Algemene handleiding voor leerkrachten. Het koppelen van meervoudige intelligentie aan het vak Engels in de klas

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Algemene handleiding voor leerkrachten. Het koppelen van meervoudige intelligentie aan het vak Engels in de klas"

Transcriptie

1 Algemene handleiding voor leerkrachten Het koppelen van meervoudige intelligentie aan het vak Engels in de klas Linda de Vries Januari 2013

2 Alleen willen zijn Of samen ontdekken Enthousiaste verhalen Naar buiten, het park, de speeltuin Kinderen die zichzelf kunnen en mogen zijn Denken in grafieken en symbolen Lekker zingen en bewegen Tekenen fleur en kleur Een stralende lach Algemene handleiding voor leerkrachten 2

3 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 3 Inleiding... 4 Beschrijving van de acht meervoudige intelligenties volgens Howard Gardner + de didactische structuren... 5 Overzichtschema Meervoudige Intelligenties... 7 Doelen... 8 De materialen Zo werkt het Opbouw van de lessen Algemene handleiding voor leerkrachten 3

4 Inleiding Engels is sinds 1986 een verplicht vak voor groep 7 & 8 van de basisschool. Het beheersen van de Engelse taal wordt voor iedereen steeds belangrijker. Dit komt door de toenemende internationalisering, de groeiende mobiliteit en de uitbreidende mogelijkheden om te communiceren via nieuwe media. De plaats van Engels in het basisonderwijs wordt gefundeerd door Europees beleid en door het uitgangspunt dat een redelijke beheersing van die taal bereikt wordt wanneer er vroeg met het onderwijs in Engels wordt begonnen. Kinderen leren een taal doordat ze een taalleervermogen hebben, maar ze kunnen dat alleen maar bij een goed taalaanbod. Hoe beter het taalaanbod is, des te beter verloopt de taalontwikkeling. Een goede taalontwikkeling is belangrijk. Er zijn voorwaarden om een (vreemde) taal te kunnen leren. Kinderen kunnen de uitspraak van een (vreemde) taal niet goed leren, als zij niet eerst naar voorbeelden hebben geluisterd en zij kunnen niet meteen in een vreemde taal zeggen wat ze willen. Ze leren een taal niet alleen door er naar te luisteren, ze hebben ook andere informatie nodig, zoals uitleg door ondersteunende beelden en de context om te begrijpen waar het over gaat. Door aan te sluiten bij de meervoudige intelligentie theorie van Howard Gardner kom je tegemoet aan de manier waarop kinderen het meest geïnteresseerd zijn en het beste leren. Onder intelligentie wordt de bekwaamheid om te leren verstaan en om problemen op te lossen. Dit kan op meerdere, meervoudige manieren. Kinderen moeten gemotiveerd zijn en dit ook blijven. Als leerkracht de taak om samen met de kinderen een stimulerende, motiverende werkomgeving te creëren. Kinderen zijn unieke individuen, ze zijn talentvol en hebben een natuurlijke drang tot zelfontplooiing. Ze zijn nieuwsgierig en ontdekken de wereld rondom hen op hun eigen niveau, in hun eigen tempo en afhankelijk van hun eigen mogelijkheden en karakter. Kinderen moeten vertrouwen en de ruimte krijgen om zich te ontwikkelen. In deze handleiding staat beschreven hoe de meervoudige intelligenties gekoppeld zijn aan het vak Engels. Hierbij staan Engelse prentenboeken centraal. Deze kunnen ingezet worden naast de gebruikelijke methode. Kinderen leren de basiselementen van het Engels op een plezierige manier. Algemene handleiding voor leerkrachten 4

5 Beschrijving van de acht meervoudige intelligenties volgens Howard Gardner + de didactische structuren Intelligentie Omschrijving Didactische structuren (werkvormen) Verbaal-linguïstisch Woord Knap Logisch-mathematisch Reken/Redeneer Knap Visueel-ruimtelijk Beeld/Ruimte Knap Leerlingen die deze intelligentie sterk ontwikkeld hebben houden van lezen, schrijven, luisteren en spreken. Ze kunnen goed onder woorden brengen wat ze bedoelen, ze hebben een rijke woordenschat en spelling gaat ze gemakkelijk af. Ze houden van discussiëren, woordspelletjes spelen en andere talige activiteiten. Taal is hun communicatiemiddel. Deze intelligentie wordt gebruikt als het gaat om hoeveelheden en het zoeken naar logische verbanden. Leerlingen kunnen ervan genieten om sommen en wiskundige vraagstukken op te lossen. Het zijn leerlingen die abstract kunnen ordenen en redeneren. Ze maken gebruik van (eigen) schema s en symbolen. Als de visueel-ruimtelijke intelligentie sterk ontwikkeld is, is dit te herkennen aan het denken in beelden, het onthouden door het gezien te hebben. Bij deze leerlingen helpt het als de leerkracht het voordoet, plaatjes of videobeelden toont. Het zijn leerlingen die veel tekenen, gevoelig zijn voor kleurcombinaties, goed kaart kunnen lezen, perspectief kunnen zien en die kiezen voor een goede lay-out. Maar het zijn ook leerlingen met een levendige fantasie, ze zien het namelijk voor zich. Zo sterk, dat ze het op dat moment zelf beleven. Galgje Woordzoeker Interview Woordweb Discussie Muurkrant Kruiswoordraadsels Cijfertekening Domino Coördinaten Bingo Grafiek Kleurplaat Doolhof Memorie Strips Puzzelen Rebus Tekenen Algemene handleiding voor leerkrachten 5

6 Muzikaal-ritmisch Muziek Knap Lichamelijk-kinesthetisch Lijf/Beweging Knap Naturalistisch Natuur Knap Interpersoonlijk Mensen Knap Intrapersoonlijk Zelf Knap Leerlingen met een sterke muzikaalritmische intelligentie genieten van muziek en ritme. Ze horen de structuur, voelen het ritme. Muziek kan de leerlingen helpen teksten beter te onthouden. Muzikale ezelsbruggetjes, rijmpjes of ondersteuning voor bijvoorbeeld klappen helpen hen bij het leren. Deze leerlingen leren door doen, gebruiken gebaren en bewegingen, hebben ook de behoefte om dingen uit te proberen, aan te raken. Leerlingen vinden het leuk om te acteren, te sporten, toneel te spelen, mime, te dansen en te knutselen. Dit zijn leerlingen die gemotiveerd zijn als het gaat om planten, dieren, het milieu en de natuur. Ze verzamelen stenen, schelpen en maken bijvoorbeeld een herfsttafel. Ze verzorgen graag dieren, letten op het weer en de wisselingen van de seizoenen. Het zijn leerlingen met oog voor details, ze kunnen goed observeren en rubriceren. Empatisch vermogen; het inleven in de belevingswereld van de ander. Een leerling met een sterke interpersoonlijke intelligentie leeft met de ander mee, wil graag samen opdrachten uitvoeren, is zorgzaam en gevoelig voor stemmingen. Zoekt graag contact en bemiddelt bij conflicten. Deze leerling leert door feedback. De denker, de filosoof. Nadenken over jezelf, meningen en opvattingen. Bevragen en willen verhelderen. Leerlingen met een intrapersoonlijke intelligentie betrekken vaak zaken op zichzelf en kunnen daardoor voelen wat de ander doormaakt. Deze leerlingen houden van stilte en alleen zijn. Leerlingen vragen meer denktijd, omdat het veel te overdenken heeft. Hij of zij accepteert niet zomaar een standpunt, maar wil het eerst van alle kanten kritisch bekijken. Liedje maken Wat klap ik? Wat hoor je? Een rap maken Een hoorspel Een muziekhoek Hints Na-apen Springen Bal overgooien Ren je rot Verkleden Voelen Rollenspel Zoek de fout Wat hoort er niet bij? Zoek de verschillen Wat hoort waar bij? Museum Vind de ander Letters en cijfers Ganzenbord Levend kwartet Wat weet je al? Vragenbord Wie ben ik? Dagboek Algemene handleiding voor leerkrachten 6

7 Overzichtschema Meervoudige Intelligenties Muzikaal-ritmisch Music smart heeft muzikale associaties vertelt boeiend met goed stemgebruik schrikt van harde geluiden kan goed zingen of een instrument bespelen beweegt graag op ritmes hoort de structuur en het ritme in de muziek houdt van rijmende of muzikale ezelsbruggetjes Naturalistisch Nature smart is snel in herkennen verzamelt graag bezit aanpassingsvermogen voelt zich thuis in de natuur is milieubewust kan goed observeren en rubriceren vindt daglicht in de werkomgeving belangrijk is een echte verzamelaar heeft oog voor details Visueel-ruimtelijk Picture smart heeft oog voor verhoudingen maakt fantasiekrabbels kleedt zich op eigen manier let op het uiterlijk van anderen kan goed beelden in z n hoofd creëren onthoudt goed wat hij gezien heeft kan goed kaartlezen heeft een levendige fantasie kijkt graag naar een voorbeeld is gevoelig voor kleurencombinaties Interpersoonlijk People smart is uit op consensus houdt van feesten is assertief neemt initiatief in de groep is gevoelig voor stemmingen van anderen is goed in het leggen van contacten vindt het leuk om met anderen opdrachten uit te voeren bemiddelt bij conflicten leeft sterk met anderen mee let goed op non-verbale signalen Lichamelijk-kinestetisch Body smart wil graag dingen aanraken heeft duidelijke gezichtsuitdrukkingen heeft goede ooghandcoördinatie gebruikt gebaren en bewegingen om te communiceren is meestal sportief of actief wil graag dingen doen en uitproberen verbetert z n concentratie door bewegen Verbaal-linguïstisch Word smart communiceert effectief speelt met woorden is gevoelig voor taalnuances integreert gemakkelijk nieuwe woorden houdt van taal en woordspelletjes houdt van lezen en schrijven luistert graag naar verhalen maakt graag aantekeningen heeft een rijke woordenschat houdt van discussiëren Logisch-mathematisch Logic smart werkt planmatig overweegt bij het oplossen van problemen denkt kritisch is goed in abstracte symbolen houdt ervan problemen op te lossen past logica gemakkelijk toe werkt graag met getallen, schema s en symbolen kan goed patronen herkennen kan goed ordenen en redeneren Intrapersoonlijk Self smart kan eigen doelen stellen combineert eigen ervaring met theorie heeft een sterke mening kan goed luisteren is geïnteresseerd in z n eigen ontwikkeling werkt graag zelfstandig is erg zelfbewust betrekt graag zaken op zichzelf houdt van stilte en alleen zijn wil standpunten van alle kanten kritisch bekijken Algemene handleiding voor leerkrachten 7

8 Doelen Kerndoelen & tussendoelen Kerndoel 13 De leerlingen leren informatie te verwerven uit eenvoudige gesproken en geschreven Engelse teksten. Groep 1/2 Groep 3/4 De leerlingen ontwikkelen een positieve houding t.o.v. het leren van Engels Geen lessen Engels maar enkele uren per week activiteiten in het Engels, vanuit de ontwikkelingsfase van de kinderen Groep 5/6 Groep 7/8 De kinderen raken verder vertrouwd met luistervaardigheid Engels Er wordt een start gemaakt met leesvaardigheid (de kinderen worden bewust gemaakt van het woordbeeld/de schrijfwijze van woorden en uitdrukkingen in het Engels) Consolidering van luistervaardigheid Engels zoals opgebouwd in groep 1 en 2 en uitbreiding daarvan Geen lessen Engels maar activiteiten of lesonderdelen die in het Engels worden uitgevoerd, vanuit de ontwikkelingsfase van de kinderen luister- en leesvaardigheid worden uitgebreid met nieuwe of bekende onderwerpen en vakken Kerndoel 14 De leerlingen leren in het Engels informatie te vragen of geven over eenvoudige onderwerpen en zij ontwikkelen een attitude waarbij ze zich durven uit te drukken in die taal. Groep 1/2 Groep 3/4 De kinderen ontwikkelen een positieve houding t.a.v. het spreken van Engels Groep 5/6 Groep 7/8 Doorbouwen op spreekvaardigheid uit de vorige leerjaren Consolideren van de spreekvaardigheid en het bevorderen van taalproductie Spreekvaardigheid wordt verder uitgebreid De woordenschat uitbreiden betreffende een aantal onderwerpen en vakgebieden Kerndoel 15 De leerlingen leren de schrijfwijze van enkele eenvoudige woorden over alledaagse onderwerpen. Groep 1/2 Groep 3/4 Schrijven speelt nog geen rol. Schrijven speelt nog geen rol. Groep 5/6 Groep 7/8 Er kan een start worden gemaakt met het schrijven van Engels door woorden die voor kinderen in deze groepen belangrijk zijn, op te laten zoeken en te laten kopiëren Het schrijven van woorden en zinnen binnen de voor CLIL gekozen vakgebieden of onderwerpen Algemene handleiding voor leerkrachten 8

9 Kerndoel 16 De leerlingen leren om woordbetekenissen en schrijfwijzen van Engelse woorden op te zoeken met behulp van het woordenboek. Groep 5/6 Groep 7/8 De kinderen zoeken de spelling op of controleren de spelling van woorden De kinderen raken vertrouwd met het gebruik van woordenlijsten en woordenboeken als onderdeel van het leren van een vreemde taal Leerdoelen Per thema/prentenboek staan er een aantal leerdoelen centraal. Deze staan beschreven in de handleiding, behorend bij het prentenboek. In deze algemene handleiding worden de leerdoelen beschreven waaraan op korte- en langere termijn gewerkt wordt. Aard Soort Kennisdoelen Vaardigheidsdoelen Vormingsdoelen Procesdoelen &productdoelen De leerlingen leren tijdens elke Engelse les, gekoppeld aan meervoudige intelligentie, nieuwe Engelse woorden, behorend bij het thema/prentenboek, zodat leerlingen zich op langere termijn kunnen uiten in het Engels. De Engelse taal wordt in een zinvolle context aangeboden: spontane taalverwerving. De leerlingen verruimen tijdens de Engelse lessen, gekoppeld aan meervoudige intelligentie, hun Engelse woordenschat en uitdrukkingsvermogen. Hiermee verruimen zij ook op een speelse manier hun blik op de wereld. De leerlingen ontwikkelen een eigen relatie met de onderwerpen uit de lessen en verwerken de informatie op geheel eigen wijze in eigen werk. De leerlingen leren tijdens de Engelse lessen, gekoppeld aan meervoudige intelligentie, samenwerken met anderen, communiceren met anderen en reflecteren in hun eigen taal en in de doeltaal (Engels). De emotionele, creatieve, cognitieve en sociaal-communicatieve ontwikkeling van de leerlingen wordt gestimuleerd en de betrokkenheid van de leerlingen wordt tijdens de lessen vergroot. Leerlingen durven hun eigen gevoelens, emoties, interesses en attitudes te uiten (interesse tonen, initiatief durven nemen, vertellen gevoelens tonen etc.) Algemene handleiding voor leerkrachten 9

10 De materialen Prentenboek In elke les staat er een prentenboek centraal. Het prentenboek wordt ingezet naast de gebruikelijke methode. Voor elke bouw zijn er prentenboeken aanwezig. Story bag Dit is een documentkoffer met concrete materialen die je gebruikt als ondersteuning bij het aanbieden van het prentenboek. Alle materialen behorende bij het prentenboek zitten opgeborgen in de story bag. Op de zijkant van de story bag zijn de titel en de schrijver van het prentenboek te zien. Deze is omlijnd met een kleur. Deze kleuren zijn gekoppeld aan een bouw. = onderbouw (groep 1/2) = middenbouw (groep 3/4/5) = bovenbouw (groep 6/7/8) Handleiding Bij elk prentenboek is er een korte handleiding te vinden. Hierin is o.a. te lezen waar het verhaal over gaat, welke woorden er in een thema centraal staan, korte lessuggesties en wat de doelen zijn van het aan te bieden prentenboek. Algemene handleiding voor leerkrachten 10

11 Kopieerbladen De kopieerbladen zijn gebundeld in een kopieerboekje. Dit werkt als een soort ideeënboek; de volgorde van de activiteiten maakt niet uit. De leerkracht kan zelf uitkiezen welke kopieerbladen zij geschikt vinden voor de groep. De kopieerbladen zijn gekoppeld aan een meervoudige intelligentie van Howard Gardner. In het kopieerboekje is in een overzicht af te lezen bij welke intelligentie het kopieerblad hoort. De opdrachten kunnen zelfstandig of samen met de leerkracht gemaakt worden. Spelletjes In de story bag zitten ook spelletjes behorende bij het prentenboek. Dit zijn spelletjes als domino, memorie en drie op een rij. Er zit een korte beschrijving bij de spelletjes of de spelletjes spreken wel voor zich. De meeste spelletjes zijn zelfstandig na een korte uitleg door de leerlingen te spelen. Overige materialen Er zijn ook andere materialen aanwezig. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan kaartjes voor de dagen van de week, kaartjes voor de maanden van het jaar of plaatjes met de kleuren in het Engels. Deze kunnen in de klas gebruikt worden. Algemene handleiding voor leerkrachten 11

12 Zo werkt het Voor de opbouw van de lessen is er rekening gehouden met het vierfasenmodel van Engels in het basisonderwijs. Het vierfasenmodel is een didactisch leerfasenmodel voor Engels in het basisonderwijs. In vier fasen bereid je leerlingen voor op het gebruik van Engels binnen een bepaald thema. Het model is een leidraad voor de manier waarop je de componenten van de schijf van vijf in je lessen kunt verwerken in verschillende fasen. De schijf van vijf bestaat uit vijf componenten die in een Engelse les voor moeten komen. Dit zijn de componenten: 1. Blootstelling aan input Goed taalaanbod. Luisteren naar taal, lezen van teksten. Zonder input is ergeentaalverwervingmogelijk. 2. Verwerking op inhoud Leerlingen moeten er iets mee doen: ze moeten de input verwerken op inhoud. Bij de verwerking op inhoud vragen de leerlingen zich af: waar gaat het over? Het gaat om het wat. Gaat om het begrijpen van de betekenis van de tekst. 3. Verwerking op vorm De leerlingen moeten de input ook verwerken op vorm. De manier waarop iets wordt gezegd in de doeltaal. Daarbij gaat het om de taalvorm en elementen die worden gebruikt. Hierbij vragen de leerlingen zich af: hoe zeg ik het? Grammatica wordt in het basisonderwijs niet expliciet aangeboden, maar leerlingen leren de regels van het Engels door te oefenen met luisteren en lezen. 4. Productie van output Zelf taal produceren: (pushed) output. Lange termijngeheugen speelt een grote rol. 5. Strategisch handelen Bij het leren (en) gebruiken van een taal is het handig voor de leerlingen als zij ook vertrouwd zijn met strategieën om kennis en vaardigheden te compenseren. De schijf van vijf voor het vreemdetalenonderwijs Het doel van het vierfasenmodel is om leerlingen in beperkte tijd op een voor hen veilige manier goed voor te bereiden op het communiceren in het Engels. Algemene handleiding voor leerkrachten 12

13 Opbouw van de lessen Voorbereiding Het is belangrijk om Engels als voertaal aan te bieden, dus bereid je hierop voor. De meeste materialen zijn zo gemaakt dat ze direct ingezet kunnen worden. Kopieerbladen die je wilt gebruiken tijdens je lessen hoeven alleen gekopieerd te worden. De materialen zijn gemakkelijk naar eigen idee in te zetten. Je kunt zelf bepalen welke materialen je aan wilt bieden. Ook kun je zelf bepalen hoeveel tijd je per les wilt besteden. Introductiefase In deze fase bereid je leerlingen voor op het thema en de te leren taal. De voorkennis wordt geactiveerd en leerlingen worden gemotiveerd voor het onderwerp. Dit kun je doen door de story bag te laten zien. De leerlingen kunnen de materialen bekijken en hierover praten. Ook het herhalen van de leerstof uit eerdere lessen gebeurd in deze fase. Je kunt weer even vragen of de leerlingen nog weten wat er in de vorige les is gedaan. De woorden die centraal staan zou je ook kunnen herhalen. Lees ze hardop voor. Inputfase of presentatiefase In deze fase bied je nieuwe lesstof aan. De prentenboeken zijn het uitgangspunt bij de lessen Engels. De prenten in de prentenboeken ondersteunen het verhaal, zodat de leerlingen het goed kunnen volgen. Ze helpen kinderen om woord en beeld aan elkaar te koppelen. Zo hoeven ze niet alles letterlijk te vertalen; ze zien wat het woord betekent. Het gaat om receptieve woordenschat. Prentenboeken bieden daarom een betekenisvolle context voor nieuwe woorden. Je begint niet meteen met interactief voorlezen, maar leest het boek meerdere keren in zijn geheel voor. Zo horen de leerlingen dezelfde tekst een aantal keer en kunnen ze voorspellen wat er gaat gebeuren. In deze fase zou je leerlingen een luisteropdracht aan kunnen bieden. Leerlingen kunnen het boek zelf ook nog een keer lezen. Accent ligt van receptief naar productief. Oefenfase Nadat je de verschillende materialen hebt laten zien en horen kun je met de leerlingen allerlei activiteiten met de inhoud uitvoeren om de Engelse woorden die centraal staan te consolideren. Laat de leerlingen oefenen door ze lesstof aan te bieden. De materialen bestaan uit o.a. spelletjes, liedjes, film, rijmpjes en werkbladen. De materialen zijn gericht op de meervoudige intelligentie theorie van Howard Gardner. Hierdoor sluiten de materialen aan bij de manieren waarop een kind het beste leert, op het eigen tempo. Zorg er dus voor dat elke intelligentie een keer aan bod komt. In de handleiding behorende bij het prentenboek staat beschreven welke intelligentie bij welke activiteit hoort. Benader de leerlingen positief. Stimuleer ze en laat ze succeservaringen beleven. Fouten maken mag! Plezier maken moet! Accent ligt op productief. Algemene handleiding voor leerkrachten 13

14 Transferfase of overdrachtsfase Het geleerde toepassen door minder gesloten opdrachten aan te bieden. Leerlingen begeleiden en stimuleren om de nieuwe stof samen met de voorkennis in vrijere opdrachten toe te passen. In deze fase kunt u ook even terugblikken op de les(sen). Wat is er precies geleerd en gedaan? Ook kun je herhalende oefeningen aanbieden. Algemene handleiding voor leerkrachten 14

15 Interessante links Algemene handleiding voor leerkrachten 15

kijk doe samen taal natuur

kijk doe samen taal natuur Meervoudige intelligentie en vierkeerwijzer Mensen leren op verschillende manieren. De een leert door doen, de ander moet het voor zich zien en een derde persoon moet de informatie eerst voor zichzelf

Nadere informatie

Voorwoord. Wij wensen u veel plezier en inzicht in het gebruik van de leerlijnen! Team Mondomijn. Bedankt!

Voorwoord. Wij wensen u veel plezier en inzicht in het gebruik van de leerlijnen! Team Mondomijn. Bedankt! leerlijnen Engels Voorwoord Mondomijn is een innovatieve, integrale samenwerking tussen Qliq primair onderwijs en Korein Kinderplein. Samen bieden we een eigentijdse vorm van onderwijs en kinderopvang.

Nadere informatie

Voorwoord. Graag bedanken we iedereen die een bijdrage heeft geleverd aan dit document:

Voorwoord. Graag bedanken we iedereen die een bijdrage heeft geleverd aan dit document: leerlijnen Voorwoord Mondomijn is een innovatieve samenwerking tussen Qliq primair onderwijs en Korein Kinderplein. Samen bieden we een eigentijdse vorm van onderwijs en kinderopvang. Ons uitgangspunt?

Nadere informatie

MI-test voor kinderen vanaf ongeveer groep 5

MI-test voor kinderen vanaf ongeveer groep 5 MI Test MI-test voor kinderen vanaf ongeveer groep 5 Je kunt deze test ook geschikt maken vanaf groep 3 door met audio bestanden te werken. Naam: Leeftijd: Verbaal-linguïstisch intelligent Logisch-mathematisch

Nadere informatie

Hoe ben jij KNAP??? >> Doe nu de test! Ga naar de 'Vragenlijst' Howard Gardner

Hoe ben jij KNAP??? >> Doe nu de test! Ga naar de 'Vragenlijst' Howard Gardner Hoe ben jij KNAP??? Je zou talent kunnen omschrijven als ergens heel goed in zijn. Elk mens heeft zo z n eigen talenten. Zelfs de grootste luilak die heeft namelijk een slaaptalent en een lui op de bank

Nadere informatie

Handleiding. Hoe ben jij knap? Voor groep 3/4

Handleiding. Hoe ben jij knap? Voor groep 3/4 Handleiding Hoe ben jij knap? Voor groep 3/4 1 Inleiding Met name wanneer je in de klas op verschillende niveaus werkt kan er ongewild competitie onder de leerlingen ontstaan. Vandaar dat het slim is het

Nadere informatie

Engelse taal. Kennisbasis Engelse taal op de Pabo

Engelse taal. Kennisbasis Engelse taal op de Pabo Engelse taal Belang van het vak Engels geven in het basisonderwijs is investeren in de mensen van de toekomst die studeren, werken en recreëren in verschillende landen van Europa en de wereld. Door de

Nadere informatie

Met Talenten aan de slag. Van theoretische basis tot concrete lespraktijk

Met Talenten aan de slag. Van theoretische basis tot concrete lespraktijk Met Talenten aan de slag Van theoretische basis tot concrete lespraktijk AN JACOBS SUPER MEGA KNAP VZW info@supermegaknap.be www.supermegaknap.be 0497/53.30.23 INTELLIGENTIE MEERVOUDIGE INTELLIGENTIE

Nadere informatie

een korte introductie

een korte introductie een korte introductie Uitgeverij Bontekoe Zijpendaalseweg 91 6814 CG Arnhem 026 751 8901 info@uitgeverijbontekoe.nl Uitgebreide informatie vindt u op: www.uitgeverijbontekoe.nl Interveniërende methodiek

Nadere informatie

Meervoudige intelligentie test

Meervoudige intelligentie test Meervoudige intelligentie test Hieronder zie je een meervoudige intelligentie test (Gardner). In totaal beantwoord je 64 stellingen in met of jij vindt dat die stelling bij jou past. Er zijn geen goede

Nadere informatie

daltonplusklas: info voor ouders

daltonplusklas: info voor ouders daltonplusklas: info voor ouders In dit stuk kunt u alvast het één en ander lezen over de daltonplusklas. Mocht u na het lezen nog vragen hebben, dan kunt u daarvoor terecht bij de leerkrachten van de

Nadere informatie

Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015

Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015 Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015 Inleiding 2 INLEIDING DANS Leerlingen in het basisonderwijs dansen graag. Het sluit aan bij hun natuurlijke creativiteit, fantasie en bewegingsdrang.

Nadere informatie

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist Nederlandse taal Kinderen ontwikkelen mondelinge en schriftelijke vaardigheden waarmee ze de Nederlandse taal leren gebruiken in situaties die zich in het dagelijkse leven voordoen. Tevens verwerven ze

Nadere informatie

Water naar de zee dragen BW 05-01-2009 10:15 Pagina 31 W E R K V O R M E N

Water naar de zee dragen BW 05-01-2009 10:15 Pagina 31 W E R K V O R M E N Water naar de zee dragen BW 05-01-2009 10:15 Pagina 31 2 W E R K V O R M E N Het tweede hoofdstuk bevat 20 verschillende die u kunt toepassen in uw eigen opleidingspraktijk. De kunnen ingezet worden voor

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Beginnende geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 4 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Lerarenopleiding Gezondheidszorg en Welzijn Stageopdracht Effectief leren

Lerarenopleiding Gezondheidszorg en Welzijn Stageopdracht Effectief leren Lerarenopleiding Gezondheidszorg en Welzijn 2015-2016 Stageopdracht Effectief leren 1 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Werken aan competenties... 3 Praktijkopdracht Effectief leren... 3 Bijlage 1: Beoordelingsformulier...

Nadere informatie

1 Ik lees graag in mijn leesboek/leeskaart.

1 Ik lees graag in mijn leesboek/leeskaart. naam: oktober 2009 1 Ik lees graag in mijn leesboek/leeskaart. 2 3 Ik zie overal de letters die we al kennen: op verpakkingen, op folders, in de straat, Ik werk graag met mijn tekstenboek: verhaal bedenken,

Nadere informatie

AAN HET WERK MET EEN KERK

AAN HET WERK MET EEN KERK Logica brengt je van A naar B verbeelding brengt je overal Einstein Heleen van den Broek februari 2013 Als je een kerk bezoekt met een klas kinderen en je ziet een toren zoals die van de foto, kan er dit

Nadere informatie

Blauwe stenen leer je zo

Blauwe stenen leer je zo Handleiding groep 3-8 Blauwe stenen leer je zo Wijzers Jeelo heeft gele wijzers om samen met leerlingen te verkennen hoe je een steen van Jeelo leert. Voor groep 3-4 wijzer 2009 Zo leer je blauwe stenen

Nadere informatie

nr. 6 Nieuwsbrief 31-01-2013

nr. 6 Nieuwsbrief 31-01-2013 T E L.: 0297-368092 E MAIL: INFO@OOSTEINDERSCHOOL.NL nr. 6 Nieuwsbrief 31-01-2013 Agenda 5 t/m 7 februari: CITO-toets groep 8. 13 februari: Carnaval! 14 februari: 1e rapport mee. 15 februari: Groep 1 t/m

Nadere informatie

Kleine Ezel. Handleiding voor de bibliotheek Groep 1-2

Kleine Ezel. Handleiding voor de bibliotheek Groep 1-2 Kleine Ezel Handleiding voor de bibliotheek Groep 1-2 Colofon Cubiss Tilburg, 2009 Samenstelling: Marion Bolte, Cubiss J:\klantenservice\Rode Draad\handleiding bibliothecaris\kleine Ezel groep 1-2 bibl.290609

Nadere informatie

KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek 1e rapport: Datum gesprek 2e rapport: KIJK! 1-2 Bazalt Educatieve Uitgaven www.bazalt.

KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek 1e rapport: Datum gesprek 2e rapport: KIJK! 1-2 Bazalt Educatieve Uitgaven www.bazalt. KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek : Datum gesprek : KIJK! Lijst 1. Basiskenmerken Een kind dat lekker in zijn vel zit, zal zich goed en vlot ontwikkelen. Het is van nature nieuwsgierig

Nadere informatie

Ogo en taal van methode naar bronnenboek

Ogo en taal van methode naar bronnenboek Ogo en taal van methode naar bronnenboek Help!! Wat nu?? Niet in 1 keer alles loslaten Gefaseerd invoeren van werken met OGO thema s Gefaseerd invoeren van taal binnen thema s ???Taaltrapeze en OGO???

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

Zeg niet hoe knap ben je? maar hoe ben je knap?

Zeg niet hoe knap ben je? maar hoe ben je knap? Matchen met MI Zeg niet hoe knap ben je? maar hoe ben je knap? www.artdc.be 2 Saskia Vandeputte Trainer Art de Co ( 2006): 2 sporen Innovatieve onderwijstechnieken Energizers, Lord of The kring, Meervoudige

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl De leerlingen in route 3 uitstroomprofiel vmbo k/gl/t worden voorbereid op instroom in de onderbouw van het vmbo (kader, gemengde

Nadere informatie

Nederlands. Mondeling onderwijs

Nederlands. Mondeling onderwijs Nederlands Mondeling onderwijs - Kerndoel 1: De leerlingen leren informatie te verwerven uit gesproken taal. Ze leren tevens die informatie, mondeling of schriftelijk, gestructureerd weer te geven. Gebruik

Nadere informatie

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen.

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen. Onderbouwrapport In het onderbouwrapport waarderen wij alle genoemde aspecten ten opzichte van de leeftijd. Een waardering wordt uitgedrukt in een cijfer. U kunt via de beknopte omschrijvingen in het rapport

Nadere informatie

BIJLAGE bij de Website voor Groep 6, 7, 8

BIJLAGE bij de Website voor Groep 6, 7, 8 Zoals u wellicht weet wordt er ieder jaar in oktober de KINDERBOEKENWEEK georganiseerd. Op de meeste scholen worden er dan ook Voorleeswedstrijden gehouden, en gaat de aandacht speciaal uit naar de PROMOTIE

Nadere informatie

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Onderdeel van de eindrapportage

Nadere informatie

Leeswijzer 7. Hoofdstuk 1. Meervoudige Intelligentie: een brede basis voor Passend onderwijs 9

Leeswijzer 7. Hoofdstuk 1. Meervoudige Intelligentie: een brede basis voor Passend onderwijs 9 Inhoud Voorwoord Knapper dan Knap 5 Leeswijzer 7 Hoofdstuk 1. Meervoudige Intelligentie: een brede basis voor Passend onderwijs 9 Hoofdstuk 2. Meervoudige Intelligentie: wat verstaan we eronder? 15 Hoofdstuk

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 2, jaar vmbo basis

Schets van het onderwijsprogramma Route 2, jaar vmbo basis Schets van het onderwijsprogramma Route 2, 12 16 jaar vmbo basis Bij leerlingen in route 2 uitstroomprofiel vmbo basis ligt het accent op instroom in de onderbouw van de vmbo basisberoepsgerichte leerweg.

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014 Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 2 (groep 5-6) Schooljaar

Leerlijn Leeslink niveau 2 (groep 5-6) Schooljaar Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? de 1 36 De leerling kan: - vertellen waarom hij een tekst leest - een leesdoel kiezen 1 37 De leerling

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Preambule Voor alle domeinen van Engels geldt dat het gaat om toepassingen van kennis en vaardigheden op thema s die alledaags en vertrouwd zijn. Hieronder worden

Nadere informatie

Drie maal taal. Taal beschouwen in realistische situaties

Drie maal taal. Taal beschouwen in realistische situaties Ronde 3 Joost Hillewaere Eekhoutcentrum Contact: joost.hillewaere@kuleuven-kulak.be Drie maal taal. Taal beschouwen in realistische situaties 1. Inleiding Waarom leren kinderen taal op school? Taal heeft

Nadere informatie

Slo, Uitwerking kerndoelen. 13 De leerlingen leren informatie te verwerven uit eenvoudige gesproken en geschreven Engelse teksten.

Slo, Uitwerking kerndoelen. 13 De leerlingen leren informatie te verwerven uit eenvoudige gesproken en geschreven Engelse teksten. Uitwerking kerndoelen Slo, 2012 13 De leerlingen leren informatie te verwerven uit eenvoudige gesproken en geschreven Engelse teksten. Toelichting en verantwoording leerlijn Bij dit kerndoel kunnen de

Nadere informatie

1 Wat zijn Actiekaarten?

1 Wat zijn Actiekaarten? 1 Wat zijn Actiekaarten? Actiekaarten zijn kaarten met werkvormen die je als trainer of docent kunt gebruiken om je deelnemers of studenten aan het werk te zetten. Mensen kunnen tegelijkertijd aan verschillende

Nadere informatie

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen 1. Kijkt veel naar andere kinderen. 1. Kan speelgoed met andere kinderen 1. Zoekt contact met andere kinderen 1. Kan een emotionele

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Lessenreeks Engels. Naam: Dieke van de Ven Klas: H2VegA Studentnummer: Docent: Roos Windels Datum:

Lessenreeks Engels. Naam: Dieke van de Ven Klas: H2VegA Studentnummer: Docent: Roos Windels Datum: Lessenreeks Engels Naam: Dieke van de Ven Klas: H2VegA Studentnummer: 2539535 Docent: Roos Windels Datum: 04-12-2016 1 Inhoud Beginsituatie... 3 Engels les 1... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Engels

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

Leerlijn domein mondelinge taalvaardigheid

Leerlijn domein mondelinge taalvaardigheid Leerlijn domein mondelinge taalvaardigheid Kerndoelen: 1. Leerlingen leren informatie te verwerven uit gesproken taal. Ze leren tevens die informatie mondeling (of schriftelijk) gestructureerd weer te

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

Meervoudige Intelligentie en talenonderwijs: kies meerdere ingangen!

Meervoudige Intelligentie en talenonderwijs: kies meerdere ingangen! Meervoudige Intelligentie en talenonderwijs: kies meerdere ingangen! Gymnasiumdag 22 januari 2015 Masja Mesie m.mesie@aps.nl Naam Datum Had u zelf ook zo n docent? Kunt u zich van deze docent nog een

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 1, jaar praktijkschool vso

Schets van het onderwijsprogramma Route 1, jaar praktijkschool vso Schets van het onderwijsprogramma Route 1, 12 16 jaar praktijkschool vso De leerlingen in Route 1 Uitstroomprofiel praktijkonderwijs, vso bereiden zich voor op instroom in het praktijkonderwijs (en soms

Nadere informatie

Uitgegeven: 3 februari 2010. 2010, no. 10 PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN

Uitgegeven: 3 februari 2010. 2010, no. 10 PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN Uitgegeven: 3 februari 2010 2010, no. 10 PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN BELEIDSREGEL voor het verkrijgen van een partiële ontheffing voor het vak Fries in het primair en voortgezet onderwijs in de provincie

Nadere informatie

3 Ontwikkeling stimuleren: denken

3 Ontwikkeling stimuleren: denken 3 Ontwikkeling stimuleren: denken Op vele manieren: spontaan tijdens dagelijkse contacten en begeleiding, maar ook door het organiseren van gerichte activiteiten waarbij een deel is gericht op cognitieve

Nadere informatie

Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo

Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Preambule Voor alle domeinen van Engels geldt dat het gaat om toepassingen van kennis en vaardigheden op thema s die alledaags en vertrouwd zijn. Hieronder worden

Nadere informatie

Datum: aantal leerlingen: tijd: groep: 5

Datum: aantal leerlingen: tijd: groep: 5 Lesvoorbereiding Zakelijke gegevens naam student: Mitchel van den Buijs stageschool: Iselinge klas: mentor/mentrix: Datum: aantal leerlingen: tijd: groep: Inhoudelijke gegevens vak of vormingsgebied: Natuuronderwijs

Nadere informatie

TAALONTWIKKELING 2. Activiteiten bij leren. Inspiratie:

TAALONTWIKKELING 2. Activiteiten bij leren. Inspiratie: TAALONTWIKKELING 2 Boek: Activiteiten bij leren Inspiratie: Blz. 15 Blz. 18 Blz. 39 Taalactiviteiten bij een boek Leergebieden in samenhang (kerndoelen) linken naar Taalactiviteiten rond een boek Voor

Nadere informatie

De Voorleesvogel. Tips bij interactief voorlezen

De Voorleesvogel. Tips bij interactief voorlezen De Voorleesvogel Tips bij interactief voorlezen 1 Dienst Openbare Bibliotheek Den Haag Onderwijsbureau 070-3534552 hwi@dobdenhaag.nl 2 Interactief voorlezen Het is de kunst van interactief voorlezen om

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Engels. Kerndoel 15. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Engels. Kerndoel 15. Toelichting en verantwoording TULE - ENGELS KERNDOEL 15 46 TULE inhouden & activiteiten Engels Kerndoel 15 De leerlingen leren de schrijfwijze van enkele eenvoudige woorden over alledaagse onderwerpen. Toelichting en verantwoording

Nadere informatie

Heeft u naar aanleiding van de informatie in dit bulletin vragen of opmerkingen? We horen ze graag. Ik wens u veel leesplezier!

Heeft u naar aanleiding van de informatie in dit bulletin vragen of opmerkingen? We horen ze graag. Ik wens u veel leesplezier! NieuwsWisSeling Informatiebulletin voor ouders/verzorgers van de Nieuwe Wisselse School Jaargang 1 - Nummer 2, oktober 2009 - verbaal linguïstisch - taalkind Voorwoord Na veel positieve reacties op het

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

FIRST LEGO League als onderwijsprogramma

FIRST LEGO League als onderwijsprogramma FIRST LEGO League als onderwijsprogramma In dit document staat beschreven hoe je de FIRST LEGO League kunt integreren in het lesprogramma en hoe het aansluit op de kerndoelen voor de onderbouw van het

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Gevorderde geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 3 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014 Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

Op televisie zien we allerlei talentenshows waarin ook kinderen bijzonder sterk uit de hoek komen. We zijn verbaasd over wat ze allemaal kunnen.

Op televisie zien we allerlei talentenshows waarin ook kinderen bijzonder sterk uit de hoek komen. We zijn verbaasd over wat ze allemaal kunnen. Op televisie zien we allerlei talentenshows waarin ook kinderen bijzonder sterk uit de hoek komen. We zijn verbaasd over wat ze allemaal kunnen. Maar vaak is er aan het eind slechts eentje de winnaar.

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo 2. april 2016

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo 2. april 2016 Schets van het onderwijsprogramma De leerlingen in route 2 uitstroomprofiel mbo 2 worden voorbereid op instroom in een niveau 2 opleiding op het mbo. De school moet voor deze leerlingen een veilige plek

Nadere informatie

Begrijpend Luisteren

Begrijpend Luisteren WORKSHOP PRENTENBOEKEN Begrijpend Luisteren in de onderbouw van de basisschool Doel Een theoretische verdieping en praktische voorbereiding om een prentenboek interactief voor te kunnen lezen. Begrijpend

Nadere informatie

Aanvullende informatie ter voorbereiding op de TGN A1. Inleiding. Hoe maakt u de TGN?

Aanvullende informatie ter voorbereiding op de TGN A1. Inleiding. Hoe maakt u de TGN? Aanvullende informatie ter voorbereiding op de TGN A1 Inleiding Dit is informatie over de Toets Gesproken Nederlands (of TGN) 1. De TGN maakt deel uit van het inburgeringsexamen buitenland. Moet u de TGN

Nadere informatie

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Modelen WWW.CPS.NL Contactgegevens Willem Rosier w.rosier@cps.nl 06 55 898 653 Hoe ziet het modelen er in de 21 ste eeuw uit? Is flipping the classroom dan

Nadere informatie

11. De leerling leert verder vertrouwd te raken met de klank van het Frans door veel te luisteren naar gesproken en gezongen teksten.

11. De leerling leert verder vertrouwd te raken met de klank van het Frans door veel te luisteren naar gesproken en gezongen teksten. A. LEER EN TOETSPLAN Leerjaar: 3 Onderwerp: Luistervaardigheid 11, 12, 13, 14 11. De leerling leert verder vertrouwd te raken met de klank van het Frans door veel te luisteren naar gesproken en gezongen

Nadere informatie

Gereformeerde basisschool

Gereformeerde basisschool Gereformeerde basisschool 1 Identiteit De Wegwijzer is een gereformeerde basisschool. Elke dag willen we beginnen met een open Bijbel. Samen bidden, samen zingen tot Zijn eer. We mogen zijn liefde ook

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Tips en trucs voor de juiste opdracht

Tips en trucs voor de juiste opdracht Opdrachten die leerlingen stimuleren en activeren Hans Morélis, SLO Leerlingen de opdracht geven iets te leren of te studeren of te herhalen blijkt in de praktijk weinig prikkelend te zijn. Je krijgt leerlingen

Nadere informatie

HOUT EN BOUW. Activerende werkvormen? De leraar doet er toe.

HOUT EN BOUW. Activerende werkvormen? De leraar doet er toe. HOUT EN BOUW Activerende werkvormen? Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat we na 14 dagen gemiddeld slechts 10 % hebben onthouden van datgene wat we gelezen hebben en 20 % van wat we hebben gehoord.

Nadere informatie

Voorbereiding Methodiek 5

Voorbereiding Methodiek 5 Methodiek 4 Voorbereiding Methodiek 5 Wat bedoelen we met een ervarings- of belevingswandeling? Wandeling waar verwondering, ontmoeting en plezier centraal staat Voorbeelden: Bushcraft technieken: lepel

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Denken Kunnen dieren denken? 10. Les 2. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Denken Kunnen dieren denken? 10. Les 2. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Denken Kunnen dieren denken? 10 Les 2. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn? 15 Les 3. Oneindigheid Hoeveel is oneindig + 1? 19 Les 4. Democratie

Nadere informatie

Overzicht Methoden en middelen

Overzicht Methoden en middelen Bijlage 6 Overzicht Methoden en middelen Vakvormingsgebied/activiteit Nederlands Het taalonderwijs is gericht op de "totaal"- ontplooiing van het kind, en is gericht op ontwikkeling, ontplooiing en stimulering

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Theorie, praktijk, begeleiding EIC. Jan van Bers

Theorie, praktijk, begeleiding EIC. Jan van Bers Theorie, praktijk, begeleiding EIC Jan van Bers Voorstellen Jan van Bers Werkzaam op SBO De Driemaster te Bergen op Zoom Wat heb ik met MI? Doel workshop Kennismaken met MI/CLS Begrippen CLS/MI Ervaringen

Nadere informatie

Instructie Spreekvaardigheid en feedback. Taal aan Zee 24 oktober 2016

Instructie Spreekvaardigheid en feedback. Taal aan Zee 24 oktober 2016 Instructie Spreekvaardigheid en feedback Taal aan Zee 24 oktober 2016 Programma Kennismaking ABCDmodel adhv filmpje Oefeningen en zelf oefenen Lesvoorbereiding en lesopbouw adhv Spreektaal Feedback op

Nadere informatie

Inhoud. Intro: Thomas Uitgaan van kracht Interpersoonlijk intelligent! Muzikaal-ritmisch intelligent! Intermezzo: Bert 15

Inhoud. Intro: Thomas Uitgaan van kracht Interpersoonlijk intelligent! Muzikaal-ritmisch intelligent! Intermezzo: Bert 15 Inhoud Intro: Thomas 1 1. Uitgaan van kracht 4 2. Interpersoonlijk intelligent! 8 3. Muzikaal-ritmisch intelligent! 11 4. Intermezzo: Bert 15 5. Logisch-mathematisch intelligent! 18 6. Visueel-ruimtelijk

Nadere informatie

Auditief geheugen Begrippen Cijfers Dans en beweging

Auditief geheugen Begrippen Cijfers Dans en beweging Auditief geheugen Lessen met als doel het oefenen van het auditief geheugen zijn bedoeld om leerlingen te helpen, informatie die ze horen goed op te slaan. Het geven van enkelvoudige (pak de bal) en meervoudige

Nadere informatie

ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND. Leeftijd vanaf 4 jaar

ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND. Leeftijd vanaf 4 jaar ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND Leeftijd vanaf 4 jaar Het leren praten van uw kind gaat vaak bijna vanzelf. Toch is er heel wat voor nodig voordat uw kind goed praat. Soms gaat het niet zo vlot met

Nadere informatie

Proeftuin Talentgericht onderwijs

Proeftuin Talentgericht onderwijs Proeftuin Talentgericht onderwijs MI- Basisschool De Letterdoos vierde op 13 mei 2011 haar 5-jarig bestaan met als thema Een neus voor talent. De leerlingen van het 5 de leerjaar hadden gekozen voor de

Nadere informatie

Verslag leerorkest studieochtend. Zingen tijdens de instrumentale groepsles

Verslag leerorkest studieochtend. Zingen tijdens de instrumentale groepsles Verslag leerorkest studieochtend Zingen tijdens de instrumentale groepsles 6 maart 2012 Muziekcentrum Zuidoost 7 maart 2012 Muziekschool Amsterdam Noord 9 maart 2012 Muziekschool Amsterdam Docent: Otto

Nadere informatie

DOCEER EN LEERSTIJLEN 7 NOVEMBER 2015

DOCEER EN LEERSTIJLEN 7 NOVEMBER 2015 DOCEER EN LEERSTIJLEN 7 NOVEMBER 2015 Extraversion wil het liefst leren door te praten en op te gaan in zijn omgeving wil het liefst de aandacht naar de buitenwereld laten vloeien, naar objectieve gebeurtenissen

Nadere informatie

LATER WORD IK. OPDRACHT ONZE ROL? 17/02/2014 TALENTEN? AANGEBOREN OF AANGELEERD? TALENT. Focus op TALENT!

LATER WORD IK. OPDRACHT ONZE ROL? 17/02/2014 TALENTEN? AANGEBOREN OF AANGELEERD? TALENT. Focus op TALENT! OPDRACHT LATER WORD IK. Focus op TALENT! Ik An Coetsiers Kinderpsychologe De Praatdoos ONZE ROL? Bewust worden van eigen talenten Kijken naar talenten bij kinderen Verschillen erkennen Talenten stimuleren

Nadere informatie

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID september 2013 Huygens College Kernuur NAAM JAAR KLAS VAK PROJECT TITEL Leesles Muziek Engels Dans Werkboek First ID Inhoud Werkboek First ID 4 Het gebruik van de Powerpoint 7 Instructie voor het gebruik

Nadere informatie

Tips bij het bestellen van nieuwe boeken

Tips bij het bestellen van nieuwe boeken Tips bij het bestellen van nieuwe boeken Versie: juni 2015 Leidseveer 2, 3511 SB Utrecht Telefoon: 088-999 0 444 Email: info@snappet.org Nieuwe methode aanschaffen? Dat kan nu veel voordeliger. Snappet

Nadere informatie

COMPACTEN & VERRIJKEN GROEP 9

COMPACTEN & VERRIJKEN GROEP 9 COMPACTEN & VERRIJKEN en GROEP 9 in de midden- en bovenbouw De Nobelaer Inleiding Dit jaar starten we met een nieuwe aanpak voor leerlingen die meer aankunnen dan de reguliere lesstof. We vinden het belangrijk

Nadere informatie

Hoorspel deel A. Algemene handleiding

Hoorspel deel A. Algemene handleiding Algemene handleiding 1 Inhoud 1. Inleiding... 4 2. Doelstelling... 5 3. Achtergrond... 6 3.1 De vaardigheid van het begrijpend luisteren... 6 3.2 Het belang van begrijpend luisteren... 6 4. Doelgroep...

Nadere informatie

HANDLEIDING. Inleiding. 1 e leerjaar groep 3. Schrijfpalet is zeer geschikt als aanvulling op het reeds beschikbare materiaal in bestaande methodes.

HANDLEIDING. Inleiding. 1 e leerjaar groep 3. Schrijfpalet is zeer geschikt als aanvulling op het reeds beschikbare materiaal in bestaande methodes. Schrijfpalet HANDLEIDING Inleiding 1 e leerjaar groep 3 In het onderwijs heeft het traditionele schrijven van een opstel steeds meer plaats gemaakt voor een meer gestructureerde activiteit. Het schrijven

Nadere informatie

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers Praten over boeken in de klas Het vragenspel van idan hambers We weten pas wat we denken als we het onszelf horen zeggen. (idan hambers). Elk individu, kind en volwassene, beleeft een tekst op geheel eigen

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma

Docentenhandleiding Educatieprogramma Docentenhandleiding Educatieprogramma Hoe, wat & waar Primair Onderwijs groep 3 t/m 6 Inhoud Het Dordrechts Museum..p.3 Algemene doelstelling programma...p.3 Aansluiting bij kerndoelen. p.3,4 Programma:Hoe,

Nadere informatie

Eabele Tjepkema eabele.tjepkema@stenden.com. Input curriculum opbouw meertalig onderwijs

Eabele Tjepkema eabele.tjepkema@stenden.com. Input curriculum opbouw meertalig onderwijs Eabele Tjepkema eabele.tjepkema@stenden.com Input curriculum opbouw meertalig onderwijs Even voorstellen Leraar Basisonderwijs Onderwijskundige S-VIBer Supervisor Lid Kenniskring Fries en meertaligheid

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, jaar havo/vwo

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, jaar havo/vwo Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12-16 jaar havo/vwo De leerlingen in route 3 (12 16) uitstroomprofiel havo/vwo kunnen instromen in verschillende fasen van het reguliere onderwijs: in de onderbouw

Nadere informatie

Natuur in de klas product PLUS-handleiding Uit de bol gaan Groep 1 en 2

Natuur in de klas product PLUS-handleiding Uit de bol gaan Groep 1 en 2 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Natuur in de klas product PLUS-handleiding Uit de bol gaan Groep

Nadere informatie

De Talentenarchipel. Denk- en speeleiland muziekeiland taaleiland. Klieder- kladdereiland Handige. handeneiland. Vriendjes -eiland.

De Talentenarchipel. Denk- en speeleiland muziekeiland taaleiland. Klieder- kladdereiland Handige. handeneiland. Vriendjes -eiland. De Talentenarchipel Denk- en speeleiland muziekeiland taaleiland Klieder- eiland kladdereiland Handige Vriendjes -eiland Durfen doeeiland Ontdekeiland handeneiland Beweeg- Informatiebrief voor de ouders

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

10 Flexibel Engels. 10.1 Voorkennis van leerlingen. 10.2 Taalspellen. 10.3 Liedjes, rijmpjes, tongue twisters en chants

10 Flexibel Engels. 10.1 Voorkennis van leerlingen. 10.2 Taalspellen. 10.3 Liedjes, rijmpjes, tongue twisters en chants 10 Flexibel Engels 10.1 Voorkennis van leerlingen Meertaligheid is eerder regel dan uitzondering. Hiernaast leren de leerlingen van nu meer en anders dan de leerlingen van tien jaar geleden, vanwege de

Nadere informatie

Leskist PLUS-handleiding Kriebelpoten Groep 1 en 2

Leskist PLUS-handleiding Kriebelpoten Groep 1 en 2 Leskist PLUShandleiding Kriebelpoten Groep 1 en 2 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Dit is een

Nadere informatie