11/05/2010. Vlaams Hoger kunstonderwijs vanuit internationaal perspectief. Vanuit internationaal perspectief. Opleiding en structuur

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "11/05/2010. Vlaams Hoger kunstonderwijs vanuit internationaal perspectief. Vanuit internationaal perspectief. Opleiding en structuur"

Transcriptie

1 11/05/2010 Vlaams vanuit internationaal perspectief Vanuit internationaal perspectief GUY AELTERMAN Organisatie en structuur opleidingen ZITTING COMMISSIE AD HOC HOGER ONDERWIJS VAN 26 APRIL 2010 Plaats kunstopleidingen in HO landschap Opleiding en structuur Traditioneel (aantal Europese conservatoria) Varianten (bvb Dans Den Haag) Bachelor-master Strenge artistieke selectie Finaliteit bachelor (vaak 240 ECTS) artistiek-professioneel Selectie master (vaak 120 ECTS) Verdiepen, verbreden, onderzoeksaspect Doorstroommodel (meestal 300 ECTS) Opleiding en structuur Bachelor, Master niveau Dublin descriptors, EQF, AEC Bachelor, Master domeinspecifieke, oriëntatie Bachelor : eerder professioneel- artistiek Master: steeds research context (onderzoek in de kunsten) Research context Innovatie opleidingen Onderzoekende omgeving Nexus onderwijs-onderzoek Organisatie en structuur Historische en culturele context Continentaal Europa Geïntegreerd in hogescholen (Turku University of Applied Sciences, Hanzehogeschool Groningen ) Afzonderlijke instellingen (Sibelius Academy, Universität Mozarteum Salzburg, Conservatorium Hochschule für Künste Bremen, College of the Arts Kunstuniversität Linz ) Angelsaksische Geïntegreerd in universiteiten (Birmingham City University, McGill University, University of Michigan, Ohio State University) Afzonderlijke instellingen (Royal College of Music, Guildhall School of Music and Drama in London, Royal Scottish Academy of Music and Drama, Ontario College of Art & Design, Conservatoire de Musique et d'art Dramatique du Québec) Opleiding en structuur Internationale faam= eigen naam Meerwaarde integratie te situeren in Administratieve en organisatorische ondersteuning Schaalgrootte Interdisciplinaire samenwerking (game industrie, therapieën, etc) 1

2 11/05/2010 Conclusie Aandachtspunt opleiding Bachelor al of niet met uitstroomfinaliteit Master al of niet met afzonderlijke toelatingsvoorwaarden en met verschillende eindkwalificaties Onderzoekscomponent = inhoud en doelstelling Organisatiestructuur In essentie gebonden aan historische en culturele context Organisatiestructuur in functie van opleidingstructuur en doelstellingen en niet omgekeerd Aandachtspunten specifiek voor Vlaanderen Bachelor-masterstructuur (opleidingen) niet echt uitgekristallisseerd Doorstroommodel naast bacheloruitstroom! Onderzoek in de kunsten Weinig verwantschap met universitaire opleidingen Niet onderzoek over of met de kunsten, wel in de kunsten Sommige doctoraten wijzen op aanwezige excellentie Onderzoek in de kunsten vertaald zich in opleidingen Internationale faam Vanuit eigen ontwikkeling Aandachtspunten specifiek voor Vlaanderen Aandachtspunten specifiek voor Vlaanderen Infrastructurele uitbouw aanzienlijk Singel Antwerpen Bijlokesite Gent Rits Dansart Brussel Problematiek financiering en personeelsstatuut Zorg sinds 1995 Effect van gesloten financieringssysteem, vrije aangroei studentenaantallen in HO versus beperking in kunstonderwijs Kunstopleidingen academisch ja, zeker in masterfase Noodzakelijkheid binnen universiteit omwille van internationale transparantie ti en erkenbaarheid: neen Onderzoekscomponent essentieel naast artistieke en professionele Essentie Leefbaarheid, schaalgrootte, arti stieke en pedagogische onafhankelijkheid, aanwezigheid van onderzoekscultuur Rol voor hogere instituten Voorbeeldfunctie Orpheus, 2

3 Toelichting (zitting Commissie ad hoc Hoger Onderwijs van 26 april 2010) In deze toelichting wordt het Hoger Kunstonderwijs in de eerste plaats benaderd vanuit een internationaal perspectief en ervaringen opgedaan in o.a.de NVAO, de ENQA Board en de internationale gremia en niet zozeer vanuit ervaringen met twee Vlaamse hogescholen met kunstopleidingen (Hogeschool Gent en Artesis) of het Vlaams Hoger Onderwijs landschap als dus. Deze toelichting wordt evenmin geplaatst binnen een specifieke visie van de huidige eigen hogeschool of associatie. Er zijn twee aspecten die belangrijk zijn in de discussie omtrent het Hoger Kunstonderwijs, enerzijds de organisatie en de structuur van de opleidingen zelf, anderzijds de plaats van de kunstopleidingen in het gehele HO landschap en hun verhoudingen tot de andere HO opleidingen. Feitelijk moet aan beide aspecten ook de relatie met de maatschappij en het maatschappelijk veld gekoppeld worden. I. De opleidingen en hun structuur Grosso modo vind je twee belangrijke opleidingsstructuren wereldwijd terug a. Bij de traditionele structuur zoals die nog in een aantal conservatoria in Europa bestaan start men de opleiding niet bij de instroom van achttienjarigen maar veel vroeger. Jongeren beginnen hun opleidingen vanaf zes zeven jaar en groeien geleidelijk op en door gestuwd vanuit hun eigen intrinsieke capaciteiten en de ervaringen van hun verschillende leermeesters. Het is de klassieke meester leerling relatie waarbij enkel de allerbeste het allerhoogste halen. Het wordt hier vrij eenvoudig voorgesteld maar dit model kent ook verschillende varianten. De essentie is dat het niet een klassiek bachelor mastermodel is maar meer aansluit bij de modellen die ook wij vroeger kenden. En

4 nochtans zijn er ook in een aantal bacheloropleidingen verbanden met dit eerste model te leggen. Het geval van de dansopleiding aan het Conservatorium van Den Haag is daar een voorbeeld van. Jongeren starten er aan twaalf jaar, krijgen een zeer artistieke secundair onderwijsopleiding, behalen aan achttien jaar hun diploma secundair onderwijs en stromen dan in een bacheloropleiding dans van twee jaren. Feitelijk is de bachelor er in principe een van vier jaar maar waarbij d office 120 studiepunten vrijstelling gegeven wordt omwille van de vooral technisch artistieke vaardigheden opgedaan tijdens hun secundair onderwijs en uiteraard omwille van de unieke selectie (er stromen onder die voorwaarden geen andere dan hun eigen leerlingen in). b. Het tweede model is het tegenwoordig veel meer verspreide bachelor master model. Bij de bachelorinstroom is er, algemeen genomen, een strenge artistieke selectie. Dat veronderstelt dus meestal een voorkennis of alleszins aanwezige vaardigheden of aanleg. Een tweede kenmerk is dat in heel wat gevallen de bacheloropleiding, veelal vier jaren, dan ook een finaliteit is. Men stroomt dus uit met een bachelordiploma. De instroom in de master is dan weer onderworpen aan een selectie en daarbij komt dat tussen het moment van uitstroom uit de bachelor en instroom in de master veelal een periode van professionele activiteiten ligt. Maw men stroomt meestal niet direct door van bachelor in master. Daar waar de bachelor het accent legt op de ontwikkeling van vooral artistiek professionele competenties streeft men in de master, naar gelang de beoogde kwalificaties, naar verdieping of verbreding met vaak een belangrijke onderzoeksgerichte component. In het bachelor master model zijn er ook een aantal, zoals in Vlaanderen, waarbij de bachelor een zuiver doorstroomkarakter heeft. Dit is vaak, zoals bij de meeste academische opleidingen, het gevolg van een simplistische omvorming van een oude vijfjarige opleiding in een 3+2 model c. In beide voorgestelde modellen heb je op het einde van een opleiding een aantal kwalificaties behaald die leiden tot uiteraard

5 een diploma maar ook een kwalificatieniveau. Iemand die bachelor is, of het nu in de kunsten of voor welke ander opleiding ook is, moet het bachelorniveau bereikt hebben zoals weergegeven in de Dublindescriptoren, in het door de Europese ministers van Onderwijs goedgekeurde overarching qualification framework of the EHEA maar voor de muziekopleidingen evenzeer in het kader van de Association Européenne des Conservatoires (AEC). Hetzelfde geldt voor de masters. Daarnaast heeft elke opleiding uiteraard ook domeinspecifieke kwalificaties en een professionele dan wel artistieke of wetenschappelijke oriëntatie. Daar waar de bachelor een uitstroomfinaliteit heeft primeren er de artistieke en professionele kwalificaties, in eerder minder mate de wetenschappelijke. In de masterfase is de wetenschappelijke component wel degelijk aanwezig (research context) maar de aard van het onderzoek is gebonden aan het domeinspecifieke. Het aandeel van het onderzoek in de opleiding is dan weer verbonden aan de vooropgestelde (eind)kwalificaties. Het staat derhalve buiten kijf dat het onderzoek in de kunsten voor de kunstopleidingen belangrijk is ( Reflectie bij de academisering van de hogere kunstopleidingen in Vlaanderen, G. Aelterman, Thema,2,38 40, 2005). Hoe dat onderzoek vertaald wordt naar de kunstopleidingen kan heel verschillend zijn maar essentieel is dat de vernieuwing en de innovatie van een opleiding voor een belangrijk deel gevoed wordt vanuit het onderzoek(1), dat de opleiding plaats vindt in een onderzoekende omgeving (2) en dat een deel van de opleidingsverstrekkers met onderzoek bezig zijn en dat ook vertalen in een aantal opleidingsonderdelen en de kwalificaties (nexus onderwijs onderzoek)(3). II. De organisatiestructuren a. Internationaal gezien vind je kunstopleidingen in alle organisatiestructuren terug, van afzonderlijke kunsthogescholen of kunstuniversiteiten tot onderdelen van hogescholen of universiteiten. Dat heeft veel te maken met de historische en

6 culturele context in elk van de landen. In de meeste continentaal Europese systemen vindt men kunstopleidingen terug in hogescholen (Turku University of Applied Sciences, Hanzehogeschool Groningen, ) of afzonderlijke kunstinstellingen( Sibelius Academy Helsinki, Universität Mozarteum Salzburg, Conservatorium Hochschule für Künste Bremen, College of the Arts Kunstuniversität Linz.), in de Angelsaksische wereld vind je de opleidingen eerder in zowel brede universiteiten (Birmingham City University, McGill University, University of Michigan, Ohio State University ) als afzonderlijke instellingen (Royal College of Music, Guildhall School of Music and Drama in London, Royal Scottish Academy of Music and Drama, Ontario College of Art & Design, Conservatoire de Musique et d'art Dramatique du Québec) terug. Welk model van organisatie het ook weze, de kunstopleidingen krijgen duidelijk een afzonderlijke en herkenbare plaats. b. Meer dan welke andere opleidingen ook komen kunstopleidingen, zowel in universitaire structuren als in hogeschoolstructuren, naar buiten met hun eigen naam. De naam van de kunstinstelling heeft vaak meer internationale faam dan de universiteit of hogeschool waarin ze geïntegreerd zit. Meer dan voor welke andere opleiding ook komen studenten eerder voor de opleidingen en de eraan verbonden docenten dan voor de universiteit of hogeschool waarin ze geïntegreerd zijn. c. De meerwaarde van kunstopleidingen geïntegreerd in universiteiten of hogescholen situeert zich meestal in de organisatorische en administratieve ondersteuning die ze vanuit de koepelinstelling genieten en vooral ook in de samenwerking die kan ontstaan met andere disciplines (interdisciplinaire en innoverende). Vooral dit laatste is interessant in het kader van bvb ontwikkeling van nieuwe beroepen of sectoren (denk aan game industrie) maar ook in het kader van de ontwikkeling van geïntegreerde kunstvormen en uitingen. III. Conclusie:

7 a. Aandachtspunt opleiding i. Bachelor al of niet met uitstroomfinaliteit ii. Master al of niet met afzonderlijke toelatingsvoorwaarden en met verschillende eindkwalificaties iii. Onderzoekscomponent = inhoudelijk en doelstelling b. Organisatiestructuur i. In essentie gebonden aan historische en culturele context ii. Organisatiestructuur in functie van opleidingstructuur en doelstellingen en niet omgekeerd c. Aandacht specifiek Vlaanderen i. De ontwikkelingen met enkel en alleen uitstroom op masterniveau zoals bij de meeste kunstopleidingen in Vlaanderen is niet zo evident en staat haaks op een aantal modellen met wel uitstroom op bachelorniveau zoals de musical, pop en rock en dansopleidingen. Rond deze problematiek is al eerder in ministeriële commissies werk geleverd ( commissie Huys o.a.) ii. Onderzoek is belangrijk voor de verdere ontwikkeling van de kunstopleidingen maar de directe meerwaarde vanuit de universitaire instellingen met relatief weinig verwantschap met de kunstopleidingen is niet ondubbelzinnig evident of vaststaand. Het gaat in wezen over onderzoek in de kunsten en niet zozeer over onderzoek over of met de kunsten. iii. Veel van de doctoraten in de kunsten die de voorbije jaren zijn uitgereikt wijzen eerder op de aanwezigheid van excellenties die via het doctoraat hun kennis en bekwaamheid geëxpliciteerd zien. Daarnaast kent het onderzoek in de kunsten een ontwikkeling die internationaal herkenbaar is en een duidelijke nexus onderwijs onderzoek inhoudt. iv. Verscheidene kunstopleidingen hebben zich een internationale faam aangemeten vanuit hun huidige ontwikkelingen

8 v. Infrastructureel zijn er voor wat het hoger kunstonderwijs in Vlaanderen betreft niet onaanzienlijke inspanningen gedaan en gerealiseerd (Singel in Antwerpen, Bijloke site in Gent, Rits Dansart in Brussel) vi. De kunstopleidingen worstelen sinds 1995, en als gevolg juist van een aantal decretale bepalingen, met structurele problemen inzake financiering en personeelstatuut. De effecten van een gesloten financieringssysteem, vrije aangroei studentenaantallen in HO versus beperking in kunstonderwijs zijn te lang onderkend geworden en werken nu nog door; het personeelsstatuut voor de kunstopleidingen staat in belangrijke mate haaks op wat nu geëist wordt binnen de academische bachelormasteropleidingen maar evenzeer op de verloning in andere HO opleidingen of andere niveaus van kunstonderwijs vii. Zijn de kunstopleidingen academisch 1. ja, zeker in masterfase 2. hoeft dit noodzakelijkerwijze binnen de universiteit omwille van internationale transparantie en erkenbaarheid: neen 3. de onderzoekscomponent is essentieel naast artistieke en professionele viii. Essentie = de leefbaarheid, schaalgrootte, artistieke en pedagogische onafhankelijkheid, aanwezigheid van onderzoekscultuur ix. Rol voor hogere instituten voorbeeldfunctie Orpheus,

Concept Academisering Concrete vereisten Evolutie naar academisch: quid? Academisering. Anton Schuurmans. 8 oktober 2009

Concept Academisering Concrete vereisten Evolutie naar academisch: quid? Academisering. Anton Schuurmans. 8 oktober 2009 Concept 8 oktober 2009 Concept Wat vooraf ging... Invoering Bologna Concept Bolognaverklaring 19 juni 1999: verhoging mobiliteit binnen Europa bachelor-masterstructuur studiepunten (credits) uitwisseling

Nadere informatie

Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen

Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen Oordeel bij de aanvraag tot inrichting van een anderstalige equivalente initiële bachelor- of masteropleiding (Codex Hoger Onderwijs dd. 20 december 2013, deel 2. Structuur

Nadere informatie

Bologna revisited. Door Robert Voorhamme

Bologna revisited. Door Robert Voorhamme Bologna revisited Door Robert Voorhamme Het decreet van 13 juli 1994 betreffende de hogescholen in Vlaanderen bracht een ganse fusiebeweging op gang tussen de hogescholen, waarbij de hogere kunstopleidingen,

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

Indeling hoger onderwijs

Indeling hoger onderwijs achelor & master Sinds enkele jaren is de structuur van het hoger onderwijs in België afgestemd op die van andere Europese landen. Hierdoor kan je makkelijker switchen tussen hogescholen en universiteiten

Nadere informatie

Verder studer e n. Zoek de zeven verschillen: bachelor en master

Verder studer e n. Zoek de zeven verschillen: bachelor en master Verder studer e n Zoek de zeven verschillen: bachelor en master Alles over bachelors en masters Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Beleidsdomein Onderwijs Vorming www.hogeronderwijsregister.be Awel,

Nadere informatie

Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen

Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen Oordeel bij de aanvraag tot inrichting van een anderstalige equivalente initiële bachelor- of masteropleiding (Codex Hoger Onderwijs dd. 20 december 2013, deel 2. Structuur

Nadere informatie

ONTWERP VAN DECREET. betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN

ONTWERP VAN DECREET. betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN Zitting 2008-2009 25 maart 2009 ONTWERP VAN DECREET betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN Zie: 2158 (2008-2009) Nr. 1: Ontwerp van decreet 5571 OND 2 AMENDEMENT Nr. 1 Artikel 7 In a), tweede

Nadere informatie

betreffende het Onderwijs XXIII

betreffende het Onderwijs XXIII stuk ingediend op 2066 (2012-2013) Nr. 5 19 juni 2013 (2012-2013) Ontwerp van decreet betreffende het Onderwijs XXIII Amendementen Stukken in het dossier: 2066 (2012-2013) Nr. 1: Ontwerp van decreet Nr.

Nadere informatie

COMMISSIE HOGER ONDERWIJS VLAANDEREN

COMMISSIE HOGER ONDERWIJS VLAANDEREN COMMISSIE HOGER ONDERWIJS VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS M.H.O. OP TOETS NIEUWE OPLEIDING Opzet en structuur Dit sjabloon met richtlijnen

Nadere informatie

Bijlage V. Vervolgopdracht aan de Ministeriële Commissie Optimalisatie en rationalisatie van het hoger onderwijslandschap en -aanbod Vervolgopdracht aan de Ministeriële Commissie maart 2008 Frank Vandenbroucke

Nadere informatie

Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen

Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen Oordeel bij de aanvraag tot inrichting van een anderstalige equivalente initiële bachelor- of masteropleiding (Codex Hoger Onderwijs dd. 20 december 2013, deel 2. Structuur

Nadere informatie

Congres VELOV Elementen voor de toespraak van Pascal Smet Vlaams minister van Onderwijs, Jeugd, Gelijke Kansen en Brussel Mechelen, 26 maart 2014

Congres VELOV Elementen voor de toespraak van Pascal Smet Vlaams minister van Onderwijs, Jeugd, Gelijke Kansen en Brussel Mechelen, 26 maart 2014 Congres VELOV Elementen voor de toespraak van Pascal Smet Vlaams minister van Onderwijs, Jeugd, Gelijke Kansen en Brussel Mechelen, 26 maart 2014 Nieuwe ontwikkelingen en impulsen op sociaal, cultureel,

Nadere informatie

2014/2015. Koninklijk Conservatorium Antwerpen. specifieke lerarenopleiding muziek, drama, dans

2014/2015. Koninklijk Conservatorium Antwerpen. specifieke lerarenopleiding muziek, drama, dans Academiejaar 2014/2015 Koninklijk Conservatorium Antwerpen specifieke lerarenopleiding muziek, drama, dans Koninklijk Conservatorium Antwerpen specifieke lerarenopleiding muziek, drama, dans Wil je na

Nadere informatie

Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs

Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs standpunt Vlaamse Hogescholenraad 17 maart 2010 Algemeen De VLHORA is tevreden dat de instellingen, die in eerste instantie verantwoordelijkheid dragen voor

Nadere informatie

Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen

Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen Oordeel bij de aanvraag tot inrichting van een anderstalige equivalente initiële bachelor- of masteropleiding (Codex Hoger Onderwijs dd. 20 december 2013, deel 2. Structuur

Nadere informatie

Mededeling aan de leden van de Vlaamse Regering

Mededeling aan de leden van de Vlaamse Regering DE VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING EN VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS Mededeling aan de leden van de Vlaamse Regering Betreft: Taalregeling hoger onderwijs aanvragen voor het aanbieden van

Nadere informatie

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Naar transparanter hoger onderwijs Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Samenvatting van het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk hoger onderwijs Toegang vanuit [1] Eerste cyclus Tweede

Nadere informatie

Het belang van goed geformuleerde learning outcomes in het kader van accreditatie en erkenning

Het belang van goed geformuleerde learning outcomes in het kader van accreditatie en erkenning Het belang van goed geformuleerde learning outcomes in het kader van accreditatie en erkenning Esther van den Heuvel Beleidsmedewerker Internationalisering 17 Maart 2011 Beoogde learning outcomes Na afloop

Nadere informatie

ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING

ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING Opzet en structuur De sjabloon van het aanvraagdossier

Nadere informatie

Inleiding. I. Decretaal kader en eisen vanuit het accreditatiekader

Inleiding. I. Decretaal kader en eisen vanuit het accreditatiekader Leidraad ten behoeve van de leden van visitatiecommissies van academiserende opleidingen: Beoordeling van de potentialiteit van het academiseringsproces Inleiding Deze leidraad heeft tot doel de visitatiepanels

Nadere informatie

DE VLAAMSE REGERING, Gelet op het advies van de Inspectie van Financiën, gegeven op 8 februari 2008;

DE VLAAMSE REGERING, Gelet op het advies van de Inspectie van Financiën, gegeven op 8 februari 2008; Ontwerp van besluit van de Vlaamse Regering tot wijziging van het besluit van de Vlaamse Regering van 11 juni 2004 tot vaststelling van de vorm van de diploma's en de inhoud van het bijhorend diplomasupplement

Nadere informatie

Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland

Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Het is aan het beoordelingspanel om te bepalen of deze toelichting relevant is bij de beoordeling van de onderhavige

Nadere informatie

Ontwikkelingen in het hoger onderwijs

Ontwikkelingen in het hoger onderwijs Ontwikkelingen in het hoger onderwijs Liesbeth Hens Departement Onderwijs en Vorming Hoger Onderwijsbeleid liesbeth.hens@ond.vlaanderen.be SLO bachelor na bachelor master na master Professionele bachelor

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.2 - November 2008-147-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.2 - November 2008-147- Vlaams Parlement Vragen en Antwoorden Nr.2 November 2008 47 VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN FRANK VANDENBROUCKE VICEMINISTERPRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN WERK, ONDERWIJS

Nadere informatie

Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen

Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen Oordeel bij de aanvraag tot inrichting van een anderstalige equivalente initiële bachelor- of masteropleiding (Codex Hoger Onderwijs dd. 20 december 2013, deel 2. Structuur

Nadere informatie

HERVORMING LERARENOP LEIDINGEN - BASISUITGANGSPUNTE N -

HERVORMING LERARENOP LEIDINGEN - BASISUITGANGSPUNTE N - HERVORMING LERARENOP LEIDINGEN - BASISUITGANGSPUNTE N - Werkdocument 02.10.2002 1. Woord vooraf...2 2. Basiscompetenties...2 3. Karakterisering van de opleiding...2 4. Stage...3 5. Soorten opleidingen...3

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

Schakelprogramma: master in de handelswetenschappen

Schakelprogramma: master in de handelswetenschappen ANTWERPEN Schakelprogramma: master in de handelswetenschappen Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen Studeren in Antwerpen Dat Antwerpen een bruisende stad is, hoeft geen betoog. De vele cafeetjes,

Nadere informatie

Associatie KU Leuven: Sterke partners voor beter hoger onderwijs

Associatie KU Leuven: Sterke partners voor beter hoger onderwijs Associatie KU Leuven: Sterke partners voor beter hoger onderwijs Associatie KU Leuven: een netwerk van sterke partners Groep T, KHLeuven en KHLim bereiden een fusie voor Facts & figures 4% % 45% 49% 95.000

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 12110 22 juni 2012 Regeling van 19 juni 2012, nr. 2012-0000333818, de Ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2010 Opleidingsspecifiek deel: Bacheloropleiding: Slavische talen en culturen Deze Onderwijs- en examenregeling is opgesteld overeenkomstig artikel

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 1 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 Ten opzichte van 2009 is de instroom stabiel: -0,3 procent

Nadere informatie

STEM monitor 2015. 9 juni 2015 RITA DUNON

STEM monitor 2015. 9 juni 2015 RITA DUNON STEM monitor 2015 9 juni 2015 RITA DUNON Doelstellingen STEM-actieplan STEM-actieplan 2012-2020 streeft op middellange termijn naar: Meer starters en afgestudeerden in STEMopleidingen en richtingen die

Nadere informatie

H O G E R O N D E R W I J S in beeld

H O G E R O N D E R W I J S in beeld 2008-2009 H O G E R O N D E R W I J S in beeld S T U D E N T E N HOGESCHOLENONDERWIJS aantal inschrijvingen (bachelor- en masteropleidingen, en basisopleidingen en initiële lerarenopleidingen (afbouw))

Nadere informatie

De Vlaamse kwalificatiestructuur

De Vlaamse kwalificatiestructuur De Vlaamse kwalificatiestructuur 3 februari 2009 Rita Dunon Strategisch Onderwijs- en Vormingsbeleid Wat is een kwalificatie? Afgerond en ingeschaald geheel van competenties Competenties: geheel van kennis,

Nadere informatie

BACHELOR IN DE PEDAGOGIE VAN HET JONGE KIND ARTEVELDEHOGESCHOOL

BACHELOR IN DE PEDAGOGIE VAN HET JONGE KIND ARTEVELDEHOGESCHOOL Arteveldehogeschool Bachelor in de pedagogie van het jonge kind Joseph Gérardstraat 18 9040 Sint-Amandsberg 09/234.88.00 info.pedagogiejongekind@arteveldehs.be PRECEDENTENLIJST om (een) vrijstelling(en)

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2010 Opleidingsspecifiek deel: Bacheloropleiding: Hebreeuwse en Joodse studies Deze Onderwijs- en examenregeling is opgesteld overeenkomstig artikel

Nadere informatie

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase 11 februari 2008 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Accreditatiekader, toegespitst

Nadere informatie

INSCHRIJVEN AAN DE HOGESCHOOL

INSCHRIJVEN AAN DE HOGESCHOOL Je wil je inschrijven aan de Hogeschool en je zoekt informatie op het internet. De teksten zijn gebaseerd op de website van de Hogeschool Antwerpen. Voor de correcte info van dit moment: surf naar www.ha.be.

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

Aanvraagformulier toelatingsprocedure Faculteit Theologie en Religiewetenschappen

Aanvraagformulier toelatingsprocedure Faculteit Theologie en Religiewetenschappen AANVRAAGFORMULIER TOELATINGSPROCEDURE FACULTEIT THEOLOGIE EN RELIGIEWETENSCHAPPEN NEDERLANDSTALIG PROGRAMMA 2014-2015 Bachelor met verminderde studieomvang Certificaat voor het godsdienstonderwijs Rechtstreekse

Nadere informatie

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

SCHOOL OF ARTS - KONINKLIJK CONSERVATORIUM ANTWERPEN - AP HOGESCHOOL OPLEIDING MUZIEK. Afstudeerrichting Instrument/Zang: accordeon Bachelor 1

SCHOOL OF ARTS - KONINKLIJK CONSERVATORIUM ANTWERPEN - AP HOGESCHOOL OPLEIDING MUZIEK. Afstudeerrichting Instrument/Zang: accordeon Bachelor 1 Afstudeerrichting Instrument/Zang: accordeon Bachelor 1 Accordeon 1 60 570 630 21 Repertoire accordeon 1 0 90 90 3 Kamermuziek 1 30 60 90 3 Musiceerpraktijk 1 30 150 180 6 Vakgebied Algemene Muzikale Vorming

Nadere informatie

Advies over de implementatie van ISCED 2011 in Vlaanderen

Advies over de implementatie van ISCED 2011 in Vlaanderen Algemene Raad PCA / 26 januari 2012 AR-AR-ADV-007 Advies over de implementatie van ISCED 2011 in Vlaanderen Vlaamse Onderwijsraad Kunstlaan 6 bus 6 BE-1210 Brussel T +32 2 219 42 99 F +32 2 219 81 18 www.vlor.be

Nadere informatie

Richtlijn beoordeling onderzoeksmasters vanaf 1 september 2015. 23 april 2015

Richtlijn beoordeling onderzoeksmasters vanaf 1 september 2015. 23 april 2015 Richtlijn beoordeling onderzoeksmasters vanaf 1 september 2015 23 april 2015 Parkstraat 28 Postbus 85498 2508 CD Den Haag P.O. Box 85498 2508 CD The Hague The Netherlands T +31 (0)70 312 2300 info@nvao.net

Nadere informatie

Regeling collegegeld

Regeling collegegeld Regeling collegegeld 2012-2013 Status: Vastgesteld door CvB met positief advies CMR d.d. 23 september 2011 over beleid ten aanzien van instellingscollegegeld. Wijzigingen als gevolg van wettelijke besluitvorming

Nadere informatie

BASISONDERWIJS Leerlingen. HOGER ONDERWIJS Studenten en cursisten. A Hoger beroepsonderwijs. B Hogescholen/universiteiten

BASISONDERWIJS Leerlingen. HOGER ONDERWIJS Studenten en cursisten. A Hoger beroepsonderwijs. B Hogescholen/universiteiten BASISONDERWIJS Leerlingen HOGER ONDERWIJS Studenten en cursisten A Hoger beroepsonderwijs 1 cursisten HBO5 verpleegkunde (1) 3 inschrijvingen in de specifieke lerarenopleiding van het volwassenenonderwijs

Nadere informatie

Voor wie is het leerkrediet (en dus deze folder)?

Voor wie is het leerkrediet (en dus deze folder)? Leerkrediet Informatie Voor wie is het leerkrediet (en dus deze folder)? Diplomacontract: je volgt een opleiding met de bedoeling een diploma te behalen voor de volledige opleiding Creditcontract: je volgt

Nadere informatie

Schakelprogramma voor de Master Taal- en Letterkunde: één taal. Duits, Engels, Frans of Nederlands).

Schakelprogramma voor de Master Taal- en Letterkunde: één taal. Duits, Engels, Frans of Nederlands). Schakelprogramma voor de Master Taal- en Letterkunde: één taal (Duits, Engels, Frans, Latijn of Nederlands) 1. Instroom 1. Studenten met een diploma Bachelor in het Onderwijs: Secundair Onderwijs met minstens

Nadere informatie

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 DE MASTEROPLEIDING BIOMEDICAL

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs. februari 2009

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs. februari 2009 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs februari 2009 1 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs Inleiding Deze factsheet geeft informatie over het

Nadere informatie

LUCA SCHOOL OF ARTS. STUDEREN IN VLAANDEREN Bachelors & Masters in de Kunsten

LUCA SCHOOL OF ARTS. STUDEREN IN VLAANDEREN Bachelors & Masters in de Kunsten LUCA SCHOOL OF ARTS STUDEREN IN VLAANDEREN Bachelors & Masters in de Kunsten LUCA School of Arts bundelt de kracht en expertise van vijf gerenommeerde instellingen op evenveel campussen verspreid over

Nadere informatie

Specifieke lerarenopleiding maatschappijwetenschappen en filosofie

Specifieke lerarenopleiding maatschappijwetenschappen en filosofie Specifieke lerarenopleiding maatschappijwetenschappen en filosofie www.soc.kuleuven.be/slo Waarom kiezen voor de specifieke lerarenopleiding (SLO)? Deel jij graag je kennis met anderen? Spreek je graag

Nadere informatie

Politieonderwijs & externe kwaliteitszorg op weg naar accreditatie

Politieonderwijs & externe kwaliteitszorg op weg naar accreditatie Politieonderwijs & externe kwaliteitszorg op weg naar accreditatie dr. Steven Van Luchene [VLIR Cel Kwaliteitszorg] op weg naar accreditatie 1. routebeschijving: tno visita e accredita e 2. de meet: generieke

Nadere informatie

Wat zijn de gelijkenissen en verschillen in de situatie in Vlaanderen in vergelijking met de internationale context?

Wat zijn de gelijkenissen en verschillen in de situatie in Vlaanderen in vergelijking met de internationale context? Minicolloquium Hoger Kunstonderwijs Kunstenveld 05/06/2007 Raad voor Cultuur i.s.m. Raad voor de Kunsten ronde Waarom is het nodig om informatie te verspreiden? Waar komt deze informatie vandaan? Wat is

Nadere informatie

Verkorte trajecten 2015-2016 (versie 2015-07-10)

Verkorte trajecten 2015-2016 (versie 2015-07-10) Opleiding Bachelor in het Sociaal werk Sint-Annaplein 1 9000 Gent Verkorte trajecten 201-201 (versie 201-07-10) Studenten die reeds een diploma hoger onderwijs behaald hebben, kunnen binnen onze opleiding

Nadere informatie

DOORSTUDEREN NA HET HBO

DOORSTUDEREN NA HET HBO DOORSTUDEREN NA HET HBO Met welke financiële gevolgen moet je rekening houden? Informatie van het Avans Studentendecanaat Stand van zaken 2015-2016 Kenmerk: 14 september 2015 Studeren na het HBO: onderwerpen

Nadere informatie

OVERZICHT. Inleiding... 4 Organisatie van het hoger onderwijs in Vlaanderen... 5 Tabel 1: Aantal inschrijvingen in het hoger onderwijs...

OVERZICHT. Inleiding... 4 Organisatie van het hoger onderwijs in Vlaanderen... 5 Tabel 1: Aantal inschrijvingen in het hoger onderwijs... HOGER ONDERWIJS IN CIJFERS - BEKNOPT /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// ACADEMIEJAAR 2016-2017 OVERZICHT Inleiding...

Nadere informatie

Doelstellingen Onderwerp niet behandeld tijdens de verkorte procedure na tijdelijke erkenning.

Doelstellingen Onderwerp niet behandeld tijdens de verkorte procedure na tijdelijke erkenning. Ontwerp van accreditatierapport en -besluit met een positieve beoordeling van de accreditatieaanvraag voor de opleiding Master of Science in de architectuur (master) van de Universiteit Antwerpen (na tijdelijke

Nadere informatie

Hervorming 2020: Blauwdruk voor het hoger onderwijs van de 21 ste eeuw

Hervorming 2020: Blauwdruk voor het hoger onderwijs van de 21 ste eeuw PERSCONTACT 6 juli 2010 Hervorming 2020: Blauwdruk voor het hoger onderwijs van de 21 ste eeuw Op 8 juli hield het Vlaams Parlement een themadebat over de toekomst van ons hoger onderwijs. De uitkomst

Nadere informatie

Onderwijsvisitaties van de eerste academiserende opleidingen van de hogescholen afgerond

Onderwijsvisitaties van de eerste academiserende opleidingen van de hogescholen afgerond PERSBERICHT Onderwijsvisitaties van de eerste academiserende opleidingen van de hogescholen afgerond maandag 7 december 2009 van 14.00 tot 17.00 uur, Brussel Paleis der Schone Kunsten Volgens het structuurdecreet

Nadere informatie

De NVAO heeft voor de beoordeling van de aanvraag op 27 oktober 2005 een panel van deskundigen ingesteld. Het panel kende de volgende samenstelling:

De NVAO heeft voor de beoordeling van de aanvraag op 27 oktober 2005 een panel van deskundigen ingesteld. Het panel kende de volgende samenstelling: College van bestuur Universiteit Utrecht Postbus 80125 3508 TC UTRECHT Besluit Besluit strekkende tot positieve beoordeling van een aanvraag Toets nieuwe opleiding wo-master Selective Utrecht Medical Master

Nadere informatie

Kwaliteitscode - Vlaanderen 2015-2017

Kwaliteitscode - Vlaanderen 2015-2017 Kwaliteitscode - Vlaanderen 2015-2017 Situering van de Kwaliteitscode Afstemming op Europese referentiekaders De regie-pilots De uitgebreide instellingsreview In de periode 2015-2017 krijgen de universiteiten

Nadere informatie

Evolutie studentenaantallen ingenieursopleiding

Evolutie studentenaantallen ingenieursopleiding Evolutie studentenaantallen ingenieursopleiding Associatie2 HS_Unif Opleiding Instelling_afk Ingenieurs 08-09 Ingenieurs Verschil 09-10 Associatie K.U.Leuven Hogeschool Industrieel Ingenieur Sint-Lieven

Nadere informatie

Opleiding Psychologie. Universiteit Gent. wat, hoe, later? Prof. dr. Wouter Duyck. voorzitter Opleidingscommissie Psychologie

Opleiding Psychologie. Universiteit Gent. wat, hoe, later? Prof. dr. Wouter Duyck. voorzitter Opleidingscommissie Psychologie Opleiding Psychologie Universiteit Gent wat, hoe, later? Prof. dr. Wouter Duyck voorzitter Opleidingscommissie Psychologie wat? finaliteit van de opleiding... + universitaire opleiding Ψ: wetenschappelijke

Nadere informatie

DOORSTUDEREN NA HET HBO

DOORSTUDEREN NA HET HBO DOORSTUDEREN NA HET HBO Met welke financiële gevolgen moet je rekening houden? Informatie van het Avans Studentendecanaat Stand van zaken 2016-2017 Kenmerk: 14 september 2015 Studeren na het HBO: onderwerpen

Nadere informatie

Het decreet betreffende de Vlaamse kwalificatiestructuur: aandachtspunten

Het decreet betreffende de Vlaamse kwalificatiestructuur: aandachtspunten VVKSO STAF/DOC/15/42 CODIS/DOC/15/05 2015-02-25 Het decreet betreffende de Vlaamse kwalificatiestructuur: aandachtspunten en voorstellen 1 Bedenkingen 1.1 Finaliteit VKS finaliteit onderwijs Het eenzijdig

Nadere informatie

Tien jaar master(s) in het sociaal werk en sociaal beleid Een blik op het verleden, heden én de toekomst! Resultaten onderwijsproject

Tien jaar master(s) in het sociaal werk en sociaal beleid Een blik op het verleden, heden én de toekomst! Resultaten onderwijsproject Tien jaar master(s) in het sociaal werk en sociaal beleid Een blik op het verleden, heden én de toekomst! Resultaten onderwijsproject Inhoud 1. Bekendheid van de opleiding 2. Algemene tevredenheid over

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Verder studer e n. Wat je best weet als student in spé

Verder studer e n. Wat je best weet als student in spé Verder studer e n Wat je best weet als student in spé Alles over verder studeren Alles over centen voor studenten www.centenvoorstudenten.be www.cebud.be www.studietoelagen.be Lees ook onze folder Studietoelage

Nadere informatie

Breek taboe omtrent kansarme

Breek taboe omtrent kansarme ITINERA INSTITUTE FLASH Breek taboe omtrent kansarme versus kansrijke diploma s 03 07 2013 MENSEN WELVAART BESCHERMING De Europese leiders hebben een actieplan tegen jeugdwerkloosheid aangekondigd. Uiteraard

Nadere informatie

Praktijkgebaseerd Onderzoek in de Bachelor opleidingen Sociaal Werk: visie en uitdagingen

Praktijkgebaseerd Onderzoek in de Bachelor opleidingen Sociaal Werk: visie en uitdagingen Praktijkgebaseerd Onderzoek in de Bachelor opleidingen Sociaal Werk: visie en uitdagingen Peter Raymaekers Lector en coördinator onderzoek en dienstverlening Departement Sociale School Heverlee KHleuven

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

Codarts Verwijzen naar de reactie van de woordvoerder van de Vereniging Hogescholen.

Codarts Verwijzen naar de reactie van de woordvoerder van de Vereniging Hogescholen. REACTIES HOGESCHOLEN KOSTEN SELECTIEPROCEDURE Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten (AHK) Graag verwijs ik in dit verband ook naar de e-mail van de Vereniging Hogescholen van vanmiddag (5 maart 2015):

Nadere informatie

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Informatievergadering Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Wie zijn we? Besluit Vlaamse Regering Visitatieprotocol Planning ZER en beoordelingskader Visitatieproces Visitatiecommissie 23/04/2014 2

Nadere informatie

Kan de minister voor de studierichting Bachelor in de Verpleegkunde volgende vragen beantwoorden.

Kan de minister voor de studierichting Bachelor in de Verpleegkunde volgende vragen beantwoorden. SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 168 van GRIET COPPÉ datum: 23 december 2014 aan HILDE CREVITS VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS Bachelor in de Verpleegkunde - In- en

Nadere informatie

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen.

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen. VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

vrijstellingen journalistiek 2014/2015

vrijstellingen journalistiek 2014/2015 vrijstellingen journalistiek De onderstaande tabel is een weergave van de vrijstellingen toegekend door de Toelatingscommissie voorbije academiejaren, in de opleiding JOURNALISTIEK. Studenten kregen enkel

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

Studeren na het HBO. stand van zaken 2014-2015. Informatie van het Avans Studentendecanaat

Studeren na het HBO. stand van zaken 2014-2015. Informatie van het Avans Studentendecanaat Studeren na het HBO stand van zaken 2014-2015 Informatie van het Avans Studentendecanaat 1 Studeren na het HBO: onderwerpen 1. Wat moet je weten over het collegegeld als je kiest voor een nieuwe bachelor

Nadere informatie

REGELING TOELATING MASTEROPLEIDINGEN UNIVERSITEIT LEIDEN

REGELING TOELATING MASTEROPLEIDINGEN UNIVERSITEIT LEIDEN REGELING TOELATING MASTEROPLEIDINGEN UNIVERSITEIT LEIDEN Het College van Bestuur van de Universiteit Leiden, gelet op artikel 7.31 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek juncto

Nadere informatie

Dhr. Luc Van de Velde Algemeen directeur Erasmushogeschool Brussel

Dhr. Luc Van de Velde Algemeen directeur Erasmushogeschool Brussel Dhr. Luc Van de Velde Algemeen directeur Erasmushogeschool Brussel Op eigen kracht, dames en heren, zullen de Erasmushogeschool Brussel, de Vrije Universiteit Brussel en de Universitaire Associatie Brussel

Nadere informatie

VISITATIE TOEGEPASTE TAALKUNDE

VISITATIE TOEGEPASTE TAALKUNDE VISITATIE TOEGEPASTE TAALKUNDE EEN KIJK VAN ONDERUIT Prof.dr. Rita Godyns, decaan Faculteit Toegepaste Taalkunde Hogeschool Gent Universiteit Gent Overzicht: situering van de opleiding het visitatieproces

Nadere informatie

Studeren na het HBO. stand van zaken 2013-2014. Informatie van het Avans Studentendecanaat

Studeren na het HBO. stand van zaken 2013-2014. Informatie van het Avans Studentendecanaat Studeren na het HBO stand van zaken 2013-2014 Informatie van het Avans Studentendecanaat 1 Studeren na het HBO: onderwerpen 1. Wat moet je weten over het collegegeld als je kiest voor een nieuwe bachelor

Nadere informatie

Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen

Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen 22 november 2011 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Beoordeling van het bijzonder kenmerk ondernemen 5 2.1 Uitgangspunten voor de beoordeling van het bijzonder

Nadere informatie

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE Behaal een academisch diploma. Ontwikkel uw loopbaan als gerontoloog U bent nu net afgestudeerde bachelor of enige tijd werkzaam als zorgverstrekker in een ziekenhuis,

Nadere informatie

Nexus onderzoek - onderwijs: Kinesitherapie onderwijs in Vlaanderen

Nexus onderzoek - onderwijs: Kinesitherapie onderwijs in Vlaanderen Symposium Bologna Experten Leuven, 8 november 2012 Nexus onderzoek - onderwijs: Kinesitherapie onderwijs in Vlaanderen Peter Van Roy Vrije Universiteit Brussel Kinesitherapie in de tweede helft van de

Nadere informatie

Bachelor-Master: Oude wijn in nieuwe zakken? Of: Toch een vernieuwing?

Bachelor-Master: Oude wijn in nieuwe zakken? Of: Toch een vernieuwing? Bachelor-Master: Oude wijn in nieuwe zakken? Of: Toch een vernieuwing? Adri Vermeer Het laatste jaar is de onderwijskundige discussie - bij ons in Utrecht althans - beheerst, zelfs overheerst door de invoering

Nadere informatie

Master in de seksuologie

Master in de seksuologie Master in de seksuologie Faculteit Geneeskunde Kiezen voor de opleiding seksuologie De seksuologie is een erg jonge wetenschap amper iets meer dan een eeuw oud, waarvan de ontwikkeling lang heeft geleden

Nadere informatie

Verkorte trajecten 2015-2016 (versie 2015-04-22)

Verkorte trajecten 2015-2016 (versie 2015-04-22) Opleiding Bachelor in het Sociaal werk Sint-Annaplein 1 9000 Gent Verkorte trajecten 201-201 (versie 201-0-22) Studenten die reeds een diploma hoger onderwijs behaald hebben, kunnen binnen onze opleiding

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Advies over het voorstel van onderwijskwalificatie graduaat in het winkelmanagement

Advies over het voorstel van onderwijskwalificatie graduaat in het winkelmanagement Algemene Raad 20 december 2012 AR-AR-ADV-010 Advies over het voorstel van onderwijskwalificatie graduaat in het winkelmanagement Vlaamse Onderwijsraad Kunstlaan 6 bus 6 BE-1210 Brussel T +32 2 219 42 99

Nadere informatie

Hoger onderwijs. Hogescholen moeten hun positie verstevigen. Verschillen en overeenkomsten tussen Vlaanderen en Nederland

Hoger onderwijs. Hogescholen moeten hun positie verstevigen. Verschillen en overeenkomsten tussen Vlaanderen en Nederland Hoewel er vandaag behoorlijk wat samenwerking bestaat, zal het in de toekomst van belang zijn dat hogescholen in Vlaanderen en Nederland elkaar nog beter leren kennen, schrijft Johan Veeckman. Hogescholen

Nadere informatie

Aanvraagdossier master en master-na-master opleidingen

Aanvraagdossier master en master-na-master opleidingen Master en master-na-master opleidingen Lees eerst zorgvuldig onderstaande informatie: Alle aanvragen worden behandeld door de Dienst Inschrijvingen. Dit neemt ongeveer twee maanden in beslag. We vragen

Nadere informatie

VRIJE UNIVERSITEIT BRUSSEL Toelatingsvoorwaarden tot de masters ACADEMIEJAAR

VRIJE UNIVERSITEIT BRUSSEL Toelatingsvoorwaarden tot de masters ACADEMIEJAAR VRIJE UNIVERSITEIT BRUSSEL Toelatingsvoorwaarden tot de masters ACADEMIEJAAR 2011-2012 Studiegebied Wetenschappen Master in de Wiskunde (120 SP) Bachelor in de Wiskunde Master in de Fysica en de Sterrenkunde

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2016 Opleidingsspecifieke deel: Bacheloropleiding: Kunstgeschiedenis Deze Onderwijs- en examenregeling is opgesteld overeenkomstig artikel 7.13 van

Nadere informatie

HIB-seminar 4 juni 2015 Internationalisering doe je samen: de docent maakt het verschil TAAL & INTERNATIONALISERING Maike Verhagen & Marion Hemsing

HIB-seminar 4 juni 2015 Internationalisering doe je samen: de docent maakt het verschil TAAL & INTERNATIONALISERING Maike Verhagen & Marion Hemsing HIB-seminar 4 juni 2015 Internationalisering doe je samen: de docent maakt het verschil TAAL & INTERNATIONALISERING Maike Verhagen & Marion Hemsing International Office Saxion University of Applied Sciences

Nadere informatie

Gezin en arbeid: naar een win-win relatie. 22 februari 2013. Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen Hogeschool-Universiteit Brussel

Gezin en arbeid: naar een win-win relatie. 22 februari 2013. Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen Hogeschool-Universiteit Brussel Gezin en arbeid: naar een win-win relatie 22 februari 2013 Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen Hogeschool-Universiteit Brussel Gezin en arbeid: naar een win-winrelatie Tewerkstelling betekent een

Nadere informatie

Inschrijvingsvereisten volgtijdelijkheid: Bachelor in de Toegepaste Taalkunde Geldig vanaf 2016-2017 onder voorbehoud van programmawijzigingen

Inschrijvingsvereisten volgtijdelijkheid: Bachelor in de Toegepaste Taalkunde Geldig vanaf 2016-2017 onder voorbehoud van programmawijzigingen Inschrijvingsvereisten volgtijdelijkheid: Bachelor in de Toegepaste Taalkunde Geldig vanaf 2016-2017 onder voorbehoud van programmawijzigingen Documentversie: 30/05/2016 Geldig vanaf 19/09/2016, onder

Nadere informatie