December 2007 Pdf ten behoeve van accreditatieaanvraag. Kunstmatige Intelligentie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "December 2007 Pdf ten behoeve van accreditatieaanvraag. Kunstmatige Intelligentie"

Transcriptie

1 December 2007 Pdf ten behoeve van accreditatieaanvraag Kunstmatige Intelligentie

2 Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus RA Utrecht Telefoon: Fax: Internet: QANU Tekst en cijfermateriaal uit deze uitgave mogen, na toestemming van QANU en voorzien van bronvermelding, door middel van druk, fotokopie, of op welke andere wijze dan ook, worden overgenomen. QANU / Kunstmatige Intelligentie 2

3 Inhoudsopgave Voorwoord Deel I Algemeen deel 1. De onderwijsvisitatie Kunstmatige Intelligentie 2. Algemene bevindingen Deel II Opleidingsdeel 1. Rapport over de masteropleidingen Artificial Intelligence en Operational Research van de Transnationale Universiteit Limburg 2. Rapport over de bacheloropleiding Kunstmatige Intelligentie en de masteropleiding Artificial Intelligence van de Vrije Universiteit Amsterdam 3. Rapport over de bacheloropleiding Kunstmatige Intelligentie en de masteropleidingen Mens-machine Communicatie en Artificial Intelligence van de Rijksuniversiteit Groningen 4. Rapport over de bacheloropleiding Knowledge Engineering van de Universiteit Maastricht 5. Rapport over de bacheloropleiding Cognitieve Kunstmatige Intelligentie en de masteropleiding Artificial Intelligence van de Universiteit Utrecht 6. Rapport over de bacheloropleiding Kunstmatige Intelligentie en de masteropleiding Kunstmatige Intelligentie van de Radboud Universiteit Nijmegen Bijlagen Bijlage A: Bijlage B: Bijlage C: Bijlage D: Bijlage E: Curricula vitae van de leden van de visitatiecommissie Kunstmatige Intelligentie 2007 Referentiekader (KION) Programma visitatie Kunstmatige Intelligentie Beoordelingsformulier scripties Lijst met afkortingen QANU / Kunstmatige Intelligentie 3

4 QANU / Kunstmatige Intelligentie 4

5 VOORWOORD Dit rapport is onderdeel van de kwaliteitsbeoordeling van universitaire bachelor- en masteropleidingen in Nederland. Het doel van het rapport is om een betrouwbaar beeld te geven van de resultaten van de voor beoordeling voorgelegde opleidingen, alsmede een terugkoppeling te geven wat betreft de interne kwaliteitszorg van de betrokken organisaties en als basis te dienen voor de accreditatie van de betrokken opleidingen door de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO). De stichting Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) beoogt onafhankelijke, objectieve en kritische beoordelingen te laten plaatsvinden en opbouwende kritiek te leveren, zo veel mogelijk uitgaande van een gestandaardiseerde set van kwaliteitscriteria met oog voor specifieke omstandigheden. De visitatiecommissie Kunstmatige Intelligentie van QANU heeft haar taken met grote toewijding uitgevoerd in een periode die wordt gekenmerkt door de overgang naar de bachelormasterstructuur. De opleidingen Kunstmatige Intelligentie zijn beoordeeld op een grondige en zorgvuldige manier en binnen een duidelijk beoordelingskader. Wij verwachten dat de oordelen en de aanbevelingen in zorgvuldige overweging zullen worden genomen door de betrokken opleidingen, faculteitsbesturen en Colleges van Bestuur. Wij zeggen dank aan de voorzitter en de leden van de visitatiecommissie voor hun bereidheid deel te nemen aan deze beoordeling en voor de toewijding waarmee ze hun taak hebben uitgevoerd. Ook gaat onze dank uit naar de staf en de studenten van de betrokken afdelingen aan de universiteiten voor hun inspanningen en hun medewerking aan deze beoordeling. Quality Assurance Netherlands Universities mr. C.J. Peels directeur drs. J.G.F. Veldhuis voorzitter bestuur QANU / Kunstmatige Intelligentie 5

6 QANU / Kunstmatige Intelligentie 6

7 DEEL I: ALGEMEEN DEEL QANU / Kunstmatige Intelligentie 7

8 QANU / Kunstmatige Intelligentie 8

9 1. De onderwijsvisitatie Kunstmatige Intelligentie Inleiding In dit rapport brengt de visitatiecommisie Kunstmatige Intelligentie (hierna: de commissie) verslag uit van haar bevindingen ten aanzien van totaal twaalf bachelor- en masteropleidingen Kunstmatige Intelligentie aan de RUG, de VU, de UU en de RU, de bacheloropleiding aan de UM en de masteropleidingen aan de tul. Omdat de masteropleidingen van de Transnationale Universiteit Limburg eerder geaccrediteerd moesten worden, heeft het bezoek aan die opleidingen reeds in februari 2007 plaatsgevonden. De andere opleidingen zijn gevisiteerd in de maanden mei en juni Het rapport over de tul-opleidingen is in verband met de aan te vragen accreditatie al eerder uitgebracht. De betrokken opleidingen Transnationale Universiteit Limburg (27 en 28 februari 2007) de masteropleiding Artificial Intelligence de masteropleiding Operational Research Vrije Universiteit Amsterdam (8 en 9 mei 2007) de bacheloropleiding Kunstmatige Intelligentie de masteropleiding Artificial Intelligence Rijksuniversiteit Groningen (15 en 16 mei 2007) de bacheloropleiding Kunstmatige Intelligentie de masteropleiding Mens-machine Communicatie de masteropleiding Artificial Intelligence Universiteit Maastricht (23 en 24 mei 2007) de bacheloropleiding Knowledge Engineering Universiteit Utrecht (4 en 5 juni 2007) de bacheloropleiding Cognitieve Kunstmatige Intelligentie de masteropleiding Artificial Intelligence Radboud Universiteit Nijmegen (6 en 7 juni) de bacheloropleiding Kunstmatige Intelligentie de masteropleiding Kunstmatige Intelligentie Taak van de commissie De commissie heeft als taak om op basis van de door de faculteit aan te leveren informatie en door middel van ter plaatse te voeren gesprekken een oordeel te geven over de zes onderwerpen (en de daaronder vallende facetten) die worden vermeld in het QANU-kader, versie 3.1, februari 2004, Gids voor de externe kwaliteitsbeoordeling van wetenschappelijke bachelor- en masteropleidingen ten behoeve van accreditatie: Doelstellingen (drie facetten); Programma (acht facetten); Personeel (drie facetten); Voorzieningen (twee facetten); QANU / Kunstmatige Intelligentie 9

10 Interne kwaliteitszorg (drie facetten) en Resultaten (twee facetten). Bovendien dient de commissie een integraal oordeel te geven over elke opleiding afzonderlijk. Deze indeling is terug te vinden in het rapport. Samenstelling van de commissie De visitatiecommissie Kunstmatige Intelligentie bestaat uit de volgende personen: prof. dr. W.A. (Willem-Albert) Wagenaar, emeritus hoogleraar Psychologie Universiteit Leiden en Universiteit Utrecht; prof. dr. W. (Walter) Daelemans, gewoon hoogleraar Computational Linguistics and Artificial Intelligence, Universiteit van Antwerpen; prof. dr. A. (Ann) Nowé, hoofddocent Computer Science, Vrije Universiteit Brussel; E. (Elske) van der Vaart, student Kunstmatige Intelligentie Rijksuniversiteit Groningen, student-lid; prof. dr. F.J.M.M. (Frank) Veltman, hoogleraar Logica Universiteit van Amsterdam; ir. E. M. (Evert) van de Vrie, docent Wiskunde en Kunstmatige Intelligentie Open Universiteit Nederland, onderwijsdeskundige; F. (Fieke) Boschman, student Kunstmatige Intelligentie aan de UU, student-lid bij het bezoek aan de RUG. Secretaris van de commissie is J.W.M. Meijer, medewerker bureau QANU. Voor de cv s van de commissieleden zij verwezen naar bijlage A. Voorzitter, leden en secretaris hebben de QANU-onafhankelijkheidsverklaring getekend. De heer Van de Vrie heeft vanwege zijn betrokkenheid bij het opzetten van een samenwerking van opleidingen van de Universiteit Maastricht en de Open Universiteit niet aan het bezoek aan de Transnationale Universiteit Limburg (tul) deelgenomen. Mevrouw Van der Vaart heeft vanwege haar betrokkenheid bij de RUG het bezoek aan de RUG niet bijgewoond. Zij is toen vervangen door mevrouw F. Boschman. De commissie heeft desgevraagd ook nog een advies uitgebracht aan het College van Bestuur van de tul betreffende de cursusduur van de masteropleidingen Artificial Intelligence en Operations Research. De tul heeft bij brief van 8 maart 2007 van de NVAO toestemming gekregen om de commissie over de cursusduur te laten adviseren conform het Protocol cursusduur masters van 8 oktober In haar advies stelt de commissie dat de cursusduur naar haar oordeel uitgebreid zou moeten worden van één jaar naar twee jaar. Op die manier kunnen de studenten een volwaardige masteropleiding voltooien en kan de opleiding ook landelijk gezien beter concurreren. Het advies is op 22 augustus 2007 uitgebracht aan het College van Bestuur van de Universiteit Maastricht, dat optrad als College van Bestuur van de Transnationale Universiteit Limburg. Het advies is niet bij dit rapport gevoegd. Werkwijze De commissie is op 24 januari 2007 door het bestuur van QANU geïnstalleerd. In die vergadering heeft zij besloten in grote lijn het Referentiekader van het KION (Kunstmatige QANU / Kunstmatige Intelligentie 10

11 Intelligentie Opleidingen Nederland) aan te houden bij haar beoordeling en maakte zij afspraken over de onderlinge taakverdeling. De bezoeken zijn georganiseerd volgens het als bijlage B bijgevoegde programma. De secretaris heeft van tevoren een analyse opgesteld van de opleidingen aan de hand van de zelfstudies. Mede op grond daarvan is aan de opleidingen nog om aanvullende informatie gevraagd. De reacties op die verzoeken om nadere informatie werden voordat het bezoek plaatsvond aan de leden van de commissie ter beschikking gesteld. Voorafgaand aan het bezoek heeft de commissie in overleg met de opleidingen ook een open spreekuur aangekondigd, waarvoor belangstellenden zich, met opgave van het te bespreken onderwerp, bij de secretaris van de commissie konden opgeven. Niet alleen in het mededelingenblad van de universiteit/faculteit maar ook via is dit aangekondigd. Enkele actieve studieverenigingen hebben van deze gelegenheid gebruikgemaakt om een presentatie te geven van hun activiteiten. De commissie heeft voor zover mogelijk per opleiding ongeveer twaalf scripties geselecteerd. Deze scripties zijn van tevoren opgevraagd en naar de leden gestuurd. De leden van de commissie hebben ze bestudeerd en er een cijfer aan toegekend op basis van een beoordelingsformulier (zie bijlage D). De oordelen zijn daarna in de commissie besproken en vergeleken met de beoordeling die de opleiding had gegeven. Teneinde een goed zicht te krijgen op de wijze waarop begeleiding en beoordeling van de scripties heeft plaatsgevonden, heeft de commissie bij elk bezoek met een aantal oud-studenten over hun scriptie gesproken. De commissie sprak daarnaast met (een delegatie van) de opleidingscommissie en (een delegatie van) de examencommissie alsmede met docenten, studenten en de studieadviseur, waarbij erop werd toegezien dat zij niet steeds met dezelfde functionarissen van gedachten wisselde. Tijdens het bezoek nam de commissie kennis van tentamenopgaven, evaluatieverslagen, syllabi, handboeken, voorlichtingsmateriaal, ICT-materiaal en dergelijke. Tevens bracht zij een bezoek aan de onderwijsruimten. De studenten met wie de commissie heeft gesproken, zijn voor de helft op verzoek van de commissie door de opleiding, studievereniging en/of student-bestuursleden aangewezen. Voor de andere helft heeft de secretaris een steekproef getrokken. Aangezien er nog geen rendementscijfers van KUO over de opleidingen beschikbaar waren, heeft de commissie de rendementscijfers en de instroomcijfers van de opleidingen gehanteerd. Na afloop van de bezoeken heeft de secretaris per universiteit een conceptrapport opgesteld. Deze rapporten zijn voorgelegd aan de leden van de commissie met het verzoek waar nodig correcties of aanvullingen aan te brengen. Het aldus bijgewerkte rapport is naar de betrokken faculteit gestuurd met het verzoek feitelijke onjuistheden aan te geven en eventueel nog extra informatie te verstrekken die tot onderbouwing van de gegeven oordelen zou kunnen leiden. De feitelijke onjuistheden zijn vervolgens verbeterd en waar dat in de ogen van de commissie zinvol en passend was is de extra verkregen informatie verwerkt. Het algemeen deel en het herziene opleidingsdeel zijn ook nog aan de betrokken faculteiten gestuurd voor een laatste QANU / Kunstmatige Intelligentie 11

12 snelle controle. Ten slotte heeft de gehele commissie zich akkoord verklaard met de eindversie die thans voorligt. Het conceptrapport is op het bureau van QANU ook collegiaal getoetst en het bestuur van QANU heeft het concept tegen het licht gehouden teneinde te bezien of het ook de bestuurlijke toets der kritiek kon doorstaan. Het rapport heeft de bestuurlijke toets doorstaan. Rapport over de opleidingen In de onder elk facet opgenomen paragraaf Beschrijving overgenomen uit de zelfstudie staat de informatie uit de zelfstudie, zij het niet steeds integraal. Zo zijn minder ter zake doende uitspraken achterwege gelaten evenals uitspraken over de eigen kwaliteit; ook is de naam van de opleiding niet steeds herhaald. Verwijzingen naar bijlagen en dergelijke zijn eveneens vaak weggelaten. De overgenomen teksten zijn grafisch (door het gebruik van een ander lettertype) herkenbaar. Ook de nagekomen gegevens worden letterlijk weergegeven, tenzij anders vermeld. Beslisregels In het accreditatiestelsel is voor de beoordeling op facetniveau een vierpuntsschaal voorgeschreven: onvoldoende, voldoende, goed en excellent ; op onderwerpniveau een tweepuntsschaal: voldoende of onvoldoende. De commissie heeft de standaard QANUbeslisregels gevolgd. Deze zijn: De beoordeling onvoldoende wijst erop dat het facet beneden de gestelde verwachting ligt en dat beleidsaandacht op dit punt nodig is. De beoordeling voldoende houdt in dat het facet beantwoordt aan de basisstandaard of basisnorm. De beoordeling goed houdt in dat het niveau van het facet uitstijgt boven de basiskwaliteit. De beoordeling excellent houdt in dat voor het facet een niveau wordt gerealiseerd waardoor de beoordeelde opleiding zowel nationaal als internationaal als een voorbeeld van goede praktijk kan functioneren. Tot besluit De commissie heeft de bezoeken aan de faculteiten als zeer plezierig ervaren en zij denkt met genoegen terug aan de gevoerde gesprekken en aan de haar geboden gastvrijheid. Het bezoek had voor haar een duidelijke meerwaarde; zij kon een beter beeld van het geheel en ook vaak van details krijgen door op locatie te kijken en vragen te stellen. QANU / Kunstmatige Intelligentie 12

13 2. Algemene bevindingen In dit hoofdstuk heeft de commissie een aantal waarnemingen, conclusies en suggesties van meer algemene aard genoteerd. Ze hecht eraan te benadrukken dat deze op geen enkele wijze in de plaats kunnen treden van de conclusies en beschrijvingen van de afzonderlijke opleidingen. Onderwijs en organisatie De commissie heeft geconstateerd dat alle opleidingen van behoorlijke kwaliteit zijn, ongeacht de organisatorische omgeving. Die omgeving loopt uiteen van een Faculteit der Geesteswetenschappen, een Faculteit der Exacte Wetenschappen, een Faculteit der Sociale Wetenschappen, een Faculteit der Gedrags- en Maatschappijwetenschappen en een Faculty of Humanities and Sciences. De inbedding lijkt nauwelijks van invloed te zijn op de kwaliteit van de opleidingen. De opleidingen verschillen wel inhoudelijk van elkaar, meer dan men op grond van het Frame of Reference zou verwachten (zie ook de paragraaf De onderlinge aansluiting van de opleidingsprogramma s). Aan de UU wordt de bacheloropleiding gegeven door de Faculteit Geesteswetenschappen en de masteropleiding aangeboden door de Faculteit Bètawetenschappen. Hoewel de commissie dit in beginsel geen ideale situatie vindt worden beide opleidingen aangestuurd door één en hetzelfde managementteam, waardoor het risico van onder andere competentiestrijd wordt geminimaliseerd. In Maastricht wordt de bacheloropleiding aangeboden door de Faculty of Humanities and Sciences van de Universiteit Maastricht en de masteropleiding door de transnationale Universiteit Limburg. Maar in de praktijk maakt dat daar geen verschil, omdat in feite beide opleidingen worden gegeven door het Maastricht ICT Competence Centre MICC. Specialisaties Er worden uiteenlopende specialisaties aangeboden en op een efficiënte manier is er tussen de faculteiten van complementariteit sprake. (Zie ook de volgende paragraaf.) De keuze door de student voor een bepaalde specialisatie in de masteropleiding wordt in feite al gemaakt bij de keuze voor de bacheloropleiding. De onderlinge aansluiting van de opleidingsprogramma s Een van de eerste taken die het KION (de verzamelde Kunstmatige Intelligentie Opleidingen in N ederland) zich gesteld heeft, was het opstellen van een kernprogramma dat de basis kan vormen van elk bachelorprogramma Kunstmatige Intelligentie in Nederland. Het doel hiervan was tweeledig: dit kernprogramma zou niet alleen de identiteit van het nog jonge vakgebied nader helpen bepalen, maar ook de overstap van afgestudeerde bachelors naar een masterprogramma elders kunnen vergemakkelijken. Bijkomende gedachte daarbij was dat er op deze manier landelijk een gedifferentieerd masterprogramma kan worden aangeboden waarbij elke universiteit ook bachelors uit andere steden kan aantrekken. QANU / Kunstmatige Intelligentie 13

14 De commissie heeft onderzocht in hoeverre het KION erin geslaagd is deze doelstelling te verwezenlijken. Daarbij heeft de commissie vastgesteld dat er nog aanzienlijke verschillen tussen de bachelorprogramma s zijn, dat de bachelorprogramma s erg gericht zijn op de eigen vervolgmasters en dat daarom de overstap van een bacheloropleiding in de ene stad naar een masteropleiding in de andere niet altijd probleemloos zal kunnen verlopen. Het lijkt raadzaam om in voorkomende gevallen per individueel geval te beslissen óf en hóe aansluiting mogelijk is. In de meeste gevallen zal met een beperkt brugprogramma (hoogstens 18 EC) volstaan kunnen worden, maar er zijn ook gevallen denkbaar waar de kloof te groot is. Hieronder volgen enkele voorbeelden. De tabel geeft weer hoeveel tijd (uitgedrukt in EC) in de verschillende plaatsen aan bepaalde clusters van vakken wordt besteed. Ook wordt een toelichting bij de inhoud van de clusters gegeven. Tabel 1: aantal EC besteed aan clusters van vakken, per plaats Groningen Maastricht Nijmegen Utrecht VU Informatica Logica Wiskunde ,5 10 Cognitie (Comp) Taalkunde ,5 10 AI strikt ,5 79 Overig ,5 10 Totaal Voorbeelden van beperkte overstapmogelijkheden De tabel laat zien dat de bacheloropleiding Knowledge Engineering uit Maastricht zich het meest van de andere onderscheidt. Deze opleiding, die terecht een andere naam draagt dan de bachelors in de andere steden, heeft een in verhouding zeer zware wiskundcomponent, terwijl de (computationele) taalkunde geheel ontbreekt, en er nauwelijks ruimte is ingebouwd voor cognitiewetenschap. Overstap van deze bacheloropleiding naar een taalkundig of cognitief georiënteerde masteropleiding elders is uitgesloten, terwijl omgekeerd geen van de bachelorprogramma s uit de andere steden aansluiting geeft op de Maastrichtse masteropleiding Operational Research die voortbouwt op deze bacheloropleiding. (Voor de tweede Maastrichtse masteropleiding, de MSc Artificial Intelligence, ligt dat anders). Een tweede voorbeeld van beperkte overstap tussen sommige masterspecialisaties is de zeer beperkte wiskundecomponent in Utrecht en aan de VU. Deze is te beperkt voor een overstap naar sommige masterspecialisaties elders. Zo zal men met een bachelordiploma van een van deze universiteiten moeilijk terechtkunnen bij de specialisatie aangeboden door de onderzoeksgroep Autonomous Perceptive Systems in Groningen, temeer daar zowel in het programma van de VU als in Utrecht maar weinig tijd is ingeruimd voor subsymbolische technieken. Andere voorbeelden van overstapbeperkingen betreffen de variaties in hoeveelheid informatica (in Groningen de helft van de VU) en de hoeveelheid kern AI (in Utrecht de helft van Groningen en de VU). QANU / Kunstmatige Intelligentie 14

15 Opmerkingen: Onder het hoofd Informatica zijn in voorkomende gevallen ook meer informatiekundige vakken als informatiesystemen en mens-machine interactie opgenomen. Onder Logica vallen ook vakken als automatentheorie en complexiteitstheorie, die anderen wellicht bij (theoretische) informatica zouden indelen. Bij alle opleidingen behalve Maastricht bestaat de Wiskundecomponent uit basisvakken als lineaire algebra en statistiek. Alleen bij Maastricht komen daar ook verdergaande vakken bij, die de identiteit van de opleiding mede bepalen. (Het gaat hier om vakken als: Mathematical Modelling, Linear Programming, Operation Research). Onder het hoofdje Cognitie valt zowel de neurowetenschappelijke als psychologische benadering van dit fenomeen. Merk op dat niet de opleiding Cognitieve Kunstmatige Intelligentie in Utrecht maar de opleiding Kunstmatige Intelligentie in Nijmegen de grootste cognitiewetenschappelijke component heeft. Utrecht heeft de grootste (computationeel) taalkundige component. Het kopje AI-strikt staat voor alle vakken waarin de computationele modellering van intelligente vaardigheden centraal staat (taalkundige vaardigheden uitgezonderd). Daarbij zijn zowel zeer theoretische vakken als Filosofie van de AI, als zeer toegepaste vakken als Zoektechnieken meegeteld, en zowel vakken met een symbolische (Kennissystemen, Multiagent systemen) als met een subsymbolische invalshoek (Neurale netwerken). Ook integrerende projecten en afsluitende scripties zijn hier meegeteld. De inhoud van AI-strikt varieert. In sommige programma s (Nijmegen, Groningen, Utrecht) is een substantieel deel van het programma gericht op het modelleren van (natuurlijke) cognitie, in andere ligt het accent (VU, Maastricht) meer op het ontwerpen van bruikbare intelligente kennisverwerkende systemen. Het kopje Overig staat onder meer voor vakken als Academische vaardigheden, en Oriëntatie op de arbeidsmarkt. In Utrecht telt het verplichte KI-stuk van de opleiding niet op tot 180 EC. De student dient 45 EC te besteden aan een minor die op het terrein van de KI mag liggen, maar ook anders kan worden ingevuld. Studentenmobiliteit De commissie heeft tot haar teleurstelling vast moeten stellen dat de aangeboden specialisaties voor de studenten in feite nauwelijks een rol spelen bij hun keuze. Die is bijna altijd geografisch bepaald. De mobiliteit onder studenten is heel gering, ook na de bachelorfase. De commissie heeft ook geconstateerd dat masteropleidingen nauwelijks erop uit zijn om zich aantrekkelijk op te stellen voor bachelorstudenten van zusterfaculteiten. Sterker nog, de commissie heeft gezien dat veel opleidingen hun bachelorstudenten vooral voorbereiden op de masteropleiding in eigen huis. Een student dient bij het kiezen van keuzevakken, al of niet in een zogenaamde minor, hiermee al rekening te houden als hij/zij naar een masteropleiding aan een andere faculteit zou wensen te gaan. Ook de gemaakte afspraken in KION-verband (een bachelorstudent kan minstens naar één masteropleiding van een zusterfaculteit, zonder dat er aanvullende eisen worden gesteld) hebben aan dit gebrek aan mobiliteit geen einde kunnen maken. QANU / Kunstmatige Intelligentie 15

16 De behoefte om bij een zusteropleiding hun studie voort te zetten is bij de bachelorstudenten dan ook zeer gering. Zachte knip bachelor-master Als het mogelijk is om met de masteropleiding te beginnen zonder dat de bachelorfase is afgerond, dan spreekt men wel van een zachte knip tussen bachelor- en masteropleiding. De commissie heeft geconstateerd dat bij de meeste bacheloropleidingen hier sprake van is. Wel stellen opleidingen vaak de eis dat een bepaald minimum aantal studiepunten (EC) in de bachelorfase behaald moet zijn. In de praktijk komt het erop neer dat veel studenten een aanvang maken met de masteropleiding, terwijl ze nog geen bachelordiploma behaald hebben. De commissie betreurt deze mogelijkheid omdat deze overigens op het eerste gezicht studentvriendelijke toegevendheid in feite leidt tot gedwongen winkelnering. Studenten kunnen immers niet aan een andere faculteit met de masterfase beginnen als ze geen bachelordiploma hebben. De regeling leidt dus ook niet tot mobiliteit. Het komt dan ook nauwelijks voor dat een student de masteropleiding aan een andere faculteit gaat volgen. Daarnaast is de commissie van oordeel dat deze souplesse ook niet aanzet tot een voortvarende afronding van de bacheloropleiding. De noodzaak daarvan wordt ondergraven door de zachte knip. Scripties De opleiding heeft totaal ongeveer honderd bachelor- en masterscripties (soms doctoraalscripties) bestudeerd en beoordeeld aan de hand van een beoordelingsformulier. De commissie hecht grote waarde aan de bachelorscriptie. Niet alleen omdat de student er erg veel van kan leren, maar ook omdat hij daarmee een kroon op de bacheloropleiding kan zetten (en ook de opleiding daarmee kan bewijzen dat de student de eindtermen van de opleiding heeft bereikt). Een belangrijk bijkomend voordeel is dat de student een werkstuk kan laten zien waarmee hij eventueel de arbeidsmarkt op kan gaan. De commissie is wel van oordeel dat hiervoor voldoende EC moet worden toegekend. 10 EC lijkt haar een minimum. De commissie adviseert dat de enkele opleiding die nog geen volwaardige bachelorscriptie als eis stelt, dit wel zou moeten doen. De commissie heeft, teneinde ook een beeld te krijgen van de manier waarop begeleiding en beoordeling hadden plaatsgevonden, ook met afgestudeerden een gesprek gevoerd. Daarbij zijn geen problemen naar voren gekomen als te weinig docenten om een scriptie te begeleiden of wachtlijsten. Bij vrijwel alle opleidingen zijn beoordelingsformulieren in gebruik waarmee ook een visitatiecommissie inzicht kan krijgen in de gehanteerde maatstaven en in de wijze waarom die zijn aangelegd. Waar dit nog niet het geval was is men er druk mee doende. Waarin de opleidingen nog wel eens tekort schoten was een brede vergelijking van de scripties binnen dezelfde opleiding teneinde de kwaliteit in den brede te kunnen waarborgen. De commissie hecht hier veel waarde aan, ook omdat zij de scriptie ziet als het sluitstuk van een opleiding en als een instrument waarmee zowel de student als de opleiding kunnen aantonen dat er kwaliteit geleverd is. QANU / Kunstmatige Intelligentie 16

17 De commissie heeft met genoegen kennisgenomen van het hoge niveau dat sommige studenten hebben bereikt. Sommige van de masterwerkstukken worden dan ook als artikel gepubliceerd. Wel heeft de commissie een aantal masterscripties bestudeerd die in haar ogen nauwelijks in het domein der kunstmatige intelligentie onder te brengen zijn. Het betrof bijvoorbeeld scripties die eerder onder (cognitieve) psychologie of een ander meer monodisciplinair gericht domein vallen. De commissie beveelt het KION aan hierover nog eens van gedachten te wisselen en te komen tot het opstellen van een aantal minimumeisen, in dit kader te stellen aan een (master-) scriptie Kunstmatige Intelligentie. Interdisciplinair vakgebied Kunstmatige Intelligentie is een breed, interdisciplinair vakgebied. Dit blijkt mede uit de grote diversiteit van de onderwerpen die in de opleidingen worden aangeboden. Ook de studenten zijn zeer breed georiënteerd en geïnteresseerd. Aangezien docenten hun wortels meer in monodisciplines hebben liggen, is het een uitdaging voor de opleidingen om een eigen samenhangende identiteit te ontwikkelen. Door zich te verenigen in het KION, hebben de opleidingen een geschikt kader geschapen om deze problematiek het hoofd te bieden. De gezamenlijke universiteiten bieden een boeiende en degelijke opleiding Kunstmatige Intelligentie, met een uniek bachelorprogramma, ook mondiaal gezien. QANU / Kunstmatige Intelligentie 17

18 QANU / Kunstmatige Intelligentie 18

19 DEEL II: OPLEIDIN GSDEEL QANU / Kunstmatige Intelligentie 19

20 QANU / Kunstmatige Intelligentie 20

21 BIJLAGEN QANU / Kunstmatige Intelligentie 21

22 QANU / Kunstmatige Intelligentie 22

23 Bijlage A: Curricula vitae van de leden van de visitatiecommissie Kunstmatige Intelligentie 2007 Prof. dr. W.A. (Willem Albert) Wagenaar (1941) voorzitter, studeerde, na het behalen van het diploma gymnasium bèta, Psychologie aan de Universiteit van Utrecht en behaalde het doctoraalexamen in Hij promoveerde in 1972 in Leiden. Werkte van 1965 tot 1973 als onderzoeker bij het Instituut voor perceptieonderzoek van TNO, en was hoofd van de afdeling Psychologie aldaar van 1974 tot In was hij visiting professor aan de Pennsylvania State University, State College, Pennsylvania, USA, op basis van een Fulbright Scholarship. Sinds 1985 tot op heden is hij gewoon hoogleraar Experimentele Psychologie aan de Universiteit Leiden. Van 1997 tot 2001 was hij rector magnificus van de Universiteit Leiden. Sinds 1991 is hij lid van de KNAW. In was hij Overseas Fellow aan het Churchill College te Cambridge. In het jaar was hij dean van het University College van de Universiteit Utrecht. Sedert 2004 is hij als universiteitshoogleraar verbonden aan de Universiteit Utrecht en als hoogleraar Recht en Psychologie aan de Universiteit Leiden. Professor Wagenaar is (mede)auteur van meer dan tien wetenschappelijke boeken en meer dan 150 wetenschappelijke artikelen. Hij is opgetreden als getuige-deskundige in meer dan duizend juridische zaken, zowel civiel als strafrechtelijk. Het ging om problemen rond perceptie, geheugen, veiligheid in de industrie, illegaal gokken en processen over handelsmerken. Hij trad op als getuige in Nederland en in het buitenland, onder andere in het proces tegen John Demjanjuk in Israël en het Tribunaal van de Verenigde Naties betreffende oorlogsmisdaden in de voormalige republiek Joegoslavië, in Den Haag. Mevrouw F. (Fieke) Boschman (1985), student Kunstmatige Intelligentie aan de UU, student-lid bij het bezoek aan de Rijksuniversiteit Groningen, behaalde in 2003 het vwodiploma met het profiel Natuur & Techniek aan het College Hageveld te Heemstede. In datzelfde jaar begon zij aan de bacheloropleiding Cognitieve Kunstmatige Intelligentie aan de Universiteit Utrecht, die zij in 2007 afrondde. Sindsdien studeert zij in de masteropleiding Cognitieve Kunstmatige Intelligentie met als specialisatie AI and its Foundations. Zij was lid van het bestuur van de studievereniging Incognito en hoofdredacteur van het ledenblad. Zij is lid en voorzitter geweest van verschillende onder Incognito ressorterende commissies. Ze is student-lid geweest van het opleidingsbestuur en het dagelijks bestuur van de opleiding CKI van de Universiteit Utrecht. Zij was van september 2005 tot juni 2006 student-lid van de Faculteitsraad Geesteswetenschappen en subfaculteitsraad Wijsbegeerte van de Universiteit Utrecht. Prof. dr. W. (Walter) Daelemans (1960) is gewoon hoogleraar aan de Universiteit Antwerpen (Departement Taalkunde) en directeur van het CNTS (Centrum voor Nederlandse Taal en Spraak), een onderzoekscentrum van dit departement. Hij promoveerde in 1987 aan de K.U.Leuven op een proefschrift over taaltechnologie. Hij doceert Artificiële Intelligentie en Computerlinguïstiek en doet onderzoek naar cognitieve, theoretische en technologische aspecten van de toepassing van automatische leertechnieken op de verwerving en verwerking van natuurlijke taal. Hij is auteur of medeauteur van meer dan tweehonderd publicaties op dit gebied. Hij was eerder docent en hoogleraar Machine Learning and Language Technology aan de Universiteit van Tilburg, waar hij de ILK-onderzoeksgroep oprichtte. Hij startte zijn wetenschappelijke loopbaan eind jaren tachtig als wetenschappelijk medewerker aan de Radboud Universiteit Nijmegen en het AI-LAB van de Vrije Universiteit Brussel. Hij was principal investigator van verschillende Europese, transnationale en nationale projecten over QANU / Kunstmatige Intelligentie 23

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

Bijlagen bacheloropleiding Kunstmatige Intelligentie 2012-2013

Bijlagen bacheloropleiding Kunstmatige Intelligentie 2012-2013 Bijlagen bacheloropleiding Kunstmatige Intelligentie 2012-2013 Bijlage I Eindtermen van de bacheloropleiding Met de opleiding wordt beoogd: - inhoudelijke kennis, vaardigheid en inzicht op het gebied van

Nadere informatie

December 2007. Kunstmatige Intelligentie

December 2007. Kunstmatige Intelligentie December 2007 Kunstmatige Intelligentie Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503 RA Utrecht Telefoon: 030 230 3100 Fax: 030 230 3129 E-mail: info@qanu.nl

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling van de masteropleiding

Onderwijs- en examenregeling van de masteropleiding vrije Universiteit amsterdam Faculteit der Exacte Wetenschappen Onderwijs- en examenregeling van de masteropleiding Computer Science Deel B Preambule In dit document wordt een A en een B gedeelte onderscheiden.

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Krachtenveld. Masterprogramma Content & Knowledge Engineering. Ministerie OCW. ß-faculteit. onderwijsvisitatie. bacheloropleidingen.

Krachtenveld. Masterprogramma Content & Knowledge Engineering. Ministerie OCW. ß-faculteit. onderwijsvisitatie. bacheloropleidingen. Masterprogramma Content & Knowledge Engineering Curriculum 2010-2011 Hans Voorbij Krachtenveld onderwijsvisitatie zelfevaluatie ß-faculteit bacheloropleidingen master CKE vakgebied docenten Ministerie

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming faculteit economie en bedrijfskunde center for operational excellence 18-05-2016 1 18-05-2016 1 Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming Durk-Jouke van der

Nadere informatie

U I T S P R A A K 1 3-0 7 0

U I T S P R A A K 1 3-0 7 0 U I T S P R A A K 1 3-0 7 0 van het College van beroep voor de examens van de Universiteit Leiden inzake het beroep van XXX, appellante tegen het Bestuur van de Faculteit der Sociale Wetenschappen, verweerder

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

vooropleiding international Dutch as a second Nederlands Tweede Taal

vooropleiding international Dutch as a second Nederlands Tweede Taal INFORMATION FOR STUDENTS WITH AN international PRE- UNIVERSITY EDUCATION FOUNDATION YEAR FOR international STUDENTS VU UNIVERSITY () Dutch as a second Language () INFORMATIE VOOR STUDENTEN MET EEN BUITENLANDSE

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

The MSc programme and the regular Erasmus MC MD curriculum

The MSc programme and the regular Erasmus MC MD curriculum The MSc programme and the regular Erasmus MC MD curriculum In September 2008, Erasmus MC has implemented the Bachelor/Masters structure (BaMa) in its regular medical curriculum (codename ErasmusArts 2008

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Programma Bachelor- en Masteropleiding Informatica 2009-2010

Programma Bachelor- en Masteropleiding Informatica 2009-2010 Programma Bachelor- en Masteropleiding Informatica 2009-2010 Curriculumcommissie Redactie: Jos Roerdink Laatst herzien: 26 maart 2009 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Bacheloropleiding 1 3 Masteropleiding

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

ONDERNEMERSCHAP (Nederlandstalig)

ONDERNEMERSCHAP (Nederlandstalig) ONDERNEMERSCHAP (Nederlandstalig) LEERDOELEN 1. Inzicht krijgen in de waarde van creatief ondernemerschap door de marktwaarde van je kunst te leren waarderen. 2. Het ontwikkelen van fundamentele marketing-

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

De waaier van informaticadisciplines. Lex Bijlsma en Rik Bos Open Universiteit 4 april 2013

De waaier van informaticadisciplines. Lex Bijlsma en Rik Bos Open Universiteit 4 april 2013 De waaier van informaticadisciplines Lex Bijlsma en Rik Bos Open Universiteit 4 april 2013 Accreditatie Bolognaverklaring (1999): maatregelen voor internationale mobiliteit in Europees hoger onderwijs

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DE CONSUMENT IN DE ZORG? Fragmentatie ehealth initiatieven zorgen weer voor eilandjes in de zorg: ICT leveranciers, Regio s, Ziekenhuizen, Klinieken, Patiënt Verenigingen, Verzekeraars,

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

UNIVERSITY OF INFINITE AMBITIONS. MASTER OF SCIENCE SCIENCE EDUCATION AND COMMUNICATION

UNIVERSITY OF INFINITE AMBITIONS. MASTER OF SCIENCE SCIENCE EDUCATION AND COMMUNICATION UNIVERSITY OF INFINITE AMBITIONS. MASTER OF SCIENCE SCIENCE EDUCATION AND COMMUNICATION LERARENOPLEIDING NATUURKUNDE, WISKUNDE, SCHEIKUNDE, INFORMATICA EN ONTWERPEN Heb jij een technische bachelor gevolgd

Nadere informatie

Studiekeuzetraject. Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland

Studiekeuzetraject. Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland Studiekeuzetraject Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland Opbouw IB-diplomaprogramma Vak Nederlands binnen IB-diploma Higher level Standard level A versus B (B

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Profileren met open en online onderwijs

Profileren met open en online onderwijs Profileren met open en online onderwijs Keuze MOOC platform - op weg naar succes Ulrike Wild, WageningenUR If we will speak of MOOCs over 5 years, we don't know. But there will be a legacy and lasting

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Andre van Voorst : sr adviseur Kenwerk / Examenwerk Mirjam Hensels : projectleider BPV Handboeken Programma Inleiding

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Over dit formulier About this form Waarom dit formulier? Dit formulier is bestemd

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Case 1: add on Universiteit van Tilburg Link Class Collaborative Online International Learning

Nadere informatie

Het I*Teach project. Innovative Teacher BG/05/B/P/PP-166 038. Nico van Diepen Universiteit Twente

Het I*Teach project. Innovative Teacher BG/05/B/P/PP-166 038. Nico van Diepen Universiteit Twente Het I*Teach project Innovative Teacher B Nico van Diepen Universiteit Twente Overzicht Het project De doelen De resultaten De plannen Het project Internationaal / EU Leonardo Partners - Sofia University

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

Keuze vakken P&T Living

Keuze vakken P&T Living Keuze vakken P&T Living Antal Haans (A.Haans@tue.nl) Coach Technische Vakken P&T-LIVING 31 Maart 2015 1 P&T Major Binnen de TU/e bachelor school Keuze ruimte 60 ECTS 90 ECTS - Psychologie & methoden -

Nadere informatie

Resultaten. Harm Hospers

Resultaten. Harm Hospers Resultaten Harm Hospers Doelen? Gemotiveerde en getalenteerde internationale studenten interesseren en selecteren voor LAS Studenten een breed, open curriculum bieden, met bijzondere aandacht voor academische

Nadere informatie

Themasessie vluchtelingen. Frans van Hoek Marieke Hanekamp

Themasessie vluchtelingen. Frans van Hoek Marieke Hanekamp Themasessie vluchtelingen Frans van Hoek Marieke Hanekamp Wat in deze sessie? Strategisch Kader Terugkoppeling sessie in Brussel Brainstormen in subgroepen Strategisch Kader EU-beleid en doelstellingen

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

1. INFORMATICUS SOFTWAREONTWIKKELING (MARBIO-EDU-01)

1. INFORMATICUS SOFTWAREONTWIKKELING (MARBIO-EDU-01) Onderzoeksgroep Mariene Biologie Universiteit Gent werft aan (english version from page 4 onwards): 1. INFORMATICUS SOFTWAREONTWIKKELING (MARBIO-EDU-01) Uiterste inschrijvingsdatum: Sep 29, 2013 16:00

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Inclusive Education: competences for teacher training

Inclusive Education: competences for teacher training 08052014 Inclusive Education: competences for teacher training Evelien Dankert MSc Teacher Training Institute Leiden University of Applied Sciences The Netherlands Our goal in teacher training in relation

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 DUURZAAM overheidsgebouw Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 AGENDA : duurzaamheidscriteria 2 Grontmij Belgium NV part of Sweco Interactieve presentatie met twee kernvragen : 1. Wat is

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

U I T S P R A A K 1 4-0 5 2

U I T S P R A A K 1 4-0 5 2 U I T S P R A A K 1 4-0 5 2 van het College van beroep voor de examens van de Universiteit Leiden inzake het beroep van [naam], appellante tegen het Bestuur van de Faculteit der Geesteswetenschappen, 1.

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School 1 LOGO SCHOOL Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Naam School Algemene gegevens School De Blijberg International Department BRIN 14 HB Directeur Mrs L. Boyle Adres Graaf Florisstraat 56 3021CJ ROTTERDAM

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Introduction to KM Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Good to know Introductions Your CIKM experience Outline CIKM Sessions Tuesday Introduction to KM & Groupwork Introduction to (CI)KM Strategy

Nadere informatie

U I T S P R A A K 1 5-1 2 0

U I T S P R A A K 1 5-1 2 0 U I T S P R A A K 1 5-1 2 0 van het College van beroep voor de examens van de Universiteit Leiden inzake het beroep van [naam], appellant tegen het bestuur van de Faculteit Campus Den Haag, verweerder

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

European frameworks for VET

European frameworks for VET European frameworks for VET VLOR Brussels, 4 June 2014 Carlo Scatoli Vocational Training and Adult Learning 2002 The Copenhagen Declaration 30 November 2002 Strengthen the European dimension Improve transparency,

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

MINOREN EN MASTERS SBI:

MINOREN EN MASTERS SBI: MINOREN EN MASTERS SBI: Hier volgt een overzicht van de minoren en masters die SBI ers onder andere kunnen kiezen. Dit overzicht is niet bindend maar kan je wel een goede houvast bieden. Een groot deel

Nadere informatie

Curriculumherziening. Bacheloropleiding Informatiekunde. Eindtermen. Informatiekunde. Het eerste jaar. Bacheloropleiding 4/27/2010

Curriculumherziening. Bacheloropleiding Informatiekunde. Eindtermen. Informatiekunde. Het eerste jaar. Bacheloropleiding 4/27/2010 Bacheloropleiding Curriculum 2010-2011 Curriculumherziening Departement ß-faculteit Universiteit Utrecht onderwijs visitatie zelfevaluatie masteropleidingen bachelor informatiekunde vakgebied docenten

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

21-4-2016. Info voor B2 TOM studenten van. Opleiding Werktuigbouwkunde

21-4-2016. Info voor B2 TOM studenten van. Opleiding Werktuigbouwkunde 21-4-2016 Info voor B2 TOM studenten van Opleiding Werktuigbouwkunde PROGRAMMA Doel Derde jaar Minor Afstuderen Master ME Regelingen Tot Slot Doel Opleiden Academische Werktuigbouwer met oog voor wat er

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Klantbeleving als service strategie

Klantbeleving als service strategie Middagseminar Klantbeleving als service strategie 20 juni 2013, Utrecht Wat we al wisten over klantbeleving 1. Klanten denken op een irrationele, niet-lineaire manier; 2. Klanten kunnen hun denken en gedrag

Nadere informatie

Informatie over de Specialisatiefase / Masterfase

Informatie over de Specialisatiefase / Masterfase Informatie over de Specialisatiefase / Masterfase Faculteit biologie, maart 2004 Inleiding Deze onderwijsnieuwsbrief is een update en uitbreiding van de onderwijsnieuwsbrief nr. 1. Er wordt een overzicht

Nadere informatie

NAF Insight. Pieter Buitenhuis Danny Greefhorst Erik Proper

NAF Insight. Pieter Buitenhuis Danny Greefhorst Erik Proper NAF Insight Architectuurprincipes Pieter Buitenhuis Danny Greefhorst Erik Proper 1 Agenda 09.00-09.15 Welkomstwoord door Erik Proper 09.15-09.45 Introductie principes en boek door Danny Greefhorst 09.45-10.15

Nadere informatie

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Elena Cavagnaro, lector in service studies MLI & SEN 2013 09 06 1 9/6/2013 Agenda Even voorstellen Wereldbeelden Welk beeld hebben we van de wereld

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie