte. Deze circulaire houdt verband met artikel 14bis van de wet van 9 juli 1975, op grond waarvan verzekeringsondernemingen over een aan hun werkzaamheden aangepaste beleidsstructuur, administratieve en boekhoudkundige organisatie en interne controle moeten beschikken. Het is essentieel dat de ondernemingen over een risicobeheersysteem beschikken dat de strategieën, processen en procedures omvat die nodig zijn om op individueel en geaggregeerd niveau de risico s waaraan zij blootstaan of zouden kunnen worden blootgesteld, alsook de relaties daartussen permanent op te volgen, te beheren en daarover te rapporteren. Het risicobeheersysteem dient perfect in de organisatorische structuur van de verzekeringsonderneming te zijn geïntegreerd. Deze circulaire verduidelijkt de criteria waarop de zich zal baseren om de kwaliteit van het risicobeheer bij de verzekeringsondernemingen te beoordelen. Deze beginselen, die gestoeld zijn op de nu al door de verzekeringsondernemingen toegepaste 'best practices', gelden als algemene aanbevelingen. Zij worden toegepast rekening houdende met de aard, de omvang en de complexiteit van de activiteiten van de verzekeringsondernemingen.

3 _2008_13 dd. 5 juni / 8 2. Definities Het risicobeheersysteem omvat de strategieën, processen en procedures die nodig zijn om op individueel en geaggregeerd niveau de risico s met inbegrip van de onderlinge relaties tussen deze risico's waaraan de verzekeringsondernemingen blootstaan of zouden kunnen worden blootgesteld op te volgen, te beheren en daarover te rapporteren; dient perfect in de organisatorische structuur van de verzekeringsonderneming te zijn geïntegreerd. De doelstelling van dit systeem bestaat erin de risico's waaraan de verzekeringsondernemingen blootstaan of zouden kunnen worden blootgesteld, te identificeren, te meten, te beheren 2 en op te volgen. De risicobeheerfunctie is de functie die belast is door de effectieve leiding met de tenuitvoerlegging van het risicobeheersysteem. 3. Praktijken inzake een gezond risicobeheer Er is sprake van een gezond risicobeheer als de volgende vier fundamentele beginselen worden nageleefd : - betrokkenheid van het bestuursorgaan en de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité); - een passende risicobeheerfunctie; - een passend risicobeheerbeleid; - een passende monitoring en rapportering. Bij de toepassing van die beginselen dienen de ondernemingen rekening te houden met de aard, de omvang en de complexiteit van hun activiteiten. De waaier aan praktijken die als passend worden beschouwd, is bijgevolg erg breed. Zo kunnen ondernemingen met minder complexe activiteiten - wat hun effectieve leiding (in voorkomend geval, hun directiecomité) de mogelijkheid biedt om actief op te treden in het kader van de dagelijkse activiteiten - opteren voor relatief eenvoudigrisicobeheersysteem. Andere ondernemingen met complexere en erg gediversifieerde activiteiten zullen daarentegen eerder opteren voor verfijndere en meer gestructureerde benaderingen om rekening te kunnen houden met hun volledige activiteitenpakket en om hun effectieve leiding (in voorkomend geval, hun directiecomité) de nodige informatie te kunnen bezorgen voor het toezicht op en de uitvoering van de dagelijkse activiteiten. a. Betrokkenheid van het wettelijk bestuursorgaan en de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) De betrokkenheid van het wettelijk bestuursorgaan en de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) is een essentieel onderdeel van een gezond risicobeheer. Daarom is het belangrijk dat het wettelijk bestuursorgaan en de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheden ter zake en dat zij de goede werking van het risicobeheer binnen de onderneming garanderen. Beginsel 1: Het wettelijk bestuursorgaan van de verzekeringsonderneming definieert de grenzen van de risicoappetijt van de onderneming, zorgt voor een periodieke herziening van de strategieën en beleidslijnen inzake risicobeheer en verifieert of de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) de nodige maatregelen neemt voor de identificatie, de meting, het beheer en de opvolging van de risico's. Het wettelijk bestuursorgaan wordt geregeld over de gelopen risico's geïnformeerd. Het is de taak van het wettelijk bestuursorgaan om algemene strategieën uit te werken voor het risicobeheer en om de algemene doelstellingen van de onderneming te onderzoeken vanuit het oogpunt van de risico's. De raad definieert de risicoappetijt en keurt de beleidslijnen goed met betrekking tot de bevoegdheden en verantwoordelijkheden op het vlak van de identificatie, de meting, het beheer en de opvolging van de risico's. 2 Het begrip "beheer" moet worden begrepen in de zin van "behandeling".

4 _2008_13 dd. 5 juni / 8 Het wettelijk bestuursorgaan gaat na of de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) de nodige maatregelen heeft genomen voor de tenuitvoerlegging van het risicobeheersysteem. Het wettelijk bestuursorgaan of één van de gespecialiseerde comités die binnen dat orgaan zijn opgericht, verifieert geregeld, op basis van voldoende nauwkeurige en actuele informatie, of de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) voor de opvolging van de risico's zorgt overeenkomstig de door het wettelijk bestuursorgaan uitgestippelde beleidslijnen. De complexiteit van de activiteiten bepaalt mee hoe vaak die verificatie dient te gebeuren. Bovendien zorgt het wettelijk bestuursorgaan of één van de gespecialiseerde comités die binnen dat orgaan zijn opgericht, voor een periodieke herziening van de beleidslijnen inzake risicobeheer en van de algemene operationele strategieën ter omkadering van de risicoblootstelling van de verzekeringsonderneming. Op geregelde tijdstippen evalueert de verzekeringsonderneming de werking van haar beheerstructuur en vooral van haar beleidsorganen, inclusief hun bevoegdheden, samenstelling en omvang. Verder moedigt het wettelijk bestuursorgaan de dialoog over de risicoblootstelling aan tussen haar leden en de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) alsook tussen de effectieve leiding en de overige kaderleden. Bij de uitoefening van zijn verantwoordelijkheden kan het wettelijk bestuursorgaan zich laten bijstaan door hetzij het auditcomité, hetzij een gespecialiseerd comité. Beginsel 2 : De effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) is verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van een risicobeheersysteem dat de beleidslijnen, processen en procedures omvat die nodig zijn om de risico s waaraan de onderneming is blootgesteld of zou kunnen worden blootgesteld, te identificeren, te meten, te beheren en op te volgen. De effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) dient de richtlijnen van het bestuursorgaan uit te voeren overeenkomstig de strategie van de verzekeringsonderneming. Een efficiënt risicobeheersysteem impliceert de invoering van, enerzijds, een transparante en bij het voltallige personeel bekende organisatorische structuur die de verantwoordelijkheden en delegaties duidelijk weerspiegelt, en, anderzijds, gedocumenteerde processen en efficiënte controles. In de risicorapporteringen aan de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) worden voldoende beknopte en volledige informatie en aanvullende verduidelijkingen verstrekt om de gevoeligheid van de onderneming voor wijzigingen in de risicofactoren te kunnen beoordelen. De effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) zorgt ook voor een periodieke herziening van de beleidslijnen en procedures inzake risicobeheer, zodat die passend en betrouwbaar blijven. b. Verplichting om over een risicobeheerfunctie te beschikken Beginsel 3: De effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) neemt de nodige maatregelen opdat de verzekeringsonderneming blijvend beschikt over een risicobeheerfunctie. Deze functie is belast met de tenuitvoerlegging van het risicobeheersysteem. Grotere of complexere ondernemingen beschikken voor het risicobeheer over een onafhankelijk departement. De verzekeringsonderneming zet een permanente risicobeheerfunctie op, die ervoor zorgt dat alle risico's gedekt zijn. Indien de omvang of de complexiteit van haar activiteiten dit vereisen, richt de verzekeringsonderneming een onafhankelijk departement op voor het risicobeheer. Onafhankelijkheid van de functie Beginsel 4 : De risicobeheerfunctie staat onafhankelijk tegenover de functies die met de risico's zijn verbonden. Dit houdt in dat de functie rechtstreeks ressorteert onder een lid van de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) en een bijzonder statuut heeft binnen de onderneming. De risicobeheerfunctie ressorteert rechtstreeks onder een lid van de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité). De collegialiteit van de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) belet niet dat de leden specifieke bevoegdheidsgebieden krijgen toebedeeld. Deze interne taakverdeling mag echter geen aanleiding geven tot belangenconflicten in hoofde van de effectieve leider onder wie de risicobeheerfunctie ressorteert.

5 _2008_13 dd. 5 juni / 8 De functie beschikt over een passend statuut, dat gewaarborgd wordt door een document dat goedgekeurd wordt door de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) en bevestigd wordt door het wettelijk bestuursorgaan in het kader van zijn toezichtstaak. In dit document worden ten minste de taken, de verantwoordelijkheden, het gezag, de plaats in de organisatie, de bevoegdheden en de verhoudingen met de andere functies en diensten vastgelegd. De effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) zorgt ervoor dat er procedures en regels worden uitgewerkt die garanderen dat de risicobeheerfunctie onafhankelijk staat ten opzichte van de personen en diensten die de verrichtingen afsluiten en beheren. Deze onafhankelijke functie kan op groepsniveau worden ingericht. Daarnaast kan er ook extern advies worden ingewonnen. De risicobeheerfunctie beschikt over de mogelijkheid om de voorzitter van het wettelijk bestuursorgaan of de leden van het comité dat tot taak heeft het wettelijk bestuursorgaan bij te staan, rechtstreeks en op haar initiatief te informeren volgens de modaliteiten die bepaald zijn in het document over het statuut van de functie. Bevoegdheid Beginsel 5 : De bijzondere bevoegdheden van de risicobeheerder of van het departement als geheel zijn essentieel voor de goede werking van de risicobeheerfunctie. Het is van belang dat de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) de nodige maatregelen neemt om te garanderen dat het risicobeheer wordt uitgeoefend door bekwame medewerkers die op technisch en actuarieel gebied over de ervaring en capaciteiten beschikken die op grond van de aard en de complexiteit van de activiteiten van de onderneming zijn vereist. Er moeten voldoende personeelsleden zijn om de risico's permanent en doeltreffend te beheren en de bevoegdheden moeten regelmatig worden aangepast aan veranderingen in de activiteiten van de onderneming en in haar omgeving. Proportionaliteit Beginsel 6 : Omdat de sector van de verzekeringsondernemingen erg heterogeen is, wordt bij de vaststelling van de risicobeheerprincipes en -technieken rekening gehouden met de aard, de omvang en de complexiteit van de activiteiten van elke afzonderlijke onderneming. c. Aangepast risicobeheerbeleid Identificatie en meting van de risico's Beginsel 7 : Een doeltreffend risicobeheer impliceert dat alle risico's waaraan de verzekeringsonderneming is blootgesteld, geïdentificeerd en gemeten worden. Algemeen gesteld dient elke verzekeringsonderneming te beschikken over een risicometingssysteem dat afgestemd is op de complexiteit van haar activiteiten en op haar activiteitengamma. De complexiteit van dit systeem kan verschillen van onderneming tot onderneming : sommige ondernemingen opteren voor eenvoudige berekeningen, andere voor gesofisticeerde simulaties of zelfs voor dynamische modelleringen waarbij rekening wordt gehouden met de impact van toekomstige beslissingen. Dit systeem levert representatieve metingen op van de mate waarin de onderneming is blootgesteld aan de verschillende risico's en zou de onderneming in staat moeten stellen op te sporen waar de grenzen die door de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) zijn vastgesteld, worden overschreden. Het meetsysteem: - meet alle risico's; - steunt op realistische hypothesen en parameters die omstandig gedocumenteerd en verantwoord worden. Het meetsysteem dekt de risicoblootstellingen voor alle activiteiten van de onderneming. Dit sluit niet uit dat voor verschillende activiteiten en verschillende risico's, verschillende meetsystemen en risicobeheermethodes kunnen worden gehanteerd. De effectieve leiding (in voorkomend geval, het

6 _2008_13 dd. 5 juni / 8 directiecomité) dient er echter op toe te zien dat er op elk beslissingsniveau een doeltreffend risicobeheer wordt opgezet. Welk meetsysteem ook wordt toegepast, het nut van de gebruikte techniek hangt af van de geldigheid van de onderliggende hypothesen en van de juistheid van de methodologieën die worden toegepast om de risicoblootstelling in een model te gieten. De gedetailleerdheid van de informatie wordt naar behoren vastgesteld, rekening houdend met de complexiteit van de verrichtingen en met de beschikbare ramingen van de risicoblootstelling. Het is voor het risicometingssysteem van essentieel belang dat de gegevens correct en tijdig beschikbaar zijn. De verzekeringsonderneming zorgt ervoor dat al haar boekhoudkundige en extraboekhoudkundige gegevens tijdig worden opgenomen in het meetsysteem. Manuele aanpassingen van de gegevens zijn enkel toegelaten indien ze voldoende toegelicht, verantwoord en gedocumenteerd worden. Het is van belang dat de risicobeheerfunctie en het lid van de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) dat verantwoordelijk is voor het risicobeheer, bij hun beoordeling van de resultaten van het risicometingssysteem voldoende kennis hebben van de impact van de onderliggende hypothesen. Er moet vermeden worden dat het systeem een "zwarte doos" wordt die resultaten oplevert die enkel maar ogenschijnlijk correct zijn doordat de specifieke hypothesen en parameters onvoldoende beheerst worden. De onderliggende hypothesen worden toegelicht, verantwoord en gedocumenteerd. Ze worden goedgekeurd door de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) en worden minstens eenmaal per jaar opnieuw onderzocht of, in voorkomend geval, aangepast. Risicobeheer Beginsel 8 : De effectieve leiding dient grenzen en andere procedures vast te stellen en op te leggen die ervoor zorgen dat de risico's de door het wettelijk bestuursorgaan vastgestelde tolerantiegrenzen niet overschrijden. Het risicobeheer heeft als doel de risicoblootstelling binnen de grenzen te houden van de risicotolerantie. De verzekeringsonderneming kan dit doel bereiken door een rapporteringsysteem te hanteren dat richtlijnen bevat inzake risicobegrenzing. Dit systeem legt risicodrempels vast en biedt de mogelijkheid om limieten te bepalen per portefeuille, per activiteit of per eenheid. Het systeem inzake limieten moet er ook voor zorgen dat de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) tijdig wordt geïnformeerd wanneer er posities zijn die een vooraf bepaald niveau overschrijden. Indien dit systeem goed doordacht is, zal het de directie in staat stellen het gelopen risico te beheersen, discussies op gang te brengen en erop toe te zien dat de genomen risico's de vooraf vastgelegde limieten niet overschrijden. De grenzen van de risicoappetijt moeten verenigbaar zijn met de wijze waarop de verzekeringsonderneming haar risico's meet. Het wettelijk bestuursorgaan dient globale risicogrenzen vast te leggen die duidelijk het aanvaardbare risiconiveau weergeven en dient die geregeld te herzien. Die grenzen staan in verhouding tot de omvang, de complexiteit, het eigenvermogensniveau en de bekwaamheid van de onderneming om de risico's te meten en te beheren. Indien de grenzen overschreden worden, dient dit tijdig te worden gemeld aan de leden van de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité). Er moeten duidelijke, formele richtlijnen bestaan over de wijze waarop de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) moet worden geïnformeerd en over de aard en de omvang van de stappen die de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) kan ondernemen wanneer de grenzen worden overschreden. De effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) dient te bepalen of de grenzen absoluut zijn, wat wil zeggen dat ze nooit mogen worden overschreden, dan wel of ze mogen worden overschreden in bepaalde omstandigheden die duidelijk omschreven, verantwoord en gedocumenteerd zijn. De risicobeheerfunctie beoordeelt regelmatig de methodologie, de modellen en de hypothesen die gehanteerd worden om de posities te meten en te beperken. Voor de doeltreffendheid van die beoordelingen is het van essentieel belang dat deze onderdelen van het systeem op passende wijze gedocumenteerd worden. Er dient met name te worden nagegaan of de rendabiliteit van de activiteiten en de financiële soliditeit van de onderneming het niveau van de vastgestelde grenzen rechtvaardigen. De frequentie en de omvang van de herziening van de methodes en de modellen worden mee bepaald door de complexiteit van de activiteiten en van de marktontwikkelingen. Minstens eenmaal per jaar vindt er een interne beoordeling plaats van de risicoblootstelling en de solvabiliteit van de verzekeringsonderneming. Bij die gelegenheid zorgt de onderneming ervoor dat haar risicobeheerbeleid als geheel passend is en brengt zij in voorkomend geval de aanpassingen aan die

7 _2008_13 dd. 5 juni / 8 vereist zijn om zich te conformeren aan de wettelijke, reglementaire en administratieve bepalingen ter zake. d. Monitoring en rapportering (opvolging van de risico's) Beginsel 9 : De verzekeringsondernemingen beschikken over een passend informatiesysteem om toezicht te houden op hun risicoblootstelling en er tijdig over te rapporteren. Er moeten tijdig verslagen worden bezorgd aan de raad van bestuur, aan de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) en, in voorkomend geval, aan de verantwoordelijken van de verschillende operationele departementen. De effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) en het wettelijk bestuursorgaan beschikken over een informatiesysteem dat correct, gedetailleerd en snel werkt en dat zowel dient voor het doorgeven van gegevens als voor het toezicht op de naleving van de beleidslijnen van de raad. De rapportering over de risicometingen geschiedt op geregelde tijdstippen en houdt nauwkeurige toetsingen in van de risico's aan de vastgelegde grenzen. Bovendien worden de vroegere risicoprojecties of risicoramingen vergeleken met de werkelijke resultaten om eventuele tekortkomingen in de modellen op te sporen (controle a posteriori). De verslagen over het niveau van blootstelling aan de verschillende risico's die de onderneming loopt, worden regelmatig onderzocht door de effectieve leiding (in voorkomend geval, het directiecomité) en het wettelijk bestuursorgaan. Hoewel de aard van de informatie die hen wordt meegedeeld afhankelijk is van het risicoprofiel van de onderneming, moeten de verslagen op zijn minst de volgende informatie bevatten: - een algemeen beeld van het totale risiconiveau waaraan de onderneming is blootgesteld; - verslagen waaruit blijkt dat de vastgestelde beleidslijnen en grenzen worden nageleefd; - de resultaten van de stresstests, inclusief van de tests die voorzien in een gebeurlijke wijziging van de fundamentele parameters en hypothesen; - samenvattingen van de bevindingen inzake de passendheid en de naleving van de vastgestelde beleidslijnen en procedures in verband met het risicobeheer, en anderzijds inzake de passendheid van de aard van het risicometingssysteem. In voorkomend geval kunnen de verslagen ook de bevindingen bevatten van de interne of externe auditors of van de externe consultants. e. Interne audit Beginsel 10 : Het risicobeheer behoort tot het onderzoeksveld van de interneauditafdeling, overeenkomstig de bepalingen van circulaire PPB CPA over interne controle en interne audit (elke activiteit en elk onderdeel van de onderneming behoren tot het onderzoeksveld van de interneauditafdeling). In het kader van het auditplan dat zij opstellen op basis van een voorafgaande risicoanalyse, beoordelen en testen de interne auditors periodiek het risicobeheerproces, evenals de passende aard van de interne controle. De interne auditors beoordelen de onafhankelijkheid en de globale doeltreffendheid van het risicobeheer van de verzekeringsonderneming. De beoordeling door de interne auditors van de passende aard van de interne controles houdt in dat zij het internecontrolesysteem begrijpen, beoordelen, testen en documenteren. * * *

8 _2008_13 dd. 5 juni / 8 Wij bezorgen een kopie van deze circulaire aan de revisor(en) van uw instelling. Hoogachtend, De Voorzitter, Jean-Paul SERVAIS.

COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN Prudentieel toezicht op de beleggingsondernemingen

COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN Prudentieel toezicht op de beleggingsondernemingen Prudentieel toezicht op de beleggingsondernemingen Brussel, 14 november 2002. CIRCULAIRE D1/EB/2002/6 AAN DE BELEGGINGSONDERNEMINGEN OVER HUN INTERNE CONTROLE EN OVER DE INTERNE AUDITFUNCTIE EN DE COMPLIANCE-FUNCTIE

Nadere informatie

Bijlage bij de circulaire PPB/D. 255 van 10 maart 2005 over compliance INHOUDSOPGAVE. 2. Verantwoordelijkheid van de raad van bestuur (principe nr.

Bijlage bij de circulaire PPB/D. 255 van 10 maart 2005 over compliance INHOUDSOPGAVE. 2. Verantwoordelijkheid van de raad van bestuur (principe nr. Bijlage bij de circulaire PPB/D. 255 van 10 maart 2005 over compliance INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave 0. Wettelijke basis en overzicht van de principes 1. Definitie van compliance 2. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Effectenleningen en cessies-retrocessies van effecten

Effectenleningen en cessies-retrocessies van effecten Circulaire _2009_29 dd. 30 september 2009 Effectenleningen en cessies-retrocessies van effecten Toepassingsveld: Verzekeringsondernemingen onderworpen aan de wet van 9 juli 1975 betreffende de controle

Nadere informatie

Compliance Charter ERGO Insurance nv

Compliance Charter ERGO Insurance nv Compliance Charter ERGO Insurance nv Inleiding Op basis van de circulaire PPB/D. 255 van 10 maart 2005 over compliance aan de verzekeringsondernemingen werd een wettelijke verplichting opgelegd aan de

Nadere informatie

Referentiekader voor de beoordeling van het interne controlesysteem bij kredietinstellingen

Referentiekader voor de beoordeling van het interne controlesysteem bij kredietinstellingen Bijlage Circulaire _2009_19-1 dd. 8 mei 2009 Referentiekader voor de beoordeling van het interne controlesysteem bij kredietinstellingen Toepassingsveld: Erkende commissarissen. Basisregelgeving Inhoudsopgave

Nadere informatie

Richtsnoeren voor de behandeling. van klachten door. verzekeringsondernemingen

Richtsnoeren voor de behandeling. van klachten door. verzekeringsondernemingen EIOPA-BoS-12/069 NL Richtsnoeren voor de behandeling van klachten door verzekeringsondernemingen 1/8 1. Richtsnoeren Inleiding 1. Artikel 16 van de Eiopa-verordening 1 (European Insurance and Occupational

Nadere informatie

Circulaire. Brussel, 13 juli 2015. Circulaire betreffende de interne controle en de interne auditfunctie NBB_2015_21

Circulaire. Brussel, 13 juli 2015. Circulaire betreffende de interne controle en de interne auditfunctie NBB_2015_21 de Berlaimontlaan 14 BE-1000 Brussel tel. +32 2 221 38 12 fax + 32 2 221 31 04 ondernemingsnummer: 0203.201.340 RPR Brussel www.nbb.be Circulaire Brussel, 13 juli 2015 Kenmerk: NBB_2015_21 uw correspondent:

Nadere informatie

Circulaire CBFA_2011_07 dd. 14 februari 2011

Circulaire CBFA_2011_07 dd. 14 februari 2011 Circulaire _2011_07 dd. 14 februari 2011 De verslaggeving van de effectieve leiding van zelfbeheerde ICB's met een veranderlijk aantal rechten van deelneming en van beheervennootschappen van ICB's inzake

Nadere informatie

BIJLAGE 2 AAN DE CIRCULAIRE D1/EB/2002/6 VAN 14 NOVEMBER 2002 «COMPLIANCE»

BIJLAGE 2 AAN DE CIRCULAIRE D1/EB/2002/6 VAN 14 NOVEMBER 2002 «COMPLIANCE» Prudentieel toezicht op de beleggingsondernemingen BIJLAGE 2 AAN DE CIRCULAIRE D1/EB/2002/6 VAN 14 NOVEMBER 2002 «COMPLIANCE» INHOUDSOPGAVE 0. Definitie van compliance 1. Wettelijke basis en overzicht

Nadere informatie

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ BIJLAGE 2 BIJ HET CORPORATE GOVERNANCE CHARTER INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ OPGESTELD DOOR DE RAAD VAN BESTUUR INHOUDSOPGAVE Algemeen... 3 1. Samenstelling... 3 2. Verantwoordelijkheden... 3 3.

Nadere informatie

SOLVAY NV HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITE. De leden van het Auditcomité worden benoemd voor een hernieuwbare termijn van twee jaar.

SOLVAY NV HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITE. De leden van het Auditcomité worden benoemd voor een hernieuwbare termijn van twee jaar. SOLVAY NV HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITE I. SAMENSTELLING VAN HET AUDITCOMITÉ 1. Aantal leden - Duur van de mandaten Het Auditcomité telt minstens vier leden. De leden van het Auditcomité

Nadere informatie

Modelverslagen met betrekking tot de statistieken

Modelverslagen met betrekking tot de statistieken Bijlage 6 Circulaire _2011_06-6 dd. 14 februari 2011 Modelverslagen met betrekking tot de statistieken Toepassingsveld: Openbare instellingen voor collectieve belegging naar Belgisch recht met een veranderlijk

Nadere informatie

De effectieve directie

De effectieve directie Studiedag - Journée d études De interne audit en het auditcomité Walgraeve M. Hoofd interne audit NVSM 17.10.2008 Verslag over: De effectieve directie - Financiële, operationele en strategische risico

Nadere informatie

Prudentiele filters IFRS

Prudentiele filters IFRS Circulaire _2008_07 dd. 11 maart 2008 Prudentiele filters IFRS Toepassingsveld: De verzekeringsondernemingen die onderworpen zijn aan het aanvullende toezicht dat geregeld wordt in de hoofdstukken VII

Nadere informatie

Instelling. Onderwerp. Datum

Instelling. Onderwerp. Datum Instelling Commissie voor het Bank-, Financie- en Assurantiewezen Onderwerp Circulaire PPB 2005/5 en D. 258 over de wijziging van circulaire PPB 2004/8 en D. 250 van de CBFA van 22 november 2004 over de

Nadere informatie

BIJLAGE BIJ DE CIRCULAIRE OVER INTERNE CONTROLE EN INTERNE AUDIT INHOUDSOPGAVE

BIJLAGE BIJ DE CIRCULAIRE OVER INTERNE CONTROLE EN INTERNE AUDIT INHOUDSOPGAVE PPB-2006-8-1-CPA BIJLAGE BIJ DE CIRCULAIRE OVER INTERNE CONTROLE EN INTERNE AUDIT INHOUDSOPGAVE Inleiding 0. Wettelijke basis 1. Interne controle 1.1. Definitie en componenten 1.2. Algemene maatregelen

Nadere informatie

VMOBB BELEID INZAKE PREVENTIE EN BEHEER VAN BELANGENCONFLICTEN

VMOBB BELEID INZAKE PREVENTIE EN BEHEER VAN BELANGENCONFLICTEN VMOBB Beleid inzake preventie en beheer van belangenconflicten BELEID INZAKE PREVENTIE EN BEHEER VAN BELANGENCONFLICTEN VMOBB - Verzekeringsmaatschappij van Onderlinge Bijstand van Brabant Zuidstraat 111

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN Prudentieel toezicht op kredietinstellingen

COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN Prudentieel toezicht op kredietinstellingen Prudentieel toezicht op kredietinstellingen Brussel, 30 december 1997 CIRCULAIRE D1 97/10 AAN DE KREDIETINSTELLINGEN Mevrouw, Mijnheer, De hoeksteen voor de goede werking van de financiële sector is het

Nadere informatie

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ BIJLAGE 2. INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ Dit intern reglement maakt integraal deel uit van het Corporate Governance Charter van de Vennootschap. Deze bijlage is een aanvulling op de toepasselijke

Nadere informatie

Richtsnoeren voor de behandeling van klachten door verzekeringstussenpersonen

Richtsnoeren voor de behandeling van klachten door verzekeringstussenpersonen EIOPA(BoS(13/164 NL Richtsnoeren voor de behandeling van klachten door verzekeringstussenpersonen EIOPA WesthafenTower Westhafenplatz 1 60327 Frankfurt Germany Phone: +49 69 951119(20 Fax: +49 69 951119(19

Nadere informatie

Tabel met de geldende regels, onderscheiden naargelang het soort verzekering en de betrokken dienstverleners

Tabel met de geldende regels, onderscheiden naargelang het soort verzekering en de betrokken dienstverleners Bijlage Circulaire FSMA_2014_02-3 dd. 16/04/2014 Tabel met de geldende regels, onderscheiden naargelang het soort verzekering en de betrokken dienstverleners Toepassingsveld: Verzekeringsondernemingen

Nadere informatie

CHARTER VAN HET AUDITCOMITE

CHARTER VAN HET AUDITCOMITE CHARTER VAN HET AUDITCOMITE INLEIDING 2 I. ROL 2 II. VERANTWOORDELIJKHEDEN 2 1. Financiële reporting 3 2. Interne controle - risicobeheer en compliance 3 3. Interne audit 4 4. Externe audit: de commissaris

Nadere informatie

Bijlage 3 bij de circulaire NBB_2013_02

Bijlage 3 bij de circulaire NBB_2013_02 de Berlaimontlaan 14 BE-1000 Brussel tel. +32 2 221 38 12 fax + 32 2 221 31 04 ondernemingsnummer: 0203.201.340 RPR Brussel www.nbb.be Brussel, 17 juni 2013 Bijlage 3 bij de circulaire NBB_2013_02 Formulier

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN Prudentieel toezicht op kredietinstellingen

COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN Prudentieel toezicht op kredietinstellingen COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN Prudentieel toezicht op kredietinstellingen w BRUSSEL, 30 juni 1997 CIRCULAIRE Dl 9714 AAN DE KREDIETINSTELLINGEN Mevrouw, Mijnheer, Met haar rondschrijven van

Nadere informatie

Interne controle, interne audit, compliance, externe controle

Interne controle, interne audit, compliance, externe controle De prudentiële verwachtingen van de CBFA inzake het deugdelijk bestuur van de IBP s Toepassing: Amonis Interne controle, interne audit, compliance, externe controle Françoise Leclercq 20/6/07 Agenda Actieplan

Nadere informatie

Inleiding / Doel van de vraag om advies. Belangrijkste gegevens van het dossier. Ref: Accom AFWIJKING 2004/1

Inleiding / Doel van de vraag om advies. Belangrijkste gegevens van het dossier. Ref: Accom AFWIJKING 2004/1 ADVIES- EN CONTROLECOMITE OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS Ref: Accom AFWIJKING 2004/1 Samenvatting van het advies met betrekking tot een vraag om afwijking van de regel die het bedrag beperkt

Nadere informatie

PROXIMUS NV van publiek recht CHARTER VAN HET AUDIT- EN TOEZICHTSCOMITE

PROXIMUS NV van publiek recht CHARTER VAN HET AUDIT- EN TOEZICHTSCOMITE PROXIMUS NV van publiek recht CHARTER VAN HET AUDIT- EN TOEZICHTSCOMITE Statuut Het Audit- en Toezichtscomité is een raadgevend comité van de Raad van Bestuur, met uitzondering voor de punten waarvoor

Nadere informatie

Bijlage aan de circulaire PPB-2007-7-CPB over de administratie van financiële instrumenten INHOUDSOPGAVE

Bijlage aan de circulaire PPB-2007-7-CPB over de administratie van financiële instrumenten INHOUDSOPGAVE PPB-2007-7-CPB-1 Bijlage aan de circulaire PPB-2007-7-CPB over de administratie van financiële instrumenten Inhoudsopgave 0. Wettelijke basis en overzicht van de principes INHOUDSOPGAVE 1. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Befimmo NV. Reglement van de interne audit

Befimmo NV. Reglement van de interne audit Befimmo NV Inhoud Article 1 - Opzet... 1 Article 2 - Opdracht, doelstellingen en activiteiten... 2 Article 3 - Jaarprogramma... 3 Article 4 - Rapportering... 3 Article 5 - Autoriteit... 4 Article 6 - Onafhankelijkheid...

Nadere informatie

Brussel, De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer;

Brussel, De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer; KONINKRIJK BELGIE Brussel, Adres : Hallepoortlaan 5-8, B-1060 Brussel Tel. : +32(0)2/542.72.00 E-mail : commission@privacy.fgov.be Fax.: : +32(0)2/542.72.12 http://www.privacy.fgov.be/ COMMISSIE VOOR DE

Nadere informatie

DE ROL VAN DE ACTUARIS EN SOLVENCY II

DE ROL VAN DE ACTUARIS EN SOLVENCY II DE ROL VAN DE ACTUARIS EN SOLVENCY II Oktober 2011 1 1. Inleiding De actuariële onderbouw van Solvency II De Europese richtlijn 2009/138/EC (de Solvency II richtlijn), introduceert een nieuw kader voor

Nadere informatie

Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010

Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010 Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010 Ontwikkelde oplossingen voor FOV-leden Out of the box actuaries and risk professionals 1 SOLVENCY II In 2012 zal de Europese Commissie (EC) het huidige

Nadere informatie

Circulaire NBB_2012_16 - Bijlage 1

Circulaire NBB_2012_16 - Bijlage 1 Prudentieel beleid en financiële stabiliteit de Berlaimontlaan 14 BE-1000 Brussel Tel. +32 2 221 35 88 Fax + 32 2 221 31 04 ondernemingsnummer: 0203.201.340 RPR Brussel www.nbb.be Circulaire NBB_2012_16

Nadere informatie

Compliance Charter ERGO Insurance nv

Compliance Charter ERGO Insurance nv Compliance Charter ERGO Insurance nv Inleiding Op basis van artikel 14bis van de wet van 9 juli 1975 betreffende de controle der verzekeringsondernemingen, zijn verzekeringsondernemingen verplicht een

Nadere informatie

Reglement risk committee van de raad van commissarissen

Reglement risk committee van de raad van commissarissen Reglement risk committee van de raad van commissarissen Vaststelling en wijziging reglement. Artikel 1. 1.1. Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen met ingang van 1 januari 2016.

Nadere informatie

Datum 8 april 2010. Betreft: Liquiditeitstoezicht. Geachte heer/mevrouw,

Datum 8 april 2010. Betreft: Liquiditeitstoezicht. Geachte heer/mevrouw, Amsterdam Postbus 98 1000 AB Amsterdam Drs. H.J. Brouwer Directie Aan de instellingen zoals bedoeld in de artikelen 2:11, 2:12 en 2:13, eerste lid, artikel 2:19, artikel 3:111, eerste lid, en artikel 2:96

Nadere informatie

Circulaire FSMA-2012-21 dd. 4/12/2012. Compliancefunctie

Circulaire FSMA-2012-21 dd. 4/12/2012. Compliancefunctie Circulaire Circulaire FSMA-2012-21 dd. 4/12/2012 Compliancefunctie Toepassingsveld: Kredietinstellingen, beursvennootschappen, betalingsinstellingen, instellingen voor elektronisch geld, vereffeningsinstellingen

Nadere informatie

JC 2014 43 27 May 2014. Joint Committee Richtsnoeren voor de behandeling van klachten door de effectensector (ESMA) en de bankensector (EBA)

JC 2014 43 27 May 2014. Joint Committee Richtsnoeren voor de behandeling van klachten door de effectensector (ESMA) en de bankensector (EBA) JC 2014 43 27 May 2014 Joint Committee Richtsnoeren voor de behandeling van klachten door de effectensector (ESMA) en de bankensector (EBA) 1 Inhoudsopgave Richtsnoeren voor de behandeling van klachten

Nadere informatie

1 Brief met formeel verzoek tot goedkeuring

1 Brief met formeel verzoek tot goedkeuring BIJLAGE 2 Geavanceerde meetbenadering (AMA)/ Gecombineerd gebruik van AMA met andere benaderingen Deze bijlage geeft aan welke informatie een instelling dient over te maken opdat de aanvraag voor het gebruik

Nadere informatie

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem In dit artikel wordt de logica van de ISA s besproken in relatie met het interne controlesysteem. Hieronder worden de componenten van het interne

Nadere informatie

Algemene informatie over het governancesysteem (richtsnoer 21 en 27)

Algemene informatie over het governancesysteem (richtsnoer 21 en 27) Disclaimer Dit document bevat Guidance van DNB met betrekking tot de kwalitatieve rapportage die verzekeraars als onderdeel van de Preparatory Guidelines rapportages indienen in 2015. Deze Guidance beschrijft

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015 Algemeen Mede naar aanleiding van de kredietcrisis en de Europese schuldencrisis in 2011 is een groot aantal codes,

Nadere informatie

Focus op Solvency II en ORSA

Focus op Solvency II en ORSA Focus op Solvency II en ORSA Prudentiële maatregelen die onze toekomst bepalen Ter herinnering, Solvency II is het nieuwe Europees prudentieel kader voor de bevordering van goed bestuur en een gezond risicobeheer

Nadere informatie

Circulaire. Brussel, 25 april 2016. Circulaire betreffende het aanvullend eigen vermogen NBB_2016_09. Kenmerk:

Circulaire. Brussel, 25 april 2016. Circulaire betreffende het aanvullend eigen vermogen NBB_2016_09. Kenmerk: de Berlaimontlaan 14 BE-1000 Brussel tel. +32 2 221 35 88 fax + 32 2 221 31 04 ondernemingsnummer: 0203.201.340 RPR Brussel www.nbb.be Circulaire Brussel, 25 april 2016 Kenmerk: NBB_2016_09 uw correspondent:

Nadere informatie

Richtsnoeren voor de beoordeling van het eigen risico en de solvabiliteit

Richtsnoeren voor de beoordeling van het eigen risico en de solvabiliteit EIOPA-BoS-14/259 NL Richtsnoeren voor de beoordeling van het eigen risico en de solvabiliteit EIOPA Westhafen Tower, Westhafenplatz 1-60327 Frankfurt Germany - Tel. + 49 69-951119-20; Fax. + 49 69-951119-19;

Nadere informatie

Samenvatting van het advies goedgekeurd op 2 juni 2004 en uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid van het Wetboek van vennootschappen

Samenvatting van het advies goedgekeurd op 2 juni 2004 en uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid van het Wetboek van vennootschappen ADVIES- EN CONTROLECOMITÉ OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS Ref : Accom ADVIES 2004/1 Samenvatting van het advies goedgekeurd op 2 juni 2004 en uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid

Nadere informatie

Beleid inzake het beheer van belangenconflicten in de VMOB «Ziekenfonds voor Hospitalisatiekosten»

Beleid inzake het beheer van belangenconflicten in de VMOB «Ziekenfonds voor Hospitalisatiekosten» Department Legal Affairs Beleid inzake het beheer van belangenconflicten in de VMOB «Ziekenfonds voor Hospitalisatiekosten» 1. Inleiding Overeenkomstig de bepalingen van de wet van 30 juli 2013 tot versterking

Nadere informatie

bijlage VIII 1. Principiële beslissing om in alle kredietinstellingen de oprichting van een auditcomité verplicht te stellen

bijlage VIII 1. Principiële beslissing om in alle kredietinstellingen de oprichting van een auditcomité verplicht te stellen HOGE RAAD VOOR DE ECONOMISCHE BEROEPEN North Gate III - 6e verdieping Koning Albert II-laan 16-1000 Brussel Tel. 02/277.64.11 Fax 02/201.66.19 E-mail : CSPEHREB@skynet.be www.cspe-hreb.be Advies van 7

Nadere informatie

Inleiding / Doel van de vraag om advies. Belangrijkste gegevens van het dossier ADVIES- EN CONTROLECOMITÉ OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS

Inleiding / Doel van de vraag om advies. Belangrijkste gegevens van het dossier ADVIES- EN CONTROLECOMITÉ OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS ADVIES- EN CONTROLECOMITÉ OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS Ref : Accom AFWIJKING 2005/1 Samenvatting van het advies dd. 17 mei 2005 met betrekking tot een vraag om afwijking van de regel die

Nadere informatie

AANBEVELING VAN DE COMMISSIE

AANBEVELING VAN DE COMMISSIE 29.11.2011 Publicatieblad van de Europese Unie L 314/41 AANBEVELINGEN AANBEVELING VAN DE COMMISSIE van 22 november 2011 betreffende de procedure voor de erkenning van opleidingcentra en examinatoren voor

Nadere informatie

Brussel, 13 november 2006. Geachte mevrouw, Geachte heer,

Brussel, 13 november 2006. Geachte mevrouw, Geachte heer, Prudentieel Politique beleid prudentielle Brussel, 13 november 2006 CIRCULAIRE PPB-2006-13-CPB-CPA van de Commissie voor het t Bank-, Financie- en Assurantiewezen over de uitoefening van externe functies

Nadere informatie

Richtsnoeren voor de behandeling van verbonden ondernemingen, waaronder deelnemingen

Richtsnoeren voor de behandeling van verbonden ondernemingen, waaronder deelnemingen EIOPA-BoS-14/170 NL Richtsnoeren voor de behandeling van verbonden ondernemingen, waaronder deelnemingen EIOPA Westhafen Tower, Westhafenplatz 1-60327 Frankfurt Germany - Tel. + 49 69-951119-20; Fax. +

Nadere informatie

Belangenconflictenbeleid

Belangenconflictenbeleid Belangenconflictenbeleid april 2014 Uw veiligheid, onze zorg. www.baloise.be 2 Belangenconflictenbeleid Inhoud 1. Situering...3 2. Belangenconflictenbeleid...3 3. Identificatie van belangenconflicten...4

Nadere informatie

Werkingscriteria en modaliteiten van de controle op de werking van tussenkomende organismen

Werkingscriteria en modaliteiten van de controle op de werking van tussenkomende organismen Algemene Directie Kwaliteit en Veiligheid Dienst Veiligheid van de Consumenten Werkingscriteria en modaliteiten van de controle op de werking van tussenkomende organismen Versie 30/05/07 Referenties :

Nadere informatie

Bijlage 3. Intern reglement van het Auditcomité

Bijlage 3. Intern reglement van het Auditcomité Bijlage 3 Intern reglement van het Auditcomité 1. Samenstelling en vergoeding Het Comité bestaat uit twee leden die door de Raad van Bestuur van de Zaakvoerder worden aangeduid uit de onafhankelijke Bestuurders.

Nadere informatie

hierna elk afzonderlijk "de Autoriteit" en gezamenlijk "de Autoriteiten" genoemd,

hierna elk afzonderlijk de Autoriteit en gezamenlijk de Autoriteiten genoemd, 1 Samenwerkingsprotocol tussen de Nationale Bank van België en de Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten over de buitenlandse beleggingsondernemingen De Nationale Bank van België (hierna "de Bank"),

Nadere informatie

Circulaire WAP - nr. 4. Betreft : Jaarlijkse mededeling betreffende de individuele pensioentoezeggingen

Circulaire WAP - nr. 4. Betreft : Jaarlijkse mededeling betreffende de individuele pensioentoezeggingen Toezicht op de aanvullende pensioenen Brussel, 15 november 2005 Circulaire WAP - nr. 4 Betreft : Jaarlijkse mededeling betreffende de individuele pensioentoezeggingen Mevrouw, Mijnheer, De wet van 28 april

Nadere informatie

De nieuwe toezichtsarchitectuur voor de financiële sector

De nieuwe toezichtsarchitectuur voor de financiële sector Mededeling _2011_15 dd. 23 maart 2011 De nieuwe toezichtsarchitectuur voor de financiële sector Toepassingsgebied: Alle instellingen onder toezicht van de of van het CSRSFI. Samenvatting/Doelstelling:

Nadere informatie

Interne audit in de FOD Mobiliteit en Vervoer

Interne audit in de FOD Mobiliteit en Vervoer Interne audit in de FOD Mobiliteit en Vervoer Josiane Van Waesberghe FOD Mobiliteit en Vervoer Studiedag Modernisering van de Controlepiramide Instituut van de Overheid 12 mei 2005 FOD Agenda Agenda Huidige

Nadere informatie

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN 1. Inleiding Op 9 april 2014 maakte de Europese Commissie aan het Europees Parlement een voorstel van richtlijn over

Nadere informatie

Auditcharter van de groep Dexia

Auditcharter van de groep Dexia Januari 2013 Auditcharter van de groep Dexia Dit charter formuleert de grondbeginselen van de interne auditfunctie binnen de groep Dexia, door de opdrachten, de plaats in het interne controlesysteem, de

Nadere informatie

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken REKENHOF Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken STRATEGISCH PLAN 2010-2014 2 Inleiding Dit document stelt de resultaten voor van de strategische planning van het Rekenhof voor de periode 2010-2014.

Nadere informatie

Huishoudelijk reglement van het remuneratiecomité van de Vlaamse overheid

Huishoudelijk reglement van het remuneratiecomité van de Vlaamse overheid Huishoudelijk reglement van het remuneratiecomité van de Vlaamse overheid Opdracht en algemene werkingsregels 1 - Het remuneratiecomité heeft aandacht voor het strategische beleid en neemt hierin een adviserende

Nadere informatie

REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN

REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN Dit reglement is op 11 mei 2012 vastgesteld door de raad van commissarissen van Koninklijke FrieslandCampina N.V. (de "Vennootschap"). Artikel

Nadere informatie

KEY ISSUES - Corporate Governance COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN

KEY ISSUES - Corporate Governance COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN KEY ISSUES - Corporate Governance COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN Rapportering corporate governance Brussel, 18 november 1999 Mevrouw, Mijnheer, De Commissie voor het Bank en Financiewezen en

Nadere informatie

BEGINSELEN VOOR RENTERISICOBEHEER

BEGINSELEN VOOR RENTERISICOBEHEER OJEcieuze vertaling van het document getiteld Principlesfor the Management of Interest Rate Risk van het Basle Committee on Banking Supervision BEGINSELEN VOOR RENTERISICOBEHEER Bazelcomité voor het banktoezicht

Nadere informatie

Titel II. Beleggingsondernemingen naar Belgisch recht. Hoofdstuk I. Bedrijfsvergunning. Afdeling I. Vergunning

Titel II. Beleggingsondernemingen naar Belgisch recht. Hoofdstuk I. Bedrijfsvergunning. Afdeling I. Vergunning Als een nauwe band tussen twee of meer natuurlijke of rechtspersonen wordt tevens beschouwd een situatie waarin deze personen via een controleband duurzaam verbonden zijn met eenzelfde persoon; 29 financiële

Nadere informatie

BELANGENCONFLICTENBELEID Euromex NV

BELANGENCONFLICTENBELEID Euromex NV BELANGENCONFLICTENBELEID Euromex NV Verzekeringsbemiddelingsdiensten moeten altijd het belang van verzekerden respecteren. Euromex NV heeft een jarenlange ervaring als onafhankelijke rechtsbijstandsverzekeraar

Nadere informatie

UITVOERINGSRICHTLIJN 2012/25/EU VAN DE COMMISSIE

UITVOERINGSRICHTLIJN 2012/25/EU VAN DE COMMISSIE 10.10.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 275/27 RICHTLIJNEN UITVOERINGSRICHTLIJN 2012/25/EU VAN DE COMMISSIE van 9 oktober 2012 tot vaststelling van informatieprocedures voor de uitwisseling tussen

Nadere informatie

CIRCULAIRE B 94/2 AAN DE KREDIETINSTELLINGEN

CIRCULAIRE B 94/2 AAN DE KREDIETINSTELLINGEN -7 COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN b c Prudentie4 Toezicht Brussel, 27 juni 1994 CIRCULAIRE B 94/2 AAN DE KREDIETINSTELLINGEN Geachte mevrouw, Geachte heer, Artikel 32 van de vet van 22 maart

Nadere informatie

goedkeuringsprocessen van Solvabiliteit II (art. 308bis Phasing-in) V. Vereisten inzake het indienen van informatie bij de Bank in het kader van de

goedkeuringsprocessen van Solvabiliteit II (art. 308bis Phasing-in) V. Vereisten inzake het indienen van informatie bij de Bank in het kader van de de Berlaimontlaan 14 BE-1000 Brussel tel. +32 2 221 38 12 fax + 32 2 221 31 04 ondernemingsnummer: 0203.201.340 RPR Brussel www.nbb.be Circulaire Brussel, 31 maart 2015 Kenmerk: NBB_2015_15 uw correspondent:

Nadere informatie

Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN

Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN Dit reglement is op grond van artikel 8.3 het reglement van de Raad van Commissarissen vastgesteld door middel van een besluit van de Raad van Commissarissen

Nadere informatie

Simulum. Kapitaalmodellen. de complexiteit ontcijferd

Simulum. Kapitaalmodellen. de complexiteit ontcijferd Simulum Kapitaalmodellen de complexiteit ontcijferd Wat ooit complex was, wordt nu eenvoudig Simulum Kapitaalmodellen: de complexiteit ontcijferd Verzekeraars staan onder toenemende druk om aan te tonen

Nadere informatie

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Inhoudsopgave - Actieplan GVB Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. n.a.v. BDO-rapportage 13

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek. procedure. interne audit

A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek. procedure. interne audit A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek procedure interne audit nummer : ORG-00050 blz 1 van 3 eerste uitgiftedatum : 14.01.2000 datum herziening : 05.07.2007 verantwoordelijke : W. Renders uitgegeven door : apotheek

Nadere informatie

Samenvatting van het advies goedgekeurd op 9 juni 2004 en uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid van het Wetboek van vennootschappen

Samenvatting van het advies goedgekeurd op 9 juni 2004 en uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid van het Wetboek van vennootschappen ADVIES- EN CONTROLECOMITÉ OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS Ref: Accom ADVIES 2004/2 Samenvatting van het advies goedgekeurd op 9 juni 2004 en uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid

Nadere informatie

, COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN

, COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN , COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN Prudentieel Toezicht BRUSSEL, 9 december 1996. OHZEZNDBRIEP Dl/3198 AAN DE KREDIETINSTELLINGEN Hevrouw, Hijnheer, De vet van 22 maart 1993 heeft een wettelijk

Nadere informatie

BANK DEGROOF NV BELONINGSBELEID

BANK DEGROOF NV BELONINGSBELEID BANK DEGROOF NV BELONINGSBELEID 1 1. INLEIDING Dit document vormt het algemene beloningsbeleid van Bank Degroof NV (het Beloningsbeleid). 1.1 Toepassingsgebied De principes en bepalingen van het Beloningsbeleid

Nadere informatie

Toepassingsveld Verzekerings- en herverzekeringsondernemingen naar Belgisch recht. Verzekerings- en herverzekeringsholdings naar Belgisch recht.

Toepassingsveld Verzekerings- en herverzekeringsondernemingen naar Belgisch recht. Verzekerings- en herverzekeringsholdings naar Belgisch recht. de Berlaimontlaan 14 BE-1000 Brussel tel. +32 2 221 38 12 fax + 32 2 221 31 04 ondernemingsnummer: 0203.201.340 RPR Brussel www.nbb.be Circulaire Brussel, xx-xx-2015 Kenmerk: NBB_2015 uw correspondent:

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 600 GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN EEN ANDERE AUDITOR

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 600 GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN EEN ANDERE AUDITOR INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 600 GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN EEN ANDERE AUDITOR INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-5 Voorwaarden voor het aanvaarden van de opdracht als groepsauditor...

Nadere informatie

Wat verwacht de CBFA inzake interne audit?

Wat verwacht de CBFA inzake interne audit? Wat verwacht de CBFA inzake interne audit? Enkele aandachtspunten Caroline Vandevelde, Coördinator CBFA Christel Beaujean, Adjunct-adviseur CBFA Seminarie CBFA- BVPI 11 februari 2010 Structuur van de uiteenzetting

Nadere informatie

besluit van 26 september 2005 (verwijzing naar artikel 21 van hetzelfde besluit), artikel 65 van de wet van 16

besluit van 26 september 2005 (verwijzing naar artikel 21 van hetzelfde besluit), artikel 65 van de wet van 16 de Berlaimontlaan 14 BE-1000 Brussel tel. +32 2 221 51 04 fax + 32 2 221 31 38 ondernemingsnummer: 0203.201.340 RPR Brussel www.nbb.be Circulaire Brussel, 11 december 2013 Kenmerk: NBB_2013_15 uw correspondent:

Nadere informatie

Avec le soutien financier de la Commission Européenne With the financial support of the European Commission

Avec le soutien financier de la Commission Européenne With the financial support of the European Commission De nieuwe gewijzigde EOR richtlijn 2009/38/EU : Ontwerp van aanbevelingen met betrekking tot de onderhandelingen tijdens de periode van omzetting (van 5 juni 2009 tot 5 juni 2011) [vertaald door AC-ABVV]

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! 1! Inrichting van de IAF! zoals het moet! Esther Poelsma RA CIA! 2! Programma! Even voorstellen Waarom een IAF? Wat is de rol van een

Nadere informatie

MiFID Brochure. ERGO Life, merk van ERGO Insurance NV

MiFID Brochure. ERGO Life, merk van ERGO Insurance NV MiFID Brochure ERGO Life, merk van ERGO Insurance NV 30 april 2014 Uw bescherming bij het afsluiten van een verzekeringsovereenkomst conform de MIFID-gedragsregels 1. Inleiding De bescherming van afnemers

Nadere informatie

Charter Audit Comité Goedgekeurd door de Raad van Bestuur op 2 oktober 2014

Charter Audit Comité Goedgekeurd door de Raad van Bestuur op 2 oktober 2014 Charter Audit Comité Goedgekeurd door de Raad van Bestuur op 2 oktober 2014 Charter van het Audit Comité van de Raad van Bestuur van Indaver NV 1 Doelstelling van het Auditcomité Het Auditcomité van Indaver

Nadere informatie

Reglement audit committee van de raad van commissarissen

Reglement audit committee van de raad van commissarissen Reglement audit committee van de raad van commissarissen Vaststelling en wijziging reglement. Artikel 1. 1.1. Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen met ingang van 1 januari 2016.

Nadere informatie

Norm inzake de toepassing van de ISA's in Belgie

Norm inzake de toepassing van de ISA's in Belgie Norm inzake de toepassing van de ISA's in Belgie De Raad van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren, Overwegende dat het moderniseren van het norrnatief kader voor de uitvoering van revisorale opdrachten

Nadere informatie

TRANSPARANTIEVERSLAG 2013

TRANSPARANTIEVERSLAG 2013 TRANSPARANTIEVERSLAG 2013 1. Inleiding Dit verslag bevat de informatie zoals bepaald in artikel 15 van de wet van 22 juli 1953 houdende de oprichting van een Instituut van de Bedrijfsrevisoren, aangepast

Nadere informatie

nationale arbeidsraad

nationale arbeidsraad nationale arbeidsraad A D V I E S Nr. 1.349 ------------------------------ Zitting van dinsdag 15 mei 2001 Onderwerping aan de sociale zekerheid, van de personen die vervoer van personen verrichten x x

Nadere informatie

Doelstellingenmanagement en monitoring vanuit de auditbril. Eddy Guilliams 1 april 2014

Doelstellingenmanagement en monitoring vanuit de auditbril. Eddy Guilliams 1 april 2014 Doelstellingenmanagement en monitoring vanuit de auditbril Eddy Guilliams 1 april 2014 Agenda Interne controle/ organisatiebeheersing en audit Wie zijn we? Doelstellingen en monitoring in de leidraad organisatiebeheersing

Nadere informatie

CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars

CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars Good Practice van De Nederlandsche Bank N.V. van [DATUM] 2014, houdende een leidraad met betrekking tot het kapitaalbeleid

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 5.8.2015 COM(2015) 388 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende de regels waaraan de toepassingsniveaus van de bancaire prudentiële vereisten

Nadere informatie

BESLUIT VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK. van 17 november 2008. tot vaststelling van het kader voor de gezamenlijke aanbesteding van het Eurosysteem

BESLUIT VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK. van 17 november 2008. tot vaststelling van het kader voor de gezamenlijke aanbesteding van het Eurosysteem NL BESLUIT VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK van 17 november 2008 tot vaststelling van het kader voor de gezamenlijke aanbesteding van het Eurosysteem (ECB/2008/17) DE RAAD VAN BESTUUR VAN DE EUROPESE CENTRALE

Nadere informatie

Advies van 18 juli 2005 uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid van het Wetboek van vennootschappen

Advies van 18 juli 2005 uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid van het Wetboek van vennootschappen ADVIES- EN CONTROLECOMITE OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS Ref: Accom ADVIES 2005/1 Advies van 18 juli 2005 uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid van het Wetboek van vennootschappen

Nadere informatie

Goedgekeurd op 11 februari 2011

Goedgekeurd op 11 februari 2011 GROEP GEGEVENSBESCHERMING ARTIKEL 29 00327/11/NL WP 180 Advies 9/2011 betreffende het herziene voorstel van de industrie voor een effectbeoordelingskader wat betreft de bescherming van de persoonlijke

Nadere informatie