VALKUILEN VAN DE CLOUD. Online diensten met dubbele bodem INTERNET AAN OF UIT. Hoe sluit onze overheid het internet af? PXE-server opzetten 22

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VALKUILEN VAN DE CLOUD. Online diensten met dubbele bodem INTERNET AAN OF UIT. Hoe sluit onze overheid het internet af? PXE-server opzetten 22"

Transcriptie

1 OP CD: GRATIS SCREECAPTURE-SOFTWARE: BB FLASHBACK EXPRESS VALKUILE VA DE CLOUD Online diensten met dubbele bodem 82 SCHERM VA DE TOEKOMST Liquavista Electrowetting 18 OV-CHIPKAART 12 Fraudeurs worden vervolgd VERBERG UW DATA 78 Wees de overheid te slim af SECURITYPROBLEME? 44 Doe een systeemcheck-up WIRESHARK (2) 52 Grondige netwerkanalyse LIUX-TEKSTEDITORS 40 Tools voor gevorderden ABORT, RETRY, FAIL 14 Fout in wachtwoordsysteem WIJ VA WC-EED Valse claims zonne-oplader PHOTOSTUDIO PRO 34 Krachtige beeldbewerker BESTADSBEHEER 36 Alternatieven voor Verkenner HAAL MEER UIT WORD 48 Slimmer met beelden IPV6 62 Het Lab graaft tunnels ITERET AA OF UIT Hoe sluit onze overheid het internet af? 58 BOOTE VIA HET ETWERK PXE-server opzetten 22 VUZIGE PLAATJES OPSPORE Porn Detection Stick schoont uw pc op 32 GRATIS FILEMAAGERS FreeCommander XE DropIt 1.6 Tabblet Free Advanced Renamer 2.74 TeraCopy 2.12 DiffMerge SOFTWARE Gratis: BB FlashBack Express HTML-Kit 292 Delphi XE Starter Edition (60 dagen versie) Gratis: Copernic Desktop Search Home Edition XUS Desktop CodedColor PhotoStudio Pro 6.1 Gratis: Opera Gratis: Internet Explorer 9 L Gratis: Mozilla Firefox 4.0 L Gratis: 7-zip 9.20 Gratis: FastStone Image Viewer 4.3 PDFCreator R. 247 JAARGAG 23 MEI ,99 Word abonnee en betaal slechts 3,86 per nummer! DIGITAAL E AOIEM GELD OVERMAKE MET BITCOI

2 EEM EE VOORDELIG ABOEMET OP CD: GRATIS SCREECAPTURE-SOFTWARE: BB FLASHBACK EXPRESS VALKUILE VA DE CLOUD Online diensten met dubbele bodem 82 SCHERM VA DE TOEKOMST Liquavista Electrowetting 18 PC-ACTIVE MEI JAARGAG VALKUILE VA DE CLOUD SCHERM VA DE TOEKOMST ITERET UITZETTE IPV6-TUELS OV-CHIPKAART 12 Fraudeurs worden vervolgd VERBERG UW DATA 78 Wees de overheid te slim af SECURITYPROBLEME? 44 Doe een systeemcheck-up WIRESHARK (2) 52 Grondige netwerkanalyse LIUX-TEKSTEDITORS 40 Tools voor gevorderden ABORT, RETRY, FAIL 14 Fout in wachtwoordsysteem WIJ VA WC-EED Valse claims zonne-oplader PHOTOSTUDIO PRO 34 Krachtige beeldbewerker BESTADSBEHEER 36 Alternatieven voor Verkenner HAAL MEER UIT WORD 48 Slimmer met beelden IPV6 62 Het Lab graaft tunnels ITERET AA OF UIT Hoe sluit onze overheid het internet af? 58 GRATIS FILEMAAGERS BOOTE VIA HET ETWERK PXE-Server opzetten 22 FreeCommander XE DropIt 1.6 Tabblet Free Advanced Renamer 2.74 TeraCopy 2.12 DiffMerge SOFTWARE CodedColor PhotoStudio Pro 6.1 Gratis: BB FlashBack Express Gratis: Opera HTML-Kit 292 Gratis: Internet Explorer 9 L Delphi XE Starter Edition Gratis: Mozilla Firefox 4.0 L (60 dagen versie) Gratis: 7-zip 9.20 Gratis: Copernic Desktop Gratis: FastStone Image Search Home Edition Viewer 4.3 XUS Desktop PDFCreator % KORTIG VUZIGE PLAATJES OPSPORE Porn Detection Stick schoont uw pc op R. 247 JAARGAG 23 MEI ,99 Betaal slechts 3,89 per nummer als u een abonnement neemt DIGITAAL E AOIEM GELD OVERMAKE MET BITCOI 100 Cover-Def.indd :17:08 EE JAAR LAG PC-ACTIVE VOOR MAAR 42,50 I PLAATS VA 66, 32

3 SLECHTS 3,86 PER UMMER! Bent u een fanatieke computergebruiker en bent u niet bang voor een stukje techniek? Vormt u graag uw eigen mening op basis van de uitgebreide testen en achtergrondverhalen? Dan is pc-active het computermagazine voor u! Ga naar

4 IHOUD 58 ITERET AA OF UIT Hoe sluit onze overheid het internet af? Amerika probeert een kill switch in te voeren. In het geval van nood kan de overheid het internet uitschakelen. Onlangs probeerde de Egyptische overheid de revolutie lam te leggen door de internetverbindingen van zijn burgers af te breken. Gelukkig zijn er altijd manieren om toch nog op internet te komen. Verouderde technologie speelt daarbij een sleutelrol Workshop en downloadverbod Op donderdag 7 april organiseerde PC-Active een workshop over ipv6. De redactie koos voor dit onderwerp omdat wij veel lezersvragen kregen over het feit dat de ip4-adressen langzamerhand opraken en hoe het nu verder moet met opvolger ipv6. Technisch redacteur Henk van de Kamer legde helder en duidelijk uit wat er zoal verandert, hoe u alvast aan de slag kunt gaan als uw huidige provider nog niets kan leveren en wat er allemaal nog meer bij komt kijken. Ook kwamen er vragen aan bod die de deelnemers vooraf konden stellen. a de workshop hebben we nog even gepraat en geborreld en waren er veel enthousiaste reacties te horen. Al met al was het een geslaagde middag en smaakte het naar meer. Dan is de grote vraag over welk onderwerp u graag een workshop, georganiseerd door PC-Active, wilt bijwonen. Graag ontvang ik op onderstaand adres uw reactie met als onderwerpregel Workshop PC-Active. Een paar dagen later kondigde staatssecretaris Teeven van Veiligheid en Justitie een downloadverbod aan. ee, hij maakt het downloaden niet strafbaar, maar wil de downloadsites aanpakken. Sorry dhr. Teeven, uw belofte dat u consumenten ontziet, gaat er bij mij niet in. U zet de deur wagenwijd open voor instanties als Brein die maar al te graag het downloaden van films en muziek wil aanpakken. Die openen de jacht op consumenten en zullen wat afschrikvoorbeelden stellen zoals boetes van heel veel cijfers voor de komma. Bovendien kunnen de instanties wellicht sites gaan blokkeren, waarbij providers gedwongen worden hieraan mee te werken. Ik maak me hier boos over, maar ga er vanuit dat er hiervoor geen kamermeerderheid is. Jammer, maar helaas mijnheer Teeven. 18 SCHERM VA DE TOEKOMST Liquavista Electrowetting Voor e-readers worden steeds weer nieuwe schermtechnieken ontwikkeld. Electrowetting is er een van en moet het goedkope en snelle alternatief voor bestaande e-inkt-displays zijn. 32 VUZIGE PLAATJES OPSPORE Porn Detection Stick Benieuwd of partner, kinderen of zelfs uw collega s wel eens naar porno kijken op de pc? De Porn Detection Stick claimt aanstootgevende plaatjes snel te vinden en uw computer te beschermen tegen dergelijke afbeeldingen. Rob Coenraads Hoofdredacteur PC-Active

5 82 VALKUILE VA DE CLOUD Online diensten met dubbele bodem Steeds meer software die traditioneel op de eigen pc draait, wordt aangeboden als dienst via internet. Software in de cloud heeft vele voordelen, maar er zijn ook valkuilen waar u rekening mee moet houden. 22 BOOTE VIA HET ETWERK PXE-server opzetten Met een PXE-server kunt u computers via het netwerk booten, bijvoorbeeld om OS-installaties of troubleshooting tools te starten. In dit artikel leggen we uit hoe dat werkt en bekijken we een voorbeeldimplementatie met een Arch Linux-homeserver ALGEMEE 6 PC-ATWOORD 10 LIUX-IEUWS Linux-kernel BEVEILIGIGSIEUWS OV-chipkaart 14 ABORT, RETRY, FAIL? Fouten in wachtwoorden 16 WIJ VA WC-EED... Zonne-oplader 62 HET LAB IPv6-tunnel 66 IHOUD CD 97 WAMMES COLUM Migratie 98 COLOFO LEZERSSERVICE HARDWARE 18 SCHERME VA DE TOEKOMST Liquavista Electrowetting 22 BOOTE VIA HET ETWERK PXE-server opzetten 28 LIUX TERMIAL SERVER PROJECT Thin clients gebruiken PXE 32 POR DETECTIO STICK Vunzige plaatjes opsporen SOFTWARE 34 CODEDCOLOR PHOTOSTUDIO PRO Goede alternatieve fotobewerker 36 HADIGE FREEWARE Bestandstools 40 LIUX-TEKSTEDITORS Gereedschap voor gevorderden 44 BEVEILIGIGSPROBLEME? Doe een systeemcheck-up 48 HAAL MEER UIT... WORD Beeld en tekst bij elkaar houden 52 WIRESHARK (2) Grondige netwerkanalyse OP PAGIA 66 VIDT U DE IHOUDSOPGAVE VA DE GRATIS CD-ROM BIJ PC-ACTIVE 68 BITCOI Digitaal en anoniem geld overmaken Waarom hebben we eigenlijk nog banken nodig? Zou het niet handig zijn als iedereen online zou kunnen betalen voor goederen met een digitale en anonieme geldeenheid? Dat kan met Bitcoin. ACHTERGROD 58 ITERET AA OF UIT Hoe de overheid het internet afsluit 68 BITCOI Digitaal en anoniem geld overmaken 74 TELEGEEESKUDE Gezondheidszorg op afstand 78 VERBERG UW DATA Wees de overheid te slim af 82 VALKUILE VA DE CLOUD Online diensten met dubbele bodem 88 DSSEC Zelf aan de slag: zones signeren 93 PC-ACTIVE-JUBILEUM Wie heeft er een 8086 te leen?

6 MAIL VA LEZERS IBOX HEK VA DE K AMER (HK) KO VA ZEELAD (KZ) REAGERE? Surf naar ons forum Ik heb een probleem! [1] en stel uw vraag. Dit kan zonder registratie, alleen als u op de antwoorden wilt reageren is aanmelden noodzakelijk. Vragen kunt u sturen naar Klaar voor ipv6? In PC-Active besteedt u regelmatig aandacht aan ipv6 en stelt u dat websites naast een ipv4- ook een ipv6-adres gaan gebruiken. Kan ik concluderen dat ik helemaal klaar ben als ik voor mijn website een AAAA record publiceer in de dns? Of vergeet ik dan iets? Joop Blok, Het publiceren van een AAAA record voor een website is inderdaad een belangrijke stap voorwaarts, maar helaas bent u er dan nog niet. Een domein heeft namelijk ook een tweetal dns-servers nodig en vaak ook een mailserver. Deze moeten allemaal ipv6 kunnen gebruiken als u bezoekers via beide internetten wilt ontvangen. Qua dns gaat dat verder dan alleen uw eigen servers. De rootservers zijn ondertussen klaar voor ipv6, maar een hele serie toplevels hebben geen enkele dns-server die over ipv6 beschikt [2]. Als een bezoeker een domein binnen zo n toplevel wil benaderen, is dus nog een klein stukje ipv4 nodig. Om die reden reserveren alle regionale registry s een klein deel van de ipv4-voorraad die ze nu nog hebben voor toekomstige providers. Deze kunnen Hetlab.tk is nog niet klaar voor ipv6 daarmee in ieder geval een aantal essentiële koppelingen zoals dns maken tussen de oude ipv4-wereld en hun gedwongen overstap naar ipv6 omdat er geen voorraad voor klanten meer is. Uiteraard is ook hier weer een test beschikbaar [3] om te zien in hoeverre uw domein al klaar is voor ipv6. Het systeem test www en het domein zelf op een AAAA record, evenals twee mail- en dns-servers. We vinden deze test niet helemaal correct, want er zijn genoeg redenen om slechts één mailserver te willen of bijvoorbeeld helemaal geen A of AAAA record voor het domein te publiceren. U moet de resultaten van de test dus controleren op zaken die u wel en niet nodig vindt. In de figuur linksonder is te zien dat mijn eigen domein in ieder geval op weg is, ook al ben ik er nog niet. Asterix ( ) heeft een ipv6-adres, want hierop draait Alleen heb ik Bind nog niet ingesteld om ipv6 te gebruiken omdat ik dan een paar dagen in de gaten wil houden of alles blijft werken en die tijd heb ik nog niet gevonden. Voor Hoefnix I ( ) heb ik een ipv6-segment liggen, maar ook hier heb ik nog geen tijd gevonden om het door te voeren. En zelfs als ik dat allemaal heb gedaan, blijft de derde regel een probleem, want het Tokelau-toplevel is alleen bereikbaar via ipv4 en behoort dus bij de ruim 27 % van de toplevels die nog niet klaar zijn voor ipv6 (HK). 90% klaar? In PC-Active 246 legt u uit hoe we kunnen testen [4] of ons netwerk klaar is voor de komende ipv6-dag. In de schermafdruk zie ik een 10/10 en een 9/10 staan. Kunt u uitleggen waarom op uw netwerk voor de tweede test niet de volle honderd procent wordt gehaald? Piet Claas, De tweede optie heeft als uitleg for your ipv6 stability and readiness, when publishers are forced to go ipv6 only ofwel wat ik kan verwachten als er geen ipv4 meer bestaat. Dan zal alles via ipv6 6 PC-ACTIVE r

7 IBOX moeten zoals hierboven reeds is uitgelegd. De belangrijkste dienst op het internet is dns en op dat punt kan mijn netwerk nog geen gebruikmaken van ipv6. Geen probleem, want de komende jaren zal niemand het in zijn of haar hoofd alleen om voor de S records alleen maar ipv6-adressen te gebruiken. Ik voorspel dat dns een van de laatste diensten zal zijn waar we nog ipv4- verkeer op zien. u is het voor mij redelijk eenvoudig om ook op dit punt een tien te halen. Ik gebruik tenslotte al mijn eigen dns-server en daar is al ipv6-toegang aanwezig. Het enige wat ik dus moet doen is Bind (de software die alles regelt) opdragen om ook ipv6 te gebruiken en vervolgens wat dingen te testen. Zoals gezegd is dns zeer belangrijk voor het functioneren van onze internetverbinding, dus botweg hopen dat het wel zal werken, is niet zo verstandig (HK). Semi-legaal? aar aanleiding van uw opmerking in Het Lab van februari, wil ik mijn ervaringen met Windows Vista graag delen. Waarschijnlijk werkt het ook met Windows 7. Alhoewel ik tevoren altijd met de Magical Jelly Bean Keyfi nder de productcode uit C:\Windows kopieerde, heb ik zes verschillende installaties succesvol uitgevoerd met een via de Pirate Bay gedownloade installatie-dvd en de legale licentiesleutel op de oem-sticker op de kast. John van Rhijn, forum Van meerdere kanten heb ik deze suggestie gekregen. Op een installatie-dvd (nog onduidelijk is of de taal uitmaakt) schijnen alle versies aanwezig te zijn en afhankelijk van de gebruikte productsleutel worden dan bepaalde onderdelen wel of niet vrijgegeven. Ik heb echter één groot bezwaar tegen deze methode: ik moet uit een onbetrouwbare bron een installatiedvd downloaden. Ik vermoed dat deze route ook niet legaal is, want anders snap ik niet waarom Microsoft zelf niet net zoals alle Linux-distributies gewoon een versie ter download aanbiedt (HK). Tovenaars Iedere keer als ik probeer in Windows 7 een apparaat aan mijn netwerk toe te voegen, krijg ik een foutmelding dat de xwizard.dll niet gevonden kan worden. Zoals de situatie nu is, kan ik dus helemaal niets aan mijn netwerk toevoegen. Hoe los ik dit op? Meindert, Waarschijnlijk heeft een programma tijdens zijn installatie geprobeerd een eigen versie van deze dll te overschrijven. Deze dll is daardoor mogelijk beschadigd en dus niet meer toegankelijk. De oplossing is de systeembestanden controleren, waardoor het beschadigde bestand ofwel vanuit de dll cache vervangen wordt of om de Windows 7-dvd gevraagd wordt en zo het bestand vanaf de dvd weer te installeren. De controle laat u uitvoeren door eerst onderin het startmenu cmd in te typen, dan verschijnt in het startmenu cmd.exe. Daar klikt u op met de rechtermuistoets en kiest dan voor Uitvoeren als Administrator. In het geopende scherm typt u sfc /scannow (let op de spatie tussen sfc en de /). De systeembestanden (sfc= System File Control) worden dan op geldigheid gecontroleerd; dit kan wel even duren. Het bestand wordt dan weer gerepareerd of vervangen door een goede versie die wel werkt. a het vervangen van een systeembestand altijd de computer herstarten zodat u zeker weet dat het op de goede manier kan worden geactiveerd (KZ). Geen ipv6 Ik heb de test [4] uit het vorige nummer geprobeerd en krijg dan nul punten voor ipv6 terwijl ik al een tijdje een SixXS-tunnel heb draaien en ook ipv6-only websites kan bezoeken. Wat is hier aan de hand? Jaap Truffel, Een aantal mensen gaat mij dit weer niet in dank afnemen, maar ik weet absoluut zeker dat u Windows gebruikt ondanks het feit dat u dit niet vertelt. Waarom? Dit besturingssysteem is nog steeds buggy als het gaat om stabiele ipv6-toegang. Zo kan het bij SixXS gebeuren dat tijdelijk de toegang wegvalt en als Windows dit merkt, wordt het ipv6-adres gedeactiveerd. Zodra het geheel terugkomt, wordt het weer geactiveerd, maar dan is ook de volgorde waarmee A en AAAA records geprobeerd worden, aangepast. Met een SixXS-tunnel heeft een AAAA record de voorkeur als een host beide gebruikt. De ipv6-test maakt daar gebruik van. Maar zodra om wat voor reden dan ook Windows heeft besloten om de volgorde om te draaien, wordt eerst ipv4 geprobeerd, ook als er een AAAA record aanwezig is. De enige oplossing die wij kennen is of Windows herstarten of via de etwork Connection Properties het vinkje bij ipv6 verwijderen, op OK te klikken en dan het vinkje weer aan te zetten met wederom een bevestiging. Daardoor gaat Windows de ipv6-instellingen aanpassen naar een situatie die vergelijkbaar is als bij het opstarten. Daarna moet een nieuw bezoek in plaats van een rode 0/10 nu weer een hogere score tonen (HK). Strato Hidrive Ik heb via Het Lab en PC-Active een aantal keer gelezen over Strato Hidrive. Wat ik niet helemaal kan terugvinden, is of ik dit hetzelfde kan gebruiken als ik op dit moment met Dropbox doe. Op ongeveer 16 pc s (8 Linux (Arch & Gentoo), 2 Macs (OSX 10.5) en 4 Windows-pc s (2 windows XP en 2 windows 7)) gebruik ik nu Dropbox (betaald). Het fi jne aan dropbox is dat de bestanden ook lokaal blijven staan in geval dat de internetconnectie wegvalt. Weet u of het mogelijk is om dit ook met Hidrive te doen? Liefst crossplatform, met shellscripts, batchbestanden, o.i.d.? Remy van Elst, PC-ACTIVE r

8 IBOX Ik ken Dropbox alleen maar van wat ik op hun website [6] lees, ofwel heb het zelf nooit geprobeerd. De indruk die bij mij ontstaat, is dat op de server een rsync daemon draait en onder de verschillende besturingssystemen een rsync client. Zo ja, dan is dit na te bouwen via een Strato Hidrive. Alleen heeft Dropbox dit allemaal uitgezocht en op elkaar afgestemd en daar betaalt u dus extra voor: $ 9,99 voor 50 GB tegen 4,90 voor dezelfde hoeveelheid bij Strato. Het zelf iets bouwen met rsync is trouwens nog best lastig als tegelijk op meerdere systemen bestanden kunnen wijzigen. Met rsync kunnen wijzigingen naar de server of weer terug, maar is het lastig om op een juiste manier met conflicten op te lossen. Omdat Dropbox naast het synchroniseren ook spreekt over versiebeheer kan het zijn dat in plaats van rsync een Git of ander versiecontrolesysteem wordt gebruikt. Zo ja, dan is dat in ieder geval niet zo makkelijk via alleen een Strato Hidrive-account te regelen. Ik neem aan dat de vraag gesteld wordt omdat de prijzen van Dropbox te hoog worden bevonden? Zoals gezegd zit een deel van het prijsverschil in ieder geval in de fraaie interface als we afgaan op de promotiefilmpjes. u zouden we ook een eigen (virtuele) rootserver kunnen huren en daar een eigen Dropbox-kloon op kunnen installeren. Wij ontdekten al snel lipsync / lsyncd [7] en Sparkle [8]. Alleen kost het huren van een server ook het nodige geld en waarschijnlijk betalen we voor minder ruimte een hoger bedrag dan wat we hierboven noemden. Bij Strato kost een instapserver met 10 GB ruimte u 6,90 per maand. Via sshfs kunnen we daar vervolgens een Strato Hidrive-account op mounten om zo meer ruimte te krijgen, maar dan zitten we al snel weer op een duurdere oplossing waar we ook nog eens het nodige zelf moeten uitzoeken. Een eigen server thuis is een optie mits u een fatsoenlijke upload hebt voor als de bestanden wat groter worden. Echter een server kost stroom en afschrijving en uit ervaring weet ik dat dit bijna net zo duur wordt als een (virtuele) rootserver huren. De conclusie mag dus duidelijk zijn: Dropbox zal voor wie de functionaliteit waardeert een bijna niet te verslaande combinatie zijn wat prijs/prestatie betreft. Wie echter meer controle wil over het systeem en ook nog andere zaken te denken valt aan website of wil combineren, moet zeker eens naar de alternatieven kijken. De bijna zekere meerprijs en het uitzoekwerk is het dan waard (HK). Maffe update Mijn Windows XP-installatie wil niet meer updaten. Elke keer dat ik het probeer, krijg ik de melding Service Pack 3 setup error. Access is denied. Kan je mij een keer komen helpen? Goede kennis van auteur, Door allerlei omstandigheden duurde het even voordat ik tijd had voor een altijd gezellige dag met een goede maaltijd als beloning. Ik noem geen namen, maar er zijn ook op de redactie mensen die mij uitlachen zodra ik dingen via de commandoregel doe. Dat is onder Windows nergens voor nodig is het geaccepteerde argument. Gelukkig voor mij geldt ook hier het spreekwoord wie het laatst lacht, lacht het best! Want voor bovenstaande probleem is ook onder Windows de commandline noodzakelijk. Alhoewel ik steeds minder van Windows af weet, ontdekte ik al snel de foutcode 0x die naar de oplossing [5] leidde. De eerste suggestie van downloaden en dan installeren leverde niets op, evenals de tweede suggestie. Voor de derde oplossing was de commandline en een te downloaden extra commando nodig. Of eigenlijk twee, want de in het script genoemde secedit is standaard niet aanwezig. Omdat ik deze zo snel niet kon vinden waarom heeft Microsoft niet een fraaie repository waarin gewoon alles aanwezig is? Ik snap niet waarom goede ideeën van Linux niet gewoon gejat worden heb ik het even zonder gedaan. En met succes, want eindelijk werd het geheel geïnstalleerd. Waar ik absoluut niet om kan lachen, was wat er vervolgens gebeurde. Als onder Linux een update misgaat, worden alle daarna uitgebrachte updates gewoon doorgevoerd. Microsoft vindt het echter normaal om gewoon te stoppen met updaten en te verwachten totdat iedereen meteen het probleem gaat oplossen. Iets wat in de praktijk natuurlijk niet zal werken en dat is de reden waarom Windows-computers zo vaak te vinden zijn in botnets. Ik startte voor de zekerheid even handmatig de Windows updatetool die vervolgens twee updates ontdekte. Ondertussen waren we al een paar uur bezig, dus dit kon er ook nog wel bij. Ik werd wat meewarig aangekeken toen ik nogmaals ging controleren, maar die blik veranderde snel toen er opeens elf updates klaar stonden. Vervolgens ontdekte het systeem er nog eens 34, één en tot slot 38 stuks waarvan de eerste correct werd geïnstalleerd om daarna gewoon af te breken. Helaas was het tijd om naar huis te gaan, maar gelukkig hoorde ik de volgende dag dat na het uitzetten de computer is na elke serie herstart opeens de andere wel wilde installeren. Wat ook meteen de laatste voor dat moment waren. U begrijpt dat ik in ieder geval geen enkel vertrouwen meer in Windows heb. u ik zelf pakketten compileer voor Arch Linux heb ik voor de gein een machine waar ik eens per kwartaal alles doorvoer. Regelmatig is dat meer dan de helft van het systeem dat vervangen moet worden, maar inclusief downloaden kost het meestal minder dan een kwartier werk. Zo kan updaten dus ook (HK). Afdrukprobleem Sinds enige tijd gaat het afdrukken van een website mis met de melding dat Internet Explorer niet meer werkt en afgesloten moet worden. Dit gebeurt nadat ik een printer heb gekozen, waaronder het afdrukken naar 8 PC-ACTIVE r

9 IBOX pdf. Het systeem geeft een serie suggesties als ik om een oplossing vraag, maar geen daarvan helpt. Ook op de website van Microsoft kan ik geen oplossing vinden. Upgraden naar IE 9 loste het probleem niet op. Weten jullie een oplossing? Barth Plomp, Mogelijk is er een invoegtoepassing die de boel blokkeert. Hebt u onlangs een nieuw programma geïnstalleerd met een eigen toolbar? De eerste handeling die te proberen valt, is het terugzetten van alle instellingen van IE via het menu Extra Internetopties. In het scherm wat dan geopend wordt (zie afbeelding) kiest u voor het terugzetten van de geavanceerde instellingen via het tabblad Geavanceerd en de keuze Geavanceerde instellingen Herstellen. Is dit niet de oplossing, dan de onderste optie gebruiken om IE compleet opnieuw in te stellen. Let wel op dat alle wachtwoorden en gekozen instellingen daarmee verdwijnen, dus eerst noteren wat u wilt bewaren! Door deze rigoureuze aanpak worden alle invoegtoepassingen verwijderd, dus na afl oop moet u de door u gewenste opnieuw installeren. Mogelijk ontdekt u daardoor de dader (KZ). IE herstellen... IFORMATIE [1] forum.pc-active.nl/viewforum.php?f=19 [2] bgp.he.net/ipv6-progress-report.cgi [3] ip6.nl/test [4] test-ipv6.com/ [5] install-fails-with-error-code-0x / [6] [7] fak3r.com/geek/howto-build-your-own-open-source-dropbox-clone/ [8] PC-ACTIVE r

10 LIUX IEUWS TEKST: KOE VERVLOESEM Opensuse 11.4 Acht maanden na Opensuse 11.3 brengt versie 11.4 heel wat vernieuwde software. Tot de updates behoren Linuxkernel , X.Org 1.9 en Mesa 7.9. Wie de KDE live-cd downloadt, krijgt een up-to-date KDE 4.6-desktop, terwijl de Gnome live-cd in een Gnome 2.32-desktop voorziet. U kunt ook de dvd downloaden die naast de twee grote desktopomgevingen ook LXDE 0.5 en Xfce 4.8 aanbiedt. KDE is wel de voorkeursdesktop van Opensuse, en de ontwikkelaars hebben heel wat moeite gedaan om KDE goed in Opensuse 11.4 te integreren. Zo heeft Firefox native KDE bestandsdialoogvensters en notificaties. Ook LibreOffice heeft deze bestandsdialoogvensters, evenals een Oxygen-stijl om bij de rest van uw KDE-desktop te passen. Gnome-toepassingen die in KDE draaien, gebruiken bovendien standaard het nieuwe thema oxygen-gtk. Tot de beschikbare software behoren onder andere Firefox 4.0, Adobe Flash Player 10.2, Moonlight 2.4 en OpenJDK s Java 6 plug-in. Verder biedt Opensuse 11.4 het dtp-programma Scribus 1.4 aan, het kantoorpakket KOffice 2.3.1, de financiële programma s Gnucash 2.4 en KMyMoney 4.5.2, het muziekprogramma Amarok 2.4.0, de cd-brander K3b 2.0 en de fotobeheerder DigiKam 1.8. OpenOffice.org heeft plaatsgemaakt voor zijn fork LibreOffice 3.3.1, waar Opensuse-sponsor ovell een belangrijke drijfveer achter is. Ook onder de motorkap is er heel wat gesleuteld, met heel wat kleine maar merkbare verbeteringen als gevolg. Zo gaat pakketbeheer merkelijk sneller. Verder heeft Opensuse nu ook een rolling update versie waarmee u altijd de nieuwste stabiele software kunt draaien: Tumbleweed. Gebruikt u deze repository, dan hoeft u geen acht maanden meer te wachten tot de volgende Opensuse-release om nieuwere software te kunnen draaien. 10 PC-ACTIVE r

11 E-BOOKS HARDWARE Joli OS 1.2 De Linux-distributie voor netbooks Jolicloud heeft zijn naam veranderd naar Joli OS en heeft versie 1.2 uitgebracht. Joli OS 1.2 is gebaseerd op Ubuntu LTS met onderdelen van Ubuntu De gebruikersinterface heeft een nieuwe launcher om programma s op te starten en ondersteuning voor het delen van toepassingen, evenals een nieuwe bestandsbeheerder om lokale en externe bestanden te bekijken. Joli OS 1.2 heeft ook een gastmodus waardoor u uw vrienden kunt laten surfen op uw computer zonder ze toegang te geven tot uw sessie. Jolicloud is nu ook beschikbaar als een webapplicatie in Google Chrome via de Chrome Web Store (en dat is ook de reden voor de naamsverandering). Later komen er ook versies voor Firefox 4, Safari 5, de ipad en Android. De Jolicloudapplicatie geeft u een html5-desktop die identiek is aan de desktop van Joli OS en die u op elk apparaat in een browser kunt draaien, en in deze applicatie krijgt u toegang tot alle webdiensten die u ook op Joli OS hebt staan, zoals Gmail, Facebook, Twitter, Dropbox, enzovoorts. Dankzij Joli 0S en Jolicloud kunt u dus op al uw apparaten toegang krijgen tot dezelfde webomgeving, inclusief uw bestanden die u op Dropbox hebt staan. Linux-kernel a amper tien weken ontwikkeling heeft Linus Torvalds versie van de Linux-kernel uitgebracht. De opvallendste vernieuwing is de zogenaamde wonder patch die ervoor zorgt dat de Linux-desktopervaring vlotter verloopt als de gebruiker ondertussen een zware taak in een terminalvenster uitvoert, zoals het compileren van broncode. Terwijl voorheen de grafische desktop vaak onwerkbaar werd in deze omstandigheden, kunnen gebruikers dankzij deze patch nog zonder problemen vlot scrollen door webpagina s in hun browser en zelfs een film afspelen. iet iedereen komt dit soort scenario s tegen, maar voor Linux-ontwikkelaars betekent het dus wel een grote verbetering van hun desktopervaring. Verder zijn er natuurlijk heel wat drivers vernieuwd of toegevoegd. De DRM/ KMS graphics drivers ondersteunen nu heel wat nieuwere grafische chips, zoals de Bobcat-processoren in AMD s Fusion-modellen en de Radeon HD 62xx tot 68xx modellen. De DRM/KMS-driver voor Intel graphics zorgt nu voor minder verbruik in Sandy Bridge-processoren. En het VFS (Virtual File System), het systeem dat programma s gebruiken voor toegang tot bestandssystemen in Linux, is geoptimaliseerd zodat bijvoorbeeld zoeken naar bestanden 30 tot 50 procent sneller gaat. Verder werken de bestandssystemen ext3 en xfs nu sneller op ssd s met een trage trim-functie en ondersteunt Btrfs nu naast Zlib ook LZO voor transparante compressie van bestanden. Linux zal binnenkort zijn opwachting maken in Ubuntu en Fedora 15. Wie niet kan wachten, kan natuurlijk altijd zelf de nieuwste kernel compileren. KERELEWBIES.ORG/LIUX_2_6_38 PC-ACTIVE r

12 PRIVACYTEKST: HEK VA DE KAMER AOIEME OV-CHIPKAART De onderwerpen voor deze column worden mij letterlijk in de schoot geworpen! Dat lijkt leuk, maar het toont tevens aan hoe bedroevend het in ederland is gesteld met onze privacy. Voor deze maand had ik al drie onderwerpen verzameld toen het bericht kwam dat de politie elf onderzoeken in behandeling heeft voor het opsporen van fraude met de OV-chipkaart. Dat is eigenlijk vreemd, want toen ik jaren geleden in Amsterdam eens aangifte probeerde te doen van een gestolen fiets, werd ik recht in mijn gezicht uitgelachen. In 1996 was het in onze hoofdstad blijkbaar al ondoenlijk om al die zaken zelfs maar administratief aan te nemen. Omdat de fraude met een OV-chipkaart zo ontzettend gemakkelijk is en ook nog eens een stuk anoniemer dan fysiek ergens een slot van een fiets doorknippen, lijkt mij dat de politie binnenkort ook Trans Link Systems (TLS) gaat uitlachen. Zo niet, dan wil ik alsnog excuses voor het gedrag van de politie in het verleden, want als ik terugkijk, is die houding van de politie een belangrijk moment geweest waarop mijn wantrouwen in de overheid is begonnen. In het nieuwsartikel stelt TLS dat het opsporen van al die fraudeurs niet gemakkelijk is. Al die fraudeurs maken namelijk gebruik van anonieme kaarten ( ). U mag raden wat daar eerdaags mee gaat gebeuren. Gelukkig is er voor TLS een lichtpuntje: veel van die fraudeurs zijn namelijk zo dom om met hun pinpas te betalen. u kunt u nog contact betalen, maar wie weet verdwijnt dat over een tijdje. In het december/ januari-nummer schreven we al over het mogelijke verbieden van contant geld. u wil ik fraude absoluut niet goedpraten, maar mij bekruipt het gevoel dat men bewust een lek systeem in de wereld heeft geholpen om zo aan te kunnen tonen dat er nog veel meer privacyschendende maatregelen nodig zijn. Aan de ene kant doen we dus niets als het om fietsen gaat, maar wel als het gaat om een bedrijf dat ons willens en wetens een brak systeem door de strot heeft gedrukt. Vindt u het gek dat ik de overheid totaal niet meer vertrouw als dit soort vreemde prioriteiten worden gelegd? Het noemen van de anonieme OV-chipkaart herinnerde mij aan het feit dat ik nog steeds moest uitzoeken wat er uiteindelijk is gebeurd met de studenten die met een jaarkaart en dus een geldig vervoersbewijs toch moesten in- en uitchecken. Op 9 december jl. presenteerde het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) zijn onderzoek met een paar vernietigende conclusies. Zo stelden de vervoersbedrijven dat de implementatie van het vernietigen van uw gegevens na de bewaartermijn nog steeds niet is uitgevoerd omdat de discussie over de fiscale bewaartermijnen vertraging heeft opgelopen. Vreemd, want het CBP vroeg al op 6 november 2008 aan de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat aandacht voor dit belangrijke punt. Van die fiscale plicht maakt het CPB verder gehakt. Ten eerste neemt de belastingdienst genoegen met een verklaring dat u een jaarkaart hebt, ofwel de vervoersbedrijven hoeven voor deze groep geen transacties te bewaren. En voor alle andere personen heeft alleen TLS op deze grond een reden tot beperkt bewaren. De vervoersbedrijven moeten dus veel sneller hun gegevens anonimiseren en de niet-anonieme data (zoals het unieke chip-id bij elke transactie) vernietigen. Dat dit nog steeds niet gebeurt, is diep triest en krijg je als er geen zware sancties als gevangenisstraf in de wet zijn vastgelegd. Het CBP kan alleen maar blaffen en niet bijten. Vervolgens wordt beweerd dat alleen TLS persoonsgegevens beheert, maar ook dat is onzin. In de wet wordt namelijk gesproken over een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon. Hierboven laat TLS in ieder geval zien dat zij daartoe in staat zijn, zelfs bij een groot deel van de anonieme kaarten! Verder is er een uitspraak over wat identificeerbaar is: om te bepalen of een persoon identificeerbaar is, moet worden gekeken naar alle middelen waarvan mag worden aangenomen dat zij redelijkerwijs door degene die voor de verwerking verantwoordelijke is dan wel door enig ander persoon in te zetten zijn om genoemde persoon te identificeren. Het doorverwijzen naar TLS geeft dus meteen aan dat ook de unieke chip-id een persoonsgegeven is. En daarmee dus ook alle transacties waaronder het in- en uitchecken voor jaarkaarthouders en studenten. 12 PC-ACTIVE r

13 Veel contacten lopen via mijn website, daarom is een betrouwbare hostingpartner enorm belangrijk. Lara de Greef Productdesigner Lara de Greef STRATO Hosting GRATIS PowerWeb 5 mnd. STRATO is vijf jaar in ederland. Om dat te vieren is het populaire hostingpakket PowerWeb de eerste vijf maanden gratis! Op alle andere pakketten krijg je het eerste halve jaar 50% korting. De voordelen van STRATO s PowerWeb: Tot 2000 MB webruimte en ongelimiteerd dataverkeer Met STRATO s LivePages een eigen website bouwen zonder programmeerkennis CMS-ondersteuning en MySQL-databases voor individuele websites Meer weten of direct van start? Ga naar strato.nl / hosting Heb je vragen? Je kunt ons gratis bellen op PowerWeb: 5 maanden gratis, daarna heb je een contractduur van 6 maanden voor een prijs van 5,99/mnd. Software, Facebook- en Googletegoed pas verkrijgbaar na een upgrade. Prijs is excl. btw.

14 FOUTE I WACHTWOORDE ABORT, RETRY, FAIL? TEKST: KOE VERVLOESEM Allerlei online diensten die we gebruiken, zijn beveiligd met een wachtwoord. Het is belangrijk om een goed wachtwoord te kiezen, maar soms wordt die moeite die we doen ongedaan gemaakt door een fout in de afhandeling van wachtwoorden. Laten we eens kijken wat er allemaal kan mislopen. Het allerbelangrijkste bij wachtwoordbeveiliging is dat wachtwoorden nooit als gewone tekst mogen zijn opgeslagen. Daarom moeten wachtwoorden gehasht worden, waardoor iemand die het wachtwoordbestand te pakken krijgt daarmee nog niet de wachtwoorden weet. Maar als de gebruikte wachtwoorden nogal voorspelbaar zijn, kan iemand offline de hashes van veel voorkomende wachtwoorden berekenen en in een tabel opslaan, en daarna die hashes vergelijken met de hashes in het wachtwoordbestand om zo achter het wachtwoord te komen. Daarom wordt er in een goede implementatie een salt aan het wachtwoord toegevoegd. Toch gaat er bij het hashen en bij gebruik van een salt nog het nodige mis. Bekend is de grote kraak van de miljoenen wachtwoorden van de website Gawker in Gawker hashte wel zijn wachtwoorden, maar gebruikte hiervoor de verouderde DES-encryptie van de Unix-functie crypt(), waardoor de wachtwoorden beperkt werden tot acht tekens. Bovendien gebruikte deze hash-functie een salt van slechts 12 bits. Bij een woordenboekaanval kunnen dan wel 2 12 hashes overeenkomen met elk wachtwoord, wat meer rekenwerk vereist bij het kraken, maar voor korte wachtwoorden van maximaal acht letters blijft het totale rekenwerk vrij beperkt. Meestal wordt aangeraden om als salt twee keer de logaritme te nemen van het maximum aantal wachtwoorden dat ooit gebruikt moet worden. Acht tekens Die limiet van acht tekens in een wachtwoord bij gebruik van de Unix-functie crypt() om wachtwoorden te hashen, was er omdat enkel het encryptiealgoritme DES werd ondersteund. Ondertussen is dit al lang niet meer zo omdat wachtwoorden van acht tekens veel te snel te kraken zijn, maar nog veel te vaak duikt deze beperking toch op. Zo werd in het begin van dit jaar bekend dat gebruikers met een account bij Amazon konden inloggen door enkel de eerste acht tekens van hun wachtwoord in te geven. Bovendien interpreteerde Amazon de wachtwoorden ook hoofdletterongevoelig, zodat iemand met het wachtwoord wachtwoord ook kon inloggen met WACHTWOORD of WacHTwoOrD. Wie dus alle moeite gedaan had om een wachtwoord van twintig letters met kleine letters en hoofdletters door elkaar te verzinnen, zag dat dit helemaal tenietgedaan werd door Amazon die dit reduceerde tot een eenvoudig te kraken (gesteld dat de gehashte wachtwoorden op straat komen te liggen) wachtwoord van acht tekens. Amazon was wel overgestapt naar een nieuw wachtwoordsysteem, maar dat gold niet voor wie zijn wachtwoord in de laatste jaren niet had veranderd! Heel veel websites of diensten zijn nog maar pas of nog niet overgeschakeld naar langere wachtwoorden. Internetprovider Xs4all bijvoorbeeld stapte pas halverwege 2009 over van DES crypt naar MD5 crypt en verhoogde de maximumlengte van een wachtwoord 14 PC-ACTIVE r

15 ABORT, RETRY, FAIL ACHTERGROD van acht naar 32 tekens. LinkedIn accepteert geen wachtwoorden langer dan zestien tekens. Maar ook met hoofdletters en kleine letters loopt er wel eens iets mis: IG raadt zijn gebruikers aan om zowel kleine letters als hoofdletters door elkaar gebruiken, maar accepteert het wachtwoord ongeacht het gebruik van hoofdletters. Toch kan het nog veel erger: in de bootloader GRUB 1.97 zat er op een bepaald moment zo n grote fout in de code voor de wachtwoordcontrole, dat het genoeg was om het eerste teken van het wachtwoord juist in te geven. Als het wachtwoord bijvoorbeeld wachtwoord was, liet GRUB de gebruiker toe zelfs wanneer hij enkel w, wa, wac, enzovoorts ingaf: GRUB keek blijkbaar enkel naar het eerste teken... Dat maakte het wel heel eenvoudig om te kraken! Andere alfabetten De Unix-functie crypt() om wachtwoorden te hashen, maakte zoals gezegd vroeger gebruik van DES, dat 56-bits sleutels heeft. Van een wachtwoord dat u intypte, werden dan enkel de eerste 8 tekens gebruikt, waarvan dan nog enkel de laatste 7 bits gebruikt werden. Als u echter een ander alfabet gebruikte, bijvoorbeeld één dat meer dan 1 byte per letter nodig heeft (dat kan in de UTF-8-codering), dan werden zelfs slechts minder tekens van het wachtwoord gebruikt. Als het alfabet bijvoorbeeld 2 bytes per teken nodig heeft, zijn voor de crypt-functie slechts de vier eerste tekens van het wachtwoord belangrijk. Sommige implementaties maken echter nog grovere fouten en verwerken niet-ascii-tekens helemaal niet, zodat gebruikers die niet het Latijnse alfabet gebruiken de pineut zijn. Zo bleek vorig jaar dat de website Gawker elk niet-ascii-teken voorstelde door een vraagteken (?) voordat het wachtwoord werd gehasht. Een wachtwoord met n niet-ascii-tekens werd zo gereduceerd tot een opeenvolging van n vraagtekens, wat natuurlijk heel gemakkelijk te raden is voor een aanvaller. Gawker gebruikte voor zijn wachtwoorden de Java-bibliotheek jbcrypt, dat in versies vóór 0.3 deze ongelukkige fout bevatte. De boodschap is dus helaas: let op met speciale tekens, want heel wat programmeurs denken nog altijd dat het Latijnse alfabet het enige in de wereld is. Crashende screenlockers Een ander risico is dat het proces dat uw wachtwoord controleert door een of andere fout kan crashen en de gebruiker daardoor toegang geeft. Vorig jaar ontdekte de website The H dat de screenlocker van de Gnome-screensaver in Opensuse 11.2 heel eenvoudig te omzeilen was. Een gebruiker hoefde enkel maar de entertoets ingedrukt houden zonder een wachtwoord in te geven. Binnen enkele seconden deed dit de Gnome-screensaver crashen en toonde dit het bureaublad. Volgens het Suse Security Team was het waarschijnlijk het gevolg van een andere bekende Gnome-bug waardoor de Gnome-screensaver crasht wanneer iemand het wachtwoord vijf keer incorrect ingeeft. De screenlocker van KDE 4 had ook al eens met een gelijksoortige fout te maken. Jamie Zawinski, de maker van het ouderwetse, maar oerdegelijke xscreensaver, waarschuwde hier al jaren geleden voor: waar xscreensaver redelijk veilig is en weinig externe library s gebruikt, zijn de schermbeveiligers van KDE en Gnome volgens hem heel wat complexer en daardoor onbetrouwbaarder. Ook de Iphone en Android hebben met problemen te maken gehad in verband met hun screenlockers. Halverwege 2008 bleek dat de screenlocker van ios 2 heel eenvoudig te omzeilen was zonder de pincode van een Iphone te hoeven weten. U hoefde alleen maar in de screenlocker Emergency Call kiezen en dan op de homeknop te dubbelklikken. Dan had u toegang tot de Favorieten-lijst van de gebruiker, maar vandaar kon u ook doorklikken op contacten om naar de applicaties sms, Maps of Safari te gaan. Alleen als de functionaliteit van de home-knop veranderd was van de Favorieten naar Home, werkte dit niet. Eind 2010 was het weer zover: door een fout in ios 4.1 kon de schermbeveiliging worden omzeild om telefoontjes te plegen. Opnieuw was de boosdoener de knop Emergency Call, maar daarna moest u een telefoonnummer ingeven dat geen noodnummer was (bijvoorbeeld #) en de belknop kiezen, onmiddellijk gevolgd door de lock-knop van de Iphone. Daarna kreeg u toegang tot de telefoonapplicatie en kon u bellen, contacten, favorieten en recente gesprekken bekijken, enzovoorts. Apple was echter niet de enige met dit probleem: begin 2010 werd in Android op de Motorola Droid een gelijksoortige fout gevonden. Op een gelockte telefoon moest u gewoon wachten tot er een telefoongesprek binnenkwam en dan op de Back-knop drukken, waarna u toegang kreeg tot het Home-scherm en dus de hele telefoon. Conclusie Als we kijken naar implementaties van wachtwoordbeveiliging, dan is het duidelijk dat er nog veel te veel kan mislopen. Als u dan zelf de moeite doet om een sterk wachtwoord te verzinnen, is al die moeite voor niets. De boodschap is eigenlijk dat u het beste geen te complexe systemen gebruikt, en het beste ook enkel software of websites die iets van beveiliging afweten en de state-of-the-art volgen. Dat laatste kunt u niet altijd afleiden (tenzij het om open-sourcesoftware gaat), maar het eerste wel: bijna alle Web 2.0-websites en bijna alle grafische software of embedded systemen zoals smartphones zijn zo complex en worden in zo n drukkend tempo op de markt gebracht, dat er bijna zeker belangrijke fouten in zitten. Dit brengt ons tot een laatste raad: hergebruik nooit een wachtwoord op één systeem ook op een ander, en ga ervan uit dat elk wachtwoord ooit door een fout kan worden gekraakt of worden. PC-ACTIVE r

16 OPLADER VIA ZOEPAEEL WIJ VA WC-EED... TEKST: HEK VA DE K AMER Regelmatig vermaken wij ons kostelijk met de persberichten die wij ontvangen. En alhoewel de verzender opname in deze rubriek niet altijd op prijs zal stellen, doen we exact wat zij verwachten. amelijk de informatie aan u doorgeven. Met ons commentaar uiteraard... Groen doet het goed en regelmatig ontvangen we dan ook persberichten die proberen mee te liften op de aandacht voor duurzaamheid. eem het persbericht dat we hier bespreken (zie het persbericht op de volgende pagina). Op het eerste gezicht een prima product, maar al snel ontstond bij ons het gevoel dat er gegoocheld werd met de cijfers... Commentaar We zetten allereerst de technische gegevens uit het bericht op een rij die er voor onze analyse toe doen: Afmetingen: 19 12,5 3 cm Krachtige interne mah batterij Zonnepaneel: 2,5 W / 15 V DC Output: 16 V / 19 V / 21 V / 4,3 A Oplaadtijd via zonlicht: uur Laten we beginnen met een stukje natuurkunde dat u zich ongetwijfeld nog herinnert van de middelbare school. Eenheden als volt (V), ampère (A), ohm (Ω), watt (W) en joule (J) moeten bij de meeste lezers nog wel bekend voorkomen, maar hoe zat het ook al weer? In dit geval gaat het om een accu waar met behulp van een zonnepaneel energie wordt opgeslagen. Of zoals we zo dadelijk zullen zien een hoeveelheid elektronen waarmee we weer energie kunnen vrijmaken. Energie [1] meten we in joule, maar die eenheid is voor persberichten (trouwens ook in het gewone dagelijkse leven) blijkbaar een lastige. Vandaar dat de accu wordt opgegeven als mah en dat is natuurlijk een vreemde maat. Een ampère is namelijk een coulomb (C) per seconde, ofwel mah komt overeen met C. En wat mag een coulomb dan wel zijn? De coulomb is de eenheid van elektrische lading; 1 C is gelijk aan 6, elektronen. Een abstract getal dat we het beste als volgt kunnen uitleggen aan de hand van een vergelijking met water: we hebben een hoeveelheid water naar zolder gepompt om daarmee later elektriciteit op te weken via een dynamo als het moment daar is dat we het nodig hebben. De capaciteit van een accu is dus niets anders dan de hoeveelheid elektronen die we kunnen opslaan en die later weer kunnen vrijkomen. De volgende maat die we in het bericht zien is watt en die staat weer gelijk aan J/s. U ziet dat het verwarrende kwh dat we jaarlijks op onze energierekening tegenkomen ook een vreemde, niet-natuurkundige eenheid is. Want in feite is het gewoon 3,6 MJ (megajoule) aan energie die we hebben verbruikt. Een MJ is de hoeveelheid energie die nodig is om ons huis een minuut op temperatuur te houden als het vriest. Het volgende probleem in het persbericht is wat men nu eigenlijk met een 2,5 W zonnepaneel bedoelt. We weten nu dat watt gelijk staat aan J/s, maar u snapt vast ook dat die hoeveelheid natuurlijk afhankelijk is van de zon en natuurlijk hoe efficiënt deze energie in elektrische energie wordt omgezet. Waarschijnlijk bedoelt men dan ook W p [2] (wattpiek), wat het nominaal outputvermogen van een zonnecel of zonnepaneel is, getest onder standaardomstandigheden. Anders gezegd: wattpiek is het vermogen dat het geheel afgeeft onder gestandaardiseerde omstandigheden, die zijn afgeleid van wat er uiteindelijk via de dampkring ons aardoppervlak bereikt. Hier valt nog het nodige over te zeggen, maar laten we voor de rest van ons verhaal uitgaan dat het paneeltje 2,5 W levert als de zon schijnt en deze optimaal wordt belicht. Van J naar C et zoals het omhoogpompen van water energie kost, geldt dat ook voor het verplaatsen van elektronen 16 PC-ACTIVE r

17 WC-EED ACHTERGROD naar een opslagmedium waarvandaan we ze later weer kunnen laten wegvloeien. Op dat punt komt de eenheid volt om de hoek kijken. 1 V is om te schrijven naar W/A (watt per ampère) of nog beter naar J/C. Oftewel, met 1 V spanningsverschil hebben we genoeg energie om 1 C te verplaatsen. In welke tijd dat kan, is nu onduidelijk, vandaar dat alleen de combinatie W en V daarover iets zeggen. Want V A is het vermogen in W uitgedrukt. Als we van de optimale (en u ziet dat het nu steeds onzekerder wordt, want naast de zon zijn ook opladers niet perfect) omstandigheden uitgaan, krijgen we met de genoemde 15 V en 2,5 W dus 0,167 A en dat is weer C/s. De benodigde C kunnen we dus in dit geval in seconden transporteren. Dat komt neer op ruim 79 uur! Zonnepaneel Het mag duidelijk zijn dat we het genoemde aantal uren zonlicht niet kunnen narekenen met de genoemde getallen. u hebben we qua zonnepaneel een aanname gedaan doordat het persbericht op dat punt onduidelijk is. Omdat de maten van het apparaat bekend zijn en via de foto te zien is dat de bovenkant voor een groot deel in beslag wordt genomen door het zonnepaneel, kunnen we via die route ook wat rekenen. Via andere bronnen [3] is bekend dat moderne, monokristallijne panelen een efficiëntie van zo n 15 % halen. Van de invallende hoeveelheid zonne-energie wordt dat percentage omgezet naar elektrische energie. In ederland praten we over W/m 2, ofwel een apparaat van 19 12,5 cm vangt onder optimale omstandigheden 26 W op en zal dan 3,9 W aan elektrische energie afgeven. Dat is meer dan de 2,5 W uit het persbericht, maar we zien ook dat een deel van het oppervlak niet meedoet en het is de vraag of men de hoge kwaliteit panelen voor dit soort apparaten gebruikt. De W p is trouwens gestandaardiseerd op W/m 2. Maar zelfs met dit hogere getal komen we niet op het aantal uren dat wordt beweerd. En nogmaals, ook het oplaadcircuit en de accu zelf zal nog wat verliezen kennen. uttig? De vraag is of het belangrijkste doel namelijk het in de lucht houden van uw laptop wel gehaald kan worden met deze gadget. Op een energiezuinige Asus Eee PC vinden we dat het DC-circuit (gelijkspanning) draait op 19 V en dan 2,1 A nodig heeft. Dat is in totaal 40 W (W=V A). De benodigde spanning kan het geheel leveren en onder optimale omstandigheden is de accu leeg in C gedeeld door 2,1 C/s is se- Het persbricht dat we aan de tand voelen conden. En dat is iets meer dan zes uur. Kortom, dan is 79 uur zonlicht nodig (in een mooie zomermaand hebben we zo n 190 uur, in februari halen we dit net en in de maanden november tot en met januari moet u twee complete maanden geduld hebben) om dan zes uur van al dat fraais te genieten op zo n beetje het zuinigste apparaat dat te koop is. We zijn op de redactie zelf aan de slag gegaan en de bedoeling is te demonstreren hoe het wel moet via losse zonnepanelen [5]. Met 36 stuks in serie geschakeld komen we grofweg op de benodigde 19 V uit en met dat aantal kan onder optimale omstandigheden meer opgewekt worden dan er wordt verbruikt. Een gemiddelde zomermaand zouden we zelfs compleet kunnen doorwerken als we de nu gebruikte accu wat zwaarder zouden maken. Maar het benodigde aantal panelen heeft een oppervlak van bijna 1 m 2! IFORMATIE [1] [2] zoninstraling_en_opbrengst.html [3] product/795/ / sharp-flyer-nu-serie nl.pdf [4] A-Solar-Laptop-Oplader---Titan.html [5] my-eco-projects.nl/webshop PC-ACTIVE r

18 LIQUAVISTA ELECTROWETTIG COMPACTE SCHERM VA DE TOEKOMST TEKST: HAS IEPOTH Voor e-readers worden steeds weer nieuwe schermtechnieken ontwikkeld. Electrowetting is er een van en moet het goedkope en snelle alternatief voor bestaande e-inkt-displays zijn. Voor platte schermen worden meestal lcd s gebruikt, maar voor mobiele apparaten als e-readers zijn dit niet de meest geschikte displays. Door het gebruik van een backlight verbruiken ze relatief veel stroom en zijn ze bij fel omgevingslicht moeilijk leesbaar. Van deze tekortkomingen hebben e-inktschermen geen last. Dit soort schermen toont een rustig beeld en heeft genoeg aan het omgevingslicht om te kunnen worden gelezen. Dat betekent ook dat als er geen omgevingslicht is, het scherm niet te lezen is (net zoals bij gewoon papier). Een probleem van e-inkt is dat de schermen traag zijn in het verversen van het beeld. Zeker wat dit probleem betreft, moeten schermen zijn gebaseerd zijn op de Liquavista electrowetting-techniek (EW-schermen) uitkomst bieden. Olie Liquavista displays zijn gebaseerd op het principe van electrowetting. Daarbij bestaat een scherm uit een matrix van pixels waarbij iedere pixel is gevuld met water en een (zwart) gekleurde olie. Zoals alle displays is ook een Liquavista-scherm opgedeeld in verschillende lagen. Op een onderlaag van een wit polymeer, het substraat, zitten een isolator en een transparante elektrode, waarboven zich de cel met olie en water bevindt. Het geheel wordt afgeschermd door een laag glas of kunststof. In rusttoestand is de Water Water hydrofobische isolator transparante elektrode homogene olielaag wit substraat hydrofobische isolator transparante elektrode olie opzij gedrukt wit substraat v Geen spanning betekent dat we een zwarte pixel zien Is er wel spanning, dan zien we een witte pixel 18 PC-ACTIVE r

19 ELECTROWETTIG HARDWARE De mate waarin de olie wordt weggeperst, gaat gelijk op met de toegepaste spanning electrowetting-laag hydrofoob (waterafstotend) en vormt de olie een homogene, stabiele laag tussen het water en de isolator met als gevolg dat de olie de gehele pixel bedekt. We zien dan een zwart puntje. Wanneer er een spanningsverschil wordt aangebracht door middel van een elektrode in de druppel en het oppervlak daaronder, wordt de laag juist hydrofiel (wateraantrekkend). Het water wil dan in contact komen met het isolatoroppervlak en duwt de gekleurde olie naar de zijkant van de pixel. De pixel wordt hierdoor transparant en opvallend licht wordt door de reflecterende onderlaag weerkaatst. We zien dan een witte pixel. Door de spanning en daarmee de wettability te varieren zijn er ook grijze pixels te creëren. atuurkundig uitgedrukt: het evenwicht tussen de elektrostatische kracht en de oppervlaktespanning bepaalt hoever de olie opzij wordt verplaatst. Zo zijn er 64 grijstinten te maken. De afmetingen van een pixel zijn slechts 160 µm 2. In de transparante on-stand bedekt de olie nog twintig procent van het oppervlak, dus tachtig procent overlatend voor de reflectiviteit. De pixels zijn echter klein genoeg om de niet-reflecterende delen voor het oog te vereffenen in een gemiddeld hoge helderheid. Schermen op basis van electrowetting hebben de voordelen van e-inktschermen, zoals een laag energieverbruik door het ontbreken van backlight en een goede zichtbaarheid in fel zonlicht. Er geldt zelfs hoe meer licht, des te sprankelender het beeld. E-wetting schermen hebben als voordeel dat ze veel sneller zijn dan de bestaande e-inktdisplays. eemt het wisselen van een pagina op een e-inktscherm ruim een seconde de tijd, een Liquavista-display heeft een verversingstijd van 20 ms. En dat is snel genoeg voor het weergeven van video en animaties met 50 frames per seconde. De snelle schakeltijd maakt het bovendien mogelijk om een interactieve interface met aanraakinteractie, zoom en scrolling te gebruiken. Vanwege de hoge reflectiviteit (meer dan 50 %) en de goede contrastratio (meer dan 20 %) heeft Liquavista het hierboven beschreven scherm LiquavistaBright gedoopt. Het principe van electrowetting is al meer dan honderd jaar bekend. Verschillende natuurkundigen beschreven al hoe waterdruppels van vorm veranderen door spanning toe te passen op een oppervlak. Tot een praktische toepassing is het tot voor kort nooit Verschillende schermen Er zijn verschillende soorten displays voor mobiele apparaten in omloop: reflectief, transmissief en transflectief. De e-readers werken over het algemeen met een reflectief scherm en reflecteren alleen opvallend licht. Een transmissief scherm is een display dat werkt met een lichtbron achter het scherm (backlight). Deze worden gebruikt voor laptops, monitoren en lcd-tv s. Mobiele telefoons hebben meestal een transflectief scherm. Een transflectief scherm is een combinatie van transmissief en reflectief. In transmissieve modus wordt het vanaf de achterzijde verlicht. Bij veel omgevingslicht schakelt het scherm over op reflectieve modus en maakt het opvallende licht het beeld. gekomen. Pas de laatste vijftien jaar is er weer aandacht voor electrowetting en het gebruik daarvan in vloeibare optische lenzen en elektronisch papier. De Electrowetting Liquavista-technologie is ontwikkeld door het in Eindhoven gevestigde Liquavista, een in 2006 zelfstandig geworden dochteronderneming EW-schermen hoeven niet alleen in e-readers te worden gebruikt! PC-ACTIVE r

20 HARDWARE ELECTROWETTIG van Philips. Het bedrijf is onlangs is overgenomen door het Koreaanse Samsung dat met de Liquavistatechnologie minder afhankelijk wil zijn van e-inkt dat de e-readers nu gebruiken. Samsung zegt de technologie ook te gaan gebruiken in tablets. Mogelijk krijgt Bekend natuurkundig principe krijgt praktische toepassing de volgende Galaxy Tab een Liquavista-scherm mee. In tegenstelling tot apparaten als de ipad moeten de schermen dan ook in direct zonlicht goed te lezen zijn. Kleur Behalve reflectieve monochrome schermen zijn er met het electrowetting-principe ook kleurenschermen te bouwen. Liquavista werkt op dit moment aan verschillende typen. LiquavistaColor is een variant waarbij kleurenfilters zijn geplaatst op een monochroom scherm. In de off-stand wordt zwarte olie als absorptiekleur gebruikt, maar in de on-stand vormen drie subpixels de gereflecteerde kleur. Dit systeem is het beste te vergelijken met de wijze waarmee op een lcd-scherm met schakeringen van rood, groen en blauw de pixelkleur wordt gevormd. Met dit verschil dat de lichtopbrengst veel hoger is (Liquavista claimt een tweemaal zo hoge colour conversion factor) en dat de kijkhoek niet van belang is. De specificatie liggen op dit moment nog wel iets lager dan bij het Bright-scherm. Dit display bereikt een reflectiviteit van 20 % en heeft een contrast ratio van 14 %. Ook is het wit iets minder helder. De verwachting is dat zowel de LiquavistaBright als de LiquavistaColor nog dit jaar toegepast zullen worden in e-readers met maximaal 15 cm grote schermen. Een e-reader heeft naast het scherm uiteraard nog de nodige elektronica nodig om de beelden aan te kunnen sturen. In de Liquavista e-reader wordt dat de i.mx515-processor van Freescale, een chip die is geoptimaliseerd voor een laag energieverbruik en speciaal is gericht op tablets. De processor heeft een ARM Cortex-A8-kern, een vector floating point-eenheid en een image processing-eenheid. In snelheid is de chip op te schalen tot 800 MHz. Meer varianten Liquavista heeft grootse plannen en werkt verder aan een tweede methode om een full colour-scherm te construeren met drie gestapelde lagen. Elke laag heeft daarbij zijn eigen substraat, elektrodes en pixels en elke laag is onafhankelijk aan te sturen. De kleurstof die in de olie is opgelost, bepaalt nu de kleur in de off-stand waarbij de olie de hele pixel bedekt. In deze architectuur worden de subtractieve kleuren cyaan, magenta en geel gebruikt, zoals een kleurenprinter de E-inkt: de oude techniek Tot nu is e-inkt de meest gebruikte techniek voor e-readers. Een e-inktscherm bestaat uit drie lagen. De middelste laag bevat in een polymeer zwevende minicapsules die gevuld zijn met witte en zwarte pigmentdeeltjes. De zwarte deeltjes hebben een hebben een negatieve elektrische lading, de witte deeltjes zijn positief geladen. Deze middelste laag wordt ingeklemd door twee elektrisch geleidende lagen. Door de spanning te variëren draaien de bolletjes en wordt de tekst gevormd. De drie lagen samen zijn ongeveer twee keer zo dik als normaal papier. De pigmenten reflecteren het omgevingslicht en zijn daarom ook in zonlicht goed te lezen. In het donker is een lichtbron nodig is. Daarom zijn sommige e-inkt-displays ook uitgerust met een extra achtergrondverlichting. De techniek heeft een gering energieverbruik, omdat alleen het wisselen van de pagina s energie kost. Het tonen van beeld zelf kost geen energie. Ander voordeel is dat het beeld onder veel grotere hoeken is te bekijken dan bij een lcd-beeldscherm. adeel van de techniek is dat het opbouwen van een pagina vrij lang duurt. Het principe van e-inktschermen 20 PC-ACTIVE r

DOCENTENHANDLEIDING JET-NET WEBCAST

DOCENTENHANDLEIDING JET-NET WEBCAST DOCENTENHANDLEIDING JET-NET WEBCAST Inhoudsopgave Inloggen... 3 Layout... 5 Interactie... 6 Benodigdheden... 8 Praktische tips... 8 Bijlage I : HELP... 9 2 Inloggen Om deel te nemen aan de webcast, moet

Nadere informatie

INSTALLATIE VAN DE BelD KAARTLEZER

INSTALLATIE VAN DE BelD KAARTLEZER INSTALLATIE VAN DE BelD KAARTLEZER 1. Inleiding Om toegang te krijgen tot het systeem van de Orde van Architecten Vlaamse Raad waarmee u uw digitaal visum kan verkrijgen, dient u te beschikken over een

Nadere informatie

aanmaken van een webaccount om e-books te kunnen lenen P. 3-7 het lenen van e-books de basis P. 13-14

aanmaken van een webaccount om e-books te kunnen lenen P. 3-7 het lenen van e-books de basis P. 13-14 aanmaken van een webaccount om e-books te kunnen lenen P. 3-7 wachtwoord vergeten P. 8-9 uw account beheren P. 10-12 het lenen van e-books de basis P. 13-14 het lenen van e-books online lezen (is streamed

Nadere informatie

Externe toegang met ESET Secure Authentication. Daxis helpdesk@daxis.nl Versie 2.0

Externe toegang met ESET Secure Authentication. Daxis helpdesk@daxis.nl Versie 2.0 Externe toegang met ESET Secure Authentication Daxis helpdesk@daxis.nl Versie 2.0 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 1 Inleiding:... 2 Stap 1: Download eenmalig Eset Secure Authentication op uw smartphone...

Nadere informatie

Internetfilter HTTPS instellen

Internetfilter HTTPS instellen Internetfilter HTTPS instellen Windows Windows Phone Mac / Linux iphone / ipad Android Handleiding Installatie van HTTPS bij het Internetfilter In deze handleiding staat stapsgewijs beschreven hoe het

Nadere informatie

WINDOWS 10 Waarom Windows 10? Grootste veranderingen Wanneer upgraden? Installatie Instellingen Ervaringen

WINDOWS 10 Waarom Windows 10? Grootste veranderingen Wanneer upgraden? Installatie Instellingen Ervaringen Waarom Windows 10? Grootste veranderingen Wanneer upgraden? Installatie Instellingen Ervaringen De Pionier 2015 Waarom Windows 10? (1) Windows 10 is een Service, d.w.z. gedurende de levensduur van de hardware

Nadere informatie

Handleiding Telewerken met Windows. Inleiding. Systeemvereisten. Inhoudsopgave

Handleiding Telewerken met Windows. Inleiding. Systeemvereisten. Inhoudsopgave Handleiding Telewerken met Windows Inhoudsopgave Inleiding Systeemvereisten Software installatie Inloggen op de portal Problemen voorkomen Probleemoplossingen Inleiding Voor medewerkers van de GGD is het

Nadere informatie

Qlik Sense Desktop. Qlik Sense 1.1 Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden.

Qlik Sense Desktop. Qlik Sense 1.1 Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden. Qlik Sense Desktop Qlik Sense 1.1 Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden. Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden. Qlik, QlikTech, Qlik

Nadere informatie

Handleiding. Certificaat installeren

Handleiding. Certificaat installeren Handleiding Certificaat installeren Inhoudsopgave 1. Installatie op PC s met Windows 2 2. Voor niet-windows PC s en andere apparatuur 3 1.1. Microsoft Internet Explorer / Google Chrome 3 1.2. Mozilla Firefox

Nadere informatie

Voorbereidende maatregelen: schakel alle beveiligingsprogramma s uit die je geïnstalleerd hebt zoals antivirussoftware, firewall,

Voorbereidende maatregelen: schakel alle beveiligingsprogramma s uit die je geïnstalleerd hebt zoals antivirussoftware, firewall, Service Pack 2 Sinds begin september heeft Microsoft het tweede Service Pack (SP2) voor Windows XP op de markt gebracht. Het hoofddoel van dit servicepack is de veiligheid van computers met Windows XP

Nadere informatie

Handleiding Certificaat installeren

Handleiding Certificaat installeren Handleiding Certificaat installeren Inhoudsopgave 1. Installatie op PC s met Windows 2 2. Voor niet-windows PC s en andere apparatuur 4 1.1. Microsoft Internet Explorer / Google Chrome 5 1.2. Mozilla Firefox

Nadere informatie

Documentatie. Remote Access Voorziening Etam (RAVE)

Documentatie. Remote Access Voorziening Etam (RAVE) Documentatie Remote Access Voorziening Etam (RAVE) Versie 1.5 Datum: 16 april 2009 1. INLEIDING 3 2. ÉÉNMALIGE INSTALLATIE CITRIX WEB CLIENT 4 3. VERBINDING MAKEN MET HOOFDKANTOOR 9 3.1 Starten RAVE 10

Nadere informatie

Installatie handleiding Reinder.NET.Optac

Installatie handleiding Reinder.NET.Optac Installatie handleiding Reinder.NET.Optac Versie : 2012.1.0.1 Inhoudsopgave 1 Systeemvereisten... 2 2 Pincode... 2 3 Licentie... 2 4 Installatie... 2 5 Eerste gebruik... 4 Titel Pagina 1 van 6 23-1-2012

Nadere informatie

Kenmerken Nomadesk Software

Kenmerken Nomadesk Software Kenmerken Nomadesk Software DATABEVEILIGING Versleutelde lokale schijf Nomadesk creëert een veilige virtuele omgeving, een Vault, op uw lokale harde schijf. Alle mappen en bestanden opgeslagen op de Vault

Nadere informatie

MEDIAPLUS (STUDENTEN) Aan de slag met Mediaplus Mei 2015. Hogeschool VIVES Dienst Onderwijs Onderwijsmedia

MEDIAPLUS (STUDENTEN) Aan de slag met Mediaplus Mei 2015. Hogeschool VIVES Dienst Onderwijs Onderwijsmedia MEDIAPLUS (STUDENTEN) Aan de slag met Mediaplus Mei 2015 Hogeschool VIVES Dienst Onderwijs Onderwijsmedia Inhoud 1. Vooraf...4 2. Mediaplus in de Cloud...4 2.1 Installatie Citrix Receiver...4 2.2 Mediaplus

Nadere informatie

HANDLEIDING VIEW DESKTOP. Handleiding VIEW Desktop. P. de Gooijer. Datum: 09-01-2013 Versie: 1.3

HANDLEIDING VIEW DESKTOP. Handleiding VIEW Desktop. P. de Gooijer. Datum: 09-01-2013 Versie: 1.3 HANDLEIDING VIEW DESKTOP Document: Auteur: Datum: 09-01-2013 Versie: 1.3 Handleiding VIEW Desktop M. Huibers P. de Gooijer Inleiding Het Hoornbeeck College en Van Lodenstein maakt gebruik van VMware View.

Nadere informatie

Handleiding Sportlink Club

Handleiding Sportlink Club Handleiding Sportlink Club Dit document is automatisch gegenereerd. We raden u aan de handleiding online te raadplegen via www.sportlinkclub.nl/support. 1. Installatiehandleiding.........................................................................................

Nadere informatie

Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO

Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO Handleiding- CrashplanPRO - Online Backup Download de clients hier: Windows 32- bit: http://content.cloud2.nl/downloads/back01- cra.backupnoc.nl/crashplan_x86.exe Windows

Nadere informatie

Handleiding: MRJ Online Back-up versie 1.0

Handleiding: MRJ Online Back-up versie 1.0 Handleiding: MRJ Online Back-up versie 1.0 Inhoudsopgave. Over deze handleiding.... 3 Inleiding... 4 1. Installatie Windows XP/Vista/7/2000/2003 of 2008... 5 2. Backupset maken... 11 3. Extra Backupset

Nadere informatie

mydesktop Anywhere Deze mydesktop Anyhwere oplossing biedt een aantal voordelen:

mydesktop Anywhere Deze mydesktop Anyhwere oplossing biedt een aantal voordelen: mydesktop Anywhere Binnen A-Hak bestaat er de mogelijkheid om te werken op een online virtuele werkplek, dit noemen wij de mydesktop Anyhwere. Deze werkplek bieden wij aan vanuit de A-Hak Private Cloud.

Nadere informatie

Handleiding ALGEMENE HANDLEIDING VWORKSPACE. Versie: 1.2. Datum: 10 april 2014. Eigenaar:

Handleiding ALGEMENE HANDLEIDING VWORKSPACE. Versie: 1.2. Datum: 10 april 2014. Eigenaar: Handleiding ALGEMENE HANDLEIDING VWORKSPACE. Versie: 1.2 Datum: 10 april 2014 Eigenaar: I&A 1 Versie Datum Auteur Wijziging 1.0 2-11-2012 Tom Balke 1.1 10-12-2012 Tom Balke Nieuwe versie van vworkspace

Nadere informatie

HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE

HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE Via onze SonicWALL Secure Remote Access Appliance is het mogelijk om vanaf thuis in te loggen op de RDS omgeving van CuraMare. Deze handleiding beschrijft de inlogmethode

Nadere informatie

Installeren Adobe Flash Player

Installeren Adobe Flash Player Om uw afzetkeuze en celindeling online in te vullen, moet het programma Flash geïnstalleerd zijn op uw computer. Mocht dit nog niet op uw computer staan, dan krijgt u automatisch een foutmelding zodra

Nadere informatie

Schakel in Windows 10 automatische driver update uit : Uitleg driver (her) installeren nadat Windows 10 automatisch de driver heeft geüpdatet.

Schakel in Windows 10 automatische driver update uit : Uitleg driver (her) installeren nadat Windows 10 automatisch de driver heeft geüpdatet. Bij voorkeur de Sweex CD005 gebruiken bij de communicatie tussen Autokon voor Windows en Uw elektronische systeem. Hier komen bijna geen problemen mee voor als U de handleiding goed opvolgt. Schakel in

Nadere informatie

Handleiding van de Bibliotheek: e-books lezen op je e-reader - versie voor OS X (Mac)

Handleiding van de Bibliotheek: e-books lezen op je e-reader - versie voor OS X (Mac) Handleiding van de Bibliotheek: e-books lezen op je e-reader - versie voor OS X (Mac) Stichting Bibliotheek.nl, versie 3.1 september 2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Het aanmaken van een webaccount 4

Nadere informatie

Vasco tokens Handleiding portaal en VPN toegang Windows

Vasco tokens Handleiding portaal en VPN toegang Windows Vasco tokens Handleiding GERRIT@ccess portaal en VPN toegang Windows Auteur: D.L. Nederpel Datum: 03-01-2014 Versie: 1.6 Document: Handleiding toegang tot GERRIT@ccess portaal en VPN via Cisco AnyConnect

Nadere informatie

Mijn HVW-dossier. Veel voorkomende vragen en problemen

Mijn HVW-dossier. Veel voorkomende vragen en problemen Mijn HVW-dossier Veel voorkomende vragen en problemen Inhoud 1. INSTALLATIE... 3 Welke software heeft u nodig?... 4 Uw installatie testen... 4 2. VRAGEN EN PROBLEMEN... 5 Federaal burgertoken... 6 Nieuwe

Nadere informatie

Beginnen met businessdesk

Beginnen met businessdesk Beginnen met businessdesk Inleiding De businessdesk oplossingen van Desk Solutions zijn specifieke oplossingen die u een flexibele desktop omgeving leveren zonder dat u zich zorgen hoeft te maken over

Nadere informatie

Compustam voor Windows van oude laptop- pc naar nieuwe laptop- pc

Compustam voor Windows van oude laptop- pc naar nieuwe laptop- pc Compustam voor Windows van oude laptop- pc naar nieuwe laptop- pc Heeft U een nieuwe laptop of pc gekocht/gekregen en wilt U Compustam overzetten van Uw oude laptop-pc naar Uw nieuwe laptop -pc Ik ga in

Nadere informatie

Introductie Werken met Office 365

Introductie Werken met Office 365 Introductie Werken met Office 365 Een introductie voor gebruikers Inhoud Inleiding... 4 Aanmelden bij Office 365... 4 Werken met Office 365 Outlook... 5 Werken met Outlook 2007/2010... 5 Werken met de

Nadere informatie

E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement

E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement Stap 1 Aanmaken webaccount Ga naar http://www.bibliotheek.nl/ebooks en klik op Aanmaken webaccount Het onderstaande scherm verschijnt: Vul

Nadere informatie

Via methodewebsite www w.emma.eisma.nl of de ELO van de school

Via methodewebsite www w.emma.eisma.nl of de ELO van de school Via methodewebsite www.emma.eisma.nl of de ELO van de school Veelgestelde vragen rondom de online leerlingomgeving Veelgestelde vragen rondom de online leerlingomgeving (Station, Library en Route 2F) servicedesk@eisma.nl

Nadere informatie

De webpagina kan niet worden weergegeven

De webpagina kan niet worden weergegeven Beveiligingsinformatie voor gebruikers van de volgende : Internet Explorer versie 7 Internet Explorer versie 8 Internet Explorer versie 9 Internet Explorer versie 10 Gebruikers van de bovenstaande browsers

Nadere informatie

Installatiehandleiding KIK-Lokaal

Installatiehandleiding KIK-Lokaal Installatiehandleiding KIK-Lokaal Vragen over KIK? KIK@KADASTER.NL (088) 183 55 00 WWW.KADASTER.NL/KIK In deze handleiding wordt beschreven aan welke systeemeisen uw PC dient te voldoen en welke handelingen

Nadere informatie

Windows 10. 2015 Training voor 50-plussers. PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.

Windows 10. 2015 Training voor 50-plussers. PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus. 2015 Training voor 50-plussers PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Windows 10 TRAINING VOOR 50- PLUSSERS Inhoud opgave. Pagina 01-0 7

Nadere informatie

Handleiding installatie en gebruik VPN

Handleiding installatie en gebruik VPN Handleiding installatie en gebruik VPN 2 Handleiding Installatie en gebruik VPN Inhoud Deel I Introductie 3 Deel II De te volgen stappen 4 1 Aanvragen en activeren van uw VPN account 4 2 Downloaden connectie

Nadere informatie

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access.

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access. Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access. Inhoud 1) Inleiding Pagina 2 2) Het token Pagina 2 3) De eerste keer inloggen Pagina 3 4) Terminal Sessions Pagina 5 5) Gebruik vanaf Apple of Linux systemen

Nadere informatie

Handleiding Telewerken Altrecht. Voor medewerkers zonder een SMS token

Handleiding Telewerken Altrecht. Voor medewerkers zonder een SMS token Handleiding Telewerken Altrecht Voor medewerkers zonder een SMS token 1 Wat is Altrecht Telewerken? 3 Eerst een Citrix client installeren 3 Hoe log ik nu in op Telewerken zonder Token? 4 FAQ, Tips en Trucs:

Nadere informatie

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking Dit document is de handleiding voor de installatie, configuratie en werking van de DMS Plugin. Versie 1-12/09/2005 Inhoudstafel 1 Installatie...

Nadere informatie

SYSTEEMVEREISTEN TRACK VERZUIM 4

SYSTEEMVEREISTEN TRACK VERZUIM 4 SYSTEEMVEREISTEN TRACK VERZUIM 4 Copyright Tredin B.V. te Lelystad Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt (voor willekeurig welke doeleinden) door middel van druk, fotokopie,

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR ANDROID-SMARTPHONES EN -TABLETS GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR ANDROID-SMARTPHONES EN -TABLETS GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR ANDROID-SMARTPHONES EN -TABLETS GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na de installatie wordt in de

Nadere informatie

HANDLEIDING. Handleiding verbinding maken met AlexAndre Exact Globe via internet. VERSIE 1.3

HANDLEIDING. Handleiding verbinding maken met AlexAndre Exact Globe via internet. VERSIE 1.3 1. Let op! HANDLEIDING Handleiding verbinding maken met AlexAndre Exact Globe via internet. VERSIE 1.3 Wij adviseren u er altijd zorg voor te dragen dat uw PC up-to-date is. Verder kunnen wij een goede

Nadere informatie

Dit kunt u vinden op internet via deze link: http://www.adobe.com/nl/products/digitaleditions/help/

Dit kunt u vinden op internet via deze link: http://www.adobe.com/nl/products/digitaleditions/help/ BELANGRIJKE NOOT OVER e-books: e-books in epub formaat, zijn beveiligd met DRM (Digital Rights Management) Om digitale E-Books te downloaden en lezen op uw ereader, epub formaat, heeft u het programma

Nadere informatie

Qlik Sense Desktop. Qlik Sense 2.1.1 Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden.

Qlik Sense Desktop. Qlik Sense 2.1.1 Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden. Qlik Sense Desktop Qlik Sense 2.1.1 Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden. Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden. Qlik, QlikTech, Qlik

Nadere informatie

Handleiding van de Bibliotheek: e-books lezen op je e-reader - versie voor Windows

Handleiding van de Bibliotheek: e-books lezen op je e-reader - versie voor Windows Handleiding van de Bibliotheek: e-books lezen op je e-reader - versie voor Windows Stichting Bibliotheek.nl, versie 3.1 september 2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Het aanmaken van een webaccount 4 2.

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie wordt in de

Nadere informatie

Handleiding Opslag Online Client voor Windows. Versie maart 2015

Handleiding Opslag Online Client voor Windows. Versie maart 2015 Handleiding Opslag Online Client voor Windows Versie maart 2015 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Systeemeisen 4 2.2 Downloaden van de software 4 2.3 Installeren van

Nadere informatie

Inhoud Wat is mobiel werken?... 2 Installeren VPN Client... 3 Laptop... 3 Windows 8... 4 Windows 7... 10 Mac OS X... 16 Linux... 16 Tablet...

Inhoud Wat is mobiel werken?... 2 Installeren VPN Client... 3 Laptop... 3 Windows 8... 4 Windows 7... 10 Mac OS X... 16 Linux... 16 Tablet... 333 Inhoud Wat is mobiel werken?... 2 Installeren VPN Client... 3 Laptop... 3 Windows 8... 4 Windows 7... 10 Mac OS X... 16 Linux... 16 Tablet... 18 ios (ipad)... 18 Android... 21 Windows... 21 Smartphone...

Nadere informatie

Handleiding e-books -Hertogenbosch, Hinthamerstraat 72 versie 1.2 augustus 2014 auteur: K. van Hoof

Handleiding e-books -Hertogenbosch, Hinthamerstraat 72 versie 1.2 augustus 2014 auteur: K. van Hoof Handleiding e-books -Hertogenbosch, Hinthamerstraat 72 versie 1.2 augustus 2014 auteur: K. van Hoof Inhoudsopgave aanmaken van een webaccount om e-books te kunnen lenen P. 3-7 wachtwoord vergeten P. 8-9

Nadere informatie

Veel gestelde vragen nieuwe webloginpagina

Veel gestelde vragen nieuwe webloginpagina Veel gestelde vragen nieuwe webloginpagina Op deze pagina treft u een aantal veel gestelde vragen aan over het opstarten van de nieuwe webloginpagina http://weblogin.tudelft.nl: 1. Ik krijg de melding

Nadere informatie

Handleiding Hosted Exchange

Handleiding Hosted Exchange Handleiding Hosted Exchange Toelichting In deze handleiding worden verschillende mogelijkheden en instellingen van Hosted Exchange aan u uitgelegd. Bestemming Dit document is bestemd voor klanten van Comvio

Nadere informatie

Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19

Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19 Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Systeemeisen... 4 3 Installatie... 5 4 Gebruik en instellingen... 12 4.1 Algemeen...

Nadere informatie

Installatie van Linux Mint 13

Installatie van Linux Mint 13 Installatie van Linux Mint 13 De installatie van Linux Mint 13 is zeer eenvoudig. Download de Mint 13 DVD ISO image van http://www.linuxmint.com/download.php en brand deze op een dvd en start uw computer

Nadere informatie

Terminal Services. Document: Terminal Services T.b.v. relatie: Isaeus Auteur: Martin Waltmans Versie: 2.3 Datum: 20-3-2007 KB nummer: 100010

Terminal Services. Document: Terminal Services T.b.v. relatie: Isaeus Auteur: Martin Waltmans Versie: 2.3 Datum: 20-3-2007 KB nummer: 100010 Terminal Services Dit document beschrijft hoe op afstand kan worden ingelogd op een Terminal Server. Lees dit document zorgvuldig, voordat u voor het eerst hiervan gebruik maakt! Isaeus Solutions Tel:

Nadere informatie

Handleiding. Outlook Web App 2010 - CLOUD. Versie: 22 oktober 2012. Toegang tot uw e-mailberichten via internet

Handleiding. Outlook Web App 2010 - CLOUD. Versie: 22 oktober 2012. Toegang tot uw e-mailberichten via internet Handleiding Outlook Web App 2010 - CLOUD Versie: 22 oktober 2012 Toegang tot uw e-mailberichten via internet Handleiding Multrix Outlook Web App 2010 - CLOUD Voorblad Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 2 Inloggen...4

Nadere informatie

Handleiding Portaal Altrecht. Voor medewerkers met een SMS token

Handleiding Portaal Altrecht. Voor medewerkers met een SMS token Handleiding Portaal Altrecht Voor medewerkers met een SMS token Wat is het Altrecht het nieuwe Portaal? 3 Eerst een Citrix client installeren 3 Vernieuwde inlogpagina voor het nieuwe Portaal 4 Hoe kan

Nadere informatie

Inhoudsopgave Disclaimer... 3 Voorwoord... 4 Inleiding... 5 Het downloaden van XAMPP... 7 Het installeren van XAMPP... 8 Joomla installeren op

Inhoudsopgave Disclaimer... 3 Voorwoord... 4 Inleiding... 5 Het downloaden van XAMPP... 7 Het installeren van XAMPP... 8 Joomla installeren op 1 Inhoudsopgave Disclaimer... 3 Voorwoord... 4 Inleiding... 5 Het downloaden van XAMPP... 7 Het installeren van XAMPP.... 8 Joomla installeren op XAMPP... 15 Handige links... 16 2 Disclaimer Bij de samenstelling

Nadere informatie

mymanualsolarapp - What s Your Solar Power Today?

mymanualsolarapp - What s Your Solar Power Today? mymanualsolarapp - Inleiding De manual versie is speciaal gemaakt voor zonnesysteem eigenaren die hun pc niet de hele dag aan willen laten staan of geen computer gekoppelde inverter systemen hebben. Door

Nadere informatie

Handleiding Vodafone Cloud

Handleiding Vodafone Cloud Handleiding Vodafone Cloud Hoe installeer ik Vodafone Cloud op mijn mobiel? 1. Download de app op je toestel via de Appstore. Gebruik de zoekterm Vodafone Cloud. 2. Zodra de app geïnstalleerd is klik je

Nadere informatie

CrashPlan PROe installatie handleiding. Versie 2.2-17-04-2016. Mac-Up! - CrashPlan PROe Installatie Handleiding - 1

CrashPlan PROe installatie handleiding. Versie 2.2-17-04-2016. Mac-Up! - CrashPlan PROe Installatie Handleiding - 1 CrashPlan PROe installatie handleiding Versie 2.2-17-04-2016 Mac-Up! - CrashPlan PROe Installatie Handleiding - 1 1 - Ga naar de gedownloade CrashPlanPROe_Mac-Up!.zip (staat standaard in jouw Downloads

Nadere informatie

DigiNotar certificaten

DigiNotar certificaten DigiNotar certificaten Onlangs is duidelijk geworden dat er digitaal is ingebroken bij het bedrijf Diginotar. Daarmee worden alle DigiNotar certificaten niet meer als veilig geaccepteerd. Certificaten

Nadere informatie

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access.

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access. Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access. Inhoud 1) Inleiding Pagina 2 2) Het token Pagina 2 3) De eerste keer inloggen Pagina 2 4) Terminal Sessions Pagina 5 5) Gebruik vanaf Apple of Linux systemen

Nadere informatie

Aanvullend bestand Meer doen met uw Samsung Galaxy Tab

Aanvullend bestand Meer doen met uw Samsung Galaxy Tab 1 Aanvullend bestand Meer doen met uw Samsung Galaxy Tab In dit aanvullende PDF-bestand staat een overzicht van wijzigingen van het boek in combinatie met een Samsung Galaxy tablet met Android 5 1 Foto

Nadere informatie

Versie: 1.0. Datum: 19 november 2012. Eigenaar:

Versie: 1.0. Datum: 19 november 2012. Eigenaar: Handleiding ALGEMENE HANDLEIDING VWORKSPACE. Versie: 1.0 Datum: 19 november 2012 Eigenaar: I&A 1 Versie Datum Auteur Wijziging 1.0 2-11-2012 Tom Balke 1.1 10-12-2012 Tom Balke Nieuwe versie van vworkspace

Nadere informatie

Technische Specificaties

Technische Specificaties Technische Specificaties 1) Installatie Om Sophia te starten, hoeft niets geïnstalleerd te worden op de server. Sophia is een Windows applicatie: Sophia.ECDL.exe (app. 30 MB) Bij de installatie zal er

Nadere informatie

Handleiding afdrukken rotariaat CAMPUS NOORD 01-10-2012. Informaticadienst Scholengroep Sint-Rembert v.z.w. Kevin Baert Loes Casteleyn Michiel Seys

Handleiding afdrukken rotariaat CAMPUS NOORD 01-10-2012. Informaticadienst Scholengroep Sint-Rembert v.z.w. Kevin Baert Loes Casteleyn Michiel Seys Handleiding afdrukken rotariaat CAMPUS NOORD 01-10-2012 Informaticadienst Scholengroep Sint-Rembert v.z.w. Kevin Baert Loes Casteleyn Michiel Seys 0. Inhoudsopgave 0. Inhoudsopgave... 3 1. Installatie

Nadere informatie

Handleiding: CitrixReceiver installeren voor thuisgebruik.

Handleiding: CitrixReceiver installeren voor thuisgebruik. Handleiding: CitrixReceiver installeren voor thuisgebruik. Deze handleiding is gemaakt om een privé pc geschikt te maken om op het netwerk van MEE te kunnen werken. Zodra het met de onderstaande stappen

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL VOOR MAC OSX-CLIENT GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL VOOR MAC OSX-CLIENT GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL VOOR MAC OSX-CLIENT GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie wordt in de bestandsstructuur van

Nadere informatie

Technische Specificaties

Technische Specificaties Technische Specificaties 1) Installatie Om Sophia te starten, hoeft niets geïnstalleerd te worden op de server. Sophia is een Windows applicatie: Sophia.ECDL.exe (app. 15 MB) Bij de installatie zal er

Nadere informatie

Installatiehandleiding HDN Certificaat

Installatiehandleiding HDN Certificaat Installatiehandleiding HDN Certificaat HDN Helpdesk T: 0182 750 585 F: 0182 750 599 M: helpdesk@hdn.nl 1 Inhoudsopgave Installatiehandleiding Inleiding - Het HDN certificaat, uw digitale paspoort...3 Hoofdstuk

Nadere informatie

Handleiding. Opslag Online voor Windows Phone 8. Versie augustus 2014

Handleiding. Opslag Online voor Windows Phone 8. Versie augustus 2014 Handleiding Opslag Online voor Windows Phone 8 Versie augustus 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Downloaden van KPN Opslag Online QR Code 4 2.2 Downloaden van KPN

Nadere informatie

SnelStart. Stappenplan. SBR btw-aangifte met SnelStart 12. Datum: 18-4-2014 Versie: 0.5 Status: Definitief Auteur: Selfservice

SnelStart. Stappenplan. SBR btw-aangifte met SnelStart 12. Datum: 18-4-2014 Versie: 0.5 Status: Definitief Auteur: Selfservice SnelStart Stappenplan SBR btw-aangifte met SnelStart 12 Datum: 18-4-2014 Versie: 0.5 Inleiding Vanaf 1 januari 2014 is het verplicht om de btw-aangifte te versturen volgens de Standard Business Reporting

Nadere informatie

Windows Update. PC'S ONDERHOUDEN & UPGRADEN Windows bijwerken

Windows Update. PC'S ONDERHOUDEN & UPGRADEN Windows bijwerken 2 Windows bijwerken Windows Update Microsoft heeft voor haar Windows-klanten een uitstekende service op internet staan: de website Windows Update. Op deze website kunt u eenvoudig aan de meest recente

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR SMARTPHONES EN TABLETS MET HET ios BESTURINGSSYSTEEM GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR SMARTPHONES EN TABLETS MET HET ios BESTURINGSSYSTEEM GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR SMARTPHONES EN TABLETS MET HET ios BESTURINGSSYSTEEM GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie

Nadere informatie

The Nanny Personeel. Lokaal inloggen

The Nanny Personeel. Lokaal inloggen The Nanny Personeel Lokaal inloggen Inleiding Binnen uw organisatie wordt gebruik gemaakt van The Nanny Personeel. The Nanny Personeel is een webapplicatie. Echter, in tegenstelling tot de meeste websites,

Nadere informatie

Gebruikershandleiding. Multrix Cloud Portal

Gebruikershandleiding. Multrix Cloud Portal Gebruikershandleiding versie: 18 maart 2013 Multrix Cloud Portal Toegang tot uw applicaties en gegevens via het internet Handleiding Multrix Cloud Portal - NED Pagina 1 van 11 Inleiding Dit document biedt

Nadere informatie

Outlook Web App 2010 XS2office

Outlook Web App 2010 XS2office Handleiding Outlook Web App 2010 XS2office Toegang tot uw contacten, adressen en e-mail berichten via internet XS2office Versie: 22 juli 2014 Helpdesk: 079-363 47 47 Handleiding OWA Helpdesk: 079-363 47

Nadere informatie

Windows 7. Een Introductie HCC Beginners IG H.C.A.H. Moerkerken h.moerkerken@kader.hcc.nl

Windows 7. Een Introductie HCC Beginners IG H.C.A.H. Moerkerken h.moerkerken@kader.hcc.nl Windows 7 Een Introductie HCC Beginners IG H.C.A.H. Moerkerken h.moerkerken@kader.hcc.nl Windows 7. Windows 7 is het nieuwste OS voor PCs van Microsoft. W7 is geïntroduceerd op 22 oktober 2009 Was oorspronkelijk

Nadere informatie

Plato gebruikershandleiding

Plato gebruikershandleiding Plato gebruikershandleiding Deze handleiding is voor zowel nieuwe installaties van Plato als voor installaties die niet meer werken. Deze handleiding bestaat uit meerdere instructies voor zowel Microsoft

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! WEBINTERFACE GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! WEBINTERFACE GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! WEBINTERFACE GEBRUIKERSHANDLEIDING BV Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie wordt in de bestandsstructuur van uw

Nadere informatie

Help, hij doet het niet

Help, hij doet het niet Help, hij doet het niet Studiewijzers en agenda-items zijn niet te plaatsen. Magister vraagt om inlognaam maar er gebeurt niets. Schoolmail van de leerlingen doet het niet. Je bent aangemeld en je komt

Nadere informatie

Rabo CORPORATE CONNECT. Certificaatvernieuwing

Rabo CORPORATE CONNECT. Certificaatvernieuwing Rabo CORPORATE CONNECT Certificaatvernieuwing Inhoud 1 INLEIDING... 3 2 SYSTEEMVEREISTEN... 4 3 CERTIFICAAT VERNIEUWEN... 6 4 TROUBLESHOOTING... 8 5 ONDERSTEUNING EN SERVICE... 9 BIJLAGE 1 INSTALLATIE

Nadere informatie

Inleiding. Wil je hier meer over weten klik dan op de onderstaande link voor het introductie filmpje. http://www.youtube.com/watch?

Inleiding. Wil je hier meer over weten klik dan op de onderstaande link voor het introductie filmpje. http://www.youtube.com/watch? Inhoud Inleiding... 1 Aanmelden bij Office 365... 2 Werken met Office 365 Outlook... 2 Agenda delen... 2 Gedeelde agenda inzien... 2 Gedeelde postbus inzien... 2 Een handtekening instellen... 3 Conversatieweergave

Nadere informatie

Een upgrade uitvoeren van Windows Vista naar Windows 7 (aangepaste installatie)

Een upgrade uitvoeren van Windows Vista naar Windows 7 (aangepaste installatie) Een upgrade uitvoeren van Windows Vista naar Windows 7 (aangepaste installatie) Als u geen upgrade kunt uitvoeren voor uw computer met Windows Vista naar Windows 7 voert u een aangepaste installatie uit.

Nadere informatie

Remote Access Voorziening Etam (RAVE)

Remote Access Voorziening Etam (RAVE) Remote Access Voorziening Etam (RAVE) Versie 1.6 Datum 2 juli 2009 1. INLEIDING 3 2. INSTALLATIE CITRIX CLIENT 4 3. VERBINDING MAKEN MET HOOFDKANTOOR 7 3.1 Starten RAVE 8 3.2 Taakbalk verbergen 9 3.3 Afsluiten

Nadere informatie

Handleiding gebruik van Mestbankloket

Handleiding gebruik van Mestbankloket Handleiding gebruik van Mestbankloket 11/09/2015 Doel van de handleiding Deze handleiding helpt u op weg als u zich voor het eerst wilt aanmelden op het Mestbankloket. Ook als u problemen ondervindt bij

Nadere informatie

Werking van de Office Connector, en het oplossen van fouten.

Werking van de Office Connector, en het oplossen van fouten. Werking van de Office Connector, en het oplossen van fouten. De Office Connector zorgt ervoor dat de Microsoft Officeomgeving gebruikt kan worden als ontwerp en genereeromgeving voor documenten waarbij

Nadere informatie

Problemen met de stand-by tijd van uw iphone met ios 7.

Problemen met de stand-by tijd van uw iphone met ios 7. Problemen met de stand-by tijd van uw iphone met ios 7. versie 1.2 - februari 2014 Inleiding Voor u ziet u nu het document Problemen met de stand-by tijd van uw iphone met ios 7. Dit document is u aangeleverd

Nadere informatie

2. Wat kost HBO GO? HBO GO is onderdeel van het HBO Pakket. Daarom betaalt u er niets extra voor.

2. Wat kost HBO GO? HBO GO is onderdeel van het HBO Pakket. Daarom betaalt u er niets extra voor. Q&A HBO GO Versie: 0 Versie: 1 Datum: 27 april 2012 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------ Algemeen Instellingen Problemen oplossen

Nadere informatie

Ashampoo Rescue Disc

Ashampoo Rescue Disc 1 Ashampoo Rescue Disc Met de software kunt u een Rescue (Herstel) CD, DVD of USB-stick maken. Het rescue systeem (redding systeem) is voor twee typen situaties bedoeld: 1. Om een back-up naar uw primaire

Nadere informatie

Nieuwe versie! BullGuard. Backup

Nieuwe versie! BullGuard. Backup 8.0 Nieuwe versie! BullGuard Backup 0GB 1 2 INSTALLATIEHANDLEIDING WINDOWS VISTA, XP & 2000 (BULLGUARD 8.0) 1 Sluit alle geopende toepassingen, met uitzondering van Windows. 2 3 Volg de aanwijzingen op

Nadere informatie

Dropbox installatie. Inhoud

Dropbox installatie. Inhoud Dropbox installatie Inhoud Inleiding... 2 U heeft nog geen Dropbox account... 3 U heeft een Dropbox account!... 8 Waar kan ik Dropbox nu vinden?... 14 Is Dropbox een veilig medium... 15 Kan ik met één

Nadere informatie

Handleiding CMS Online Identity Webontwikkeling. Handleiding CMS

Handleiding CMS Online Identity Webontwikkeling. Handleiding CMS Handleiding CMS 1 Inhoudsopgave 1. Inloggen... 3 2. Het CMS... 3 3. Websitecontent... 4 3.1 Een nieuwe pagina toevoegen... 4 3.2 Een pagina wijzigen... 4 3.3 Een pagina verwijderen... 5 4. De WYSIWYG editor...

Nadere informatie

Meer over het Windows browser-keuzescherm

Meer over het Windows browser-keuzescherm Meer over het Windows browser-keuzescherm Binnen nu en een aantal weken krijgt het merendeel van u het Windows browser-keuzescherm voorgeschoteld. Het keuzescherm is in overleg met de Europese Commissie

Nadere informatie

NORTHNETS / AROB ANTENNEBOUW. Wi-Fi handleiding. Om gemakkelijk en snel verbinding te maken met het internet.

NORTHNETS / AROB ANTENNEBOUW. Wi-Fi handleiding. Om gemakkelijk en snel verbinding te maken met het internet. NORTHNETS / AROB ANTENNEBOUW Wi-Fi handleiding Om gemakkelijk en snel verbinding te maken met het internet. Inhoud 1. Algemene informatie:... 2 1.1 Begrippenlijst... 2 2. Laptop... 3 3. Tablet... 5 3.1

Nadere informatie

Veiligheid is een fundamenteel element in het kader van informatie-uitwisseling via internet

Veiligheid is een fundamenteel element in het kader van informatie-uitwisseling via internet Gebruikersgids Eenvoud, Innovatie, Veiligheid 1. Veiligheid van de PrivateEstateLife websites 2. Minimumconfiguratie a. Windows b. Macintosh 3. Eerste verbinding a. Ontvangen informatie b. Beveiligde verbinding

Nadere informatie

Nieuw toegevoegd: Uitleg driver (her) installeren nadat Windows 8 en Windows 8.1 automatisch de driver heeft geüpdatet.

Nieuw toegevoegd: Uitleg driver (her) installeren nadat Windows 8 en Windows 8.1 automatisch de driver heeft geüpdatet. Bij voorkeur de Sweex CD005 gebruiken bij de communicatie tussen Autokon voor Windows en Uw elektronische systeem. Hier komen bijna geen problemen mee voor als U de handleiding goed opvolgt. Nieuw toegevoegd:

Nadere informatie