UITVOERING VAN OVERHEIDSOPDRACHTEN VAN WERKEN: KENNISMAKING MET DE ALGEMENE UITVOERINGSREGELS EN DE ALGEMENE AANNEMINGSVOORWAARDEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "UITVOERING VAN OVERHEIDSOPDRACHTEN VAN WERKEN: KENNISMAKING MET DE ALGEMENE UITVOERINGSREGELS EN DE ALGEMENE AANNEMINGSVOORWAARDEN"

Transcriptie

1 UITVOERING VAN OVERHEIDSOPDRACHTEN VAN WERKEN: KENNISMAKING MET DE ALGEMENE UITVOERINGSREGELS EN DE ALGEMENE AANNEMINGSVOORWAARDEN Bettina Poelemans Advocaat - 1 -

2 1. INLEIDING 1. Van alle aannemingswerken die jaarlijks worden uitgevoerd vormen de overheidsopdrachten van werken ongetwijfeld een belangrijk deel, niet in het minst ook op financieel vlak. Zowat alle aannemers voeren vroeg of laat, sommige zelfs voornamelijk, werken uit in opdracht van aanbestedende overheden. Vaak is nochtans de reglementering van de overheidopdrachten, niet alleen wat betreft de gunning, maar ook wat de uitvoering ervan betreft, weinig gekend. Deze bijdrage probeert u wegwijs te maken in de bijzondere regelgeving die geldt voor de uitvoering van overheidsopdrachten van werken. Daarbij wordt in het bijzonder beoogd om de in de praktijk belangrijkste regels te behandelen en de belangrijkste (en dus niet alle) verschillen / afwijkingen met het gemeen aannemingsrecht te duiden. In het kader van deze studiecyclus die handelt over bouwrecht, komen vanzelfsprekend enkel de overheidsopdrachten van werken, en niet de overheidsopdrachten van leveringen en diensten niet aan bod. 2. Voor een goed begrip, zetten wij eerst even de structuur van de huidige Belgische regelgeving inzake overheidsopdrachten uiteen. De Europese richtlijnen, toepasselijk op de overheidsopdrachten vanaf bepaalde drempelbedragen (de zogenaamde Europese drempels), laten we buiten beschouwing, vermits deze de mededinging en gunning van de overheidsopdrachten betreffen en geen belang hebben in het kader van de uitvoering van die opdrachten, wat immers nationaal blijft geregeld. 1) Wet van 24 december 1993 betreffende de overheidsopdrachten en sommige opdrachten voor aanneming van werken, leveringen en diensten: - deze bevat de algemene regels inzake de gunning en de uitvoering van overheidsopdrachten en sommige privé-opdrachten. - deze zal in de (nabije?) toekomst vervangen worden door de Wet van 15 juni 2006 overheidsopdrachten en bepaalde opdrachten voor werken, leveringen en diensten 1. 2) Het KB van 8 januari 1996 betreffende de overheidsopdrachten voor aanneming van werken, leveringen en diensten en de concessies voor openbare werken: - bevat de verdere regels inzake de gunning van de overheidsopdrachten in de klassieke sectoren 3) Het KB van 10 januari 1996 betreffende de overheidsopdrachten voor aanneming van werken, leveringen en diensten in de sectoren, water, energie, vervoer en postdiensten: - bevat de verdere regels inzake de gunning van de overheidsopdrachten in de speciale sectoren 4) Het KB van 26 september 1996 tot bepaling van de algemene uitvoeringsregels van de overheidsopdrachten en van de concessies voor openbare werken en de bijlage Algemene aannemingsvoorwaarden voor de overheidsopdrachten voor aan- 1 De inwerkingtreding van deze wet is al lang verwacht, maar is er vooralsnog niet bij gebreke aan uitvoeringsbesluiten - 2 -

3 neming van werken, leveringen en diensten en voor de concessies voor openbare werken 3. De wettelijke bepalingen die de uitvoering van de overheidsopdrachten regelen, bestaan aldus uit de algemene uitvoeringsregels en de algemene aannemingsvoorwaarden. De algemene uitvoeringsregels (hierna afgekort AUR) vinden we terug in de artikelen 1 tot en met 10 van het KB van 26 september 1996 tot bepaling van de algemene uitvoeringsregels van de overheidsopdrachten en van de concessies voor openbare werken. Deze 10 eerste artikelen vormen de Titel I van dat KB getiteld Algemene bepalingen voor de overheidsopdrachten. 2 De algemene aannemingsvoorwaarden (hierna afgekort AAV) zijn uiteraard ook algemene uitvoeringsregels, maar werden in een afzonderlijke bijlage ondergebracht bij het voormeld KB van 26 september 1996, genaamd algemene aannemingsvoorwaarden voor de overheidsopdrachten voor aanneming van werken, leveringen en diensten en voor de concessies voor openbare werken, en dit om reden dat de AAV traditioneel steeds een afzonderlijke tekst hebben gevormd met een sedert lang gekende nummering. 3 De opstellers van de AAV hebben daarbij getracht een (moeilijk) evenwicht te vinden tussen de rechten en de verplichtingen van de aannemer langs de ene kant en de aanbestedende overheid langs de andere kant 4. Dat evenwicht is immers niet zo evident, in acht genomen de op de overheidsopdrachten van toepassing zijnde principes van het administratief recht, in het bijzonder van (1) het beginsel van de veranderlijkheid van de openbare dienst en (2) het beginsel van de continuïteit van de openbare dienst. Het eerste beginsel houdt in dat de overheid in het algemeen belang de openbare dienst steeds moet kunnen aanpassen aan de zich op dat ogenblik voordoende eisen van het algemeen belang 5, en, vertaald naar de uitvoering van de overheidsopdrachten, dat de aanbestedende overheid de mogelijkheid heeft om de gesloten overeenkomst eenzijdig te wijzigen (zie verder hierna). Het tweede beginsel van de continuïteit van de openbare dienst, volgens hetwelk de werking van de openbare dienst niet mag worden onderbroken 6, heeft voor de aannemer / medecontractant van de overheid tot gevolg dat deze zijn werken steeds onverminderd dient voor te zetten en hij de uitvoering van zijn werken in principe (tenzij in zeer specifieke gevallen en 2 De 30 daaropvolgende artikelen van dat KB van 26 september 1996 betreffen aanvullende bepalingen voor de overheidsopdrachten voor aanneming van werken en van leveringen bij wege van een promotieovereenkomst (Titel II) enerzijds en voor de concessies voor openbare werken anderzijds (Titel III). Deze blijven buiten het bestek van deze bijdrage. 3 Cfr. daarover o.a. FLAMME, M. MATHEÏ, Ph., FLAMME, Ph., DELVAUX, A., DARDENNE, C., Praktische Commentaar bij de Reglementering van de Overheidsopdrachten, Deel 2, 6 de uitg., , p Cfr. daarover o.a. FLAMME, M., MATHEÏ, Ph., FLAMME, Ph., DELVAUX, A., DARDENNE, C., o.c., o.a. p. 7 en p. 60 e.v.,. FLAMME, M. MATHEÏ, Ph., FLAMME, Ph, Praktische Commentaar bij de Reglementering van de Overheidsopdrachten, 5 de uitg., p. 338 e.v. 5 MAST, A., DUJARDIN, J., VAN DAMME, M. en VANDE LANOTTE, J., Overzicht van het Belgisch administratief recht, 17 de ed., 2006, Kluwer, p. 93, nr Zie daarover algemeen: MAST, A., DUJARDIN, J., VAN DAMME, M. en VANDE LANOTTE, J., o.c., p. 93 e.v., nr. 71 e.v

4 mits naleving van zeer strikte voorwaarden: zie verder hierna) niet kan schorsen of eenzijdig verbreken. Dit vormt een belangrijke afwijking op, minstens beperking van de gemeenrechtelijke exceptio non adempleti contractus. 2. DE TOEPASSELIJKHEID VAN DE AUR EN DE AAV 1. Toepassingsgebied van de AUR en AAV 4. Overeenkomstig artikel 1 AUR zijn de algemene uitvoeringsregels en de algemene aannemingsvoorwaarden van toepassing zowel op de overheidsopdrachten gegund door de klassieke aanbestedende overheden in de klassieke sectoren, als op de opdrachten gegund in de speciale sectoren water, energie, vervoer en postdiensten hetzij door de klassieke aanbestedende overheden, hetzij door de publieke ondernemingen (bv. NMBS) in het kader van hun opdracht van openbare dienst. M.a.w. zijn de AUR en de AAV (in principe) van toepassing op elke opdracht van werken die door een aannemer uitgevoerd wordt voor een aanbestedende overheid. Wie als aanbestedende overheid 7 wordt beschouwd vindt U terug in de artikelen 1 t/m 4 van de Overheidsopdrachtenwet van 24 december Artikel 4 somt de verschillende categorieën van aanbestedende overheden op: - de staat, gemeenschappen en gewesten, provincies en gemeenten en de verenigingen gevormd door één of meerdere van deze; - de organismen van openbaar nut; - de publiekrechtelijke verenigingen; - OCMW s, - kerkfabrieken en andere besturen van erkende erediensten en niet-confessionele levensbeschouwelijke gemeenschappen; - de gewestelijke ontwikkelingsmaatschappijen, de polders en wateringen, - de ruilverkavelingcomités, maar daarnaast ook: - de rechtspersonen die opgericht zijn met het specifieke doel te voorzien in de behoeften van algemeen belang die niet van industriële aard of commerciële aard zijn en waarvan, ofwel de werkzaamheden in hoofdzaak gefinancierd worden door de overheden of voormelde instellingen, ofwel het beheer onderworpen is aan het toezicht van die overheden of instellingen, ofwel de leden van de directie, van de raad van bestuur of van de raad van toezicht voor meer dan de helft door die overheden of instellingen zijn aangewezen; - de privaatrechtelijke universitaire instellingen voor de opdrachten welke gesubsidieerd worden door de overheid, alsook voor alle opdrachten boven de zogenaamde Europese drempels en mits ze voldoen aan de voorwaarden onder het voorgaande gedachtestreepje; 7 Zie daarover zeer uitgebreid VANDENDRIESSCHE, F. en DE KEYSER, Ph., Toepassingsgebied van de wetgeving overheidsopdrachten in D HOOGHE, D., De gunning van overheidsopdrachten, Die Keure, 2009, p

5 - bij KB kan ook de toepasselijkheid worden voorzien voor opdrachten van privé personen, indien zij voor deze opdrachten subsidies ontvangen van de voormelde overheden of instellingen: deze mogelijkheid is nader uitgewerkt in het KB van 8 januari 1996, artikel 1en 53 en 11 en 63, o.a. moet de rechtstreekse subsidie meer dan 50 % bedragen en moet het gaan om bepaalde bouwwerken: vb. bouw van privé-ziekenhuis. 5. De AAV zijn van rechtswege toepasselijk op de overheidsopdrachten tussen de aanbestedende overheid en diens medecontractant, en dus door het loutere feit dat er een opdracht wordt afgesloten die onder het toepassingsgebied van de overheidsopdrachtenwet valt. Er is dus geen wilsuiting of toestemming van de aannemer vereist, noch een verwijzing naar de AAV in het bestek. 8 Dat werd al uitdrukkelijk aldus gesteld onder de vorige wetgeving door het Hof van Cassatie in een arrest van 5 mei : Geen enkele wettelijke bepaling stelt de toepassing van de algemene aannemingsvoorwaarden van de overheidsopdrachten op de medecontractant van de publiekrechtelijke persoon afhankelijk van de voorwaarde dat hij die voorwaarden heeft aangenomen en dat in de akte tot vaststelling van het akkoord tussen de partijen naar die algemene aannemingsvoorwaarden wordt verwezen. Die algemene aannemingsvoorwaarden zijn in de regel toepasselijk op de publiekrechtelijke persoon en zijn medecontractant alleen wegens het feit dat over een bij Overheidsopdrachten wet geregelde opdracht een overeenkomst is gesloten. Daarnaast wordt, overeenkomstig artikel 2 van de AUR, de uitvoering van elke specifieke overheidsopdracht van werken ook nader bepaald door het bestek of lastenboek, dat de bijzondere contractuele bepalingen en voorwaarden bevat die op de bepaalde overheidsopdracht toepasselijk zijn, en door alle andere documenten waarnaar het bestek verwijst (bijv. typebestekken). De eigen factuurvoorwaarden van de aannemer maken en kunnen ook nooit deel uitmaken van de overeenkomst van overheidsopdracht van werken met de aanbestedende overheid, nu de inschrijvende aannemer bij zijn inschrijving geen voorbehoud mag maken en zijn offerte niet afhankelijk kan maken van andere regels dan diegene die in het bestek zijn opgenomen, op straffe van materiële onregelmatigheid van zijn inschrijving (artikel 110 KB 8 januari 1996). Voor alles wat niet uitdrukkelijk geregeld is in de overheidsopdrachtenreglementering en het bestek, is aldus aanvullend op elke opdracht ook het gemeen recht van toepassing. 6. Overeenkomstig artikel 3 1 AUR zijn de AAV slechts in hun geheel toepasselijk op de overheidsopdrachten met een geraamd bedrag gelijk aan of hoger dan EUR excl. BTW. Voor de opdrachten waarvan het geraamd bedrag kleiner is dan EUR excl. BTW, kan het bestek alle of sommige bepalingen van de AAV toepasselijk verklaren. Indien het bestek 8 LENDERS, C., Kroniek van rechtspraak: uitvoering van overheidsopdrachten de algemene aannemingsvoorwaarden ( ), TBO 2004, p Cass. 5 mei 1994, R.W , 635, T.Aann. 1994, 347, noot, Arr.Cass. 1994, 451, J.T., 1995, p

6 dat niet doet, zijn overeenkomstig artikel 3 2 AUR niettemin steeds en dus van rechtswege de volgende essentieel geachte artikelen van toepassing: 10 2, 15 tot 18, 20 tot 22, 30 2, 36 en 41. Op opdrachten waarvan het bedrag gelijk is aan of kleiner is dan EUR, zijn de AAV niet van toepassing (artikel 3, 3 AUR). 2 Afwijkings(on)mogelijkheid van de AAV 7. Artikel 3 1, 2 de lid en 2, 2 de lid AUR bepaalt verder dat van de AAV niet kan worden afgeweken, dan voor zover de bijzondere eisen van de beschouwde opdracht dit noodzakelijk maken. De lijst van de bepalingen waarvan wordt afgeweken, moet vooraan in het bestek worden opgenomen. Bovendien moeten de afwijkingen van de (aldus essentieel geachte) artikelen 5 tot 7, 10 2, 15 tot 18, 20 tot 22, 30 2, 36 en 41 AAV uitdrukkelijk gemotiveerd worden in het bestek. Artikel 3 1, 3 de lid en 2, 3 de lid AUR bepaalt tot slot dat de betalingstermijnen opgenomen in artikel 15 AAV in geen geval door het bestek kunnen worden verlengd, en dat elke tegengestelde bepaling in het bestek voor niet geschreven wordt gehouden. Karakter van de AAV 8. Behoudens deze laatste bepaling, die elke verlenging van de betalingstermijn van artikel 15 AAV verbiedt en dus zonder twijfel van dwingend recht is, stelt men in de rechtsleer dat de AAV niet van openbare orde zijn, noch van dwingend recht, want er kan van worden afgeweken doch weliswaar enkel op de wijze zoals in artikel 3 1 en 2 AUR is bepaald. Hoe dan ook gaat het duidelijk ook niet om suppletief recht, gelet op de principiële onmogelijkheid om van de AAV af te wijken behoudens de in artikel 3 AUR welbepaalde omschreven en, zeker wat de opgesomde essentiële artikelen betreft, duidelijk als uitzonderlijk bedoelde afwijkingsmogelijkheid. Sancties bij afwijking Men is het er in de rechtsleer 10 en de rechtspraak 11 m.i.v. het Hof van Cassatie (en op enkele afwijkende en te verwerpen rechtspraak van een aantal feitenrechters na) over eens dat de afwijkingen van de AAV, die niet voldoen aan de vereisten van artikel 3 AUR, onregelmatig en nietig zijn en als niet-geschreven moeten worden aanzien. Het onvoorwaardelijk of voorbehoudloos inschrijven op een bestek dat ongeldige of onregelmatige afwijkingen bevat op de AAV, ontneemt de aannemer niet het recht om later bij de 10 LENDERS, C., l.c., p. 113; DELVAUX, A., La validité des clauses d un marché d études, T.Aann. 1988, p. 90; FLAMME, M., MATHEÏ, Ph., FLAMME, Ph., DELVAUX, A., DARDENNE, C., o.c., p. 69; ABBELOOS, W. en ABBELOOS, D., De schadevergoeding wegens de onderbreking van een overheidsopdracht van werken, R.W , p Zie bijv. Rb. Nijvel, 18 april 1994, T.Aann. 1997, p. 262 alsook de hierna besproken rechtspraak - 6 -

7 uitvoering van de opdracht de nietigheid ervan in te roepen. Het inroepen van deze nietigheid is niet strijdig met artikel 1134 BW. Zo oordeelde het Hof van Beroep te Brussel in een arrest van 17 april 1996, bevestigd door het Hof van Cassatie met zijn arrest van 20 maart Ook het Hof van Beroep te Antwerpen oordeelde aldus in een recenter arrest van 2 mei 2000, erop wijzende dat een ongeoorloofde clausule niet onder de toepassing van artikel 1134 BW valt. 13 Reeds eerder in een arrest van 26 april 1990 besliste het Hof van Cassatie 14 al, weliswaar nog onder de gelding van het MB van 14 oktober 1964 betreffende het algemeen lastenkohier voor de overeenkomsten van de Staat, dat het bijzonder bestek niet mag afwijken van het algemeen bestek tenzij binnen de grenzen van artikel 4, 3 de alinea KB van 14 oktober 1964 betreffende het sluiten van overeenkomsten voor rekening van de Staat, te weten omwille van de bijzondere eisen van de overeenkomst, en dat de beslissing, dat de bestekbepaling die strijdig is met dat artikel 4, 3 de alinea KB van 14 oktober 1964 niet toepasselijk is op de overeenkomst, artikel 1134 BW niet schendt. Zoals het Hof van Cassatie ook uitdrukkelijk overwoog, strekken de overeenkomsten immers slechts tot wet van degene die ze hebben aangegaan, voor zover ze wettig zijn aangegaan. Specifiek voor overheidsopdrachten komt daar nog bij dat inschrijvers op degelijke opdrachten in hun offerte geen voorbehoud mogen maken, op gevaar dat anders de aanbestedende overheid hun inschrijving onregelmatig verklaart en weert (artikel 96 en 110 KB van 8 januari 1996). 9. In een recent arrest van 15 mei bevestigde het Hof van Cassatie dat alle afwijkingen van de in artikel 3 AUR opgesomde artikelen 5 tot 7, 10 2, 15 tot 18, 20 tot 22, 30 2, 36 en 41 AAV, die niet gemotiveerd worden in het bestek, hoe dan ook niet regelmatig zijn. De omstandigheid dat de afwijkingen van de andere artikelen van de AAV niet moeten worden gemotiveerd, belet het bestuur niet om toch een motivering in het bestek op te nemen, maar de afwezigheid van een motivering in het bestek op zich kan in dit geval niet leiden tot de onregelmatigheid van de afwijking. Verder preciseerde het Hof in dat zelfde arrest dat, afgezien van het weren van de afwijkingen die onregelmatig zijn bij gebrek aan verplichte motivering, de rechter, die te oordelen heeft over de regelmatigheid van een in het bestek bepaalde afwijking van de AAV, moet nagaan of de bijzondere eisen van de beschouwde opdracht deze afwijking noodzakelijk maken. Hierbij gaat hij op grond van een onaantastbare beoordeling van de gegevens van de zaak na of het bestuur in staat is van die bijzondere eisen te doen blijken, en vermag hij ook andere door de partijen aangebrachte elementen in aanmerking nemen, dan deze waarvan door het bestuur verplicht of facultatief gewag werd gemaakt in het bestek. Voor de beoordeling van de regelmatigheid van een in het bestek bepaalde afwijking van een artikel van de AAV, dat niet in de opsomming van de (essentiële) artikelen onder artikel 3 1, 12 Cass. 20 maart 1998, J.L.M.B. 1998, p en 13 Antwerpen 2 mei 2000, A.J.T , p Cass. 26 april 1990, T.Aann. 1992, p. 95 en 15 Cass. 15 mei 2008, T.Aann. 2008, p. 339 en TBO 2008, p

8 2 de lid AUR voorkomt, kan de rechter zeker niet beslissen dat enkel de motieven die in het bestek werden uitgedrukt in aanmerking kunnen worden genomen, dit uiteraard vermits deze niet eens uitdrukkelijk in het bestek diende vermeld te worden. Dat neemt echter niet weg dat er voor dergelijke afwijkingen eveneens gegronde motieven, c.q. bijzondere eisen van de beschouwde opdracht die tot de afwijking noodzaken, aanwezig (doch weliswaar niet formeel uitgedrukt) moeten zijn, maar die kunnen ingeval van betwisting over de regelmatigheid dus achteraf door de aanbestedende overheid worden aangebracht. Terloops bevestigde het Hof van Cassatie in dit arrest overigens opnieuw dat onregelmatige, want met artikel 3 AUR in strijd zijnde afwijkingen van de AAV in het bestek geweerd dienen te worden en dus buiten toepassing moeten blijven. Gerechtvaardigde / ongerechtvaardigde afwijkingen van de AAV 10. De afwijkingen van de AAV die als gerechtvaardigd door de bijzondere eisen van de beschouwde opdracht worden weerhouden, zijn volgens FLAMME e.a. eerder zeldzaam. 16 In de rechtspraak is men, op enkele uitzonderingen na 17, meestal streng om een afwijking als gerechtvaardigd door de eisen van de opdracht te aanzien. Vermits de afwijking op de AAV de bovendien strikt gereglementeerde uitzondering is op het principe, lijkt dat terecht. Er kan verwezen worden naar een arrest van 2 mei 2000 van het Hof van Beroep te Antwerpen 18, waarin de motivering van de afwijking als onvoldoende werd beoordeeld, omdat zij enkel verwees naar redenen die alle verband hielden met de organisatie en de coördinatie van de werfwerkzaamheden en die alle toerekenbaar zijn aan de opdrachtgever. Daarin argumenteerde het Hof ook uitvoerig over de ratio legis van artikel 3 2 van het in die zaak nog van toepassing zijnde vroegere KB van 22 april 1977: Overwegende dat de hiervoor geciteerde wettelijke voorschriften een halt willen toeroepen aan de laakbare en willekeurige afwijkingen van algemene administratieve bepalingen die de aannemer een onevenredige last opleggen; dat immers in de geest van de wetgever afwijkingen op de algemene aannemingsvoorwaarden de uitzondering moeten blijven en ook niet te ruim geïnterpreteerd mogen worden, uitgaande van de opvatting dat de algemene aannemingsvoorwaarden van 1977 te dezen van toepassing en tot stand gekomen ingevolge herziening door de Permanente Commissie voor de Overheidsopdrachten, in hun geheel de wederzijdse rechten en plichten van Besturen en aannemers evenwichtig en billijk vaststellen. Het Hof van Beroep te Bergen 19 oordeelde dat de besteksbepaling, die het recht op teruggave van de waarborg slechts verleent bij definitieve oplevering in afwijking van artikel 9A, niet geldig is, en de ingeroepen omstandigheden, nl. de samenwerkingsvorm waaronder het bestuur is opgericht, en het doel en belang van de beschouwde aanneming, geen specifieke voorschriften voor de betwiste bepaling uitmaken. Ook de Rechtbank van Eerste Aanleg te Nijvel 16 FLAMME, M., MATHEÏ, Ph., FLAMME, Ph., DELVAUX, A., DARDENNE, C., o.c., o.a. p. 67 en enkele voorbeelden daar (het voorbeeld van de langere betalingstermijn is thans echter eveneens uitgesloten) 17 Hierna bij de bespreking van de belangrijkste regels der AUR en AAV zal bepaalde (voor kritiek vatbare en bekritiseerde ) rechtspraak worden geduid waarin afwijkingsbedingen zonder meer worden aanvaard. 18 Antwerpen 2 mei 2000, A.J.T , p Bergen, 3 oktober 1995, T.Aann. 1996, p

9 was van oordeel dat de besteksbepalingen, die zonder werkelijke rechtvaardiging de in de AAV vastgestelde meldingstermijnen van artikel 15 en 16 AAV verkorten, nietig zijn en als niet geschreven moeten worden beschouwd. 20 Sommige rechtspraak oordeelde ook dat minstens de van de AAV afwijkende bedingen restrictief moeten worden geïnterpreteerd en toegepast OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE REGELS en BEPALINGEN 1. Prijsbepaling voor opdrachten van werken 10. Eén van de basisbeginselen van de overheidsopdrachten is dat ze gegund worden op forfaitaire grondslag en dus in principe worden uitgevoerd tegen een forfaitaire prijs. Zulks vloeit uit artikel 1 Overheidsopdrachtenwet dat bepaalt dat de overheidsopdrachten voor aanneming van werken, leveringen en diensten worden gegund na mededinging en op een forfaitaire grondslag. 11. Wat de prijsbepaling betreft, worden er verschillende methoden onderscheiden (cfr. artikel 86 KB van 8 januari 1996 betreffende de overheidsopdrachten voor aanneming van werken, leveringen en diensten en de concessies voor openbare werken 22 ): opdracht tegen globale prijs: is een opdracht waarvoor een forfaitaire prijs het geheel van de prestaties dekt of die uitsluitend forfaitaire posten, qua hoeveelheden of qua prijs, omvat; opdracht volgens of tegen prijslijst: is een opdracht waarvan alleen de eenheidsprijzen voor de prestaties forfaitair zijn en die enkel posten omvat tegen vermoedelijke hoeveelheden waarvoor die forfaitaire eenheidsprijzen gelden; het te betalen bedrag wordt vastgesteld door de eenheidsprijzen op de hoeveelheden van de verrichte prestaties toe te passen. De gemengde opdracht: is een opdracht die zowel forfaitaire posten als posten tegen prijslijst bevat; 12. Wat betreft de overheidsopdrachten van werken wordt de draagwijdte van het forfait nader verduidelijkt in artikel 24 AAV. De paragraaf 1 van dat artikel bepaalt dat ingeval de werken tegen globale prijs worden gegund, de inschrijver verondersteld wordt de som van zijn offerte volgens eigen bewerkingen, berekeningen en ramingen te hebben vastgesteld. Na de opening van de offertes is hij niet 20 Rb. Nijvel, 18 april 1994, T.Aann. 1997, p Zie voor een toepassing: Gent 15 januari 1988, T.Aann. 1990, p. 190 i.v.m. een besteksbepaling waarbij het Bestuur zich het recht voorbehield om de uitvoering van de werken om welke reden ook te schorsen voor een totale duur van 100 dagen zonder dat de aannemer aanspraak kan maken op vergoeding (afwijking van artikel 15 5 AAV); zie ook ABBELOOS, W. en ABBELOOS, D., l.c., p. 646 en de aldaar aangehaalde rechtspraak 22 Artikel 86 KB 8 januari 1996 vermeldt ook nog de opdracht op grond van werkelijke uitgaven, waarbij de uitgevoerde prestaties betaald worden na onderzoek van de kostprijzen en de daarop als winst toegepaste verhogingen. De kostenbestanddelen die mogen worden aangerekend, de wijze waarop de kostprijzen worden berekend en de omvang van de als winst toegepaste verhogingen worden bepaald in de contractclausules

10 meer gerechtigd zich op fouten of leemten te beroepen die in de door de aanbestedende overheid aan de inschrijvers ter beschikking gestelde opmetingsstaat voorkomen. Voor de forfaitaire prijs draagt de aannemer aldus het risico. Verder bepaalt artikel 24 1 AAV dat, ingeval van tegenstrijdigheid tussen de verschillende documenten, de volgende volgorde van interpretatie geldt: eerst de plannen, dan het bestek en dan de opmetingsstaat. Vertonen de plannen tegenstrijdigheden, dan kan de aannemer zich op de voor hem meest gunstige hypothese beroepen, tenzij de opmetingsstaat daaromtrent nadere aanwijzingen bevat. De voormelde regels van artikel 24 1 AAV, zijn ingevolge artikel 24 3 AAV ook van toepassing op de forfaitaire posten van de gemengde opdrachten. 23 Verder bepaalt artikel 25 AAV voor de overheidsopdrachten van werken welke elementen geacht worden in de door de aannemer geboden prijzen te zijn inbegrepen. Dit artikel bepaalt gedetailleerd welke werken, metingen en kosten betreffende de uitvoering van de opdracht voor rekening van de aannemer zijn, terwijl artikel 25 1 in fine AAV de aannemer meer algemeen verplicht alle werken ten laste te nemen die afhangen van of samenhangen met deze die in de plans en het bestek zijn beschreven. Het bijzonder bestek bevat daarnaast uiteraard de verdere bepalingen omtrent de in de te bieden prijzen inbegrepen elementen, werken en kosten. 13. Herhaaldelijk wordt er in de rechtsleer en de rechtspraak echter op gewezen dat, tegenover het principe van het forfait en het op de aannemer rustende risico van de prijsbepaling en werkelijke omvang der werken, er een omstandige informatieplicht staat van de aanbestedende overheid, die de inschrijvers voorafgaand aan de gunning juist én volledig dient te informeren. Het bestuur dient aldus aan de inschrijvende aannemers volledige en juiste bestekken, plannen en opmetingstaten ter beschikking te stellen. Doet ze dit niet, dan kan ze het principe van het forfait niet tegen de aannemer inroepen en het risico van de werkelijke omvang der werken dus niet bij de aannemer leggen Overeenkomstig artikel 7 Overheidsopdrachtenwet verhindert het principe van het forfait evenmin dat een prijsherzieningsformule in het bestek kan worden opgenomen, zonder dat zulks echter een verplichting zou zijn. Waar soms wordt voorgehouden dat artikel 13 1 AAV voor opdrachten van werken het opnemen van een prijsherzieningsformule verplicht 25, bevestigde het Hof van Beroep te Antwerpen in een recent arrest van 27 november dat artikel 13 1 AAV de aannemer geen recht verleent op prijsherziening en enkel tot doel heeft om de modaliteiten van de prijsherzieningsformule te bepalen wanneer beslist wordt om prijsherziening toe te staan. Het Hof 23 Dit is een nieuwe bepaling in de AAV Onder de gelding van de AAV 1977 bestond daarover discussie. 24 Zie meer uitgebreid daarover: TEERLINCK, P. Fouten in overheidsbestekken: Recente rechtspraak en een nieuwe richtlijn, R.W , p en de daar aangehaalde rechtspraak; LENDERS, C., l.c., p en daar besproken rechtspraak en rechtsleer. 25 Zie bijv: VAN HAEGENBORGH, G., Over de nietigheid van een prijsherzieningsformule, waarvan de parameters niet de reële kosten vertegenwoordigen, T.B.P. 2003, p. 210; Artikel 13 1 stelt voor opdrachten van aanneming van werken dat het bestek voorziet in de modaliteiten van prijsherziening, terwijl 2 voor opdrachten van leveringen en diensten, enkel stelt dat het bestek de modaliteiten van prijsherziening kan voorzien. 26 Antwerpen, 27 november 2007, T.Aann. 2008, p. 162; NjW 2008, p. 360, noot

11 overwoog uitdrukkelijk dat de term voorziet in artikel 13 1 AAV niet inhoudt dat aan de aanbestedende overheid de verplichting wordt opgelegd om een prijsherzieningsformule in te lassen 27. Zo de hoofdaannemer een prijsherziening geniet, heeft ook de onderaannemer recht op een prijsherzieningsformule (artikel 6 1 AUR) indien het bedrag van het onderaannemingscontract en/of de uitvoeringstermijn de grenzen overschrijdt die in artikel 13 5 AAV zijn vastgesteld (meer dan EUR en uitvoeringstermijn in principe gelijk of meer dan 90 kalenderdagen). 15. Artikel 57 van de Wet van 30 maart 1976 betreffende de economische herstelmaatregelen bepaalt een aantal voorwaarden, waaraan prijsherzieningsformules moeten beantwoorden: Artikel 57 1: ieder indexeringsbeding is van rechtswege nietig (bv. in functie van de gezondheidsindex); Artikel 57 2: de prijsherziening is beperkt tot maximum 80 % van de eindprijs, zodat er dus een vaste onherzienbare factor van minstens 20 % moet zijn; Artikel 57 2 De prijsherzieningsformule moet parameters bevatten die de reële kosten vertegenwoordigen 28 en iedere parameter moet alleen toepasselijk zijn op dat gedeelte van de prijs dat beantwoordt aan de kosten die het vertegenwoordigt; Reeds in 2001 bevestigde het Hof van Cassatie 29 dat een in het bestek opgenomen prijsherzieningsbeding nietig is, wanneer de waarde van een parameter erin beduidend afwijkt van het werkelijk aandeel in de kosten die de parameter vertegenwoordigt in de bij de overeenkomst bepaalde prijs. In een arrest van 23 maart verduidelijkte het Hof van Cassatie dat ingeval de rechter de absolute nietigheid van de contractuele prijsherzieningsclausule vaststelt, hij deze contractuele bepaling of prijsherzieningsclausule niet mag vervangen door een andere bepaling die niet de instemming van de partijen heeft (art en 1134 BW). 2. Aanvangsbevel, uitvoeringstermijn en verplichting tot het stellen van een borgtocht. Aanvangsbevel 16. Artikel 28 1, 1, in fine AAV bepaalt dat de aannemer verplicht is de werken op de hem meegedeelde aanvangsdatum aan te vangen en deze regelmatig voort te zetten zodat zij volledig binnen de contractueel bedongen uitvoeringstermijn voltooid zullen zijn. Daarmee bevestigt artikel 28 AAV het op de overheidsopdrachten van toepassing zijnde beginsel van administratief recht van de continuïteit van de openbare dienst. De medecontractant van de aanbestedende overheid dient vanaf aanvangsbevel principieel steeds en onverminderd zijn werken voort te zetten en hij kan slechts zeer uitzonderlijk en binnen strikte voorwaarden 27 Het Hof aanvaardde aldus ook niet dat er geen sprake zou zijn van een (niet gemotiveerde) afwijking van de AAV 28 Dit principe staat ook in artikel 7 Overheidsopdrachtenwet. 29 Cass. 13 september 2001, T.B.P. 2003, p. 209, noot VAN HAEGENBORGH, G., l.c. p ; zie ook Gent 11 september 1998, T.Aann. 1999, p Cass. 23 maart 2006, J.T. 2007, p. 189; Pas. 2006, I, p. 676,

12 zijn verbintenis tot uitvoering der werken schorsen. Daarop wordt verder hierna nog teruggekomen. 17. Artikel 28 1 AAV legt strikte termijnen op waarbinnen de aanbestedende overheid, na de beslissing te hebben genomen tot gunning van de opdracht, de aanvangsdatum van de werken dient vast te stellen: Voor de gewone werken waarvan de aannemingssom overeenstemt met of lager ligt dan de klasse 5 van de erkenningsreglementering: tussen de 15 de en de 45 ste kalenderdag volgend op de dag van de gunning van de opdracht; Voor de werken waarvan de aannemingssom overeenstemt met of hoger ligt dan de klasse 6 van de erkenningsreglementering: tussen de 30 ste en de 60 ste kalenderdag volgend op de dag van de gunning van de opdracht; Voor de werken voor een kleinere aannemingssom dan de klasse 5 van de erkenningsreglementering doch waarvoor bijzondere technieken of materialen moeten worden aangewend in welke geval het bestek zulks duidelijk vermeldt, eveneens tussen de 30 ste en de 60 ste kalenderdag volgend op de dag van de gunning van de opdracht; Deze bepalingen gelden niet voor werken die gedurende de winterperiode zijn gegund en waarvan de uitvoering tot het gunstige seizoen moet worden uitgesteld. Bovendien moet er alleszins een minimum van 15 kalenderdagen verlopen tussen het verzenden van het aanvangsbevel en de bepaalde aanvangsdatum, tenzij ingeval van dringendheid (artikel 28 1, 1, 2 de lid AAV) 18. Indien de aanbestedende overheid geen aanvangsbevel heeft gegeven binnen de voormelde termijnen van 45 en 60 kalenderdagen of de aanvangsdatum buiten deze termijnen heeft bepaald, dan heeft de aannemer recht om de verbreking van de overeenkomst te eisen en/of het herstel van de hierdoor geleden schade te vorderen (artikel 28 1, 1, 3 de lid AAV). Wel dient de aannemer daartoe zijn eis in te dienen binnen de 30 kalenderdagen na het verstrijken van de toepasselijke termijn van 45 of 60 kalenderdagen, dit met een ter post aangetekende brief aan de aanbestedende overheid, zo niet is de aannemer van zijn rechten vervallen. (artikel 28 1, 1, 3 de lid AAV). De Rechtbank van Eerste Aanleg te Leuven 31 oordeelde echter dat de verzaking van de aannemer aan het recht zich te beroepen op het verstrijken van de termijn waarin de aanvang van de werken had moeten worden vastgesteld om schadevergoeding te eisen, redelijk begrepen dient te worden, en dergelijke verzaking het bestuur in ieder geval niet toelaat om steeds maar weer het aanvangsbevel van de werken uit te stellen door het door de aannemer opgelopen definitieve rechtsverval aan te halen. 19. De AAV voorziet niet in een sanctie indien de aanbestedende overheid de minimale termijn van 15 kalenderdagen tussen aanvangsbevel en aanvangsdatum niet respecteert. Het niet respecteren van deze termijn kan echter aan de aannemer ook schade berokkenen, nu hij in voorkomend geval te weinig tijd heeft om zich te organiseren om zijn werken tijdig aan te vatten op de bepaalde aanvangsdatum Rb. Leuven 31 maart 1995, T.Aann. 1998, p LENDERS, C., l.c., p

13 Het Hof van Beroep te Antwerpen oordeelde in een arrest van 25 november dat een aanvangsbevel, dat slechts 7 dagen voor de vastgestelde aanvangsdatum werd ontvangen, niet nietig is, noch tot gevolg heeft dat de uitvoeringstermijn ten vroegste kon beginnen lopen 15 dagen na de verzending van het aanvangsbevel, en dat in voorkomend geval aan de aannemer slechts een schadevergoeding kan worden toegekend. Uitvoeringstermijn 20. De uitvoeringstermijn wordt in principe in werkdagen gesteld, wat betekent dat ze geen zaterdagen, zondagen en feestdagen omvat, noch officiële vakantiedagen en inhaalrustdagen, noch dagen met slecht weer waardoor het werk voor minstens vier uur onmogelijk is (artikel 28 1, 2 AAV). 21. In geval van geldige economische redenen kan de uitvoeringstermijn ook in kalenderdagen, weken, maanden of jaren, of van de ene datum tot de andere of tegen een bepaalde einddatum worden gesteld (artikel 28 1, 3 AAV). In dit geval omvat de termijn doorlopend alle dagen, met uitzondering van de verplichte vakantieperiode als de uitvoeringstermijn 80 dagen of minder bedraagt (artikel 28 1, 3 AAV in fine). Het Hof van Beroep te Antwerpen verduidelijkt in een arrest van 25 november dat er geen externe motivering in het bestek van de aanwezige geldige economische redenen is vereist en dat een zuivere interne motivering van het bestuur afdoende is. De continuïteit van de dienstverlening in de polikliniek wordt als voldoende motivering voor een vaste einddatum aanvaard. Verplichting tot het stellen van een borgtocht 22. Binnen de 30 kalenderdagen volgende op de dag van de gunning, en tenzij het bestek in een langer termijn voorziet, moet de aannemer de borgtocht stellen (artikel 5 3 AAV), welke dient als onderpand voor het nakomen van zijn verplichtingen tot de opdracht volledig is uitgevoerd (artikel 5 1, 1 ste lid AAV). De grootte van de borgtocht is in artikel 5 1, 1 ste lid AAV vastgelegd op 5 % van de oorspronkelijke aannemingssom, zij het afgerond op het hogere tiental in euro. De borgstelling gebeurt hetzij in speciën, hetzij onder de vorm van een gezamenlijke borgstelling door een gezamenlijke borgtochtmaatschappij (collectieve instantie opgericht door een bepaalde beroepsgroep van aannemers), hetzij via een bank- of verzekeringswaarborg toegestaan door een kredietinstelling of verzekeringsonderneming (artikel 5 2 AAV). Het bewijs van de borgstelling wordt geleverd naar gelang van het geval door het attest van de Deposito- en Consignatiekas of de door haar geviseerde akte van gezamenlijke borg, hetzij het debetbericht van de kredietinstelling of verzekeringsonderneming, hetzij door het origineel van de verbintenisakte van de kredietinstelling of verzekeringsonderneming (artikel 5, 3, 3 de lid AAV) 33 Antwerpen 25 november 2003, NjW 2004, p. 343, noot 34 Antwerpen 25 november 2003, NjW 2004, p. 343, noot

14 23. Indien de aannemer binnen de voormelde termijn van 30 kalenderdagen na gunning het bewijs niet overlegt dat de borgtocht werd gesteld, geeft deze vertraging van rechtswege en zonder ingebrekestelling aanleiding tot het toepassen van een straf van 0,02 % van de oorspronkelijke aannemingssom per dag vertraging en met een maximum van 2 % van de aannemingssom (artikel 6 1 AAV). 35 Indien de aannemer vervolgens, na ingebrekestelling per aangetekende brief, het bewijs van de borgstelling nog steeds niet overlegt binnen een termijn van 15 dagen na verzendingsdatum van die brief, kan de aanbestedende overheid (artikel 6 2 AAV): hetzij overgaan tot een borgstelling van ambtswege via afhoudingen op de betalingen en in welke geval de straf forfaitair wordt vastgelegd op 2 % van de oorspronkelijke aannemingssom; hetzij maatregelen van ambtswege nemen (zie daarover verder hierna) 3. Betalingen 1. Betalingsgrondslag 24. Artikel 4 1 AUR bepaalt dat telkens de AUR of de AAV over een bedrag spreken (aannemingssom, bedrag van de offerte, aannemingsprijs, ) de prijs bedoeld wordt zonder BTW. 25. Overeenkomstig artikel 8 Overheidsopdrachtenwet is betaling slechts mogelijk na verstrekte prestaties. M.a.w. kan slechts betaling gebeuren na realisatie van prestaties, desgevallend ook periodiek. Het betalen van voorschotten is principieel niet toegestaan, behoudens in een aantal uitzonderingsgevallen, zoals die uitdrukkelijk zijn bepaald in artikel 5 1 AUR (bijv. opdrachten die t.a.v. hun bedrag zeer belangrijke voorafgaande investeringen vergen). Artikel 4 2 AUR bevestigt dat de prijs van de opdracht wordt betaald, hetzij ineens na volledige uitvoering ervan, hetzij met betalingen in mindering naargelang de uitvoering ervan vordert en volgens de modaliteiten bepaald in het bestek. Dat laatste is bij de meeste aannemingen van werken, tenzij het een klein werk betreft, steeds het geval. 26. Dit artikel bepaalt verder dat elke betaling het indienen van een schuldvordering door de aannemer veronderstelt en het opmaken van een proces-verbaal door de aanbestedende overheid. 2. Betalingsprocedure 27. Artikel 15 1 AAV schrijft de gedetailleerde betalingsprocedure voor die gevolgd dient te worden voor de betaling bij opdrachten van werken Cfr Cass. 8 september 2006, Pas. 2006, I, p Artikel 15 2, 1 AAV handelt over de betaling van leveringen en artikel 15 2, 2 AAV over de betaling van diensten

15 Zowel voor de betalingen in mindering als voor de betaling van het saldo of van de enige aannemingssom, is de aannemer verplicht een gedagtekende en ondertekende schuldvordering in te dienen, die steunt op een gedetailleerde staat van de werken, welke zijns inziens de gevraagde betalingen rechtvaardigen. De aanbestedende overheid ziet de ingediende staat van werken na en brengt er eventueel verbeteringen in aan. Ze dient vervolgens onverwijld een proces-verbaal op te maken met vermelding van het bedrag dat ze werkelijk verschuldigd acht te zijn. Ze dient de aannemer schriftelijk kennis te geven van de staat van werken die ze aldus voor betaling aanvaardt en dient tezelfdertijd de aannemer te verzoeken binnen de 5 kalenderdagen een factuur in te dienen voor het aldus aanvaarde, desgevallend verbeterde bedrag. 28. De vraag rijst op wie de aannemer of het bestuur - de bewijslast rust om aan te tonen dat de aangebrachte verbeteringen aan de vorderingstaat juist en gerechtvaardigd zijn. Daarmee samen hangt de vraag of het bestuur de aangebrachte verbeteringen moet motiveren. M.a.w., is het de aanbestedende overheid die moet motiveren en/of bewijzen dat de geweigerde door de aannemer in zijn vorderingstaat aangerekende werken niet verschuldigd zijn, dan wel de aannemer die moet bewijzen dat hij recht heeft op de betaling van de aangerekende prestaties? De meningen daarover zijn verdeeld 37, doch inmiddels heeft ook het Hof van Cassatie de gelegenheid gehad zich over de kwestie uit te spreken n.a.v. een cassatieberoep tegen een arrest van het Hof van Beroep te Antwerpen van 21 december In dat arrest oordeelde het Hof te Antwerpen: dat, zoals bepaald in artikel 15 1, 2 het bestuur kennis dient te geven van de verbeteringen die zij aanbrengt, doch deze verbeteringen, in tegenstelling tot wat appellante voorhoudt, niet moeten gemotiveerd worden door een afzonderlijk proces-verbaal dat samen met het proces-verbaal waarin de verbeteringen worden gemeld, wordt verstuurd; dat artikel 15 1, 2 alleen bepaalt dat het bestuur een procesverbaal opmaakt met vermelding van het bedrag dat het bestuur werkelijke verschuldigd acht te zijn ; ( ); dat appellante die een vorderingstaat indient en stelt gerechtigd te zijn op nog een saldo van de aannemingssom dient te bewijzen dat de werken die zij vordert werden uitgevoerd. Het Hof van Cassatie wees het cassatieberoep af onder de motivering dat het arrest de regels inzake de bewijslast niet schendt, en bevestigde aldus dat de aannemer moet bewijzen dat hij gerechtigd is op betaling. LENDERS wijst er terecht op dat dit echter niet betekent dat de aanbestedende overheid vrijgeleide zou hebben om verbeteringen aan de vorderingstaat aan te brengen, zonder daartoe enige grond te hebben Zie daarover LENDERS, C., l.c., p en de daar aangehaalde auteurs en rechtspraak zoals VAN ROM- PAEY, D., Beschouwingen bij toepassing van artikel AAV, TOGOR 1999, p. 314; Rb. Antwerpen, 18 maart 1999, R.W , p Zie de door LENDERS, C., l.c., op p. 118 geciteerde en besproken arresten Antwerpen 21 december 1999, onuitg. en Cass. 14 september 2001, onuitg. 39 LENDERS, C., l.c., p. 118 en verwijzing naar Antwerpen 30 juni

16 29. FLAMME e.a. bevestigen dat de sommen die worden betaald n.a.v. het goedkeuren van de vorderingsstaten slechts voorschotten zijn die dienen verrekend te worden of betalingen in mindering conform artikel 4 AUR en artikel 15 1 AAV. De aldus betaalde hoeveelheden kunnen volgens hen dan ook worden herzien op basis van een eindopmeting voor zover deze nog onbetwistbaar kan gebeuren. 40 VAN ROMPAEY echter stelt dat, met uitzondering van vergissingen en materiële fouten van het bestuur, de goedkeuring van elke vorderingstaat, en dus ook van de tussentijdse maandelijkse staten, een onherroepelijke schulderkenning in hoofde van het bestuur uitmaakt. 41 De in artikel 8 overheidsopdrachtenwet uitgedrukte regel dat enkel verstrekte én aanvaarde diensten mogen worden betaald, is ook een argument daartoe. 3. Betalingstermijn 30. Overeenkomstig artikel 15 1, 3 AAV geldt een betalingstermijn van 60 kalenderdagen die ingaat de dag waarop de aanbestedende overheid de verklaring van schuldvordering van de aannemer heeft ontvangen. Voor de betaling van het saldo van de opdracht (de zogenaamde eindstaat) of van de enige betaling (indien de opdracht in één keer wordt betaald), begint die betalingstermijn van 60 dagen maar te lopen vanaf het verstrijken van de termijn van 30 kalenderdagen die in artikel AAV aan de aanbestedende overheid is gegeven om de verrichtingen van nazicht en verbetering van de vorderingstaat uit te voeren, ingaand op de datum van ontvangst van de (enige of eind-) vorderingsstaat (d.i. de zogenaamde takentermijn ). Dat komt aldus in werkelijkheid nog altijd neer op een werkelijke betalingstermijn van 90 dagen na ontvangst van de verklaring van de enige of eindschuldvordering, zoals dat vroeger in dit artikel 15 AAV was ingeschreven. Deze werd met het KB van 17 december teruggebracht op een betalingstermijn 60 dagen, welke echter pas begint te lopen na het verstrijken van de zogenaamde takentermijn van 30 dagen, om de betalingstermijnen in overheidsopdrachten in overeenstemming te brengen met de (vanuit Europa opgelegde) betalingstermijnen van de Wet van 2 augustus 2002 betreffende de bestrijding van de betalingsachterstand bij handelstransacties. Bovendien bepaalt artikel 15 1, 3, 2 de lid AAV dat de betalingstermijn van 60 dagen verlengd wordt naar rato van de overschrijding van de termijn van vijf kalenderdagen die krachtens art aan de aannemer wordt verleend om zijn factuur in te dienen. 31. Zoals boven reeds aangehaald kan in het bestek de aldus in artikel 15 1 AAV bepaalde betalingstermijn niet worden verlengd op straffe van niet geschreven te worden gehouden (artikel 3 AUR). 40 FLAMME, M., MATHEÏ, Ph., FLAMME, Ph., DELVAUX, A., DARDENNE, C., o.c., p. 274 en daar aangehaalde rechtspraak 41 VAN ROMPAEY, D., l.c., p KB 17 december 2002 tot wijziging wat de bestrijding van de betalingsachterstand bij overheidsopdrachten en concessies voor openbare werken betreft, van het koninklijk besluit van 26 september 1996 tot bepaling van de algemene uitvoeringsregels van de overheidsopdrachten en van de concessies voor openbare werken, BS 21 december 2002, inwerkingtreding 8 augustus

17 32. De betalingstermijn en thans wat de enige of eindstaat betreft ook de zogenaamde takentermijn van 30 dagen, begint zonder enige uitzondering te lopen vanaf de datum van ontvangst van de vorderingstaat door het bestuur, niet vanaf de verzendingsdatum door de aannemer. Te verwerpen is aldus de door sommige besturen en/of hun ontwerpers gehanteerde praktijk, waarbij zij van de aannemer eisen om een door het bestuur verbeterde vorderingstaat eerst opnieuw, mits de gevraagde verbeteringen, in te dienen, en voorhouden dat pas vanaf de ontvangstdatum daarvan, de betalingstermijn maar begint te lopen. Andere besturen en ontwerpers vragen om eerst een soort officieuze vorderingstaat in te dienen en pas na nazicht en ev. verbetering daarvan een officiële staat voor te leggen, waarvan de ontvangst pas de termijn van betaling zou doen lopen. Dergelijke praktijken zijn in strijd met artikel 15 1 AAV en kunnen, mochten ze in het bestek zijn opgenomen, geen gerechtvaardigde afwijking op dat (in artikel 3 AUR trouwens als essentieel bestempeld) artikel uitmaken. In zoverre men op die wijze beoogt de in artikel 15 AAV vastgelegde betalingstermijn te verlengen, zijn ze hoe dan ook ongeldig. Het Hof van Beroep te Gent wees zulke praktijk onder de oude regelgeving ook al af Indien de aannemer zijn factuur echter niet indient binnen de 5 dagen hem daartoe verleend, wordt de betalingstermijn naar rato van de overschrijding van die termijn verlengd, met als gevolg dat er geen sprake is van laattijdige betaling noch van de sancties daarvoor, zoals intresten, termijnverlenging etc. (zie daarover hierna). In een arrest van 4 mei 2007, wees het Hof van Beroep te Gent er op dat het bestuur ertoe gehouden is om aan de aannemer, samen met de kennisgeving van de staat der werken die ze voor betaling aanvaard, te verzoeken zijn factuur voor het aanvaarde bedrag in te dienen, en het bestuur aldus vruchteloos opwerpt dat de betalingstermijn nooit is beginnen lopen omdat de aannemer geen factuur heeft ingediend, als het bestuur zelf heeft nagelaten de aannemer uit te nodigen om zijn factuur in te dienen Sancties ingeval van laattijdige betaling Intresten 34. Overschrijding van de voormelde betalingstermijn, geeft de aannemer afwijkend van het gemeen recht - van rechtswege en zonder ingebrekestelling recht op de betaling van verwijlintrest aan de rentevoet overeenkomstig artikel 15 4 AAV. Voor overheidsopdrachten die gegund zijn vanaf 8 augustus 2002 is dat de intrestvoet van de Wet Betalingsachterstand van 2 augustus Gent 18 april 1986, R.W , p. 2374, T.Aann. 1987, p Gent 4 mei 2007, NjW 2007, p Artikel 15 4 AAV zoals vervangen bij artikel 2, 4 KB 17 december 2002 tot wijziging wat de bestrijding van de betalingsachterstand bij overheidsopdrachten en concessies voor openbare werken betreft, van het koninklijk besluit van 26 september 1996 tot bepaling van de algemene uitvoeringsregels van de overheidsopdrachten en van de concessies voor openbare werken

18 Voor de voordien gegunde opdrachten, afhankelijk of ze vóór of na 1 januari 1981 zijn bekendgemaakt, bestaan andere specifieke, wisselende intrestvoeten overeenkomstig het voorheen geldende art AAV, die nog steeds, net zoals de voormelde intrestvoet, telkens via een bericht in het BS wordt gepubliceerd. 35. Het indienen van de regelmatig opgestelde factuur geldt als schuldvordering voor de betaling van de intrest (artikel 15 4, 3 de lid AAV). 36. Thans bepaalt artikel 15 4, laatste lid AAV, doch enkel geldend voor de opdrachten gegund vanaf 8 augustus 2002, dat de bepalingen ervan, en dus ook de erin bepaalde intrestvoet, niet van toepassing zijn op de betalingen die betrekking hebben op schadevergoedingen. Voor de opdrachten die gegund werden vóór 8 augustus 2002, geldt echter volgens de vaststaande cassatierechtspraak wél de contractuele intrestvoet van artikel 15 4 AAV Artikel 1254 BW, dat een algemeen beginsel bepaalt van toepassing op alle betalingen van sommen die interesten opleveren, is op de overheidsopdrachten van toepassing, nu de overheidsopdrachtenreglementering geen enkele specifieke afwijkende bepaling bevat die dit beginsel terzijde schuift. 47 De aannemer kan aldus betalingen die op het kapitaal en de intrest worden gedaan maar waarmee de gehele schuld niet is gekweten, eerst toerekenen op de intresten en pas daarna op de hoofdsom. 38. Hetzelfde geldt voor artikel 1154 BW inzake kapitalisatie van vervallen interesten, dat ook onverminderd toepassing kan vinden. Het Hof van Cassatie wees er wel op dat het indienen van een schuldvordering niet gelijk gesteld kan worden met een gerechtelijke aanmaning, zoals bepaald en vereist in artikel 1154 BW. 48 Zeer recent oordeelde het Hof van Cassatie in een arrest van 14 maart dat artikel 1154 BW echter niet van toepassing is op de compensatoire interesten op waardeschulden, zoals de verbintenis van de aanbestedende overheid om de schade te herstellen als gevolg van de onderbreking van de overheidsopdracht (waarover verder meer), vermits het bedrag van de schadevergoeding volledig aan de beoordeling van de rechter is overgelaten. Vertragen van het uitvoeringstempo of onderbreken van de werken 39. Artikel 15 6 AAV bepaalt dat wanneer door de schuld van de aanbestedende overheid de betaling niet is verricht na verloop van 30 kalenderdagen na de gestelde betalingstermijn, de aannemer het uitvoeringstempo van de werken kan vertragen of de werken kan onderbreken. De aannemer dient overeenkomstig artikel 15 6, 3 de lid in fine AAV de beslissing om het uitvoeringstempo te vertragen of de werken te onderbreken echter voorafgaandelijk bij aangetekende brief aan de aanbestedende overheid te melden ten laatste 15 kalenderdagen vóór de dag van vertraging van het uitvoeringstempo of van de daadwerkelijke onderbreking. 46 Cass. 9 juni 1988, Arr.Cass , p 1303 en Pas. 1989, I, p. 1207; Cass. 29 oktober 1992, Arr.Cass , p en Pas. 1992, I, p. 1225; Cass. 18 februari 1999, Arr.Cass. 1999, p en R.W , p Rb. Brussel, 28 mei 1196, T.B.B.R. 1996, p. 468; Brussel 8 januari 1993, Res Jur. Imm. 1995, p Cass. 5 februari 1998, Arr.Cass. 1998, p. 179; T.B.B.R. 1998, Cass. 14 maart 2008,

19 Aldus is duidelijk dat de gemeenrechtelijke exceptio non adempleti contractus niet zonder meer geldt, maar de aannemer slechts uitzonderlijk en mits aan strikte voorwaarden te voldoen, zijn eigen verbintenissen kan verminderen (vertragen) of opschorten ingeval het bestuur haar betalingsverbintenis in belangrijke mate overschrijdt. Dat wordt ook nog eens bevestigd in artikel 15 6 in fine AAV, waarin wordt gesteld dat de aannemer zijn werken slechts kan vertragen of onderbreken indien het belang van de achterstallige betaling in de loop van de beschouwde periode dat rechtvaardigt. Men kan dus niet voor om het even welk achterstallig bedrag de werken vertragen of onderbreken. Dat hangt ook samen met de ratio legis dat in overheidsopdrachten, en gelet op het beginsel van de continuïteit van de openbare dienst, de medecontractant van de overheid slechts uitzonderlijk zijn verbintenissen kan schorsen nl. indien het belang van de laattijdige betaling dermate groot is dat de aannemer onmogelijk nog kan verder werken. Zo oordeelde ook het Hof van Beroep te Gent dat artikel 15 6 AAV de aannemer geen onbeperkt recht geeft tot schorsing of vertraging en hij hiervan geen gebruik kan maken wanneer de niet-betaalde bedragen slechts betrekking hebben op een fractie van de totale waarde van de opdracht Indien de aannemer overgaat tot werkelijke vertraging of onderbreking van de opdracht, dan heeft hij overeenkomstig artikel 15 6, 3 de lid 2 AAV recht op schadevergoeding, in zoverre hij daartoe zijn rekening voor schadevergoeding indient binnen de termijn bepaald in artikel 16 4, 1 ste lid, 2 AAV, dit is binnen de 90 kalenderdagen volgend op de datum van betekening van het proces-verbaal van voorlopige oplevering. In een arrest van 21 maart oordeelde het Hof van Beroep te Gent dat nergens in de AAV wordt gesteld dat de aannemer slechts aanspraak kan maken op schadevergoeding alleen voor de periode gedurende dewelke het werk effectief werd geschorst. Zijn recht op schadeloosstelling is derhalve niet afhankelijk van het volledig daadwerkelijk onderbreken van het werk, en zijn schade bestaat evenzeer wanneer hij ervoor kiest het werk alleen maar te vertragen. Het Hof van Beroep weerhield als (in concreto te begroten) schade aldus de kosten gedragen door de aannemer als gevolg van de langere duurtijd van de opdracht (o.a. werf langer in stand houden, personeel en materieel ter beschikking houden, verstoring van de planning). Volgens vaststaande cassatierechtspraak 52 hangt het aan de aannemer in artikel 15 6 AAV toegekende recht op schadeloosstelling van geen enkele andere ontvankelijkheidsvoorwaarde af dan de voorwaarde dat de rekening voor schadevergoeding moet worden ingediend binnen de voormelde termijn van artikel 16 4, 1 ste lid, 2 AAV. Het indienen van de rekening binnen die termijn van 90 dagen na betekening van het PV van voorlopige oplevering geldt wel op straffe van verval en is dus een ontvankelijkheidsvoorwaarde. 50 Gent 7 maart 2008, NjW 2008, p Gent 31 maart 2003, NjW 2003, p. 1079, noot VANDENDRIESSCHE, F. 52 Cass. 28 januari 1993, R.W , p. 1146; T.Aann. 1993, p. 293, noot DELVAUX, A en BEGUIN, T., p

20 41. Over het bewijs en de concrete wijze en methode van berekening van de geleden schade en de diverse schadeposten, wordt in deze bijdrage niet verder ingegaan, omdat het ons in het bestek daarvan te ver zou leiden, maar de lezer kan worden verwezen naar o.a. FLAMME, M. MATHEÏ, Ph., FLAMME, Ph., DELVAUX, A., DARDENNE, C., Praktische Commentaar bij de Reglementering van de Overheidsopdrachten, Deel 2, 6 de uitg., en DE KO- NINCK, C., FLAMEY, P en RONSE, K., Schade en schadeloosstelling bij de gunning en de uitvoering van overheidsopdrachten, Maklu, Termijnsverlenging 42. In hetzelfde geval dat de betaling niet is verricht na verloop van 30 kalenderdagen na de gestelde betalingstermijn, heeft de aannemer, ongeacht of er een vertraging van het uitvoeringstempo of een onderbreking is of niet, altijd recht op een termijnverlenging die gelijk is aan het aantal kalenderdagen, begrepen tussen het verloop van de voornoemde periode van 30 dagen en de betalingsdatum. Voorwaarde daartoe is echter dat de aanvraag door de aannemer wordt ingediend vóór het verstrijken van de contractuele termijnen. 4. Aansprakelijkheid van de aannemer 43. Artikel 30 2 AAV bepaalt dat de aannemer alle voorzorgen neemt die door de bouwkunst en door de bijzondere omstandigheden worden vereist om de naburige eigendommen te vrijwaren en om te vermijden dat daarin door zijn schuld stoornissen worden veroorzaakt. Daaruit vloeit voort dat de aannemer niet aansprakelijk is voor foutloze burenhinder bedoeld in artikel 544 BW, want enkel verantwoordelijk is wanneer hij door zijn schuld schade veroorzaakt. In een arrest van 2 februari 1998 bevestigde het Hof van Beroep te Gent dat artikel 30 2 AAV geen rechtsgrond biedt voor de foutloze aansprakelijkheid ex artikel 544 BW, en dat de in het bestek opgelegde verplichting om een verzekering af te sluiten die ook de risico s dekt die voortvloeien uit artikel 544 BW geen afbreuk doet aan het feit dat de aannemer ingevolge artikel 30 2 AAV niet aansprakelijk is voor foutloze burenhinder. 53 Vermits artikel 30 2 AAV deel uitmaakt van de in artikel 3 AUR opgesomde artikelen van de AAV, waarvan enkel kan worden afgeweken mits uitdrukkelijke motivering van de daartoe voorhanden zijnde bijzondere eisen van de opdracht, kan de foutloze aansprakelijkheid ex artikel 544 BW in het bestek enkel uitzonderlijk en zeer moeilijk aan de aannemer worden overgedragen. Inderdaad ziet men moeilijk in welke specifieke eisen, eigen aan een opdracht en anders dan voor andere opdrachten, er kunnen zijn die een dergelijke afwijking kunnen rechtvaardigen. Een vonnis van de Rechtbank van Eerste Aanleg te Luik van 30 januari 1996, dat een dergelijke afwijkende besteksbepaling toch aanvaardde, zelfs zonder dat de minste motivering voorlag, werd dan ook terecht bekritiseerd door VAN LIERDE Gent 2 februari 1998, T.Aann. 1999, p VAN LIERDE, B., noot onder onder Rb. Luik 30 januari 1996, T.Aann. 1996, p

Uitvoering van overheidsopdrachten van werken

Uitvoering van overheidsopdrachten van werken 111 Uitvoering van overheidsopdrachten van werken Kennismaking met de algemene uitvoeringsregels en de algemene aannemingsvoorwaarden en duiding van de belangrijkste verschillen met het gemeen aannemingsrecht

Nadere informatie

UITVOEREN VAN WERKEN IN BELGIE Contracteren met de overheid de overheidsopdracht in België

UITVOEREN VAN WERKEN IN BELGIE Contracteren met de overheid de overheidsopdracht in België UITVOEREN VAN WERKEN IN BELGIE Contracteren met de overheid de overheidsopdracht in België NKVK 13 oktober 2015 Lore Derdeyn Overzicht A. Overheidsopdracht B. Toepasselijke reglementering C. Vindplaats

Nadere informatie

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN.

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. HOOGTE WETTELIJKE BASIS BEREKENING WETTELIJKE RENTEVOET Voor het jaar 2015: 2,5% Mededeling in het Belgisch Staatsblad van 30/01/2015. -Wet van 05/05/1865 betreffende de lening

Nadere informatie

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN.

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. HOOGTE WETTELIJKE RENTEVOET Voor het jaar 2014: 2,75% Mededeling in het Belgisch Staatsblad van 20/01/2014. WETTELIJKE RENTEVOET IN DE HANDELSTRANSACTIES - Eerste semester

Nadere informatie

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN.

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. HOOGTE WETTELIJKE RENTEVOET Voor het jaar 2015: 2,5% Mededeling in het Belgisch Staatsblad van 30/01/2015. WETTELIJKE RENTEVOET IN DE HANDELSTRANSACTIES - Eerste semester

Nadere informatie

Belangrijkste wijzigingen van reparatie-kb van 22 mei 2014 in KB Uitvoering

Belangrijkste wijzigingen van reparatie-kb van 22 mei 2014 in KB Uitvoering Belangrijkste wijzigingen van reparatie-kb van 22 mei 2014 in KB Uitvoering Versie september 2014 Belangrijkste wijzigingen van reparatie-kb van 22 mei 2014 in KB Uitvoering 1 Inhoudsopgave Inleiding...

Nadere informatie

De aansprakelijkheid van de aannemer DEEL I: De contractuele aansprakelijkheid

De aansprakelijkheid van de aannemer DEEL I: De contractuele aansprakelijkheid De aansprakelijkheid van de aannemer DEEL I: De contractuele aansprakelijkheid FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 37-41 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369 95 66 E info@forumadvocaten.be W www.forumadvocaten.be

Nadere informatie

Auteur. Elfri De Neve. www.elfri.be. Onderwerp. Anatocisme. Copyright and disclaimer

Auteur. Elfri De Neve. www.elfri.be. Onderwerp. Anatocisme. Copyright and disclaimer Auteur Elfri De Neve www.elfri.be Onderwerp Anatocisme Copyright and disclaimer Gelieve er nota van te nemen dat de inhoud van dit document onderworpen kan zijn aan rechten van intellectuele eigendom,

Nadere informatie

algemene verkoopsvoorwaarden

algemene verkoopsvoorwaarden algemene verkoopsvoorwaarden 1. 2. Onderhavige voorwaarden zijn van toepassing op alle rechtshandelingen en rechtsverhoudingen tussen MASTERmail en de opdrachtgever tenzij uitdrukkelijk en schriftelijk

Nadere informatie

BEWAARTERMIJNEN (EN VERJARINGSTERMIJNEN)

BEWAARTERMIJNEN (EN VERJARINGSTERMIJNEN) VLAAMSE OVERHEID DEPARTEMENT BESTUURSZAKEN AFDELING OVERHEIDSOPDRACHTEN BEWAARTERMIJNEN (EN VERJARINGSTERMIJNEN) jur. Philippe Herbosch Adjunct van de directeur tweede versie 8.7.2009 2 1. Inleiding Artikel

Nadere informatie

C.O.B.A. 4 COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN

C.O.B.A. 4 COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN C.O.B.A. 4 COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN Aanbeveling betreffende strafbedingen Brussel, 21 oktober 1997 1 Gelet op de artikelen 35, par. 3, lid 2, en 36 van de wet van 14 juli 1991 betreffende

Nadere informatie

IBAN: BE08 3631 0166 3013 - BIC: BBRU BE BB - BTW: BE 844.231.976

IBAN: BE08 3631 0166 3013 - BIC: BBRU BE BB - BTW: BE 844.231.976 1 Disclaimer en algemene voorwaarden SAMMAN Fonds vzw, Excelsiorlaan, 4B, 1930 Zaventem met ondernemingsnummer 0841.212.605 SAMMAN VSO, Excelsiorlaan, 4B, 1930 Zaventem met ondernemingsnummer 0844.231.976

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN

COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN C.O.B. 11 COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN ADVIES OVER HET WETSVOORSTEL Nr. 51/0122 TOT WIJZIGING VAN HET BURGERLIJK WETBOEK, WAT DE INTERESTEN EN SCHADEBEDINGEN BIJ CONTRACTUELE WANUITVOERING BETREFT

Nadere informatie

Overheidsopdrachten 9. G UNNING 11. VARIA

Overheidsopdrachten 9. G UNNING 11. VARIA Overheidsopdrachten 1. HISTORISCH KADER 2. WET VAN 24/12/1993 3. G UNNINGSWIJZEN 4. BEKENDMAKINGSVOORSCHRIFTEN 5. SELECTIE EN GUNNINGSCRITERIA 6. M OTIVERING- EN MELDINGSPLICHT 7. HET BESTEK 8. OFFERTE

Nadere informatie

Algemene verkoopvoorwaarden (versie 2014.01)

Algemene verkoopvoorwaarden (versie 2014.01) 1. Toepassingsgebied Algemene verkoopvoorwaarden (versie 2014.01) 1.1. Volgende voorwaarden (hierna genoemd Algemene voorwaarden ) zijn zowel van toepassing op de verkoopovereenkomsten als op de aannemingsovereenkomsten

Nadere informatie

SELECTIECRITERIA MET BETREKKING TOT DE TECHNISCHE DRAAGKRACHT

SELECTIECRITERIA MET BETREKKING TOT DE TECHNISCHE DRAAGKRACHT SELECTIECRITERIA MET BETREKKING TOT DE TECHNISCHE DRAAGKRACHT Piet Lombaerts INLEIDING EN PROBLEEMSTELLING SELECTIECRITERIA: bekwaamheid / geschiktheid van de INSCHRIJVER om de opdracht uit te voeren (referenties,

Nadere informatie

lic A5477 BIJZONDERE REISVOORWAARDEN CLIPPER (versie juni 2013)

lic A5477 BIJZONDERE REISVOORWAARDEN CLIPPER (versie juni 2013) BIJZONDERE REISVOORWAARDEN CLIPPER (versie juni 2013) ARTIKEL 1. ALGEMEEN Het aanvaarden van onze offerten, orderbevestigingen, leveringsnota's, en facturen omvat eveneens de goedkeuring van onderhavige

Nadere informatie

UITVOEREN VAN WERKEN IN BELGIE Aandachtspunten bij de aannemingsovereenkomst

UITVOEREN VAN WERKEN IN BELGIE Aandachtspunten bij de aannemingsovereenkomst UITVOEREN VAN WERKEN IN BELGIE Aandachtspunten bij de aannemingsovereenkomst NKVK 13 oktober 2015 Lore Derdeyn Overzicht 1. Bewijs van de aannemingsovereenkomst 2. Belangrijke clausules van de aannemingsovereenkomst

Nadere informatie

BIJZONDER BESTEK VOOR DE AANBESTEDINGEN VAN WERKEN BGHM / B 97 w ( Ed.15.05.1997 )

BIJZONDER BESTEK VOOR DE AANBESTEDINGEN VAN WERKEN BGHM / B 97 w ( Ed.15.05.1997 ) BB nr. 2700/2010/02/01 1 BRUSSELSE GEWESTELIJKE HUISVESTINGSMAATSCHAPPIJ BIJZONDER BESTEK VOOR DE AANBESTEDINGEN VAN WERKEN BGHM / B 97 w ( Ed.15.05.1997 ) DEEL EEN - A - Lijst van afwijkingen Lijst der

Nadere informatie

SAMENVATTING NIEUWE WETGEVING. samenvatting nieuwe wetgeving... 1. Wetteksten... 2. Drempels bestek en gunningswijze... 2

SAMENVATTING NIEUWE WETGEVING. samenvatting nieuwe wetgeving... 1. Wetteksten... 2. Drempels bestek en gunningswijze... 2 SAMENVATTING NIEUWE WETGEVING Inhoudstafel samenvatting nieuwe wetgeving... 1 Wetteksten... 2 Drempels bestek en gunningswijze... 2 Drempels europese publicatie... 3 Termijnen voor het indienen van offerte/kandidatuur...

Nadere informatie

PC Advocaten Nieuwsbrief DE NIEUWE RICHTLIJN BETALINGSACHTERSTAND. Contact ZZINLEIDING

PC Advocaten Nieuwsbrief DE NIEUWE RICHTLIJN BETALINGSACHTERSTAND. Contact ZZINLEIDING DE NIEUWE RICHTLIJN BETALINGSACHTERSTAND ZZINLEIDING Ongeveer 2,6% van alle facturen in de EU worden te laat of zelfs helemaal niet betaald. Vooral voor KMO s is dit problematisch gezien zij geen grote

Nadere informatie

De wet is van toepassing op alle overeenkomsten met betrekking tot de eigendomsoverdracht. 1. Het voorwerp van de overeenkomsten:

De wet is van toepassing op alle overeenkomsten met betrekking tot de eigendomsoverdracht. 1. Het voorwerp van de overeenkomsten: Hoofdstuk8 De wet-breyne De wet-breyne is een bijzondere wetgeving tot regeling van de overeenkomsten betreffende de eigendomsoverdracht van een te bouwen of in aanbouw zijnde woning of van verkopen op

Nadere informatie

De contractuele uitsluiting en beperking van de tienjarige aansprakelijkheid van de architect (Cass. 5 september 2014)

De contractuele uitsluiting en beperking van de tienjarige aansprakelijkheid van de architect (Cass. 5 september 2014) De contractuele uitsluiting en beperking van de tienjarige aansprakelijkheid van de architect (Cass. 5 september 2014) FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 37-41 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369 95

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN VADECAS & PARTNERS. Artikel 1: Toepassingsgebied

ALGEMENE VOORWAARDEN VADECAS & PARTNERS. Artikel 1: Toepassingsgebied ALGEMENE VOORWAARDEN VADECAS & PARTNERS Artikel 1: Toepassingsgebied a. Behoudens het uitdrukkelijk en schriftelijk akkoord van de partijen om ervan af te wijken, zijn de algemene voorwaarden van Vadecas

Nadere informatie

Relevante feiten. Beoordeling. RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG VAN ANTWERPEN Vonnis van 09 oktober 2002 - Rol nr 00/2654/A - Aanslagjaar 1996

Relevante feiten. Beoordeling. RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG VAN ANTWERPEN Vonnis van 09 oktober 2002 - Rol nr 00/2654/A - Aanslagjaar 1996 RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG VAN ANTWERPEN Vonnis van 09 oktober 2002 - Rol nr 00/2654/A - Aanslagjaar 1996 Relevante feiten Als kaderlid van M heeft eerste eiser in 1993 aandelenopties verkregen op aandelen

Nadere informatie

Ombudsdienst Consumentengeschillen Advocatuur OCA

Ombudsdienst Consumentengeschillen Advocatuur OCA Orde van Vlaamse Balies www.advocaat.be Procedurereglement Staatsbladsstraat 8 B 1000 Brussel T +32 (0)2 227 54 70 F +32 (0)2 227 54 79 info@advocaat.be ondernemingsnummer 0267.393.267 Ombudsdienst Consumentengeschillen

Nadere informatie

Rolnummer 4045. Arrest nr. 200/2006 van 13 december 2006 A R R E S T

Rolnummer 4045. Arrest nr. 200/2006 van 13 december 2006 A R R E S T Rolnummer 4045 Arrest nr. 200/2006 van 13 december 2006 A R R E S T In zake : het beroep tot gedeeltelijke vernietiging van artikel 468, 3, van het Gerechtelijk Wetboek, zoals gewijzigd bij artikel 21

Nadere informatie

Het verstrekken van deze documenten gebeurt bij wijze van inlichting, zonder enige verbintenis.

Het verstrekken van deze documenten gebeurt bij wijze van inlichting, zonder enige verbintenis. ALGEMENE VOORWAARDEN TOEPASSINGSGEBIED Deze voorwaarden zijn van toepassing op elke overeenkomst waarbij Arcotec bw vzw zich verbindt t.o.v. zijn medecontractant. Deze voorwaarden hebben altijd voorrang

Nadere informatie

Wetboek van de inkomstenbelastingen 1992, titel III, hoofdstuk II, afdeling III, onderafdeling 4. Ondernemingen die investeren in een raamovereenkomst voor de productie van een audiovisueel werk Art. 194ter.

Nadere informatie

ALGEMENE VERKOOPSVOORWAARDEN BESCHUTTE WERKPLAATS ASSE VZW (BW ASSE)

ALGEMENE VERKOOPSVOORWAARDEN BESCHUTTE WERKPLAATS ASSE VZW (BW ASSE) ALGEMENE VERKOOPSVOORWAARDEN BESCHUTTE WERKPLAATS ASSE VZW (BW ASSE) 1. INLEIDING De klant wordt uit hoofde van de overeenkomst geacht de verkoopsvoorwaarden te kennen en verklaart deze te aanvaarden ongeacht

Nadere informatie

Overeenkomst tussen advocaat en private cliënt 1

Overeenkomst tussen advocaat en private cliënt 1 Overeenkomst tussen advocaat en private cliënt 1 Tussen : hierna te noemen de advocaat (of het advocatenkantoor) en hierna te noemen de cliënt(en) 2 Wordt het volgende overeengekomen : 1. Voorwerp van

Nadere informatie

Afbraak bouwvallige schoolgebouwen. Jacky Goris algemeen directeur Oudstrijderslaan 200 1140 EVERE. 02 / 727.06.80 sgr8.infra@g-o.

Afbraak bouwvallige schoolgebouwen. Jacky Goris algemeen directeur Oudstrijderslaan 200 1140 EVERE. 02 / 727.06.80 sgr8.infra@g-o. OPENBARE AANBESTEDING OPDRACHT: ADRES VAN UITVOERING: OPDRACHTGEVER: INLICHTINGEN: Afbraak bouwvallige schoolgebouwen. Academie voor Beeldende Kunsten Dapperheidsplein 17 1070 Anderlecht Tel. 02 523 03

Nadere informatie

EXAMENCONTRACT VOOR HET VERWERVEN VAN EEN DIPLOMA

EXAMENCONTRACT VOOR HET VERWERVEN VAN EEN DIPLOMA EXAMENCONTRACT VOOR HET VERWERVEN VAN EEN DIPLOMA TUSSEN DE ONDERGETEKENDEN, De Vrije Universiteit Brussel met zetel te 1050 Brussel, Pleinlaan 2, die rechtspersoonlijkheid geniet bij wet van 28 mei 1970

Nadere informatie

Algemene voorwaarden voor dienstenverrichtingen

Algemene voorwaarden voor dienstenverrichtingen Algemene voorwaarden voor dienstenverrichtingen Artikel 1 Voorwerp Het voorwerp van deze algemene voorwaarden (hierna de Algemene Voorwaarden genoemd) is de interventiemodaliteiten voor en/of in naam van

Nadere informatie

DEEL I OVERSCHOUWEN VAN DE OVERHEIDSOPDRACHTEN REGLEMENTERING DE PRINCIPES EN DE TOEPASSELIJKE REGELS

DEEL I OVERSCHOUWEN VAN DE OVERHEIDSOPDRACHTEN REGLEMENTERING DE PRINCIPES EN DE TOEPASSELIJKE REGELS Inhoudstafel Index van de voornaamste afkortingen wetgevend en reglementair kader... 13 Voorwoord... 15 DEEL I OVERSCHOUWEN VAN DE OVERHEIDSOPDRACHTEN REGLEMENTERING DE PRINCIPES EN DE TOEPASSELIJKE REGELS

Nadere informatie

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST SAMENWERKINGSOVEREENKOMST Gesloten tussen: Knooppunt vzw, Met maatschappelijke zetel te 2140 Borgerhout, Te Boelaerlei 37, KBO 0818.484.416 Hier rechtsgeldig vertegenwoordigd door [naam], [functie] Hierna:

Nadere informatie

De publicatie en inwerkingtreding van de verschillende boeken van het Wetboek Economisch Recht gaat door.

De publicatie en inwerkingtreding van de verschillende boeken van het Wetboek Economisch Recht gaat door. Wetgeving Nieuw Wetboek Economisch Recht De publicatie en inwerkingtreding van de verschillende boeken van het Wetboek Economisch Recht gaat door. Het boek dat de wet betreffende de marktpraktijken omzet

Nadere informatie

VOETBALTERREIN GELEGEN STOKKELSESTEENWEG

VOETBALTERREIN GELEGEN STOKKELSESTEENWEG Openbare Werken 1 Administration communale de WOLUWE-SAINT-PIERRE Charles Thielemanslaan 93 1150 BRUSSEL Gemeentebestuur van SINT-PIETERS-WOLUWE : 02.773.06.24 : 02.773.18.19 : mvaneechaute@woluwe1150.irisnet.be

Nadere informatie

Overeenkomst tussen advocaat en cliënt 1

Overeenkomst tussen advocaat en cliënt 1 Overeenkomst tussen advocaat en cliënt 1 Tussen : Meester Dimitri Vantomme, advocaat met kantoor te 8500 Kortrijk, Beheerstraat 32. hierna te noemen de advocaat (of het advocatenkantoor), en hierna te

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN VAN DIENSTVERLENING. 1. Opdracht

ALGEMENE VOORWAARDEN VAN DIENSTVERLENING. 1. Opdracht ALGEMENE VOORWAARDEN VAN DIENSTVERLENING 1. Opdracht 1.1. Deze algemene voorwaarden zijn van toepassing op elke overeenkomst (hierna genoemd : de Opdracht ) met B.V.o.v.v.B.V.B.A. CLIVE VAN AERDE & PARTNERS

Nadere informatie

Organisatiebureau The 5th Element. inspanningsverplichting tot het verrichten van diensten. hulp en adviezen ten behoeve van opdrachtgever(s).

Organisatiebureau The 5th Element. inspanningsverplichting tot het verrichten van diensten. hulp en adviezen ten behoeve van opdrachtgever(s). Algemene Voorwaarden The 5th Element Algemeen Deze algemene voorwaarden maken deel uit van alle overeenkomsten gesloten tussen Organisatiebureau The 5th Element, gevestigd te 1815 GB, Alkmaar aan de Kennemersingel

Nadere informatie

Bij zijn verzoek tot inschrijving op de lijst van de stagiairs maakt de kandidaat-stagiair aan het secretariaat van de Orde volgende documenten over:

Bij zijn verzoek tot inschrijving op de lijst van de stagiairs maakt de kandidaat-stagiair aan het secretariaat van de Orde volgende documenten over: REGLEMENT BETREFFENDE DE STAGE HOOFDSTUK 1: ALGEMENE ORGANISATIE VAN DE STAGE Artikel 1 Bij zijn verzoek tot inschrijving op de lijst van de stagiairs maakt de kandidaat-stagiair aan het secretariaat van

Nadere informatie

UITVOERINGSVOORWAARDEN VAN ONZE PRESTATIES

UITVOERINGSVOORWAARDEN VAN ONZE PRESTATIES UITVOERINGSVOORWAARDEN VAN ONZE PRESTATIES 1. Omschrijvingen Companywriters : De Besloten Vennootschap met Beperkte Aansprakelijkheid, waarvan de vennootschapszetel gevestigd is te 4600 Wezet (Visé) (België),

Nadere informatie

Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk. Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen

Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk. Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen Artikel 750 1. Aanneming van werk is de overeenkomst waarbij de ene partij, de aannemer, zich jegens

Nadere informatie

INTERNAAT MARIAVREUGDE BORGLOON RENOVATIE VAN 22 KAMERS EN GANG

INTERNAAT MARIAVREUGDE BORGLOON RENOVATIE VAN 22 KAMERS EN GANG BV/PDT/juli 2013 INTERNAAT MARIAVREUGDE BORGLOON RENOVATIE VAN 22 KAMERS EN GANG OFFERTEFORMULIER VOOR AANNEMINGEN VAN WERKEN BESTEK NUMMER: 2016-1 IN OPDRACHT VAN: INTERNAAT MARIAVREUGDE BORGLOON Nieuwland

Nadere informatie

Betreft: vragen ontvangen na datum 19 oktober 2011

Betreft: vragen ontvangen na datum 19 oktober 2011 Bijkomende vragen gesteld per email op 4 november 2011 in het kader van de Ontwerpopdracht Realisatie Renovatiedossier Algemeen Ziekenhuis St.-Blasius Beperkte offerteaanvraag Betreft: vragen ontvangen

Nadere informatie

ALGEMENE LEVERINGSVOORWAARDEN. JVUcalculatie

ALGEMENE LEVERINGSVOORWAARDEN. JVUcalculatie ALGEMENE LEVERINGSVOORWAARDEN JVUcalculatie Artikel 1 Toepassingsgebied 1.1 Deze algemene leveringsvoorwaarden zijn van toepassing bij opdrachten aan en op alle aanbiedingen en overeenkomsten waarbij JVUcalculatie

Nadere informatie

Algemene leveringsvoorwaarden

Algemene leveringsvoorwaarden Algemene leveringsvoorwaarden Bounce BV Centra voor Werk & Psyche Berlicumseweg 8 5248 NT Rosmalen ALGEMENE LEVERINGSVOORWAARDEN BOUNCE BV Artikel 1: Definities In deze Algemene Voorwaarden wordt volstaan

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN

ALGEMENE VOORWAARDEN ALGEMENE VOORWAARDEN!! WWW.VERKOOPMIJNAUTO.BE WWW.DEALERAANKOOP.BE INHOUDSOPGAVE Art. 1 Definities begrippen Art. 2 Identiteit van de ondernemer Art. 3 Toepasselijkheid Art. 4 De openbare veiling Art.

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Algemene beginselen en bepalingen

Hoofdstuk 2. Algemene beginselen en bepalingen INHOUD Hoofdstuk 1. Toepassingsgebied 1 Welke aanbestedende overheden zijn aan de wet onderworpen? 1 1.1 Onderworpen overheden of instanties 1 1.1.1 Het personele toepassingsgebied in de regelgeving 1

Nadere informatie

Onder Katrien Claes wordt in deze algemene verkoopvoorwaarden verstaan: Katrien Claes, Hees 148, 3920 Lommel

Onder Katrien Claes wordt in deze algemene verkoopvoorwaarden verstaan: Katrien Claes, Hees 148, 3920 Lommel 1. ALGEMEEN Onder Katrien Claes wordt in deze algemene verkoopvoorwaarden verstaan: Katrien Claes, Hees 148, 3920 Lommel 2. GELDING EN AANVAARDING VAN DEZE VOORWAARDEN. De huidige voorwaarden beheersen

Nadere informatie

Overeenkomst tussen Blienberg Advocaten en cliënt. Blienberg Advocaten met maatschappelijke zetel aan de Brusselstraat 7 te 2018 Antwerpen

Overeenkomst tussen Blienberg Advocaten en cliënt. Blienberg Advocaten met maatschappelijke zetel aan de Brusselstraat 7 te 2018 Antwerpen Overeenkomst tussen Blienberg Advocaten en cliënt Tussen : Blienberg Advocaten met maatschappelijke zetel aan de Brusselstraat 7 te 2018 Antwerpen hierna te noemen het advocatenkantoor en hierna te noemen

Nadere informatie

Overeenkomst tussen advocaat en cliënt 1 - tweedelijnsbijstand

Overeenkomst tussen advocaat en cliënt 1 - tweedelijnsbijstand Overeenkomst tussen advocaat en cliënt 1 - tweedelijnsbijstand Tussen : Meester Dimitri Vantomme, advocaat met kantoor te 8500 KORTRIJK, Beheerstraat 32. hierna te noemen de advocaat, en hierna te noemen

Nadere informatie

BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE ARCHITECT VERBONDEN DOOR EEN ARBEIDSOVEREENKOMST

BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE ARCHITECT VERBONDEN DOOR EEN ARBEIDSOVEREENKOMST BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE ARCHITECT VERBONDEN DOOR EEN ARBEIDSOVEREENKOMST 1) Omschrijving van de arbeidsovereenkomst Artikel 3 van de wet van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN BUSKOOP SCHILDERS B.V.

ALGEMENE VOORWAARDEN BUSKOOP SCHILDERS B.V. ALGEMENE VOORWAARDEN BUSKOOP SCHILDERS B.V. Artikel 1: Algemeen 1.1 Deze voorwaarden zijn van toepassing op en vormen één geheel met alle door Buskoop te sluiten overeenkomsten. 1.2 In deze algemene voorwaarden

Nadere informatie

Hof van Cassatie van België

Hof van Cassatie van België 14 FEBRUARI 2008 F.05.0009.N/1 Hof van Cassatie van België Arrest Nr. F.05.0009.N BEAULIEU WIELSBEKE, naamloze vennootschap, met zetel te 8710 Wielsbeke, Rijksweg 440-442, eiseres, vertegenwoordigd door

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN BOEKINGSOVEREENKOMSTEN DYON CARACTERE

ALGEMENE VOORWAARDEN BOEKINGSOVEREENKOMSTEN DYON CARACTERE ALGEMENE VOORWAARDEN BOEKINGSOVEREENKOMSTEN DYON CARACTERE Art. 1: De onderhavige algemene voorwaarden zijn van toepassing op elk aanbod en elke transactie die door Dyon Caractère wordt gesloten met een

Nadere informatie

RENOVATIE PLATTE DAKEN

RENOVATIE PLATTE DAKEN INSCHRIJVINGSFORMULIER aanbesteding 14/06/2011 BESTEK NUMMER: 260411 IN OPDRACHT VAN: GEBOUW / LIGGING: WERK: VRIJE BASISSCHOLEN DE WIJNGAARD VZW SINT ANNA 41 8500 KORTRIJK Tel 056 35 40 96 ST. VINCENTIUS

Nadere informatie

ALGEMENE VERKOOPSVOORWAARDEN WEBSHOP

ALGEMENE VERKOOPSVOORWAARDEN WEBSHOP ALGEMENE VERKOOPSVOORWAARDEN WEBSHOP De consument heeft het recht aan AC-Dierenartsenpraktijk mee te delen dat hij afziet van de aankoop, zonder betaling van boete en zonder opgave van motief binnen de

Nadere informatie

Artikel 1 Toepassingsgebied

Artikel 1 Toepassingsgebied Artikel 1 Toepassingsgebied 1.1 Deze algemene leveringsvoorwaarden zijn van toepassing bij opdrachten aan en op alle aanbiedingen en overeenkomsten waarbij Beck cv & luchtbehandeling service hierna te

Nadere informatie

Overeenkomst tussen advocaat en private cliënt 1. 1. Voorwerp van de dienstverlening en taak van de advocaat 3

Overeenkomst tussen advocaat en private cliënt 1. 1. Voorwerp van de dienstverlening en taak van de advocaat 3 Overeenkomst tussen advocaat en private cliënt 1 Tussen : hierna te noemen de advocaat (of het advocatenkantoor) en hierna te noemen de cliënt(en) 2 Wordt het volgende overeengekomen : 1. Voorwerp van

Nadere informatie

AGION V.O. 11712.1.2 Bestek nr. 0915 RENOVATIE BUITENSCHRIJNWERK OFFERTEFORMULIER

AGION V.O. 11712.1.2 Bestek nr. 0915 RENOVATIE BUITENSCHRIJNWERK OFFERTEFORMULIER BESTEK NUMMER: 0915 IN OPDRACHT VAN: GEBOUW / LIGGING: WERK: Katholiek Onderwijs Gent-Zuid Lange Violettestraat 29 9000 GENT tel: 09/ 225 47 44 fax: 09/ 223 49 38 Onze-Lieve-Vrouwcollege Langestraat 66

Nadere informatie

Hof van Cassatie van België

Hof van Cassatie van België 7 OKTOBER 2013 S.11.0122.N/1 Hof van Cassatie van België Arrest Nr. S.11.0122.N RIJKSDIENST VOOR SOCIALE ZEKERHEID, openbare instelling, met zetel te 1060 Sint-Gillis, Victor Hortaplein 11, eiser, vertegenwoordigd

Nadere informatie

In de ondertekst wordt klant genoemd degene die de bestelling heeft gedaan, en leverancier degene die de bestelling heeft aanvaard.

In de ondertekst wordt klant genoemd degene die de bestelling heeft gedaan, en leverancier degene die de bestelling heeft aanvaard. Algemene Voorwaarden Hosting 1. Toepassingsgebied 2. Offertes 3. Levering 4. Duur en beëindiging 5. Eigendomsrecht 6. Aansprakelijkheid 7. Betaling 8. Overmacht 9. Bevoegdheid en Toepasselijk Recht 1.

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden

Algemene Voorwaarden B.R. Consultancy, gevestigd en kantoorhoudend te Rotterdam, 16Hoven Business Park,, 3045PC Rotterdam en ingeschreven bij de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder KVK-nummer 61549592. Artikel 1 Definities

Nadere informatie

Algemene voorwaarden Artikel 1 : Toepasselijkheid van de voorwaarden Artikel 3: Uitvoering van de overeenkomst Artikel 2: Offertes

Algemene voorwaarden Artikel 1 : Toepasselijkheid van de voorwaarden Artikel 3: Uitvoering van de overeenkomst Artikel 2: Offertes Algemene voorwaarden Artikel 1 : Toepasselijkheid van de voorwaarden 1. Deze voorwaarden zijn van toepassing op alle offertes en overeenkomsten met betrekking tot het leveren van goederen en/of het verrichten

Nadere informatie

BESCHRIJVEND DOCUMENT. 43E/LOG/overname laurieren/vw-ms ), AFWIJKINGEN VAN DE ALGEMENE UITVOERINGSREGELS

BESCHRIJVEND DOCUMENT. 43E/LOG/overname laurieren/vw-ms ), AFWIJKINGEN VAN DE ALGEMENE UITVOERINGSREGELS Stadsbestuur Sint-Niklaas Grote Markt 1 9100 Sint-Niklaas Dienst logistiek Tel. 03 778 35 51 veerle.weyers@sint-niklaas.be BESCHRIJVEND DOCUMENT 2014-43E/LOG/overname laurieren/vw-ms overname van laurieren

Nadere informatie

1.3 Werk: Het totaal van de tussen de consument en de DFS overeengekomen werkzaamheden en leveringen van de daartoe te verwerken producten.

1.3 Werk: Het totaal van de tussen de consument en de DFS overeengekomen werkzaamheden en leveringen van de daartoe te verwerken producten. Algemene voorwaarden Artikel 1 - Definities In deze voorwaarden wordt verstaan onder: 1.1 Consument: Een natuurlijk persoon of een vereniging van eigenaren, niet handelend in de uitoefening van beroep

Nadere informatie

Voor het inroepen van de dienstverlening van Hofland Incasso C.V. met betrekking tot incasso bij voorbaat.

Voor het inroepen van de dienstverlening van Hofland Incasso C.V. met betrekking tot incasso bij voorbaat. 2015-01 ALGEMENE VOORWAARDEN Voor het inroepen van de dienstverlening van Hofland Incasso C.V. met betrekking tot incasso bij voorbaat. Artikel 1 Toepassingsgebied. 1.1 Deze algemene leveringsvoorwaarden

Nadere informatie

Hof van Cassatie van België

Hof van Cassatie van België 27 FEBRUARI 2015 C.14.0344.N/1 Hof van Cassatie van België Arrest Nr. C.14.0344.N ALGEMENE BORGSTELLINGEN cvba, met zetel te 1140 Evere, Henry Dunantlaan 19-21, eiseres, vertegenwoordigd door mr. John

Nadere informatie

Instelling. Onderwerp. Datum

Instelling. Onderwerp. Datum Instelling hof van beroep Brussel Onderwerp Gerechtelijke vereffening-verdeling. Artikel 1207 e.v. Ger. W. Deelakkoorden: geldigheid en bindende kracht. Artikel 1447 BW betreffende de overname van de gezinswoning

Nadere informatie

BIJZONDER BESTEK NR. 337

BIJZONDER BESTEK NR. 337 OPENBAAR CENTRUM VOOR MAATSCHAPPELIJK WELZIJN VAN SINT-GILLIS BIJZONDER BESTEK NR. 337 AFWIJKINGEN Zie A, I, 5. VOORWERP VAN DE OPDRACHT. De opdracht heeft betrekking op de levering en indienststelling

Nadere informatie

Gedragscode voor verkoop buiten de onderneming en verkoop op afstand

Gedragscode voor verkoop buiten de onderneming en verkoop op afstand Gedragscode voor verkoop buiten de onderneming en verkoop op afstand Deze Gedragscode vormt een aanvulling op de reglementaire bepalingen inzake verkoop op afstand en verkoop buiten de onderneming van

Nadere informatie

Informatiesessie. Vraag 1 : Hebben de kandidaten de mogelijkheid om het vernoemd contract te bekijken?

Informatiesessie. Vraag 1 : Hebben de kandidaten de mogelijkheid om het vernoemd contract te bekijken? Federale Overheidsdienst FINANCIEN Brussel, 14 mei 2014 Stafdienst Logistiek Koning Albert II-Laan, 33 - Brussel Afdeling aankoop Openbare aanbesteding voor assistentie aan de bouwheer (AB) in het kader

Nadere informatie

De artikels 29 en 30 van het KB Tijdelijke of mobiele bouwplaatsen zijn gewijzigd

De artikels 29 en 30 van het KB Tijdelijke of mobiele bouwplaatsen zijn gewijzigd De artikels 29 en 30 van het KB Tijdelijke of mobiele bouwplaatsen zijn gewijzigd Wijziging van het koninklijk besluit Tijdelijke of mobiele bouwplaatsen In dit koninklijk besluit (25.01.2001) zijn twee

Nadere informatie

Hof van Cassatie van België

Hof van Cassatie van België 13 JUNI 2005 S.04.0109.N/1 Hof van Cassatie van België Arrest Nr. S.04.0109.N.- B. J., eiser, vertegenwoordigd door Mr. Huguette Geinger, advocaat bij het Hof van Cassatie, kantoor houdende te 1000 Brussel,

Nadere informatie

Wet van 19/12/05 betreffende precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten

Wet van 19/12/05 betreffende precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten Wet van 19/12/05 betreffende precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten Op 18.01.2006 verscheen in het Belgisch Staatsblad de Wet betreffende de precontractuele informatie bij

Nadere informatie

BIJZONDER BESTEK WERKEN OOSTENDE SYNTRA WEST - NIEUWBOUW HOTELSCHOOL OPEN AANBESTEDING. GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap

BIJZONDER BESTEK WERKEN OOSTENDE SYNTRA WEST - NIEUWBOUW HOTELSCHOOL OPEN AANBESTEDING. GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap BIJZONDER BESTEK VOOR DE OVERHEIDSOPDRACHT VOOR WERKEN MET ALS VOORWERP OOSTENDE SYNTRA WEST - NIEUWBOUW HOTELSCHOOL OPEN AANBESTEDING Opdrachtgevend bestuur GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap Ontwerper

Nadere informatie

Algemene voorwaarden zakelijke dienstverlening

Algemene voorwaarden zakelijke dienstverlening Algemene voorwaarden zakelijke dienstverlening Biercontract.nl Graaf Wichmanlaan 62 1405 HC Bussum Handelsregisternummer: 57084033 BTW nummer 167606657B02 1. Definities 1. In deze algemene voorwaarden

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Van Ekelen & Poort advocaten & mediators

Algemene Voorwaarden Van Ekelen & Poort advocaten & mediators Algemene Voorwaarden Van Ekelen & Poort advocaten & mediators Algemeen 1. Van Ekelen & Poort advocaten & mediators is een kostenmaatschap, ingeschreven bij de KvK onder nummer 56945744, van twee zelfstandig

Nadere informatie

Plaatsen van vuilroosters, zandvang en aanpassing constructie op de onbevaarbare waterlopen van 2 de categorie in de Provincie Antwerpen

Plaatsen van vuilroosters, zandvang en aanpassing constructie op de onbevaarbare waterlopen van 2 de categorie in de Provincie Antwerpen PROVINCIE ANTWERPEN OFFERTEFORMULIER Plaatsen van vuilroosters, zandvang en aanpassing constructie op de onbevaarbare waterlopen van 2 de categorie in de Provincie Antwerpen Gebruikte eenheid in het inschrijvingsbiljet:

Nadere informatie

ARBEIDSOVEREENKOMST VOOR HET RIJDEND PERSONEEL INGEZET IN DE ONDERNEMINGEN DIE ONGEREGELDE DIENSTEN UITBATEN

ARBEIDSOVEREENKOMST VOOR HET RIJDEND PERSONEEL INGEZET IN DE ONDERNEMINGEN DIE ONGEREGELDE DIENSTEN UITBATEN ARBEIDSOVEREENKOMST VOOR HET RIJDEND PERSONEEL INGEZET IN DE ONDERNEMINGEN DIE ONGEREGELDE DIENSTEN UITBATEN TUSSEN De onderneming waarvan de sociale zetel gelegen is te........, vertegenwoordigd door

Nadere informatie

Bodemsanering, grondverzet en bestekken: enkele juridische topics

Bodemsanering, grondverzet en bestekken: enkele juridische topics Bodemsanering, grondverzet en bestekken: enkele juridische topics Bart De Becker, advocaat Studienamiddag Grondwijzer SGS House, Antwerpen, 30 april 2015 Inhoud 1. Omzendbrief grondverzet 2. Aansprakelijkheid

Nadere informatie

, geboren te op ' met ondernemingsnummer ~ wonende te. eisende p a r tij: vertegenwoordigd door mr te

, geboren te op ' met ondernemingsnummer ~ wonende te. eisende p a r tij: vertegenwoordigd door mr te 18-04-2014 REP. NR. UITGIFTE AFGELEVERD AAN OP BUR NR; KOSTEN BLZ; X 1.75 EUR = EUR HET VREDEGERECHT VAN HET DERDE KANTON TE BRUGGE HEEFT HET HIERNAVOLGEND VONNIS VERLEEND : IN DE ZAAK INZAKE :, geboren

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN ALLROUND BACKOFFICE

ALGEMENE VOORWAARDEN ALLROUND BACKOFFICE Artikel 1 Definities 1. In deze voorwaarden wordt verstaan onder: Allround Backoffice: de gebruiker van deze algemene voorwaarden, ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel onder

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Pagina 2 van 8

Inhoudsopgave. Pagina 2 van 8 Algemene voorwaarden 2013 Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Algemene voorwaarden... 3 Artikel 1. Algemene voorwaarden tvtweb... 3 Artikel 2. Offertes en oriënterende gesprekken... 3 Artikel

Nadere informatie

AGION V.O. 9660.3 Bestek nr. 0640-02. Tweebruggenstraat 55 9000 GENT OFFERTEFORMULIER

AGION V.O. 9660.3 Bestek nr. 0640-02. Tweebruggenstraat 55 9000 GENT OFFERTEFORMULIER BESTEK NUMMER: 0640-02 IN OPDRACHT VAN: GEBOUW / LIGGING: WERK / PERCEEL: Katholiek Onderwijs Gent-Zuid Lange Violettestraat 29 9000 GENT tel: 09/ 225 47 44 fax: 09/ 223 49 38 Onze-Lieve-Vrouwe-Instituut

Nadere informatie

Aldus opgesteld te Eindhoven op 6 aug 2015.

Aldus opgesteld te Eindhoven op 6 aug 2015. Algemene voorwaarden Artikel 1: Definities a. Opdrachtgever: elke natuurlijke- of rechtspersoon die aan Michaela Communicatie een opdracht verstrekt of een overeenkomst met Michaela Communicatie aangaat.

Nadere informatie

BIJLAGE. Nieuwe regeling opzeggingstermijnen voor werknemers vanaf 2014

BIJLAGE. Nieuwe regeling opzeggingstermijnen voor werknemers vanaf 2014 BIJLAGE. Nieuwe regeling opzeggingstermijnen voor werknemers vanaf 2014 Algemeen Er is een nieuwe regeling ter bepaling van de opzeggingstermijnen uitgewerkt die in werking treedt op 1 januari 2014. De

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN BLIENBERG ADVOCATEN

ALGEMENE VOORWAARDEN BLIENBERG ADVOCATEN ALGEMENE VOORWAARDEN BLIENBERG ADVOCATEN 1 Kosten en ereloon 1.1. De staat van kosten en erelonen van het advocatenkantoor kan drie elementen bevatten: de kosten van het advocatenkantoor, de gerechtskosten

Nadere informatie

LEVERINGSVOORWAARDEN HANZEHOGESCHOOL GRONINGEN PROFESSIONALS EN BEDRIJVEN

LEVERINGSVOORWAARDEN HANZEHOGESCHOOL GRONINGEN PROFESSIONALS EN BEDRIJVEN LEVERINGSVOORWAARDEN HANZEHOGESCHOOL GRONINGEN PROFESSIONALS EN BEDRIJVEN Voorwaarden bij opdrachten tot leveren van producten op het gebied van training, coaching en advies. 1. Algemene bepalingen 1.1

Nadere informatie

4. schriftelijk $% &#% ' #(

4. schriftelijk $% &#% ' #( 1. koper De partij vermeld in de overeenkomst als zijnde de koper en/of opdrachtgever, alsmede alle voor haar werkzame en door haar, zowel direct als indirect, ingeschakelde personen, alsmede de entiteiten

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN KKamsterdam

ALGEMENE VOORWAARDEN KKamsterdam ALGEMENE VOORWAARDEN KKamsterdam Toepasselijkheid 1.1 Deze algemene voorwaarden zijn van toepassing op en maken onlosmakelijk deel uit van iedere aanbieding, offerte en overeenkomst die betrekking heeft

Nadere informatie

Vonnis van de Rechtbank van eerste aanleg van Gent dd. 12 januari 2005

Vonnis van de Rechtbank van eerste aanleg van Gent dd. 12 januari 2005 Vonnis van de Rechtbank van eerste aanleg van Gent dd. 12 januari 2005 Aanslagjaar 2000 Rol nr 03-2097-A Advocaten: Meester Marc DE BOEL - voor de eiseres 3. FEITEN EN GESCHIL. 3.1. De betwisting handelt

Nadere informatie

Artikel 1; Algemeen. Artikel 2; Prijzen en betalingen. Artikel 3; Aansprakelijkheid

Artikel 1; Algemeen. Artikel 2; Prijzen en betalingen. Artikel 3; Aansprakelijkheid Artikel 1; Algemeen 1.1 Deze algemene voorwaarden zijn van toepassing op alle aanbiedingen en overeenkomsten van Mediation Nederland en op alle rechtsverhoudingen die daaruit voortvloeien. 1.2 Afwijkingen

Nadere informatie

De hoofdelijke aansprakelijkheid voor de sociale schulden. Historiek van het principe van de hoofdelijke aansprakelijkheid

De hoofdelijke aansprakelijkheid voor de sociale schulden. Historiek van het principe van de hoofdelijke aansprakelijkheid De hoofdelijke aansprakelijkheid voor de sociale 1 oktober 2013 Agenda Historiek van het principe van de hoofdelijke aansprakelijkheid 2 verplichtingen (art. 30bis van de wet van 27 juni 1969) Melding

Nadere informatie

RAAMCONTRACT DAKWERKEN BETONHERSTELLINGEN SCHRIJNWERK (1)

RAAMCONTRACT DAKWERKEN BETONHERSTELLINGEN SCHRIJNWERK (1) RAAMCONTRACT DAKWERKEN BETONHERSTELLINGEN SCHRIJNWERK (1) TUSSEN: Het Autonoom Gemeentebedrijf Vastgoed en Stadsprojecten Antwerpen, Generaal Lemanstraat 55, 2018 Antwerpen, hierbij vertegenwoordigd door

Nadere informatie