Dood of springlevend?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Dood of springlevend?"

Transcriptie

1 tijdschrift voor bibliotheek & archief De Paris Principles Dood of springlevend? Digitale data raadpleegbaar houden: meer dan het behoud van data De Bibus. Stilstaan bij het eerste jaar onderweg Stefaan Froyman over games en bibliotheken LIBER, het Europese netwerk van wetenschappelijke bibliotheken

2 Analyseren. Vergelijken. Beslissen. De meest efficiënte manier om uw elektronische bronnen te evalueren en weloverwogen budgetbeslissingen te maken. Prijsinformatie en gebruiksgegevens worden automatisch samengevoegd in een volledig overzicht. Diepgaande analyse van uw elektronische bronnen dankzij uitgebreide rapportagemogelijkheden. Weloverwogen inkoop- en vernieuwingsbeslissingen door nauwkeurige gebruiksinformatie. Deel gebruiksgegevens met uw consortium. Swets Information Services NV, Europark-Oost 34 C, 9100 Sint-Niklaas T E

3 editoriaal Het moeras Bruno Vermeeren, coördinator VVBAD VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Julie Hendrickx, Statiestraat 179, 2600 Berchem HOOFDREDACTEUR Julie Hendrickx REDACTIE Klaartje Brits, Jo Cooymans, Beatrice De Clippeleir, Gerd De Coster, Ingrid De Pourcq, Noël Geirnaert, Raf Guns, Myriam Lemmens, Kris Michielsen, Paul Nieuwenhuysen, Veronique Rega, Peter Rogiest, Saskia Scheltjens, Eva Simon, Inge Van Nieuwerburgh, Patrick Vanhoucke, Bruno Vermeeren. REDACTIESECRETARIS Tom Van Hoye REDACTIEADRES VVBAD META Statiestraat 179, 2600 Berchem Tel ADVERTENTIES LAY-OUT Marc Engels DRUK Enschedé-Van Muysewinkel META verschijnt 9x per jaar, niet in januari, juli en augustus. META is een uitgave van de VVBAD en is begrepen in het lidmaatschap, maar is ook verkrijgbaar als abonnement. Meer informatie op ISSN X Na de artikels over het streekgericht bibliotheekbeleid, vroegen de provincies META om een artikel te brengen over de provinciale bibliotheeksystemen. Met die systemen nemen de provincies en de VGC de lokale bibliotheken de zorg voor de ICT-infrastructuur uit handen, zodat zij zich kunnen richten op andere taken. Dat onderwerp had de redactie bewust terzijde gelaten, onder meer omdat over de pbs en en de eraan verbonden diensten, nogal wat discussie bestaat. Een artikel kon niet alleen de visie van de provincies en de VGC weergeven, maar moest ook ingaan op de positie van Bibnet en van de lokale openbare bibliotheken. Het werkstuk dat we voor dit nummer planden, verschijnt niet. De betrokkenen vonden het te fragmentair, te weinig informatief. Het was geen volledige analyse, citaten werden onvoldoende gekaderd. Publiceren zou de sector dieper het moeras in leiden. Mijn interpretatie: het was te journalistiek, te veel het leven zoals het is. Een volledige analyse van een complex probleem in vijf pagina s, is ook een onmogelijke opdracht. Nochtans is de problematiek voldoende bekend. Mijn analyse, voor zover dat kan in een editoriaal: Lokale bibliotheken, zelfs zij die bewust aansloten, zijn dikwijls niet tevreden met de dienstverlening van de provinciale bibliotheeksystemen. Een vervuilde catalogus is daarbij niet noodzakelijk het belangrijkste argument. Bibnet werkt mooie projecten uit, maar wekt frustratie op het veld omdat die niet toegankelijk zijn voor iedereen. Bovendien is het niet duidelijk waar al die projecten naartoe leiden. Dat verhaal hebben de lokale bibliotheken nochtans nodig om draagvlak te creëren bij hun eigen bestuur. De lokale bibliotheek houdt nog te veel vast aan oude manieren van werken. Maar ze beschikt ook niet over hefbomen om invloed uit te oefenen op het bovenlokale beleid. Er zijn natuurlijk tal van complicerende factoren, maar dit is wel de kern waar het om draait. De discussie zal dus voort gevoerd worden in besloten vergaderingen, in de wandelgangen van studiedagen en congressen, in gesprekken tussendoor. De argumenten zullen emotioneel blijven, fragmentair, weinig gekaderd. Ze zullen zelden hard gemaakt worden. Mijn interpretatie: We blijven nog even aanmodderen in het moeras. Mooi materiaal voor Het leven zoals het is. We staan op een kantelmoment. De voorbije jaren is er hard gewerkt aan een huis waarin de lokale bib, provincies en VGC en de Vlaamse overheid, elk hun plaats hebben. Als we willen dat het huis recht blijft staan als er een storm opsteekt, moeten we wel wat zwakke plekken in de constructie aanpakken. Nu. Want ondertussen is Dexia gered en we weten allemaal wie de prijs daarvoor zal betalen. Wie onlangs nog sprak met bibliothecarissen uit Nederland, weet wat de term existentiële crisis inhoudt. Er is niet veel nodig om een sterke sector want dat zijn de openbare bibliotheken in Vlaanderen onderuit te halen. Laten we dat gebeuren? META

4 wij richten bibliotheken in... Appelweg 94 C B-3221 Holsbeek Tel.: Fax:

5 inhoud META 2011/8 Jaargang 87 - november Editoriaal Het moeras 4 Nieuws 8 Artikel Digitale data raadpleegbaar houden: meer dan het behoud van data Rony Vissers 14 Artikel De Bibus. Stilstaan bij het eerste jaar onderweg Ine D haene 19 Artikel Bij de 50e verjaardag: De Paris Principles, dood of springlevend? Piet De Keyser en Egbert De Smet 24 Signalement Verhuis bibliotheek en archief KMSKA 26 Etalage Sectie Archivering en Historiografie van de Belgische Senaat 27 Inzet Paul Gervoyse: We staan voor heel wat uitdagingen 28 Over de grens LIBER, het Europese netwerk van wetenschappelijke bibliotheken Wouter Schallier 31 Het cijfer Het plan 32 Essay Games en bibliotheken, een symbolisch dossier Stefaan Froyman 35 Column Microfobie Eva Simon Het citaat 36 De vraag Kan de collectievorming in uw bibliotheek beter? Paul Wouters en Jan Collet 37 Duurzaam Atelier Eco-cultuur 38 Kroniek Informatie aan Zee LIBER-conferentie 77e IFLA-congres 42 Recensies 44 Personalia 45 Zo gezegd Het nachtkastje Monique Vandenhoudt 46 Activiteiten 48 Uitzicht 30 Trend Game-industrie in evolutie: 'the next level' Jürgen Van Lerberghe META

6 nieuws Oproep Onderzoek geschiedenis bibliotheekgebouwen provincie Antwerpen De openbare bibliotheek van Hoboken, het eerste gebouw in Vlaanderen dat specifiek als bibliotheek ontworpen werd. Heel wat openbare bibliotheken werden nieuw gebouwd na het Vlaamse bibliotheekdecreet van Maar de (bouw)geschiedenis van bibliotheken gaat in België verder terug in de tijd. Omstreeks de nationale bibliotheekwet van 1921 telde ons land meer dan duizend bibliotheken van verschillende oorsprong. Deze waren ondergebracht in al dan niet speciaal hiervoor ontworpen ruimtes. Sommige zijn erkend om hun erfgoedwaarde en geregistreerd als monument, andere werden afgebroken of verbouwd. Sommige zijn bewaard gebleven maar vergeten. Als masterstudent in de Kunstwetenschappen en Archeologie aan de Vrije Universiteit Brussel onderzoekt Ingrid Vanhaevre de architectuur van de bibliotheken in de provincie Antwerpen. Ze richt zich in het bijzonder op de periode na de Eerste Wereldoorlog tot U kunt haar helpen. Hebt u meer informatie en/of documentatie over de bouwgeschiedenis van de bibliotheek in uw gemeente of weet u waar die te vinden is? Neem dan contact op met Ingrid Vanhaevre Nederlandse vertaling ISDIAH en ISDF Op 28 april 2006, iets meer dan vijf jaar geleden, werd de Nederlandse vertaling van de International Standard Archival Authority Record for Corporate Bodies, Persons and Families, kortweg ISAAR(CPF), voorgesteld op een studiedag in het Antwerpse Letterenhuis. Twee jaar eerder al werd de vertaling van de General International Standard Archival Description, ISAD(G), gefinaliseerd. Beide waren het resultaat van een ad hoc samenwerking tussen de Nederlandse Archiefschool en de Werkgroep Automatisering van de VVBAD. De vertaling van deze standaarden heeft zonder twijfel bijgedragen aan de verspreiding en het gebruik van de standaarden in Nederland en Vlaanderen. Sindsdien lanceerde het Committee on Best Practices en Standards van de International Council on Archives (ICA) nog twee andere archiefstandaarden: de International Standard for Describing Functions (ISDF) en de International Standard for Describing Institutions with Archival Holdings (ISDIAH). Hoewel hun impact als standaard kleiner is dan ISAD en ISAAR, blijft een vertaling van deze standaarden belangrijk. In het kader van verschillende archiefprojecten werden reeds kleine aanzetten gegeven, maar tot een volledige vertaling kwam het nog niet. Een aantal Nederlandse en Vlaamse archivarissen pikten echter de draad van het voormalige vertaalverband weer op en bereiden momenteel de vertaling van ISDIAH en ISDF voor. Aan Vlaamse zijde heeft de Werkgroep Automatisering van de VVBAD opnieuw haar steun toegezegd. Voor meer informatie kan je contact opnemen met Tom Cobbaert via Tom Cobbaert Geen extra geld voor Cultuur Einde september stelde de Vlaamse regering haar begroting voor 2012 voor. Geen goed nieuws voor het departement Cultuur. Dat kan de conclusie zijn. Ondanks de 378 miljoen in de Vlaamse begroting voor nieuw beleid en het toegepaste kaasschaafprincipe in het verleden zal cultuur geen extra middelen bekomen in Enkel de Vlaamse Opera en de amateurkunsten krijgen enige verhoging. De gelden gaan naar andere sectoren (vooral naar onderzoek, zorg, onderwijs, werk) en naar de te verwachten indexeringen van lonen en werkingskosten. Deze betreurenswaardige beslissing, meegegeven naar aanleiding van de septemberverklaring in het Vlaams Parlement, zorgt ervoor dat het aandeel van cultuur, jeugd, sport en media in het globale Vlaamse budget daalt van 4,60 naar 4,47 procent. De magere Vlaamse (cultuur)tijd blijft dus helaas aanhouden. (TVH) 4 META

7 nieuws Shortlist Beste Bibliotheek van Vlaanderen en Brussel Op 29 september werd de stemming voor de shortlist van de Beste Bibliotheek van Vlaanderen en Brussel geopend. Er werd massaal gestemd via de website. In het totaal werden er stemmen uitgebracht. Veel mensen maakten gebruik van de mogelijkheid om bij hun stem een toelichting te geven en het is vaak hartverwarmend te zien hoe bibliotheekgebruikers hun loyaliteit aan en tevredenheid over hun bibliotheek verwoorden. Na deze stemmingsronde is uit de longlist van 34 voorgedragen bibliotheken een shortlist voortgekomen van 12 bibliotheken: per provincie en het gewest Brussel de twee bibliotheken die de meeste stemmen gekregen hebben. De shortlist van 12 bibliotheken ziet er als volgt uit: Antwerpen: Balen en Bonheiden Limburg: Genk en Overpelt Oost-Vlaanderen: Dendermonde en Wachtebeke West-Vlaanderen: Veurne en Zwevegem Vlaams-Brabant: Leuven en Londerzeel Gewest Brussel: Elsene en Schaarbeek Tom Haeck nieuwe voorzitter sectie Archief Tom Haeck is archivaris bij het OCMW van Gent. Hij neemt het mandaat over van Hilde Van Ongevalle die zes jaar lang voorzitter was van de sectie Archief en Hedendaags Documentbeheer van de VVBAD. Tom zal nu ook in de Raad van Bestuur zitten van de vereniging. De VVBAD wenst Tom veel succes en bedankt Hilde voor het werk dat ze de afgelopen jaren gedaan heeft. (TVH) EU memorandum of understanding on Out-of-Commerce-Works Tijdens een ceremonie bij de Europese Commissie in Brussel op 20 september 2011 werd een memorandum ondertekend voor digitalisering en verder gebruik van Out-of-Commerce-Works. Dit memorandum werd ondertekend door een aantal representatieve organisaties van auteurs, uitgevers, beheersvennootschappen voor auteursrechten en ook door drie Europese bibliotheekorganisaties met de stille steun van IFLA. De eerste drie groepen waren vertegenwoordigd door: European Writers Council (EWC), Federation of European Publishers (FEP), European Publishers' Council (EPC), International Association of Scientific, Technical and Medical Publishers (STM), European Visual Artists (EVA), European Federation of Journalists (EFJ) en de International Federation of Reprographic Rights Organisations (IFRRO). Voor de bibliotheeksector tekenden EBLIDA (European Bureau of Library, Information and Documentation Associations, CENL (Conference of European National Librarians) en LIBER (Association of European Research Libraries). Doel van dit memorandum: basisprincipes vastleggen voor digitalisering en beschikbaarstelling van Out-of- Commerce-Works. Dat zijn niet meer commercieel beschikbare werken omdat deze niet langer beschikbaar worden gesteld via de gebruikelijke commerciële kanalen. De methode om dit laatste vast te stellen, zal afhankelijk zijn van de beschikbaarheid van bibliografische data infrastructuur. Of een werk out of commerce is of niet, zal dus moeten worden bekeken in het land waar het werk voor het eerst werd gepubliceerd. Dit memorandum is het resultaat van overleg tussen alle partijen onder de auspiciën van de Europese Commissie. Michel Barnier, Eurocommissaris voor interne markt en diensten, toonde zich bij de ondertekening in Brussel bijzonder blij met deze basisovereenkomst. Het auteursrecht blijft ook voor deze publicaties onverkort gehandhaafd (tot 70 jaar na het overlijden van de auteur), maar tussen bibliotheken en de auteursrechthebbenden kunnen overeenkomsten worden gesloten omtrent het digitaliseren en beschikbaar stellen van Out-of-Commerce- Works. Het wordt aan de contractvrijheid van partijen overgelaten om de juiste modaliteiten vast te leggen (zoals vergoeding voor de rechthebbenden, commercieel of niet-commercieel gebruik, de wijze waarop de morele rechten van auteurs moeten worden gerespecteerd etc.) Het SA&S (Samenwerkingsverband Auteursrecht en Samenleving) heeft op vraag van de UGent actief geparticipeerd in het overleg van acht maanden dat is voorafgegaan aan de ondertekening van dit memorandum. Met dit memorandum is het fundament gelegd voor samenwerking tussen de betrokken sectoren. Maar er blijft nog heel wat werk te doen vooraleer bibliotheken en andere organisaties vlot zullen kunnen overgaan tot het digitaliseren en ter beschikking stellen van niet meer commercieel beschikbare werken. Bibliotheken zullen daarna slechts een beperkt aantal instanties moeten contacteren om een licentie te verkrijgen. Daarvoor is het evenwel nodig dat representatieve beheersvennootschappen ook niet-leden kunnen vertegenwoordigen en dat vereist dan weer een aanpassing van de vigerende auteurswetgevingen naar het voorbeeld van de Scandinavische landen. Ook het probleem van grensoverschrijdend gebruik moet in de Europese context nog een oplossing krijgen. Misschien kan en passant en op diezelfde wijze ook het probleem van de verweesde werken aangepakt worden. In de Angelsaksische landen is er veel belangstelling voor dit memorandum en het nieuwe begrip van Out-of- Commerce-Works (min of meer gelijk aan het bekende begrip van Out of Print Books, maar nu aangevuld met e-books die niet meer commercieel verdeeld worden). Maar de zaken liggen daar toch wat anders omwille van rechtsregels waarover de bibliotheken in de rest van Europa niet beschikken: fair use en fair dealing. Julien Van Borm META

8 nieuws 28e Vlaams-Zeeuws Archivarissenoverleg Gebruik Creative Commons in Vlaamse erfgoedveld neemt toe Het auteursrecht werpt een substantiële drempel op voor de verspreiding van digitaal erfgoed. Omdat het klaren van rechten een tijdsintensief en duur proces is, opteren veel bewaarinstituten ervoor auteursrechtelijk beschermde werken niet te digitaliseren of digitaal beschikbaar te stellen. Volgens recent onderzoek nemen erfgoedorganisaties daarom hun toevlucht tot opencontentlicenties zoals Creative Commons Licenties (CCL), die een grotere flexibiliteit toelaten inzake het gebruik van auteursrechtelijk beschermde werken. DIGITAAL ERFGOED De studie vormt onderdeel van het IWT- PIM project Archipel en werd ondersteund door sectororganisaties BAM, FARO, VTi, de VVBAD en OKO. Door middel van een online vragenlijst werd een beeld verworven van het auteursrechtelijk beleid binnen het Vlaamse erfgoedveld en de attitude van deze organisaties ten aanzien van opencontentlicenties. In totaal namen 63 erfgoedinstellingen deel aan het onderzoek. In een vorige studie uit 2008 werd al gewezen op een groeiend bewustzijn en stijgende adoptie van CCL binnen het Vlaamse culturele en erfgoedveld. Het nieuwe onderzoek bevestigt de aandacht voor opencontentlicenties die erfgoedinstellingen toelaten hun rol als digitaal curator ten volle te spelen. Nu de rechtsgeldigheid van CCL in België recent werd bevestigd, staat niets een wijdverspreide toepassing van deze licenties nog in de weg? Of toch? digitale cultuurartefacten gedurende de jongste drie jaar gevoelig is toegenomen. Steeds meer instellingen zetten de stap om (delen van) hun collectie via internet te ontsluiten. Tegelijk is de proportie instellingen (28,8 procent) dat gebruik maakt van CCL lichtjes toegenomen. Hoewel deze licenties vaak geroemd worden voor hun flexibiliteit inzake gebruikshandelingen, stellen we vast dat CCL vaak niet flexibel genoeg zijn. Zo pleiten heel wat instellingen voor minder restricties inzake de verspreiding van materialen van lage resolutie of bedoeld voor nietcommercieel gebruik. Toch lijkt het erop dat het erfgoedveld een serieuze stap in de goede richting heeft gezet. KEERZIJDE Creative Commons mogen evenwel niet worden opgevat als een deus ex machina voor de auteursrechtelijke problematiek inzake erfgoedcollecties. Zo kunnen instellingen deze licenties enkel aanwenden als ze rechthebbende zijn, wat bij erfgoedorganisaties niet altijd evident is. Bovendien liggen collectieve beheersvennootschappen vaak dwars. De geldende standaardovereenkomsten voor collectief beheer laten immers geen ruimte voor individueel beheer zoals CCL. Een proefproject zoals het Nederlandse Buma/ Stemra onlangs lanceerde, zou de toepassing van CCL in het Vlaamse erfgoedveld dan ook zeker ten goede kunnen komen. Tom Evens Zesendertig archivarissen uit Zeeland, Oost- en West-Vlaanderen namen deel aan het overleg op 10 oktober in Vlissingen. Na de verwelkoming en de huishoudelijke vergadering werden inhoudelijke lezingen aangeboden. Leo Hollestelle (Zeeuws Archief) behandelde de gewijzigde communicatie binnen zijn instelling sinds de opstart van de genealogische website Zeeuwen Gezocht. Het publieksbereik is via deze website enorm toegenomen en vergt andere communicatiemiddelen (zoals een blog) naar de nu eerder digitale klanten toe. Ineke van den Broek (Gemeentearchief Schouwen-Duiveland) stelde de digitale dienstverlening in haar gemeentearchief voor. Hanneke van Aalst (Zeeuws Archief) trachtte de voordelen van het gebruik van MAIS- Flexis (De Ree Archiefsystemen B.V. Groningen/Nederland) voor de klanten aan te tonen. Lucie Verachten (Algemeen Rijksarchief Brussel) bracht de rijksarchiefgebruikers in kaart sinds de zoekrobotten op de notulen van de federale ministerraad en op de genealogische databank operatief zijn. Ad Tramper (Gemeentearchief Vlissingen) en Toon Franken (Zeeuws Archief) sloten het voormiddaggedeelte af met enkele beelden en impressies rond het belangrijke bedrijfsarchief van de Koninklijke Maatschappij De Schelde (Vlissingen). De verdere dag waren er vooral ontmoetingsmogelijkheden met de collega s voorzien en een sociaal programma: een middagmaal in de Belgische Loodsensociëteit, een geleid bezoek aan het Zeeuws Maritiem MuZEEum en een slotdrink in het Stadhuis. De resultaten tonen dat het aanbod van > Johan Vannieuwenhuyse 6 META

9 nieuws Dotmocracy voor erfgoedbibliotheken Voor de tweede keer organiseerden de Vlaamse Erfgoedbibliotheek en de VVBAD een overlegplatform voor erfgoedbibliotheken. De Vlaamse Erfgoedbibliotheek stelde er haar werking van het voorbije jaar voor en keek meteen naar het komende werkjaar. Nadruk lag daarbij op de eerste, voorlopige resultaten van de masterplannen preservering & conservering en bibliografische ontsluiting & digitalisering. Tegen het voorjaar moeten uit deze de nodige beleidsaanbevelingen afgeleid zijn. Uit de presentatie van onderzoeksmedewerker Sam Capiau onthouden we alvast dat er nog heel wat werk aan de winkel is en dat is allicht geen verrassing. David Coppoolse en Eva Wuyts gaven toelichting bij een aantal projecten van de Vlaamse Erfgoedbibliotheek. Paradepaardje wordt Flandrica.be, de virtuele Vlaamse erfgoedbibliotheek die in september volgend jaar gelanceerd wordt. Op de site zullen hoogtepunten uit de collecties getoond worden, maar ook representatieve documenten voor onze sociale en culturele geschiedenis. Achter de schermen is kennisdeling een belangrijke doelstelling. Met Adopt-a-book zet de Vlaamse Erfgoedbibliotheek in op bewustmaking van het grote publiek en van de overheid door fondsen te werven voor preservering en conservering van collecties en specifieke stukken. Hoogtepunt wordt de Erfgoeddag in In 2012 wordt er ook een steekproefmethode uitgewerkt voor schaderegistratie. De Vlaamse Erfgoedbibliotheek werkte het voorbije jaar ook mee aan Cometa, een model voor het maken van beschrijvingen op collectieniveau. Via Steven Van Impe, medewerker van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, waren de erfgoedbibliotheken ook betrokken bij de opmaak van de Beroepscode voor informatieprofessionals in bibliotheken en documentatiecentra. Maar overlegplatform zou een verkeerde term zijn als er alleen maar geluisterd kon worden. Via dotmocracy konden de aanwezigen hun mening geven over zeven scherp geformuleerde stellingen, gebaseerd op het onderzoek voor de masterplannen. Het was, net zoals de receptie achteraf, een ideaal netwerkmoment. (BV) > De Vlaamse Erfgoedbibliotheek stelde haar werking vzn het voorbije jaar voor. Foto's: Bruno Vermeeren. Hebt u ook nieuws voor deze rubriek? Stuur het naar META

10 artikel Digitale data raadpleegbaar houden Meer dan het behoud van data Foto: Ken Fager (kenfager.com). Rony Vissers, PACKED vzw Cultureel-erfgoedinstellingen bewaren steeds meer digitale informatieobjecten die snel ontoegankelijk worden als er niet proactief wordt gehandeld. De ontoegankelijkheid is mede het gevolg van het in onbruik geraken van informatiedragers, hardware, besturingssystemen, applicatiesoftware Om dit probleem op te vangen zijn er allerlei conserveringsstrategieën. Alhoewel het behoud van de hard- en software op zich geen langetermijnoplossing biedt, kan het er wel aan bijdragen. In 2000 was ik samen met de kunstenaars Herman Asselberghs en Els Opsomer één van de makers van de computergebaseerde installatie Mondophrenetic. Dit interactieve werk werd in de periode tentoongesteld in kunstinstellingen in verschillende Europese landen. Bezoekers van de tentoonstellingen werden niet alleen ondergedompeld in een stroom van tekst, klank en beeld vol associaties over een snelveranderende geglobaliseerde wereld, maar konden in de vorm van een 3 ½ floppydisk (zie illustratie) en nadien een cd-r, ook een stukje van Mondophrenetic mee naar huis nemen. Ze bevatten screensavers die op de eigen computer konden worden geïnstalleerd. Vandaag functioneren deze screensavers (en ook het eigenlijke werk) al lang niet meer op hedendaagse computers. Op enkele jaren tijd zijn de door de bezoekers gretig meegenomen floppydisks nutteloze objecten geworden. Hedendaagse computers hebben niet alleen geen floppydrive meer, ze zijn ook uitgerust met besturingssystemen die niet meer interoperabel zijn met de bestanden op de floppydisks. Deze schijnbaar banale problemen zijn illustratief voor de uitdagingen die zich stellen bij het behoud van digitale data in het algemeen. Van analoog naar digitaal De laatste decennia is de collectievorming van cultureelerfgoedinstellingen veranderd. Terwijl ze oorspronkelijk hoofdzakelijk informatieobjecten op klassieke dragers als papier en perkament verwierven en bewaarden, is dit vandaag niet langer meer het geval. Vandaag beheren deze instellingen niet enkel analoge informatie, maar in toenemende mate ook allerlei digitale data (teksten, cijfers, foto s, bewegende beelden, klankopnamen, ). Terwijl de meeste fysieke informatieobjecten slechts langzaam vergaan en ontoegankelijk worden, dreigen digitale data echter reeds op korte termijn ontoegankelijk te worden. Ze verdwijnen als niemand actie onderneemt om ze veilig te stellen. Terwijl we de Steen van Rosetta na meer dan tweeduizend jaar nog steeds relatief makkelijk kunnen raadplegen, is het lezen van data op disk cartridges, floppydisks, cd-roms vaak moeilijk of zelfs onmogelijk geworden. De traditionele conserveringspraktijk is in hoofdzaak gericht op de informatiedragers. De prioriteit is het verlengen van de levensduur van het papier, het perkament, de film, de magnetische tape door het stabiliseren van hun structuur en het beperken van de impact van interne en externe factoren die een bedreiging voor het materiaal vormen. Bij de bewaring van digitale collecties daarentegen beperkt men vaak de aandacht tot de bewaring van de digitale data zelf en is er minder aandacht voor de bewaring van de informatiedragers of van de soften hardware om toegang te krijgen tot de digitale data. Het uitgangspunt bij digitale archivering is immers dat de digitale data zodanig dienen te worden bewaard dat ze uitwisselbaar, en dus onafhankelijk zijn van het type informatiedrager, hardware, besturingssysteem, applicatiesoftware 8 META

11 artikel In cultureel-erfgoedinstellingen beschouwt men de informatiedrager, hardware, besturingssysteem en applicatiesoftware dan meestal ook louter als vervangbare hulpmiddelen. Ze zijn weliswaar noodzakelijk voor de bewaring, bewerking en raadpleging van de verschillende soorten digitale data, maar (meestal) tegelijkertijd en dit in tegenstelling tot de digitale data zelf vervangbaar. Het feit dat verschillende hedendaagse informatiedragers, computers en andere hardware echte designobjecten zijn, verandert dit niet. De waarde van de informatiedragers, computers en andere hardware ligt voor cultureelerfgoedinstellingen vooral in hun functionaliteit, en meestal niet in hun esthetische of materiële eigenschappen. Zodra een andere informatiedrager, computer of hardware hun functionaliteit overneemt, kunnen en zullen ze meestal worden vervangen. Alhoewel het behoud van hard- en software op zich geen langetermijnoplossing biedt, kan het er wel aan bijdragen. Obsoletie Iedereen aanvaardt vandaag dat informatiedragers, hardware en besturingssystemen niet eeuwig zullen blijven bestaan. Deze moeten om de paar jaar worden vervangen omwille van technische mankementen of gewoon omwille van de keuze van de producent. Toch verwachten we als gebruiker tegelijkertijd dat ondanks de korte levensduur van onze computers, servers, externe harde schijven of andere informatiedragers de digitale data voor lange tijd worden behouden en raadpleegbaar blijven. We veronderstellen bijna automatisch dat de nieuwere, betere modellen de duurzaamheid Deze schijnbaar banale problemen zijn illustratief voor de uitdagingen die zich stellen bij het behoud van digitale data in het algemeen. van onze digitale data zullen verzekeren. Spijtig genoeg is dit niet het geval. Informatiedragers, hardware en besturingssystemen worden vervangen door nieuwe types zonder dat zij noodzakelijkerwijze de volledige functionaliteit overnemen van hun voorgangers. De obsoletie of het in onbruik raken van informatiedragers die noodzakelijk zijn voor het opslaan, bewerken en raadplegen van digitale data, is dan ook een belangrijke uitdaging voor de duurzaamheid van digitale data. Ze is verantwoordelijk voor het raadplegingsprobleem. Een belangrijke rol hierin speelt de keten van onderlinge afhankelijkheden tussen de computer, zijn besturingssysteem, zijn applicatiesoftware en de externe elektronische apparatuur. Digitale data kunnen als bestanden worden bewaard op de harde schijf van de computer zelf, maar deze computer functioneert enkel als hij is uitgerust met een bepaald besturingssysteem. Veel digitale data worden vandaag trouwens niet bewaard op de computer zelf, maar op allerlei losse informatiedragers (van obsolete disk cartridges tot USB-sticks) en op externe apparaten. Om de digitale data op deze losse informatiedragers te raadplegen heeft men meestal niet enkel een computer nodig maar ook elektronische randapparatuur die kan worden verbonden met de computer (zoals floppydrives of diskdrives). De communicatie tussen de randapparatuur Twee 3 ½ floppy disks met Mondophrenetic -screensavers (Herman Asselberghs, Els Opsomer en Rony Vissers, 2000). Foto: PACKED vzw. en de computer gebeurt met behulp van een device driver. Hij treedt op als vertaler om een specifiek extern elektronisch apparaat te laten werken met een computer en zijn besturingssysteem. Bovendien zal ook specifieke applicatiesoftware noodzakelijk zijn om de opgeslagen bestanden te lezen. Deze applicatiesoftware zal maar draaien onder een welbepaald besturingssysteem, dat op zijn beurt weer een specifiek hardwareplatform vereist. Dit betekent dat om een bepaald bestand op een bepaalde informatiedrager te lezen zowel een specifieke computer en randapparatuur noodzakelijk zijn, alsook een bepaalde besturingssysteem, een device META

12 artikel driver en applicatiesoftware. Deze keten van onderlinge afhankelijkheden is de reden waarom men vandaag voor de langetermijnbewaring van digitale data aanbeveelt om ze te bewaren in een gestandaardiseerd, wijdverspreid en uitwisselbaar bestandsformaat. Om ontoegankelijkheid of verlies door obsoletie (of zelfs bit rot, het geleidelijke verval van opslagmedia of een softwareprogramma) te vermijden kan de collectiebeheerder in eerste instantie de digitale data (zonder informatieverlies) in een dergelijk bestandsformaat regelmatig kopiëren naar een nieuwe informatiedrager. Verversen van informatiedragers Dit regelmatig overzetten van data is wat men noemt het verversen van de drager. Dit is niet altijd even eenvoudig als dat het op het eerste zicht lijkt, zeker niet wanneer het bestand is opgeslagen op een obsolete informatiedrager. Zo ontving PACKED vzw enkele maanden geleden van een erfgoedinstelling een Iomega high capacity flexible disk cartridge 8 inch 10 megabyte (zie illustratie). Iomega bracht dergelijke disk cartridges op de markt in 1983, samen met de bijhorende Bernoulli disk drive (de zogenaamde Bernoulli Box). De Bernoulli-schijven werden oorspronkelijk beschouwd als vrij duurzame dragers omdat de eigenlijke schijf beschermd wordt door de cartridge waarin ze zit vervat. Vandaag kan men deze Iomega disk cartridges niet langer beschouwen als duurzame dragers, mede omdat de Bernouilli Box zeer zeldzaam is geworden. De erfgoedinstelling heeft de Iomega disk cartridge verworven zonder enige hard- of software en kan de opgeslagen data noch raadplegen, noch kopiëren naar een hedendaagse informatiedrager. Op basis van de informatie op het etiket veronderstellen we dat de schijf een DBF-bestand bevat, een eenvoudig formaat voor databasebestanden, waarschijnlijk vastgelegd met een apparaat dat draaide onder het besturingssysteem IBM PC-DOS. Om het bestand over te zetten en weer raadpleegbaar te maken zijn er twee opties: gebruik maken van de conversiediensten die worden aangeboden door commerciële bedrijven of een oplossing zoeken in de (internationale) erfgoedsector zelf. De eerste optie bleek duur: een kostprijs van minimaal 500 euro die verder kon oplopen tot enkele duizenden euro s. Dit is een (te) riskante investering omdat er onvoldoende informatie bestaat over de bestandsinhoud, en dus ook over de precieze waarde ervan voor de collectie van de cultureel-erfgoedinstelling. De tweede optie leidde naar een bereidwillige medewerker van het Computermuseum München die nog over hard- en software beschikt om bestanden op dergelijke disks te lezen en over te zetten. Spijtig genoeg slaagde ook hij er niet in om de data van de disk over te zetten. Waarschijnlijk is de schijf in de loop der jaren gedemagnetiseerd, waardoor de opgeslagen data zijn verdwenen. Dit had vermeden kunnen worden door het eerder over te zetten. Een andere mogelijke verklaring is dat de disk niet in IBM PC-DOS maar wel in CP/M geformatteerd is. De kans hiertoe is zeer klein. Maar om deze tweede optie uit te sluiten is De stoffige binnenzijde van een Apple Power Macintosh G3 (1997). Foto: PACKED vzw. het nodig iemand te vinden die de nodige apparatuur heeft om een voor CP/M geconfigureerde disk cartridge te lezen. Zonder precieze informatie over het (mogelijk) nog aanwezige bestand, stelt zich echter meteen hier de vraag of de tijdsinvestering wel in evenwicht is met de (potentiële) waarde van de data. Hierin schuilt dan ook het belang van allerlei metadata voor de bewaring van digitale bestanden. Dit voorbeeld lijkt misschien extreem omdat de disk cartridge reeds uit het begin van de jaren tachtig dateert. Hetzelfde probleem stelt zich echter ook bij SyQuest disk cartridges, Zip disks, en 3 ½ Terwijl we de Steen van Rosetta na tweeduizend jaar nog makkelijk kunnen raadplegen, is het lezen van data op floppydisks, cd-roms moeilijk of zelfs onmogelijk. 10 META

13 artikel floppydisks die recenter werden gebruikt. Migratie Het louter verversen van de drager zal in vele gevallen niet volstaan. De digitale data zullen immers niet alleen van een obsolete naar een hedendaagse informatiedrager moeten worden overgezet, maar ook van een obsoleet naar een hedendaags gestandaardiseerd bestandsformaat, zeker als men de raadpleegbaarheid op lange termijn wil verzekeren. Hoewel een DBFbestand nog kan worden gelezen, bewerkt en opgeslagen, kan het aangewezen zijn het voor langetermijnbewaring om te zetten naar een ander bestandsformaat (bijv. XML). Het raadplegingsprobleem van digitale data wordt echter nog complexer als niet enkel de data op de informatiedragers moet worden behouden, maar ook een bepaalde functionaliteit. Men vindt vandaag in de collecties van cultureelerfgoedinstellingen bijv. ook cd-roms, een andere obsolete informatiedrager. Vooral in de jaren tachtig en negentig was de cd-rom een populaire informatiedrager omdat het de mogelijkheid bood voor allerlei interactieve multimediatoepassingen. Door middel van een point-and-click interface kon de gebruiker vaak zowel tekst, klank, afbeeldingen, video s, animaties, raadplegen. Commerciële cd-roms werden vaak via dezelfde kanalen als boeken verkocht, en vaak ook gecombineerd. Populaire naslagwerken werden uitgegeven als cd-rom. Kunstenaars en/of muzikanten ontwikkelden interessante cd-roms die de status hadden van een soort elektronische kunstenaarsboeken, een kruising tussen een boek en een kunstobject. Tegen de eeuwwisseling raakte de cdrom echter als informatiedrager steeds meer in onbruik, door de opkomst van internet maar ook door eigen inherente beperkingen en die van zijn markt. Vandaag zou men de cd-rom uit de jaren tachtig kunnen beschouwen als een voorloper van sommige apps die worden aangeboden voor tablets en smartphones. Het probleem dat zich momenteel bij cd-roms stelt is tweeledig. Enerzijds dreigt er een verlies van inhoud doordat de ze fysiek verslechteren en onleesbaar worden. Anderzijds bestaat het gevaar dat ze niet langer afspeelbaar zijn doordat ze zijn geconfigureerd voor een bepaald besturingsprogramma. Wanneer er geen getrapte migratie naar een meer hedendaags gestandaardiseerd, wijdverspreid en uitwisselbaar bestandsformaat is gebeurd vooraleer de inhoud ontoegankelijk werd, is migratie vandaag vaak niet meer mogelijk. Om het werk op de cd-rom niet verloren te laten gaan, zou men kunnen overwegen om het te hermaken. Dit is echter enkel mogelijk als er een rechtstreekse toegang is tot Authenticiteit en integriteit Een belangrijk vraag bij het bewaren en raadpleegbaar houden van digitale informatieobjecten is de vraag naar hun authenticiteit. Bij de bepaling of een bepaald informatieobject (nog) authentiek is of niet, is het begrip integriteit belangrijk. Integriteit betekent dat het object intact moet zijn en niet zodanig is veranderd of gecorrumpeerd dat de betekenis ervan niet meer duidelijk is. Wijzigingen zijn tot op zekere hoogte aanvaardbaar, zolang bij informatieobjecten eigenschappen als het functioneren, de conceptuele betekenis, de materiële betekenis, het gedrag van het werk, de gebruikerservaring en de esthetiek niet worden aangetast. Eigenschappen als functionaliteit, het gedrag van het werk, de gebruikerservaring en de esthetiek zijn niet alleen belangrijk bij het behoud van de raadpleegbaarheid van informatieve cd-roms, maar ook bij die van bijv. games. Bij werken die zijn gemaakt door kunstenaars is ook het behoud van de intenties van de kunstenaar belangrijk. Andere eigenschappen die mee de authenticiteit bepalen zijn het originele materiaal van het digitale informatieobject en de sporen van de geschiedenis. Het is duidelijk dat deze laatste twee eigenschapen in een digitale omgeving die vaak wordt gekenmerkt door het verversen van informatiedragers en het migreren van bestandsformaten, moeilijk houdbaar zijn. Het probleem van de authenticiteit en integriteit stelt zich trouwens niet enkel met betrekking tot de afspeelapparatuur, maar ook met betrekking tot de weergaveapparatuur. Is een interactief werk dat is gemaakt voor gebruik op een beeldbuismonitor met een 4:3 aspect ratio nog wel hetzelfde werk als het wordt bekeken met een LCD-monitor en hierbij de 4:3 aspect ratio wordt uitgerekt tot 16:9 of de 4:3 aspect ratio wordt behouden met behulp van pillarboxing (zwarte stroken toegevoegd aan beide kanten van het beeld). Zeker als het werk is gemaakt met artistieke intenties of als de gebruikerservaring centraal staat is dit een belangrijke vraag. META

14 artikel Een Iomega High Capacity Flexible Disk Cartridge 8 inch, 10/10,5 Megabyte (1983). Foto: PACKED vzw. de bestanden op de cd-rom. Vaak is er enkel toegang tot een uitvoerbaar bestand, en niet tot de individuele componenten. Hierdoor is vaak ook geen toegang mogelijk tot de eigenlijke broncode, wat eveneens noodzakelijk is om dergelijke interactieve werken te hermaken. Door het gebrek aan dergelijke toegang ontbreekt de informatie over de structuur van het werk en het functioneren van de verbindingen tussen de verschillende componenten op de cd-rom. Een mogelijk juridisch probleem is dat de Digital Rights Management-bescherming (DRM) op de cd-rom moet worden omzeild (en bovendien mogelijk zelfs nadien terug moet worden hersteld). Los van de vereiste tijd en arbeid voor het hermaken, zijn er dus nog andere obstakels. Een evidente oplossing voor de cultureel-erfgoedinstelling en is daarom alsnog op zoek te gaan naar een computer met het gepaste besturingsprogramma om de inhoud op de cd-rom terug toegankelijk te maken. Dit is mogelijk, maar niet altijd haalbaar. Er moeten dan immers mogelijk evenveel types oude hardware en besturingsprogramma s worden verworven als dat er types cd-roms in de collectie zijn. Met de oude hardware en besturingsprogramma s zijn vaak ook geen recente toepassingen mogelijk. Maar bovenal verzekert deze oplossing geen toegang op lange termijn. Er komt aan alle hardware ooit een einde. Er dient dus met het oog op langetermijnbewaring een oplossing te worden gezocht die onafhankelijk is van de hardware en het besturingsprogramma. Emulatie Een oplossing die vaak wordt voorgesteld is emulatie. Hierbij zal men niet het oorspronkelijke computermodel en besturingsprogramma gebruiken en bewaren, maar door gebruik van hardware en/of software trachten een omgeving te creëren die de functies van het oorspronkelijke computersysteem overneemt. Voor een cd-rom die bijvoorbeeld is geconfigureerd voor een Mac Classic-omgeving van Apple, zal men op een hedendaagse computer software installeren die het besturingsprogramma Mac OS emuleert. Een voordeel van emulatie ten opzichte van migratie is dat het bestand zelf niet wordt aangetast; het oorspronkelijke bestandsformaat blijft behouden. Ook kan één emulator worden gebruikt voor verschillende informatieobjecten die eenzelfde besturingsprogramma vereisen. In de praktijk is emulatie echter niet eenvoudig. Cd-roms werden vaak ontwikkeld voor Mac OS of voor Windows, en niet noodzakelijk voor beiden. Voor emulatie van Mac OS bestaat er, in tegenstelling tot voor Microsoft Windows, geen commerciële emulatiesoftware en geen goede oplossing. Voor cd-roms die zijn ontwikkeld voor de Mac Classic-omgeving kan men wel gebruik maken van bijv. Sheepshaver (emulatie van Mac OS tot 9.0.4) en Basilisk II (emulatie van Mac OS 7.x tot 8.1). Maar dit verloopt niet probleemloos. De emulators worden zelf ook obsoleet. Sinds april 2008 ligt de ontwikkeling van Sheepshaver stil. Bovendien verloopt het gebruik vaak traag omdat alle instructies en het onderliggende systeem door de emulator moeten worden vertaald. Maar er is ook een juridisch probleem. Als men Sheepshaver of Basilisk II wil gebruiken, moet men beschikken over een kopie van Mac OS en een Macintosh ROM. De ROM (Read-Only Memory) is een kleine hoeveelheid geheugen in de computer die een speciaal programma bevat dat start wanneer de computer wordt opgestart. Dit programma is echter niet vrijgegeven door Apple. In principe kan men de ROM dus enkel op een legale manier gebruiken als men zelf ook reeds de oude bijhorende Apple Macintosh computer bezit. Virtualisering Een aanverwante conserveringsstrategie is virtualisering. Hiermee wordt een strategie bedoeld waarbij verschillende besturingssystemen draaien op één en dezelfde computer, en waarbij het hoofdbesturingsprogramma als gastheer optreedt voor een reeks gastbesturingsprogramma s. Ook deze virtualiseringssoftware raakt zelf doorheen de tijd obsoleet, maar in de praktijk is dit meestal efficiënter en dus sneller dan emulatie omdat niet alle instructies en het onderliggende systeem moeten worden vertaald maar enkel die instructies die het hoofdbesturingsprogramma betreffen. Bovendien kan bij virtualisering de volledige capaciteit worden gebruikt van de moderne Control Processing Unit (CPU). Maar ook hierin stelt zich het probleem dat populaire virtualiseringssoftware als Microsoft Virtual PC (in Windows 7 Windows Virtual PC genoemd), VMware Player en VirtualBox geen oplossing bieden voor de virtualisering van Mac OS. Men zal dan in een aantal gevallen ook virtualisering moeten trachten te combineren met migratie. Hiervoor is evenwel toegang tot de broncode vereist. Zo kan men proberen om de bestanden op een cd-rom voor een obsolete Mac OS te migreren tot ze leesbaar zijn door applicatiesoftware die niet enkel een Mac OS-versie kan schrijven maar ook een Windows-versie. Deze versie kan dan mogelijk worden afgespeeld met een virtuele oude versie van Windows. Iedere migratie brengt echter een gevaar op het verlies van een bepaalde functionaliteit met zich mee. 12 META

15 artikel Het behoud van hard- en software Alhoewel het louter bewaren van hard- en software op zich geen oplossing is om digitale informatieobjecten op lange termijn raadpleegbaar te houden, kan het wel een oplossing voor de korte termijn zijn en een bijdrage leveren aan een oplossing voor de lange termijn. Het is aan te raden om bij de verwerving van informatieobjecten op obsolete informatiedragers en in obsolete formaten bij de oorspronkelijke eigenaar te informeren of hij zijn hard- en software nog heeft en ze met het oog op de conservering van de informatieobjecten (al dan niet tijdelijk) ter beschikking kan stellen aan de erfgoedinstelling. Het is ook aan te raden om bij hem zoveel mogelijk informatie in te winnen over zowel de aanmaak als het gebruik van de bestanden. Enkele richtlijnen Het bewaren en operationeel houden van de hardware stelt een hele reeks uitdagingen, maar de levensduur kan worden verlengd door eenvoudige richtlijnen in acht te nemen. Bewaar hardware in een stofvrije omgeving, koel en droog, met een constante temperatuur en vochtigheidsgraad. Verwijder stof dat zich binnenin ophoopt, bij de openingen en in de buurt van de ventilator. Hou hardware niet constant aangesloten op het stroomnetwerk, maar op regelmatige tijdstippen (enkele uren). Plaats de hardware niet in een stand-by maar laat ze een beperkte tijd echt functioneren. Bovenal blijft het belangrijk dat indien informatieobjecten op obsolete informatiedragers worden verworven, de opgeslagen bits zo snel mogelijk worden omgezet naar een meer hedendaagse informatiedrager. Bovendien is het aangeraden om nadien de obsolete bestandsformaten zo snel mogelijk om te zetten naar een gestandaardiseerd, wijdverspreid en uitwisselbaar bestandsformaat als hierbij tenminste het behoud van de integriteit van de informatieobjecten kan worden verzekerd. Archief wordt verstand van zaken Adlib Archief is de professionele software voor het beheer van historische, bedrijfs- en overheidsarchieven. Duurzaam, want dankzij de open architectuur blijven uw archiefstukken tot in de lengte der dagen te raadplegen. In Adlib Archief beschrijft u uw archief tot op ieder gewenst niveau. De stukken worden overzichtelijk in context getoond, zodat u gerelateerde informatie direct in beeld heeft. Bovendien bieden verschillende zoekingangen u snel en gemakkelijk toegang tot alle bronnen. Met Adlib Archief legt u het verleden vast voor de toekomst Adlib Archief Uitgebreid Overzichtelijk Flexibel Van globaal tot gedetailleerd Conservering- en Restauratiemodule Studiezaalmodule Bewaarbeheer Inschrijvingen Meerdere zoekmogelijkheden Meertalig Internationale standaarden ISAD (G) EAD ISAAR(CPF) Unicode Integreerbaar met Adlib Bibliotheek en Adlib Museum tot één crossdomain systeem Databasekeuze MS SQL Server, Oracle en Adlib Open System API-koppelingen Aanpasbaar aan elk soort archief. Adlib Information Systems +31 (0) META

16 artikel De b i bus Stilstaan bij het eerste jaar onderweg Ine D haene, Coördinator bibus Zwevegem In het West-Vlaamse Zwevegem rijdt sinds 26 april 2010 de eerste biblioservicebus van België. De bibus brengt de diensten van gemeente, OCMW en bibliotheek tot bij de bewoners van elke deelgemeente. Na één jaar bibus blikken we terug. Rittenschema, haltes, aantal bezoekers evalueren we en sturen we bij waar nodig. De gemeente Zwevegem bestaat uit vijf deelgemeenten: Heestert, Moen, Otegem, Sint-Denijs en Zwevegem. De deelgemeente Zwevegem bevindt zich in het noordwestelijk deel van de gemeente. Die deelgemeente is verstedelijkt en leunt aan bij de industriële Leievallei met Kortrijk en Harelbeke als naaste buren. In het oosten en het zuiden (de Scheldevallei) is Zwevegem erg landelijk. De open ruimte is erkend als landelijk waardevol gebied. De vier deelgemeenten bevinden zich in dat landelijk gebied. Centraal op het grondgebied ligt het kleine gehucht Knokke. Zwevegem telt inwoners. Meer dan de helft daarvan woont in de deelgemeente Zwevegem. De landelijke deelgemeenten tellen elk ongeveer inwoners. Deelgemeente Zwevegem is de centrumgemeente: Daar vinden we belangrijke voorzieningen als gemeentehuis, OCMW, sportfaciliteiten, bibliotheek, theatercentrum, werkwinkel, Geografisch gezien betekent dit dus dat de belangrijke gemeentelijke voorzieningen decentraal aangeboden worden, namelijk pal in het noorden, meer aanleunend bij Kortrijk, Harelbeke en Deerlijk dan bij de eigen deelgemeenten. De specifieke geografische situatie heeft als gevolg dat er nood is aan een oplossing om ervoor te zorgen dat alle inwoners alle diensten kunnen bereiken. Zowel het cultuurbeleidsplan als het gemeentelijk meerjarenplan erkenden die nood en van daaruit is er gezocht naar oplossingen voor de dienstverlening. Cultuur tot in alle uithoeken Het cultuurbeleidsplan trekt voor de bibliotheek na een SWOT-analyse, volgende conclusie: De Zwevegemse bibliotheek heeft een goed uitgeruste hoofdbibliotheek en een uitleenpost in drie van de vier deelgemeenten. De dienstverlening naar de wijken beperkt zich tot in stand houden van drie kleine territoriaal gebonden uitleenposten. Dit is niet langer houdbaar. Vanuit deze vaststelling kwamen volgende algemene doelstelling en acties tot stand: De bibliotheek wil de dienstverlening goed spreiden, zodat alle inwoners, ongeacht hun woonplaats, en alle scholen, ongeacht hun ligging, kansen krijgen om gebruik te maken van de bibfaciliteiten. Daarom zal de bibliotheek: alternatieven voor de spreiding van de dienstverlening, waaronder de biblioservicebus, onderzoeken op efficiëntie en haalbaarheid. mogelijkheden onderzoeken om bibliotheekservice en gemeentelijke dienstverlening in eenzelfde bedieningspunt te combineren In het beleidsplan 2008 van de gemeente vinden we gelijklopende noden. De gemeentediensten kampen al jaren met een huisvestingsprobleem. Het huidige gemeentehuis is te klein om alle diensten te huisvesten zodat de diensten verspreid liggen over de gemeente. In de deelgemeenten is er een aantal uur per week dienstverlening in de vroegere gemeentehuizen. Een dure situatie voor de gemeente, en bovendien weinig klantvriendelijk voor de inwoners. Daarom formuleerde de gemeente in haar beleidsplan drie prioriteiten: Bouwen en realiseren van een Nieuw Administratief Centrum: Een moderne, klantgerichte en efficiënte gemeentelijke administratie en investeren in moderne infrastructuur en de nieuwste werkingsmiddelen. Een klantvriendelijke, correcte en directe dienst - 14 META

17 artikel verlening op maat van de inwoner. We denken aan dienstverlening dicht bij de inwoner. Te realiseren met een speciaal uitgeruste gemeentebus, al of niet in combinatie met de biblioservicebus. Het project kreeg een vliegende start dankzij een artikel in Westinfo, de nieuwsbrief van de Provincie West-Vlaanderen. In het nummer van februari 2008 deed het Provinciaal Management Comité Plattelandsontwikkeling een oproep naar nieuwe projecten binnen het provinciaal plattelandsprogramma. Omdat onze vier deelgemeenten Heestert, Moen, Sint-Denijs en Otegem in het plattelandsgebied liggen, waagden we onze kans en eind maart 2008 dienden wij een dossier in voor een biblioservicebus. Begin juli 2008 volgde het positieve nieuws: Het project biblioservicebus Zwevegem kreeg erkenning als plattelandsproject en kwam daardoor in aanmerking voor cofinanciering. Het project kreeg voor ons meteen de hoogste prioriteit: Op 29 september 2008 gaf de gemeenteraad de principiële goedkeuring. Om de inwoners bij het project te betrekken, schreven we een wedstrijd uit waarbij de inwoners de naam van de bus konden kiezen. De naam bibus kwam als winnaar uit de bus: en subsidie van WINOB, het West-Vlaams streekgericht bibliotheekbeleid. De bibus rijdt De bibus rijdt volgens een vast wekelijks rittenschema. Hij staat wekelijks drie keer in elke deelgemeente: één keer aan de school van de deelgemeente (voor de duur van bijna 3.30 u.) en twee keer in de dorpskernen (1.30 u. per keer). Het gehucht Knokke bezoekt de bus twee keer (de halte ligt er aan de kerk vlak bij de school). Naast de regelmatige bezoeken aan de scholen houdt de bibus ook wekelijks halt bij het rust- en verzorgingstehuis in Heestert en het begeleidingstehuis voor jongeren in Sint-Denijs. De halteplaatsen aan de scholen bezoeken we alleen op schooldagen, niet in vakantieperioden of als de school gesloten is. Voor de bibliotheek geldt het uitgangspunt bib is bus en bus is bib waarmee we aangeven dat service en aanbod op beide locaties identiek is. Het aantal materialen op de bibus is natuurlijk wel kleiner dan in de bib: Bezoekers van de bibus kiezen uit meer dan boeken, maar ook dvd s, luisterboeken, snippertassen, Daisy-boeken, enz. bieden we aan. Een online catalogus én de kans om gratis materialen te reserveren, zorgen ervoor dat bibusbezoekers virtueel Voor de bibliotheek geldt 'bib is bus en bus is bib' waarmee we aangeven dat service en aanbod op beide locaties identiek is. De wil en de weg (naar ) Met bibliotheek en bestuur willen we alle inwoners, scholen en instellingen op het gemeentelijk grondgebied dezelfde kansen bieden op dienstverlening en dit ongeacht hun ligging of woonplaats en mobiliteit. Met de biblioservicebus maken we de gemeente actief aanwezig in de landelijke kernen en gaan we letterlijk naar de mensen toe met de slogan: gemeente en OCMW komen naar je toe, de bib komt naar je toe. We verhogen de leefbaarheid van de deelgemeenten door er de kwaliteit en bereikbaarheid van voorzieningen te garanderen. We brengen een nieuwe dynamiek teweeg in de landelijke kernen, door het aanbod te diversifiëren en te spreiden en door op een creatieve manier, opvallend aanwezig te zijn. Met de biblioservicebus bouwen we een doelmatig informatie- en begeleidingscentrum uit. De integrale aanpak en multifunctionaliteit (het één-loket-principe) moet leiden tot een doorzichtige en optimale dienstverlening en administratieve vereenvoudiging voor de klant. Met de biblioservicebus verkleinen we de afstand tussen inwoner en overheid. In de biblioservicebus bieden we daarom, naast de bibliotheekwerking en administratieve en sociale dienstverlening, een ruim scala aan publieke services aan. Met het biblioservicebusproject stimuleren we wederzijdse bevruchting. Het veelzijdige aanbod op de biblioservicebus zal een zeer verscheiden publiek aanspreken, waarbij de ene service bevruchtend kan werken voor de andere. We willen specifieke doelgroepen bereiken: - kinderen aan de halteplaatsen bij de scholen - ouders langs hun kinderen - senioren, kansarmen en gezinnen zonder wagen bij de halteplaatsen in de dorpskernen - bewoners van het rust- en verzorgingstehuis en jongeren van het begeleidingstehuis aan de halteplaats bij de instelling bib staat voor bibliotheek, het i -teken voor informatie en dienstverlening en bus verwijst naar de mobiliteit. Twee jaar en heel wat werk later was de bibus op 26 april 2010 een feit en startte de dienstverlening. De realisatie van de bibus is mee te danken aan subsidiëring: subsidie als plattelandsproject van Europa, Vlaanderen en de Provincie de volledige bibliotheekcollectie ter beschikking hebben. Op de twee publiekspc s kunnen ze zoeken in de catalogus maar ook internet gebruiken. Dagelijks rijdt de bibus naar de bibliotheek en laden en lossen we boeken en andere materialen. Om die mobiliteit van de collectie in de praktijk haalbaar te maken, kozen we voor een RFID-gestuurd META

18 artikel van de twee medewerkers is in het bezit van het rijbewijs C en bestuurt de bus. Twee personeelsleden betekent ook twee balies. We kozen voor een zittende en een staande balie. Die twee balies vertolken het klantgerichte concept van de bibus: Ik sta klaar om je te helpen én ik zit klaar om naar je te luisteren. Vlakbij de stabalie is bovendien een zelfuitleenbalie voor de bib. De bibus stuurt bij De bibuswerking volgen we op en kleine bijsturingen hebben we in het eerste werkjaar doorgevoerd. Maar op 26 april het OCMW. Bij de samenstelling van het eerste rittenschema hielden we rekening met de plaatselijke mobiele handel (bijv. vishandelaar) om op hetzelfde moment dezelfde plaatsen aan te doen. Nu is dit niet langer mogelijk omdat de mobiele handel niet meer aanwezig is in de deelgemeenten. Bezoekers en dienstverlening De bibus kan iedereen op ieder moment bezoeken. Rolstoelgebruikers of personen die moeite hebben met trappen kunnen binnen via de lift. Het gemiddeld aantal De overgrote meerderheid van de bezoekers is tevreden met de bibus. De bibus heeft dertien halteplaatsen. uitleensysteem. We wilden van bij het begin de bulkverwerking van wisselcollecties met RFID realiseren, maar op dit moment is dat nog niet gelukt. Klantvriendelijkheid en gebruiks gemak vinden we belangrijk. Dat proberen we ook te vertalen in de opstelling (ZIZO) en in de gebruiksmodaliteiten. Zo kan je: vrij kiezen waar je ontleende items terug inlevert: wat je leende op de bibus kan je ook inleveren in de bib en omgekeerd; e-services gebruiken voor opzoeken, verlengen, reserveren; gratis drie items reserveren en bij elke reservatie zelf je afhaallocatie bepalen; aanwezige items reserveren. Gemeente en OCMW rijden mee Ook de gemeentediensten leveren een uitgebreide dienstverlening: Inwoners kunnen op de bus terecht voor diensten van of vragen aan de dienst bevolking- en burgerzaken. Daarnaast kunnen ze er ook vuilniszakken, grabbelpassen, routekaarten, kopies, aankopen. Verder helpen we alle inwoners met vragen voor de gemeente en haar diensten. De bezoeker is na een bibusbezoek volledig geholpen of staat minstens één stap dichter bij het antwoord op zijn of haar vraag. Twee keer per week wordt de bibus bemand door een medewerker van het sociaal huis. Een verwarmingstoelage kon je vroeger enkel bij het OCMW aanvragen: Dat kan nu ook op de bibus. Er zijn steeds twee medewerkers aan boord die de klanten bijstaan met raad en daad. De bibliotheek levert per rit één medewerker, de tweede medewerker komt uit de dienst bevolking-en burgerzaken of van het sociaal huis. Door onderlinge uitwisseling van informatie zetten we onze medewerkers polyvalent in voor de dienstverlening. Eén 2011 was de bibus één jaar oud: Tijd om grondig terug te blikken op het voorbije werkjaar. Van april 2010 tot en met juni 2011 hebben we gegevens verzameld over de werking van de bibus. In juni 2011 namen we enquêtes af bij bezoekers en leerkrachten om te peilen naar de tevredenheid. De werking hebben we met de verzamelde info uitgebreid geëvalueerd. Halteplaatsen en rittenschema De bibus heeft dertien halteplaatsen. Per halteplaats evalueren we of de locatie veilig, zichtbaar en voldoende vlak is en of er WIFI-verbinding mogelijk is. Vijf halteplaatsen blijken niet te voldoen aan alle vereisten en we zoeken alternatieven die zich niet ver van de huidige locaties bevinden. Ook het wekelijks rittenschema ontsnapt niet aan een grondige inspectie en herwerken we. We brengen wijzigingen aan op basis van het bezoekersaantal op de verschillende halteplaatsen op verschillende momenten. Tegelijk willen we de momenten dat de bibus aanwezig is in een deelgemeente, afstemmen op de zitdagen van de maatschappelijk werkers van bezoekers (zonder leerlingen) per halte en per deelgemeente ziet er uit als volgt: Individuele bezoekers per deelgemeente Otegem 17 Moen 12,7 Sint-Denijs 12,9 Heestert 7,6 Knokke 4,6 Hoe verder de deelgemeente bij het centrum vandaan ligt, hoe hoger het aantal bezoekers. Vooral het gehucht Knokke valt op met het eerder lage bezoekersaantal. Veel inwoners van Knokke zijn georiënteerd op het centrum voor hun boodschappen en koppelen hieraan een bezoek aan de bibliotheek of het gemeentehuis. Uit de enquêtes blijkt dat de grootste groep komt voor het bibliotheekluik, daarna volgen de gemeentediensten (de dienst bevolking- en burgerzaken niet meegerekend), gevolgd door de dienst bevolking- en burgerzaken. De kleinste groep komt voor het sociaal huis (waaronder OCMW). Een logische volgorde als je weet dat de bibliotheek 16 META

19 artikel eerder een vrijetijdsaanbod heeft en de andere diensten vooral administratieve regelingen bieden die je op minder frequente basis nodig hebt (zoals de gemeentediensten) of een kleiner segment van de bevolking aanspreken (zoals het OCMW-sociaal huis). De overgrote meerderheid van de bezoekers is tevreden met de bibus. Als we de uitleencijfers van de vroegere uitleenposten naast die van de bibus leggen, zien we een verschuiving van volwassenen naar jeugd. De uitleningen voor de jeugd kennen een sterke stijging met 19 procent. De uitleningen voor volwassenen zijn echter met 31 procent gedaald. De bibus bereikt duidelijk de schoolgaande jeugd via de halteplaatsen aan de scholen, maar gezien de bibus s avonds en in het weekend niet uitrijdt, is de actieve volwassenen meer aangewezen op de hoofdbibliotheek. De cijfermatige vergelijking met de gemeenschapshuizen en de bibus kunnen we moeilijk maken: In de gemeenschapshuizen werden geen bezoekersaantallen bijgehouden (in iedere deelgemeente was er in de gemeenschapshuizen een aantal uur per week gemeentelijke dienstverlening, dit viel weg met de komst van de bibus). Het personeel merkt wel op dat de inwoners steeds meer en beter de weg vinden naar de bibus voor producten van dienst bevolking en burgerzaken. De vergelijking OCMW en sociaal huis met de bibus gaat nog moeilijker op. De bibus kan niet de privacy bieden die je vindt in een kantoor: Daarom zijn er in elke deelgemeente zitdagen van de maatschappelijk werkers van het OCMW en is de bibus geen vervanging van een eerdere dienstverlening. De meerderheid van de bezoekers die komt voor het sociaal huis/ OCMW vraagt de stookoliepremie aan. Ook meldingen De uitleningen voor de jeugd kennen een sterke stijging met 19 procent. voor het preventiemeldpunt komen geregeld binnen op de bibus. Behalve het bibliotheekbezoek komen de bezoekers o.m. naar de bibus voor: een aanvraag van de eid; een aanvraag van of info over het rijbewijs of reispas; de aankoop van vuilniszakken; nemen van kopies. Waar we in het eerste jaar vooral de werking wilden bestendigen en op punt zetten, kijken we er naar uit om in de toekomst onze dienstverlening en producten uit te breiden. Scholen en instellingen Naast de dorpskernen houdt de bibus halt aan vijf scholen en twee instellingen RVT Marialove en het begeleidingstehuis Huize ten Dries. Inwoners van de instellingen kiezen zelf wanneer ze naar de bibus komen, met de scholen maakten we afspraken over wanneer welke klas komt om boeken terug te brengen en te ontlenen. Om praktische redenen komen de kleuters minder vaak naar de bibus dan de oudere schoolkinderen. Dit is ook het geval in de bibliotheek. In sommige deelgemeenten zat de bibliotheekuitleenpost in de school, een andere deelgemeente had helemaal geen uitleenpost. Met de bibus krijgen nu alle leerkrachten en leerlingen van de deelgemeenten en het gehucht Knokke dezelfde mogelijkheden voor bibliotheekbezoek, ongeacht de ligging van hun school. Met gratis reservaties en het aanbod van themacollecties voor leerkrachten hebben we vele vragen opgevangen. Het valt op dat verschillende leerkrachten de bibus aanduiden als een stimulans voor kinderen om te lezen. ICT Een cruciaal onderdeel in het verhaal van de bibus is informatie- en communicatietechnologie (ICT). Volgende apparatuur is aanwezig op de bus: twee baliepc s, twee publiekspc s, een zelfuitleenbalie, een bancontacttoestel, een print- en kopieerapparaat, een presentatiescherm binnen en buiten de bus en een lichtkrant aan de buitenkant. Al deze apparatuur laat ons toe om de productencatalogus, het intranet van de gemeente, internet (o.m. aquabrowser), bibliotheekprogramma s, allerlei programma s voor gemeentelijke dienstverlening te gebruiken. Een goede online verbinding is essentieel. Bij de start waren er problemen met de verbinding die verliep via GPRS (dataverbindingen over GSM-netwerk). De bibus werkt op het platteland: net daar is de GPRS-dekking minder goed waardoor we niet kunnen rekenen op een constante, goede verbinding voor de data die wij moeten versturen en binnenhalen. De instabiliteit van de online verbinding stelt hoge eisen aan het offline systeem van het zelfuitleentoestel. De bibus is een pilootproject voor ons maar ook voor de betrokken firma s. Wij hebben in dat eerste werkjaar vaak een beroep moeten doen op hun deskundige hulp en advies. We zochten en vonden een oplossing met WIFI-antennes. Deze antennes installeerden we met de start van het nieuwe schooljaar aan alle scholen. Ze maken verbinding met de bibusantenne en META

20 artikel De bibus werd verkozen als 'bibliobus van het jaar 2010'. zorgen voor een betrouwbare en snelle online verbinding. In een volgende fase installeren we ook bij de andere halteplaatsen WIFI-antennes. De bibus is dagelijks op weg en de apparatuur is onderhevig aan trillingen van de motor en de werking van de zwaartekracht bij bochten of drempels. Zeker in de beginperiode kwam er al eens een kabel los te zitten en zelfredzaamheid bij het personeel is dan een pluspunt. Na verloop van tijd weten we grotendeels hoe problemen op te lossen of er op te anticiperen. Wie doet wat Met de start van de bibus is een bibuscoördinator aangeworven. De andere medewerkers werken in de diensten bevolking- en burgerzaken, bibliotheek of sociaal huis/ OCMW. We vinden het belangrijk dat we iedereen polyvalent kunnen inzetten en tegelijk actief is in één van de vermelde basisdiensten zodat alle kennis up-to-date is. Nu zijn er onder deze mensen Er zijn steeds twee medewerkers aan boord die de klanten bijstaan met raad en daad. drie chauffeurs die de opleiding voor het rijbewijs C volgden en dus ook met de bibus rijden. Voor een vierde chauffeur met bibliotheek als backofficedienst hebben we een vacature opengesteld die we in de loop van dit jaar wensen in te vullen. Maandelijks komt de groep medewerkers bijeen om afspraken te maken over de dagelijkse werking, maar ook om bij te leren over de diensten en producten. Deze bijeenkomsten blijken essentieel voor een goede werking. Bij de evaluatie valt de tijd op die we besteden aan de verplaatsing van de bibus van de ene naar de andere locatie, het laden en lossen van boeken neemt behoorlijk wat tijd in beslag. Financiering Voor de gemeente is de aanwezigheid van loketdiensten en bibliotheek in de deelgemeenten een must. Om die diensten kwalitatief te verzekeren waren investeringen nodig. De vereiste investeringskost voor vier goed uitgeruste uitleenposten van de bibliotheek kwam overeen met de investeringskost voor de bibus. Ook de werkingskosten voor de bibus zijn hoog, maar als we die kost plaatsen naast de kostprijs van vier uitleenposten én vier gemeenschapshuizen, is er voor de gemeente een duidelijke winsituatie. Een voertuig fulltime inzetten is veel voordeliger dan vier uitleenposten en vier gemeenschapshuizen uitrusten en onderhouden. Bovendien is de bibus niet beperkt tot dienstverlening in de vier deelgemeenten: Ook het gehucht Knokke en andere meer afgelegen wijken kunnen bediend worden. De investeringskosten voor de start van de bibus, komen neer op een totaalkost van euro. Hiervan werd euro gesubsidieerd en euro door de gemeente gefinancierd. De projectkosten zijn op te splitsen in acht onderdelen: projectkost Voertuig Ontwerpkosten* ICT en RFID Halteplaatsen Magazijn Opleiding Promotie dossierkost *o.m. logo Eind augustus kwam hier ook de installatie van de WIFIantennes bij. Naast de projectkost moet er jaarlijks ook een budget worden uitgetrokken voor de werking van de bibus: Werkingskost Personeel 4 FTE (front- en backoffice) 1xB, 3xC Opleiding (rijbewijs C) per persoon Diesel / ad blue per jaar Technisch onderhoud 500 per jaar Carwash 40 per beurt Verzekering per jaar Bancontact per jaar GPRS per jaar Ten slotte de bibus wint Het eerste jaar bibus is een feit. Het aantal bezoekers, de redenen van bezoek en de reacties van de gebruikers duiden er op dat de bibus een antwoord geeft op een vraag. Een vraag naar gemeentelijke, bibliotheek en OCMWdienstverlening in de deelgemeenten. Het eerste jaar bibus was soms wennen voor de inwoners, maar ook voor de gemeente was de werking volledig nieuw. De ervaringen van het afgelopen jaar en de evaluatie zorgen er voor dat we de bibuswerking nog beter kunnen afstemmen op de noden en de vragen van de inwoners. De bibus is een goede keuze die duidelijk beantwoordt aan de vooropgestelde doelstellingen. Zowel bestuur als inwoners zijn trots op de bibus! En we zijn niet de enigen die er zo over denken. De bibus werd gekozen als bibliobus van het jaar 2010 en mag zich ook de winnaar noemen van de wedstrijd prima plattelandsproject Tot binnenkort op de bibus? > 18 META

Digitale data raadpleegbaar houden

Digitale data raadpleegbaar houden Digitale data raadpleegbaar houden Meer dan het behoud van data Foto: Ken Fager (kenfager.com). Rony Vissers, PACKED vzw Cultureel-erfgoedinstellingen bewaren steeds meer digitale informatieobjecten die

Nadere informatie

Een workshop rond het maken van beschrijvingen op collectieniveau

Een workshop rond het maken van beschrijvingen op collectieniveau COMETA STAP VOOR STAP Een workshop rond het maken van beschrijvingen op collectieniveau 31 januari 2012 Versie 1.0 IN DEZE WORKSHOP Wat is het Cometa-model? Waarom beschrijven op collectieniveau? Wat is

Nadere informatie

Bios2 Thema in de kijker Bibliotheekinfrastructuur

Bios2 Thema in de kijker Bibliotheekinfrastructuur Bios2 Thema in de kijker Bibliotheekinfrastructuur Bios2 thema reeks Oktober 2014 Het agentschap Sociaal-Cultureel Werk voor Jeugd en Volwassenen verzamelt via de rapporteringstool Bios2 al geruime tijd

Nadere informatie

Digitaal archiveren. Timo van Houdt werkgroep Archieven

Digitaal archiveren. Timo van Houdt werkgroep Archieven Digitaal archiveren Timo van Houdt werkgroep Archieven Digitale dementie Digitaal Analoog Virtueel Fysiek Bestand Document Digitaal werken = normaal Digitaal archiveren = problematisch Vandaag Gisteren

Nadere informatie

Digitaliseren in de heemkundige kring

Digitaliseren in de heemkundige kring Digitaliseren in de heemkundige kring Lesgever: Francis Vlieghe Organisator: Heemkunde Vlaanderen Digitaliseren in heemkundige kring Bedoeling van deze les Algemeen inzicht verwerven in de termen digitaliseren

Nadere informatie

Windows 10. 2015 Training voor 50-plussers. PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.

Windows 10. 2015 Training voor 50-plussers. PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus. 2015 Training voor 50-plussers PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Windows 10 TRAINING VOOR 50- PLUSSERS Inhoud opgave. Pagina 01-0 7

Nadere informatie

DigiGIDS@work Criteria voor het bewaren van e-mails

DigiGIDS@work Criteria voor het bewaren van e-mails DigiGIDS@work Criteria voor het bewaren van e-mails Colofon Archief en Museum voor het Vlaams leven te Brussel Arduinkaai 28 1000 Brussel Auteur: Stephanie Aertsen Vormgeving: Kevin Van Campenhout Afbeeldingen:

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 2 Waar moet uw pc aan voldoen?... 2 De installatie:... 4 De computer gereed maken voor gebruik:...

Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 2 Waar moet uw pc aan voldoen?... 2 De installatie:... 4 De computer gereed maken voor gebruik:... Versie: 1.1 Gemaakt door: Whisper380 Eigenaar: whisper380-computerhulp Datum: 17-09-2010 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 2 Waar moet uw pc aan voldoen?... 2 De installatie:... 4 De computer gereed maken

Nadere informatie

Hoe selecteer je preserveringstools? Sara van Bussel. Koninklijke Bibliotheek

Hoe selecteer je preserveringstools? Sara van Bussel. Koninklijke Bibliotheek Hoe selecteer je preserveringstools? Sara van Bussel Koninklijke Bibliotheek Hoe selecteer je preserveringstools? Het probleem van digitale duurzaamheid Types digitale preservering Preserveringstools in

Nadere informatie

Het deponeren van elektronische documenten

Het deponeren van elektronische documenten Het deponeren van elektronische documenten Guido Goedemé, Josiane Motte en Brigitte Van Hemelrijck Koninklijke Bibliotheek van België Inleiding Het systeem voor het deponeren, ontsluiten en terugvinden

Nadere informatie

Vlaams Vereniging voor Bibliotheek-, Archief- en Documentatiewezen vzw

Vlaams Vereniging voor Bibliotheek-, Archief- en Documentatiewezen vzw 1 Situering De VVBAD sloot in 2002 een beheersovereenkomst met de Vlaamse Gemeenschap. De VVBAD zal structureel overleg in de sector organiseren en ontvangt hiervoor een jaarlijkse subsidie van 0.000 euro

Nadere informatie

Network-centric approach of sustainable digital archives

Network-centric approach of sustainable digital archives Network-centric approach of sustainable digital archives 1. Partners Het consortium: de onderzoekers: IBBT-project office: Nico Verplancke IBBT-MMLAB-UGent: Rik Van de Walle IBBT-SMIT-VUB: Caroline Pauwels

Nadere informatie

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking Dit document is de handleiding voor de installatie, configuratie en werking van de DMS Plugin. Versie 1-12/09/2005 Inhoudstafel 1 Installatie...

Nadere informatie

BIJLAGE. Motivering van het voorliggende convenant

BIJLAGE. Motivering van het voorliggende convenant BIJLAGE CONVENANT VRIJWILLIGERSWERK IN UITVOERING VAN HET PROTOCOL BETREFFENDE DE SAMENWERKING TUSSEN DE MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN EN DE PROVINCIES TIJDENS DEZE LEGISLATUUR Motivering

Nadere informatie

PROCEDURES BETREFFENDE DE VERWERVING DOOR HET EUROPEES PARLEMENT VAN PRIVEARCHIEVEN VAN LEDEN EN VOORMALIGE LEDEN

PROCEDURES BETREFFENDE DE VERWERVING DOOR HET EUROPEES PARLEMENT VAN PRIVEARCHIEVEN VAN LEDEN EN VOORMALIGE LEDEN 2.2.8. PROCEDURES BETREFFENDE DE VERWERVING DOOR HET EUROPEES PARLEMENT VAN PRIVEARCHIEVEN VAN LEDEN EN VOORMALIGE LEDEN BESLUIT VAN HET BUREAU VAN 10 MAART 2014 HET BUREAU VAN HET EUROPEES PARLEMENT,

Nadere informatie

Bios2 Thema in de kijker Personeel in de bibliotheek

Bios2 Thema in de kijker Personeel in de bibliotheek Bios2 Thema in de kijker Personeel in de bibliotheek Bios2 thema reeks Oktober 2014 Het agentschap Sociaal-Cultureel Werk voor Jeugd en Volwassenen verzamelt via de rapporteringstool Bios2 al geruime tijd

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software.

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Algemeen Met de KYOCERA scannen naar van Brug Software beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar het Notarieel

Nadere informatie

PDF-WORKFLOW. Hogeschool Gent 2e kan grafische en reclame vormgeving Departement KASK academiejaar 2002-2003

PDF-WORKFLOW. Hogeschool Gent 2e kan grafische en reclame vormgeving Departement KASK academiejaar 2002-2003 PDF-WORKFLOW Hogeschool Gent 2e kan grafische en reclame vormgeving Departement KASK academiejaar 2002-2003 1.0 Wat is PDF? Portable Document Format Is het standaard formaat voor het uitwisselen van belangrijke

Nadere informatie

Acquisitiebeleidsplan Noord-Hollands Archief 2015-2020

Acquisitiebeleidsplan Noord-Hollands Archief 2015-2020 Acquisitiebeleidsplan Noord-Hollands Archief 2015-2020 Maart 2015 Het Noord-Hollands Archief wil fungeren als het geheugen van de provincie Noord-Holland en de aangesloten gemeenten in Kennemerland en

Nadere informatie

Nederlands Muziek Instituut en Haags Gemeentearchief 2013-2016

Nederlands Muziek Instituut en Haags Gemeentearchief 2013-2016 Samen werken aan een gezamenlijke toekomst Nederlands Muziek Instituut en Haags Gemeentearchief 2013-2016 [Verkorte versie] 1. Inleiding Bij de advisering door de commissie Hirsch Ballin is ten aanzien

Nadere informatie

Netwerk Digitaal Erfgoed / Werkgroep Monitoring Vragenlijst aan NDE-projecten 2013/2014

Netwerk Digitaal Erfgoed / Werkgroep Monitoring Vragenlijst aan NDE-projecten 2013/2014 Netwerk Digitaal Erfgoed / Werkgroep Monitoring Vragenlijst aan NDE-projecten 2013/2014 Deze vragenlijst dient om een totaalbeeld te krijgen van de resultaten van de projecten die in 2013/2014 gefinancierd

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe.

Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe. Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe. Algemeen Met de KYOCERA scannen naar Exact Globe beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar Exact Globe. Met deze oplossing

Nadere informatie

Naam: Oumaima Bekour Klas: M4b ICT De Lange. Hardware

Naam: Oumaima Bekour Klas: M4b ICT De Lange. Hardware Naam: Oumaima Bekour Klas: M4b ICT De Lange Hardware Inleiding 1. Geschiedenis van de computer 2. Hardware 3. Interne componenten en Randapparatuur Geschiedenis De computer is uitgevonden door het rekenen.

Nadere informatie

Swhite bvba Frankrijklei 104 bus 3.1 2000 Antwerpen. support@flux.be flux.be. Flux webdesign. Versie 1.0.2

Swhite bvba Frankrijklei 104 bus 3.1 2000 Antwerpen. support@flux.be flux.be. Flux webdesign. Versie 1.0.2 Swhite bvba Frankrijklei 104 bus 3.1 2000 Antwerpen support@flux.be flux.be Flux webdesign Versie 1.0.2 Inhoudstafel 1. Inleiding... 3 2. Starten... 3 3. Menu... 4 4. Pagina s... 5 4.1. Bewerk de pagina...5

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager Algemeen Met de KYOCERA Scannen naar UNIT4 DocumentManager beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar UNIT4 DocumentManager

Nadere informatie

Kurzweil 3000 op Mac OS X

Kurzweil 3000 op Mac OS X Kurzweil 3000 op Mac OS X Instructies voor het gebruiken van Kurzweil 3000 voor Windows op Mac OS X met behulp van een virtueel besturingssysteem Probleemstelling Installatie Instellingen Overzicht links

Nadere informatie

Dit kunt u vinden op internet via deze link: http://www.adobe.com/nl/products/digitaleditions/help/

Dit kunt u vinden op internet via deze link: http://www.adobe.com/nl/products/digitaleditions/help/ BELANGRIJKE NOOT OVER e-books: e-books in epub formaat, zijn beveiligd met DRM (Digital Rights Management) Om digitale E-Books te downloaden en lezen op uw ereader, epub formaat, heeft u het programma

Nadere informatie

WINDOWS 8. Windows 8. 2012 Training voor 50-plussers

WINDOWS 8. Windows 8. 2012 Training voor 50-plussers WINDOWS 8 2012 Training voor 50-plussers PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Windows 8 T R A I N I N G V O O R 5 0 - P L U S S E R S A

Nadere informatie

Historische Vereniging Warder Bedrijfsplan 2011

Historische Vereniging Warder Bedrijfsplan 2011 Historische Warder Bedrijfsplan 2011 februari 2011 1 van 7 samenvatting Op 21 januari is de Historisch Warder opgericht. De vereniging heeft tot doel om: de geschiedenis van Warder vast te leggen en zo

Nadere informatie

aan de slag met archief en documentatie lessenreeks over archief- en documentatiebeheer voor de lokale erfgoedhouder

aan de slag met archief en documentatie lessenreeks over archief- en documentatiebeheer voor de lokale erfgoedhouder aan de slag met archief en documentatie lessenreeks over archief- en documentatiebeheer voor de lokale erfgoedhouder Steeds meer mensen in Vlaanderen zijn geboeid door geschiedenis en erfgoed. Er wordt

Nadere informatie

Handleiding Nero ImageDrive

Handleiding Nero ImageDrive Handleiding Nero ImageDrive Nero AG Informatie over copyright en handelsmerken De handleiding van Nero ImageDrive en de volledige inhoud van de handleiding zijn auteursrechtelijk beschermd en zijn eigendom

Nadere informatie

DigiGIDS@work. Digitale opruimdag: de mappenstructuur onderhouden

DigiGIDS@work. Digitale opruimdag: de mappenstructuur onderhouden DigiGIDS@work Colofon Archief en Museum voor het Vlaams leven te Brussel Arduinkaai 28 1000 Brussel Auteur: Stephanie Aertsen Vormgeving: Kevin Van Campenhout Afbeeldingen: Luc Vermeersch Verantwoordelijke

Nadere informatie

1.2 Onder welke voorwaarden zou u scans en beschrijvingen van documenten beschikbaar willen stellen via een gezamenlijk platform?

1.2 Onder welke voorwaarden zou u scans en beschrijvingen van documenten beschikbaar willen stellen via een gezamenlijk platform? Aantal verstuurde enquetes Aantal ingevulde enquetes % responders 71 21 30% 1.2 Onder welke voorwaarden zou u scans en beschrijvingen van documenten beschikbaar willen stellen via een gezamenlijk platform?

Nadere informatie

1 Handleiding LIMO Faculteit Architectuur KU Leuven, campus Sint-Lucas Brussel

1 Handleiding LIMO Faculteit Architectuur KU Leuven, campus Sint-Lucas Brussel 1 Handleiding LIMO Faculteit Architectuur KU Leuven, campus Sint-Lucas Brussel 1. Toegang tot LIMO Om optimaal gebruik te kunnen maken van het zoekpotentieel van Limo moet je ervoor zorgen dat je verbonden

Nadere informatie

Actieplan 2009 VLAAMSE VERENIGING VOOR BIBLIOTHEEK-, ARCHIEF- EN DOCUMENTATIEWEZEN VZW 1. SITUERING

Actieplan 2009 VLAAMSE VERENIGING VOOR BIBLIOTHEEK-, ARCHIEF- EN DOCUMENTATIEWEZEN VZW 1. SITUERING Actieplan 2009 VLAAMSE VERENIGING VOOR BIBLIOTHEEK-, ARCHIEF- EN DOCUMENTATIEWEZEN VZW 1. SITUERING De VVBAD sloot in 2002 een beheersovereenkomst met de Vlaamse Gemeenschap. De VVBAD zal structureel overleg

Nadere informatie

Dataportabiliteit. Auteur: Miranda van Elswijk en Willem-Jan van Elk

Dataportabiliteit. Auteur: Miranda van Elswijk en Willem-Jan van Elk Dataportabiliteit Auteur: Miranda van Elswijk en Willem-Jan van Elk Cloud computing is een recente ontwikkeling die het mogelijk maakt om complexe ICTfunctionaliteit als dienst via het internet af te nemen.

Nadere informatie

archiveringsdiensten in een shared services model

archiveringsdiensten in een shared services model DIGITAAL ARCHIEF VLAANDEREN archiveringsdiensten in een shared services model Luc Truyens, VIAA/DAV EFFICIËNTIE Digitaal tijdperk 24/24/7/7 en WWW Concurrentieel voordeel, Voordelen digitaal werken optimaal

Nadere informatie

lenen & inzien lenen en inzien_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:37

lenen & inzien lenen en inzien_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:37 lenen & inzien lenen en inzien_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:37 lenen en inzien_folder_a5_def.indd 2 11-04-11 12:37 lenen & inzien Bibliotheek Den Haag heeft veel te bieden, maar u zult vooral plezier

Nadere informatie

De passie heeft mij echt ontroerd

De passie heeft mij echt ontroerd Interview met fotograaf Stefan Tavernier naar aanleiding van zijn opdracht voor de Vlaamse Erfgoedbibliotheek. Interview: Tom Van Hoye en Bruno Vermeeren. De passie heeft mij echt ontroerd Bij dit nummer

Nadere informatie

CAG/13/12.12/DOC.104 bijlage 1

CAG/13/12.12/DOC.104 bijlage 1 Modellicenties voor open data Versie 1.1 CAG/13/12.12/DOC.104 bijlage 1 Licentiemodellen open data v1.1 2 Inleiding In deze nota worden een aantal modellicenties voorgesteld voor het ter beschikking stellen

Nadere informatie

Hoe werkt de Lightroom catalogus

Hoe werkt de Lightroom catalogus Hoe werkt de Lightroom catalogus Lightroom 1.0 werd op 19 februari 2007 door Adobe uitgebracht. Lightroom voegde iets toe dat Camera Raw en in mindere mate Adobe Photoshop Bridge niet hebben, namelijk

Nadere informatie

Functiekaart. Functie. Doel van de entiteit. Plaats in de organisatie. Functienaam: assistent-dienstleider. Dienst: Bibliotheek

Functiekaart. Functie. Doel van de entiteit. Plaats in de organisatie. Functienaam: assistent-dienstleider. Dienst: Bibliotheek Functie Graadnaam: assistent-dienstleider Functienaam: assistent-dienstleider Functiefamilie: administratief uitvoerend Functionele loopbaan: B1-B3 Afdeling: Vrije tijd Dienst: Bibliotheek Subdienst: Administratie

Nadere informatie

file:///c:/documents%20and%20settings/swa.windows-tf3kua... Driver help

file:///c:/documents%20and%20settings/swa.windows-tf3kua... Driver help 1 van 5 17/03/2006 17:25 Driver help Wat is een driver? Waarom heb ik een nieuwe driver nodig? Welke driver heb ik nodig? Hoe download ik een driver? Hoe installeer ik een driver? Drivers downloaden Wat

Nadere informatie

INSTALLEREN MET SYMANTEC GHOST

INSTALLEREN MET SYMANTEC GHOST INSTALLEREN MET SYMANTEC GHOST MTSO-INFO-EXTRA 2 VAKGROEP MTSO 2001 Faculteit PSW Universiteit Antwerpen Contact: prof. dr. Dimitri Mortelmans (dimitri.mortelmans@ua.ac.be) Tel : +32 (03) 820.28.53 - Fax

Nadere informatie

Voorstudie CAHF-beleid omtrent digitale duurzaamheid. Bert Lemmens PACKED vzw 17 september 2013 S.M.A.K. Gent

Voorstudie CAHF-beleid omtrent digitale duurzaamheid. Bert Lemmens PACKED vzw 17 september 2013 S.M.A.K. Gent Voorstudie CAHF-beleid omtrent digitale duurzaamheid Bert Lemmens PACKED vzw 17 september 2013 S.M.A.K. Gent DIGITALISERING digitale communicatie > publiek # doelgroepen # kanalen # presentatievormen DIGITALISERING

Nadere informatie

Functionele beschrijving: Scannen naar AFAS Profit.

Functionele beschrijving: Scannen naar AFAS Profit. Functionele beschrijving: Scannen naar AFAS Profit. Algemeen Met de Kyocera Scannen naar AFAS Profit beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar AFAS Profit. Met deze oplossing

Nadere informatie

Onderzoek IS Interned Services wijst uit: Back-up en archivering van bedrijfsinformatie met name pijnpunt binnen MKB

Onderzoek IS Interned Services wijst uit: Back-up en archivering van bedrijfsinformatie met name pijnpunt binnen MKB Onderzoek IS Interned Services wijst uit: Back-up en archivering van bedrijfsinformatie met name pijnpunt binnen MKB Onderzoek IS Interned Services wijst uit: Back-up en archivering van bedrijfsinformatie

Nadere informatie

digitaliseren Archiveren kan je leren, les 4 Sint-Niklaas, 29 november 2008 Willem Vanneste

digitaliseren Archiveren kan je leren, les 4 Sint-Niklaas, 29 november 2008 Willem Vanneste digitaliseren Archiveren kan je leren, les 4 Sint-Niklaas, 29 november 2008 Willem Vanneste digitaliseren is 2 waarom digitaliseren? conservering toegankelijkheid automatisering substitutie backup 3 conservering

Nadere informatie

Schenken aan een museum?!

Schenken aan een museum?! Schenken aan een museum?! Er worden heel veel objecten en dus erfgoed bij de mensen thuis bewaard. Het begint meestal met een dingetje dat - vaak per toeval - gekregen of aangekocht wordt. Eens men daar

Nadere informatie

Vrijdag 1 april 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR. Officiële Opening Studio Alijn - Gent

Vrijdag 1 april 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR. Officiële Opening Studio Alijn - Gent Vrijdag 1 april 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Officiële Opening Studio Alijn - Gent Mijnheer de burgemeester, meneer de schepen, Dames en heren,

Nadere informatie

Vrijdag 7 september 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Vrijdag 7 september 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Vrijdag 7 september 2012 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Overhandiging kwaliteitslabel Erkend Cultureel Archief aan Archief OCMW Gent, Ieper en Waregem

Nadere informatie

Foto s bewaren. Met steun van de Vlaamse minister van Cultuur, Jeugd, Sport en Brussel

Foto s bewaren. Met steun van de Vlaamse minister van Cultuur, Jeugd, Sport en Brussel Digitale foto s worden net zoals andere digitale data op een digitale drager bewaard. Enkele tips. Je kan je digitale foto s best bewaren op volgende dragers: Harde Schijf CD DVD Veiligheidskopieën zijn

Nadere informatie

Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden

Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden 1 Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 3 Wat doet een besturingsysteem, en hoe werkt het?... 3 Algemene informatie... 3 Taken van een besturingssysteem...

Nadere informatie

K o n i n k l i j k Nederlands Zangersverbond

K o n i n k l i j k Nederlands Zangersverbond K o n i n k l i j k Nederlands Zangersverbond Project bibliotheek Brochure Digitaliseren Versie 1.1 12 mei 2009 1 / 1 Een van de punten die het projectteam in opdracht van de VR zal onderzoeken is het

Nadere informatie

APPS & R E C H T. 2014, Ruby Nefkens en Ilham Keip

APPS & R E C H T. 2014, Ruby Nefkens en Ilham Keip APPS & R E C H T 2014, Ruby Nefkens en Ilham Keip Apps en recht Het tot stand komen van een app begint altijd met een idee. En tijdens de uitwerking van dit idee tot een concrete app komen veel onderwerpen

Nadere informatie

Sartorius ProControl MobileMonitor 62 8991M

Sartorius ProControl MobileMonitor 62 8991M Installatiehandleiding Sartorius ProControl MobileMonitor 62 8991M Softwareprogramma 98646-003-14 Inhoud Gebruiksdoel................. 3 Systeemvereisten.............. 3 Kenmerken................... 3

Nadere informatie

Jen Kegels, Eveline De Wilde, Inge Platteaux, Tamara Van Marcke. Hardware. De computer in een oogopslag. 1 / 11 Cursusontwikkeling

Jen Kegels, Eveline De Wilde, Inge Platteaux, Tamara Van Marcke. Hardware. De computer in een oogopslag. 1 / 11 Cursusontwikkeling Hardware De computer in een oogopslag 1 / 11 Cursusontwikkeling Opslag Er worden verschillende apparaten gebruikt om gegevens op te slaan. Dit zijn de meest voorkomende apparaten. Harde schijf; CD / DVD;

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Whisper380-computerhulp

Inhoudsopgave: Whisper380-computerhulp Versie: 1.0 Gemaakt door: Whisper380 Eigenaar: whisper380-computerhulp Datum: 22-9-2010 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 2 Virtual PC Downloaden:... 3 Welke moet u kiezen?... 3 Hoe weet u welke versie

Nadere informatie

Dit document wordt u aangeboden door de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid

Dit document wordt u aangeboden door de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid Dit document wordt u aangeboden door de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid Het kan vrij verspreid worden op voorwaarde dat de bron en het URL vermeld worden Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid Sint-Pieterssteenweg

Nadere informatie

Les 11: systeemarchitectuur virtuele machines

Les 11: systeemarchitectuur virtuele machines Les 11: systeemarchitectuur virtuele machines Geavanceerde computerarchitectuur Lieven Eeckhout Academiejaar 2008-2009 Universiteit Gent Virtuele machines Motivatie Interfaces Virtualisatie: inleiding

Nadere informatie

2. Hoe zoeken in deze databank?... 2. 2.1 Snelzoeken... 2. 2.2 Eenvoudig zoeken... 4. 2.3 Geavanceerd zoeken... 5. 2.4 Zoeken via zoekbomen...

2. Hoe zoeken in deze databank?... 2. 2.1 Snelzoeken... 2. 2.2 Eenvoudig zoeken... 4. 2.3 Geavanceerd zoeken... 5. 2.4 Zoeken via zoekbomen... Abraham Gids voor het gebruik van de databank Inhoudsopgave 1. Wat is Abraham?... 2 2. Hoe zoeken in deze databank?... 2 2.1 Snelzoeken... 2 2.2 Eenvoudig zoeken... 4 2.3 Geavanceerd zoeken... 5 2.4 Zoeken

Nadere informatie

Strategische visie. van de Drentse bibliotheken 2012-2015

Strategische visie. van de Drentse bibliotheken 2012-2015 Strategische visie van de Drentse bibliotheken 2012-2015 Al deze veranderingen hebben ingrijpende gevolgen De bibliotheken in Drenthe krijgen te maken met bezuinigingen en veranderende politieke opvattingen.

Nadere informatie

1. Hoeveel van de projecten die werden goedgekeurd werden inmiddels uitgevoerd?

1. Hoeveel van de projecten die werden goedgekeurd werden inmiddels uitgevoerd? SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 67 van JORIS POSCHET datum: 23 oktober 2015 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Bovenlokale sportinfrastructuur - Evaluatie Het wegwerken

Nadere informatie

Gebruikersvoorwaarden boeken.bereslim.nl

Gebruikersvoorwaarden boeken.bereslim.nl Gebruikersvoorwaarden boeken.bereslim.nl 1. Definities: De Website Het Beveiligde gedeelte van de Website Gebruikersvoorwaarden Bereslim Bezoeker Gebruiker De website boeken.bereslim.nl danwel de website

Nadere informatie

Zeg gewoon JA. Lees verder.

Zeg gewoon JA. Lees verder. Zeg gewoon JA PartSmart Internet Updating Service is Sneller dan Ooit We zijn verheugd bekend te kunnen maken, dat de PartSmart Internet Updating Service vanaf nu beschikbaar is. Het PartSmart-team heeft

Nadere informatie

OUD IS IN. 12 september 2013

OUD IS IN. 12 september 2013 OUD IS IN 12 september 2013 David Coppoolse Vlaamse Erfgoedbibliotheek Marleen Vandenreyt Provinciale Bibliotheek Limburg Welkom 2 In deze presentatie Realisering Flandrica.be 2011-2012 Ervaringen van

Nadere informatie

Nieuw in Mamut Business Software en Mamut Online

Nieuw in Mamut Business Software en Mamut Online // Mamut Business Software Nieuw in Mamut Business Software en Mamut Online Inhoud Voorwoord 3 Nieuwe versie 3 Over updates naar een nieuwe versie 4 Nieuw in Mamut Business Software 7 Relatiebeheer 7 Verkoop

Nadere informatie

Om zelf een live stream op te zetten heb je een aantal dingen nodig:

Om zelf een live stream op te zetten heb je een aantal dingen nodig: How to: Live stream In dit document vind je een uitleg over live streaming video via het internet, tevens bevat het een stap voor stap beschrijving om zelf aan de slag te gaan. Het is bedoeld voor zaaleigenaren

Nadere informatie

4.01.2 De computer, software

4.01.2 De computer, software 4.01.2 De computer, software Voor de werking van en met een computer zijn 3 dingen nodig 1. De computer zelf (hardware) 2. Programma's (software) 3. Randapparatuur(hardware) Opmerking vooraf In deze les

Nadere informatie

Handleiding Sportlink Club

Handleiding Sportlink Club Handleiding Sportlink Club Dit document is automatisch gegenereerd. We raden u aan de handleiding online te raadplegen via www.sportlinkclub.nl/support. 1. Installatiehandleiding.........................................................................................

Nadere informatie

SLIM 3.0. Sluit Nederland aan op Internationale Metadatastandaarden ONDERDEEL: RDA. NOTITIE 2f Work records SLIM 3.0

SLIM 3.0. Sluit Nederland aan op Internationale Metadatastandaarden ONDERDEEL: RDA. NOTITIE 2f Work records SLIM 3.0 Sluit Nederland aan op Internationale Metadatastandaarden ONDERDEEL: RDA 2012 NOTITIE 2f Work records Datum 6 januari 2013 Documentgeschiedenis 10 oktober 2012: 1 e versie Peter Schouten 18 november 2012

Nadere informatie

Technische specificaties

Technische specificaties Technische specificaties Compatibiliteit met Active Directory Elke installatie moet compatibel zijn met de huidige versie van het domein Active Directory Windows 2008R2 van de FOD. Consolidering In 2007

Nadere informatie

Handleiding EasyCap Video adapter:

Handleiding EasyCap Video adapter: Handleiding EasyCap Video adapter: Gefeliciteerd met uw aankoop! U kunt nu al uw oude video banden digitaal opslaan en bewerken. De EasyCAP Video adapter kan hoge kwaliteit video beelden en audio geluid

Nadere informatie

Gezocht én gevonden: vrijwilligers met een hart voor religieus erfgoed Lothar Casteleyn, Coördinator Erfgoedbeleid

Gezocht én gevonden: vrijwilligers met een hart voor religieus erfgoed Lothar Casteleyn, Coördinator Erfgoedbeleid CRKC Gezocht én gevonden: vrijwilligers met een hart voor religieus erfgoed Lothar Casteleyn, Coördinator Erfgoedbeleid Programma 23 april 2015 Kennismaking Erfgoedcel Brugge Vrijwilligerswerking religieus

Nadere informatie

Hoe arbeidsovereenkomsten online ondertekenen vanaf januari 2016?

Hoe arbeidsovereenkomsten online ondertekenen vanaf januari 2016? Hoe arbeidsovereenkomsten online ondertekenen vanaf januari 2016? 1. Vooraf 2. Wat heb je nodig? A. Besturingssoftware B. Browsers C. Kaartlezer D. Java plugin E. Wat kan er foutlopen? 3. Hoe ondertekenen?

Nadere informatie

Open Data in België en Vlaanderen; Interessante complexiteit. Noël Van Herreweghe

Open Data in België en Vlaanderen; Interessante complexiteit. Noël Van Herreweghe Open Data in België en Vlaanderen; Interessante complexiteit Noël Van Herreweghe 1 Inhoud: 1.Open data in de Belgische en Vlaamse context 2. Hoe zien wij open data in Vlaanderen 3. Status open data in

Nadere informatie

Adlib Archief. Software voor professioneel collectiebeheer in archieven en andere archief beherende instellingen. Flexibel Uitgebreid Veilig

Adlib Archief. Software voor professioneel collectiebeheer in archieven en andere archief beherende instellingen. Flexibel Uitgebreid Veilig Adlib Archief Software voor professioneel collectiebeheer in archieven en andere archief beherende instellingen Flexibel Uitgebreid Veilig Adlib Archief: Flexibel, Uitgebreid, Veilig Adlib Archief is het

Nadere informatie

Antwerpen opent zijn digitale kluizen: stedelijke archieven, bibliotheken en musea gaan open data

Antwerpen opent zijn digitale kluizen: stedelijke archieven, bibliotheken en musea gaan open data Antwerpen opent zijn digitale kluizen: stedelijke archieven, bibliotheken en musea gaan open data 09.06.2016 Trefdag Informatie Vlaanderen ICC Gent Sessie 15A Iris Kockelbergh, directeur Museum Plantin-Moretus

Nadere informatie

Gecoördineerde tekst:

Gecoördineerde tekst: Gecoördineerde tekst: Decreet van 27 oktober 1998 houdende de erkenning en subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur (B.S.22-12-1998) Decreet

Nadere informatie

DECREET. houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur

DECREET. houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur VLAAMS PARLEMENT DECREET houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur HOOFDSTUK I Algemene bepalingen Artikel 1

Nadere informatie

DIS. Digital Information System

DIS. Digital Information System DIS Digital Information System Inhoud Digital Information System........................................ 4 ORGANI - Your Profit.................................................. 8 Digital Information

Nadere informatie

Resultaten bevraging van de Logo s. Suggesties voor een betere lokale samenwerking

Resultaten bevraging van de Logo s. Suggesties voor een betere lokale samenwerking Inleiding Resultaten bevraging van de Logo s Ondersteuning Logo s door de provincies Ondersteuning Logo s door de lokale besturen Suggesties voor een betere lokale samenwerking Bevraging in opdracht van

Nadere informatie

nemen van een e-depot

nemen van een e-depot Stappenplan bij het in gebruik nemen van een e-depot CONCEPT VOOR FEEDBACK Bijlage bij Handreiking voor het in gebruik nemen van een e-depot door decentrale overheden 23 juli 2015 Inleiding Dit stappenplan

Nadere informatie

Per 1.000 kinderen onder de 3 jaar telde Limburg eind 2008 68 opvangplaatsen minder dan het Vlaamse gemiddelde.

Per 1.000 kinderen onder de 3 jaar telde Limburg eind 2008 68 opvangplaatsen minder dan het Vlaamse gemiddelde. Limburgse kinderopvang misdeeld door huidige Vlaamse Regering. Uit het antwoord vanwege Vlaams minister van Welzijn Heeren op een parlementaire vraag van Vlaams volksvertegenwoordiger Els Robeyns blijkt

Nadere informatie

Handleiding Opslag Online Client voor Windows. Versie maart 2015

Handleiding Opslag Online Client voor Windows. Versie maart 2015 Handleiding Opslag Online Client voor Windows Versie maart 2015 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Systeemeisen 4 2.2 Downloaden van de software 4 2.3 Installeren van

Nadere informatie

Terminal Services. Document: Terminal Services T.b.v. relatie: Isaeus Auteur: Martin Waltmans Versie: 2.3 Datum: 20-3-2007 KB nummer: 100010

Terminal Services. Document: Terminal Services T.b.v. relatie: Isaeus Auteur: Martin Waltmans Versie: 2.3 Datum: 20-3-2007 KB nummer: 100010 Terminal Services Dit document beschrijft hoe op afstand kan worden ingelogd op een Terminal Server. Lees dit document zorgvuldig, voordat u voor het eerst hiervan gebruik maakt! Isaeus Solutions Tel:

Nadere informatie

WHITEPAPER NIEUWE HARDWARE? LET OP UW ORACLE LICENTIES EN VOORKOM FINANCIËLE GEVOLGEN. Hardwarevirtualisatie en licenties

WHITEPAPER NIEUWE HARDWARE? LET OP UW ORACLE LICENTIES EN VOORKOM FINANCIËLE GEVOLGEN. Hardwarevirtualisatie en licenties WHITEPAPER NIEUWE HARDWARE? LET OP UW ORACLE LICENTIES EN VOORKOM FINANCIËLE GEVOLGEN Hardwarevirtualisatie en licenties Financieel risico? Vijf belangrijke vragen Prakijkscenario en advies Inleiding Virtualisatie

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement.

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement. Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement. Algemeen Met KYOCERA scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen

Nadere informatie

Rabo CORPORATE CONNECT. Certificaatvernieuwing

Rabo CORPORATE CONNECT. Certificaatvernieuwing Rabo CORPORATE CONNECT Certificaatvernieuwing Inhoud 1 INLEIDING... 3 2 SYSTEEMVEREISTEN... 4 3 CERTIFICAAT VERNIEUWEN... 6 4 TROUBLESHOOTING... 8 5 ONDERSTEUNING EN SERVICE... 9 BIJLAGE 1 INSTALLATIE

Nadere informatie

Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0

Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0 Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0 UNIT4 Multivers is een product van: UNIT4 Software B.V. Telefoon 0184 444444 Postbus 102 Telefax 0184 444445 3360 AC Sliedrecht Supportlijn 0184 444555 Supportfax

Nadere informatie

Windows XP Migratie opties. Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl)

Windows XP Migratie opties. Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl) Windows XP Migratie opties Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl) Windows XP Migratie opties Wat is het probleem met Windows XP De opties te vervanging van Windows XP Migratie naar Linux Mint Probleem met

Nadere informatie

HET BESTURINGSSYSTEEM

HET BESTURINGSSYSTEEM HET BESTURINGSSYSTEEM Een besturingssysteem (ook wel: bedrijfssysteem, in het Engels operating system of afgekort OS) is een programma (meestal een geheel van samenwerkende programma's) dat na het opstarten

Nadere informatie

DigiGIDS@work Versiebeheer

DigiGIDS@work Versiebeheer DigiGIDS@work Versiebeheer Colofon Archief en Museum voor het Vlaams leven te Brussel Arduinkaai 28 1000 Brussel Auteur: Stephanie Aertsen Vormgeving: Kevin Van Campenhout Afbeeldingen: Luc Vermeersch

Nadere informatie

Modellicenties Open Data. http://www.vlaanderen.be/opendata info@opendataforum.info Skype: opendataforum_ LinkedIn: Open Data Group

Modellicenties Open Data. http://www.vlaanderen.be/opendata info@opendataforum.info Skype: opendataforum_ LinkedIn: Open Data Group Modellicenties Open Data http://www.vlaanderen.be/opendata info@opendataforum.info Skype: opendataforum_ LinkedIn: Open Data Group INLEIDING In deze nota worden een aantal modellicenties voorgesteld voor

Nadere informatie

Back-up Online van KPN Handleiding Mac OS X 10.6 en hoger. Mac OS X Client built 2013 13.0.0.13196

Back-up Online van KPN Handleiding Mac OS X 10.6 en hoger. Mac OS X Client built 2013 13.0.0.13196 Back-up Online van KPN Handleiding Mac OS X 10.6 en hoger Mac OS X Client built 2013 13.0.0.13196 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Systeemeisen... 3 2 Installatie... 4 3 Back-up Online configureren...

Nadere informatie

Samsung Auto Backup FAQ

Samsung Auto Backup FAQ Samsung Auto Backup FAQ Installatie V: Ik heb het Samsung externe harde schijfstation aangesloten maar er gebeurt niets. A: Controleer de verbinding met de USB-kabel. Als het Samsung externe harde schijfstation

Nadere informatie

MyCareNet in uw Apotheek?

MyCareNet in uw Apotheek? MyCareNet in uw Apotheek? Met deze brochure willen we onze klanten informeren over de invoering van MyCareNet MyCareNet in uw apotheek MyCareNet is een initiatief van het NIC (Nationaal Intermutualistisch

Nadere informatie

DE ELEKTRONISCHE IDENTITEITSKAART (EID)

DE ELEKTRONISCHE IDENTITEITSKAART (EID) DE ELEKTRONISCHE IDENTITEITSKAART (EID) MS OFFICE 2007 (WINDOWS - WORD EN EXCEL) VERSIE 1.1.1 NL Disclaimer Fedict is niet verantwoordelijk voor om het even welke schade die een derde zou ondervinden ingevolge

Nadere informatie

Een moderne dienstverlening voor musea en erfgoedinstellingen

Een moderne dienstverlening voor musea en erfgoedinstellingen Een moderne dienstverlening voor musea en erfgoedinstellingen Wat is Heron? Heron of Heritage Online staat voor: Een moderne softwaretoepassing voor het beheren, duurzaam bewaren en ontsluiten van al uw

Nadere informatie