Probleemgedrag bij jongere mensen met dementie: de multidisciplinaire benadering

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Probleemgedrag bij jongere mensen met dementie: de multidisciplinaire benadering"

Transcriptie

1 Probleemgedrag bij jongere mensen met dementie: de multidisciplinaire benadering Simone van Aard GZ-psycholoog Thebe Ans Mulders, specialist ouderengeneeskunde Thebe, onderzoeker Archipel & RadboudUMC

2 Probleemgedrag bij jonge mensen met dementie Gegevens uit de BEYOnD studie Frequent voorkomend (> ouderen): 96% een of meer significante symptomen Ernstiger dan bij ouderen: hogere scores op Npi en Cmai Impact op werkbelasting groter dan bij ouderen 87% gebruikt psychotrope medicatie (50% antipsychoticum), met name meer bij mannen, alcoholgerelateerde dementie en een verder gevorderd stadium van dementie.

3 Casus probleemgedrag Bronnen: Verenso richtlijn 2008 met herziene medicatieparagraaf Handreiking Multidisciplinair werken bij probleemgedrag Programma GRIP op probleemgedrag (Zwijsen, S. et al, Tijdschrift voor Ouderengeneeskunde 2014) Territoriumtheorie / DDG richtlijnen Let op: intramurale casus, echter methodiek ook extramuraal toepasbaar, alleen andere partijen betrokken In de verdere presentatie is de input vanuit verschillende disciplines die deelnamen aan de workshop op verwerkt in dit lettertype.

4 Jan Zwart, 56 jaar Jan (wil zelf graag bij zijn voornaam genoemd worden), is al 2 jaar op de afdeling in verband met een preseniele dementie, geduid als Alzheimertype. Gisteravond heeft Jan plotseling een collega bij de keel gegrepen. Het team voelt zich onveilig en vindt dat iemand die zo gericht agressief is, niet op deze afdeling thuishoort

5 Analyse Verzorgenden: situatiebeschrijving Eerder nooit agressie gemeld; soms wel ' te dichtbij ' Aanleiding: verzorging na incontinentie, confronterend, schaamte, moeten wachten, verzorgende geïrriteerd Gedrag: totaal onverwacht grijpt Jan Marieke bij de keel, zonder iets te zeggen, liet even later spontaan los en wendde zich af. Gevolg: Marieke was erg geschrokken, probeerde zichzelf los te maken en toen dat lukte, heeft zij de kamer van Jan verlaten. Durfde niet meer terug. Collega nachtdienst (alleen) heeft contact met Jan vermeden. Wat heb jij in dit stadium nodig van anderen?

6 Analyse Verzorgenden: oorzaken incident Teveel prikkels / onrust in de omgeving Pijn Te laat verleende zorg Tekort aan aandacht / niet goed luisteren naar Jan Stress bij de verzorgende Onvoldoende aanvoelen van emoties Onmacht bij de verzorgende Irritatie bij de verzorgende, met reactie daarop van Jan Lichamelijke oorzaak

7 Analyse Verzorgenden: wat heb je nodig? Steun van elkaar, multidisciplinaire team en manager Iemand die even de taak van betrokken verzorgende overneemt Verhaal kwijt kunnen Veiligheid, o.a. d.m.v. noodknop Serieus genomen worden Begrip Informatie Omgangsadvies Begeleiding in het opnieuw contact maken met Jan Scholing Jan mag blijven!

8 Analyse arts: wat wil je weten? Anamnese: klachten, intake, uitscheiding, dag-nachtritme Lichamelijk onderzoek: orienterend en specifiek gericht op: infectie? Pijn/ongemak? (denk ook aan oren) Obstipatie? Defaecatieproblemen? Urinewegproblemen? Retentie? Psychiatrisch onderzoek: Hallucinaties / wanen? Slaapproblemen Eetlust? Stemming Dwanggedachten Laboratoriumonderzoek: delierscreening: infect, schildklier Medicatiereview Wat heb je nodig als arts? Input van psycholoog en andere disciplines Informatie over eetpatroon, defaecatie- en mictiepatroon Goede en inhoudelijke observatie en rapportage vanuit de zorg.

9 Analyse arts: bevindingen Jan: Buikpijnklachten rondom defaecatie Medicatie: Rivastigmine kan agitatie versterken Toenemend somber en slaapt soms nachten niet: dd geagiteerde depressie, slaapstoornis Obstipatie

10 Analyse psycholoog: wat wil je weten? Stemmingsonderzoek Noodplan /signaleringsplan opstellen Gesprekken met Jan, familie, Marieke, Gestructureerde gedragsobservatie Casusbespreking Zorgmomenten observeren / evalueren: wat gaat goed en wat gaat niet goed? Fase van dementie (bedreigde ik?) Observatie omgeving Wat heb je nodig van anderen? Goede en frequente onderlinge afstemming Goede observatie en rapportage door zorg Eerlijke en open input Hulp van gedragsverpleegkundige / coach on the job Steun manager (ruimte voor gesprekken, inzet zorgteam) Input: wat heeft Jan nodig? Ingevulde gedragsobservatielijsten.

11 Analyse psycholoog: vervolg bij Jan: Overleg met team situatie beschrijving, beschrijving van voorafgaande dag, Nazorg: gesprek met Marieke en Jan, diagnostische screening (cognitie, stemming)

12 Analyse Manager Wat willen jullie nog weten/doen? Zoeken naar blinde vlekken team Regelen / organiseren / faciliteren Tijdpad bewaken Marieke aanhoren en coachen Afhankelijk van de mate van zelfsturing van het team GGZ-samenwerking Samenwerking met teamcoach bij zelfstandig team Beinvloeden van de sfeer op de afdeling Wat heb jij in dit stadium nodig van anderen? Betrokken worden bij het proces (zo snel mogelijk) Niet teveel afstand tot het gebeuren op de afdeling Financiele ruimte om team te faciliteren Feeling met de werkvloer Vertrouwen van zorgteam en behandelaren

13 Plan van aanpak bij Jan: Wat vandaag en wat op termijn? Vandaag: Veiligheid herstellen: benaderadvies, signaleringsplan, piepersysteem Slachtoffer en client begeleiden: gesprekken Oorzaak wegnemen: laxeren, paracetamol 3dd 1000mg Termijn: Preventie herhaling: depressie observatie, weerbaarheidstraining gepland, gedragsobservatie

14 Vervolg In de dagen na het incident lijkt Jan soms extra vriendelijk tegen verzorgenden. Beseft hij wat er gebeurd is? Op andere momenten wordt hij om onverklaarbare reden erg boos en maakt dan dreigende bewegingen, soms ook naar zichzelf. Het gevoel van onveiligheid neemt toe. Moet deze man niet tijdelijk naar de ggz om ingesteld te worden op medicatie? Wat als ik alleen op de afdeling ben? Wat als...

15 Verzorgende Wat is jouw analyse van de situatie op dit moment? Verzorgenden kunnen dit hanteren met elkaar en multidisciplinaire steun Is er sprake van verveling? Wat heb jij in dit stadium nodig van anderen om goed voor jan en jezelf te kunnen zorgen? Consult GGZ Goede observatie en rapportage van collega s, goede overdrachten Onderzoek naar onderliggende behoeften bij Jan Tijd en aandacht voor cliënt en elkaar Positieve bekrachtiging Wat kan je bijdragen in dit stadium vanuit jouw deskundigheid? Belevingsgerichte zorgbespreking Dagbesteding goed inrichten, dagstructuur voorspelbaar en inzichtelijk Prikkels verminderen Jezelf bewustzijn van je eigen vorm per dag Collega s inschakelen wanneer nodig Hulp vragen en aanbieden

16 Arts Wat is jouw analyse van de situatie op dit moment? Depressie, agitatie, toch psychofarmaca nodig? Rivastigmine kan agitatie versterken, staken. Wat heb jij in dit stadium nodig van anderen om goed voor Jan en jezelf te kunnen zorgen? Goed verwachtingenmanagement Samenwerking met psycholoog Regelmatig afstemmen en evalueren met zorg en medebehandelaren Wat kan je bijdragen in dit stadium vanuit jouw deskundigheid? Analyse en behandeling, behandelplan, multidisciplinaire regie

17 Psycholoog Wat is jouw analyse van de situatie op dit moment? Stemmingsstoornis? Eerdere ervaring triggert gedrag? Impulscontrole? Wat heb jij in dit stadium nodig van anderen om goed voor jan en jezelf te kunnen zorgen? Goede gedragsobservaties, goed naar de zorg luisteren Herkennen van patronen, kennis van ziektebeelden en verloop Informatie van familie / levensgeschiedenis, bv traumatische gebeurtenissen Interactie met team Wat kan je bijdragen in dit stadium vanuit jouw deskundigheid? Advies omgang en signaleringsplan Video interactie begeleiding Teambegeleiding

18 Manager Wat is jouw analyse van de situatie op dit moment? Manager vult aan wat team nodig heeft Wat heb jij in dit stadium nodig van anderen om goed voor jan en jezelf te kunnen zorgen? Teamanalyse Betrokken worden Wat kan je bijdragen in dit stadium vanuit jouw deskundigheid? Faciliteren Teamanalyse, Deskundigheid Bewonersbesprekingen organiseren

19 Vervolg Jan.. Psychiater in consult: geagiteerde depressie met slaaptekort, R/ citalopram 10mg 1dd, risperidon 0,5 mg 1dd Activiteitenprogramma gericht op balans tussen inspanning en ontspanning Signaleringsplan agitatie/agressie coaching teamproces (omgaan met angst) Psychomotore therapie voor uiting frustratie Muziektherapie Fysiotherapie: wandelgroep bos, fitness, boksbal Jan komt in balans, is blij dat hij bij ons mocht blijven Team is gegroeid, voelt zich veiliger en meer competent in omgaan met dreigende situaties.

20 Take home.. Belang van kijken naar eigen gedrag Belang van delen met elkaar: ervaringen, inzichten, behoeften, kennis Wacht niet op het incident, maar kom al eerder in actie (scholing, dagritme, observatie, signalering van vroege signalen) Elk incident grondig uitzoeken, analyse vanuit alle invalshoeken, te beginnen bij zorg Incident is een kans om als team te groeien Familie meenemen bij incidenten, zowel in begeleiding, als analyse als oplossing Cyclisch proces rondom de cliënt Snelheid belangrijk, kort op de bal Elkaar steunen, zonder oordeel Belangrijk om te weten waar / bij wie je moet zijn voor ondersteuning / informatie

Multidisciplinair werken aan. Probleemgedrag. Een multidisciplinaire handreiking bij de NVVA-richtlijn Probleemgedrag

Multidisciplinair werken aan. Probleemgedrag. Een multidisciplinaire handreiking bij de NVVA-richtlijn Probleemgedrag Multidisciplinair werken aan Probleemgedrag Een multidisciplinaire handreiking bij de NVVA-richtlijn Probleemgedrag Inhoud Leeswijzer Leeswijzer 3 Deel A Multidisciplinaire handreiking bij de NVVA-richtlijn

Nadere informatie

Handreiking effectieve opvang na schokkende gebeurtenissen

Handreiking effectieve opvang na schokkende gebeurtenissen Handreiking effectieve opvang na schokkende gebeurtenissen Programma Veilige Publieke Taak 2 Handreiking effectieve opvang na schokkende gebeurtenissen Voorwoord Personen met een publieke taak kunnen geconfronteerd

Nadere informatie

Veiligezorg [header/logo ziekenhuis] De patiënt is verward en erg boos Omgaan met ziektegerelateerde agressie en geweld

Veiligezorg [header/logo ziekenhuis] De patiënt is verward en erg boos Omgaan met ziektegerelateerde agressie en geweld Veiligezorg [header/logo ziekenhuis] De patiënt is verward en erg boos Omgaan met ziektegerelateerde agressie en geweld Dit document is een handreiking voor een interne brochure van uw ziekenhuis. U vult

Nadere informatie

HOU ME VAST. maar raak me niet aan verstandelijke beperking, hechtingsproblematiek en ernstig probleemgedrag

HOU ME VAST. maar raak me niet aan verstandelijke beperking, hechtingsproblematiek en ernstig probleemgedrag HOU ME VAST maar raak me niet aan verstandelijke beperking, hechtingsproblematiek en ernstig probleemgedrag Een handreiking voor begeleiders December 2010 Karine Hornain, gedragsdeskundige Ivo Meijer,

Nadere informatie

Werkdruk in balans! Plezier in het werk!

Werkdruk in balans! Plezier in het werk! Te Hoge Werkdruk! Werkdruk in balans! Plezier in het werk! Te lage werkdruk! Hier vindt u voorbeelden hoe u werkdruksignalen uit de praktijk kunt indelen op de vijf stuurknoppen voor werkdrukbalans en

Nadere informatie

rondom dwangreductie in de Geestelijke Gezondheidszorg

rondom dwangreductie in de Geestelijke Gezondheidszorg Best Practices rondom dwangreductie in de Geestelijke Gezondheidszorg Yolande Voskes Justine Theunissen Guy Widdershoven Best Practices rondom dwangreductie in de Geestelijke Gezondheidszorg Een inventariserend

Nadere informatie

Steun voor ouder(s) en kind(eren) na zelfdoding van een gezinslid

Steun voor ouder(s) en kind(eren) na zelfdoding van een gezinslid Steun voor ouder(s) en kind(eren) na zelfdoding van een gezinslid Handleiding voor organisatie en begeleiding survivalkid.nl Monique van t Erve, Rouw na zelfdoding Petra Windmeijer, Indigo Drenthe Beilerstraat

Nadere informatie

Hoe u de ander én uzelf kunt helpen

Hoe u de ander én uzelf kunt helpen Als een vriend of familielid een manisch-depressieve (bipolaire) stoornis heeft Hoe u de ander én uzelf kunt helpen Wij hebben het ook meegemaakt. Wij kunnen helpen. Lotgenoten- en betrokkenenlijn: 0900-5

Nadere informatie

Dokter, waarom is mijn man opeens zo in de war?

Dokter, waarom is mijn man opeens zo in de war? Dokter, waarom is mijn man opeens zo in de war? Handreiking voor patiënten en hun naasten die te maken krijgen met een delier Aanleiding In de periode van september 2007 tot en met juni 2008 heeft ARGO

Nadere informatie

Dementie. Als je niet meer weet dat je vergeet

Dementie. Als je niet meer weet dat je vergeet Dementie Als je niet meer weet dat je vergeet Inhoud Ziektebeelden dementie 5 Wat is dementie? 5 Ziektebeelden 6 Diagnose 8 Het ziekteproces of ziekteverloop 8 Preventie, de ziekte voorkomen? 9 Behandeling

Nadere informatie

Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) www.psynip.nl www.ouderenpsycholoog.nl

Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) www.psynip.nl www.ouderenpsycholoog.nl Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) www.psynip.nl www.ouderenpsycholoog.nl Postbus 9921 1006 AP Amsterdam telefoon (020) 410 62 22 info@psynip.nl Vormgeving Link Design, Amsterdam Druk en productie

Nadere informatie

Omgaan met eenzaamheid onder mantelzorgers Herkennen, bespreken en aanpakken

Omgaan met eenzaamheid onder mantelzorgers Herkennen, bespreken en aanpakken Omgaan met eenzaamheid onder mantelzorgers Herkennen, bespreken en aanpakken Auteur: Wilco Kruijswijk Met dank aan: Anita Peters, Theo Royers en Roos Scherpenzeel Colofon Auteurs: Jan Willem van de Maat,

Nadere informatie

Bijtijds erbij zijn! Handreiking vroegtijdig signaleren en adequaat handelen in het kader van passend onderwijs

Bijtijds erbij zijn! Handreiking vroegtijdig signaleren en adequaat handelen in het kader van passend onderwijs Bijtijds erbij zijn! Handreiking vroegtijdig signaleren en adequaat handelen in het kader van passend onderwijs Bijtijds erbij zijn! Handreiking vroegtijdig signaleren en adequaat handelen in het kader

Nadere informatie

Wat u zelf kunt doen

Wat u zelf kunt doen Als u een manisch-depressieve (bipolaire) stoornis heeft Wat u zelf kunt doen Wij hebben het ook meegemaakt. Wij kunnen helpen. Lotgenoten- en betrokkenenlijn: 0900-5 123 456 Elke dag van 09.00 tot 21.00

Nadere informatie

Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling. ggz. multidisciplinaire richtlijn. Depressie. Patiëntenversie

Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling. ggz. multidisciplinaire richtlijn. Depressie. Patiëntenversie Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling ggz multidisciplinaire richtlijn Depressie Patiëntenversie Multidisciplinaire richtlijn Depressie Patiëntenversie 2005 Deze patiëntenversie is mede ontleend aan

Nadere informatie

Kanker, en dan...? Omgaan met de gevolgen

Kanker, en dan...? Omgaan met de gevolgen Kanker, en dan...? Omgaan met de gevolgen Informatie voor patiënten F0554-1011 april 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK

Nadere informatie

Vermoeidheid na kanker

Vermoeidheid na kanker Vermoeidheid na kanker Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Geen gewone vermoeidheid 5 Herkent u dit ook? 6 Omgaan met vermoeidheid 8 Erkenning 12 Waar komt die vermoeidheid vandaan? 14 Wat kunt u zelf

Nadere informatie

Heeft u Reumatoïde Artritis en bent u regelmatig moe?

Heeft u Reumatoïde Artritis en bent u regelmatig moe? Heeft u Reumatoïde Artritis en bent u regelmatig moe? Inhoud 1. Voor wie is deze brochure?...4 2. Introductie...5 3. Vermoeidheid een klacht?...5 4. Geen gewone vermoeidheid...5 5. Oorzaken van vermoeidheid...11

Nadere informatie

Kanker en dan... Omgaan met de emotionele gevolgen

Kanker en dan... Omgaan met de emotionele gevolgen Kanker en dan... Omgaan met de emotionele gevolgen Voor wie is deze brochure bedoeld? Deze brochure is voor mensen bij wie de diagnose kanker is gesteld. Ook is het raadzaam de mensen in uw naaste omgeving,

Nadere informatie

Vermoeidheid na kanker

Vermoeidheid na kanker Vermoeidheid na kanker Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Geen gewone vermoeidheid 5 Herkent u dit ook? 7 Gevolgen 9 Erkenning 12 Factoren die vermoeidheid beïnvloeden 14 Wat kunt u zelf doen? 18 Onderzoek

Nadere informatie

Meegaan in de veranderende werkelijkheid, kan ik dat?

Meegaan in de veranderende werkelijkheid, kan ik dat? Meegaan in de veranderende werkelijkheid, kan ik dat? Dilemma's bij dementie. Handleiding voor het gesprek met mantelzorgers. In een viertal films vertellen 10 mantelzorgers over 4 dilemma's die spelen

Nadere informatie

Samenwerkend Toezicht Jeugd Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport. Toegang tot jeugdhulp vanuit de wijkteams

Samenwerkend Toezicht Jeugd Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport. Toegang tot jeugdhulp vanuit de wijkteams Samenwerkend Toezicht Jeugd Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport Toegang tot jeugdhulp vanuit de wijkteams Utrecht, april 2015 Over Samenwerkend Toezicht Jeugd In Samenwerkend Toezicht Jeugd

Nadere informatie

Iedereen zei dat het onmogelijk was, totdat er iemand langs kwam die dat niet wist

Iedereen zei dat het onmogelijk was, totdat er iemand langs kwam die dat niet wist ERVARINGSPROFESSIONALS IN EETSTOORNISSEN Iedereen zei dat het onmogelijk was, totdat er iemand langs kwam die dat niet wist Kennismaken met Human Concern 1 Als je een muur opricht, denk dan aan wat er

Nadere informatie

Nadenken over vrijheidsbeperking van de cliënt

Nadenken over vrijheidsbeperking van de cliënt Nadenken over vrijheidsbeperking van de cliënt Nadenken over vrijheidsbeperking van de cliënt Een handreiking voor begeleiders in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking 2009 Vereniging Gehandicaptenzorg

Nadere informatie

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen?

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Samenwerkingsverband NIP-NVO zorg voor mensen met een verstandelijke beperking 2014 1 Inhoud Voorwoord 3 Wat doet de psycholoog of orthopedagoog? 5

Nadere informatie

Wat en hoe bij Kanker en Werk

Wat en hoe bij Kanker en Werk Wat en hoe bij Kanker en Werk Handleiding voor mensen die kanker hebben (gehad) Patiëntvertaling van de Blauwdruk Kanker en Werk Wat en hoe bij Kanker en Werk Inhoud Inleiding 4 1 De diagnose 1.1 Ziekmelden

Nadere informatie

Bijlage A De handleiding van de verrichtingenlijst 10 voor Toekomst

Bijlage A De handleiding van de verrichtingenlijst 10 voor Toekomst Bijlage A De handleiding van de verrichtingenlijst 10 voor Toekomst De Verrichtingenlijst 10 voor Toekomst Handleiding Leger des Heils Noord Augustus 2010 Inhoudsopgave Inleiding... 1 Verrichtingenlijst

Nadere informatie

Omgaan met schokkende gebeurtenissen

Omgaan met schokkende gebeurtenissen Omgaan met schokkende gebeurtenissen Een leidraad voor leidinggevende en medewerkers Jeroen Bosch Ziekenhuis s-hertogenbosch, juni 2005 Begeleidingscommissie Omgaan met schokkende gebeurtenissen Inhoudsopgave

Nadere informatie

Omgaan met afweergedrag bij eten en drinken van bewoners met dementie

Omgaan met afweergedrag bij eten en drinken van bewoners met dementie Omgaan met afweergedrag bij eten en drinken van bewoners met dementie Richtlijn voor verzorgenden niveau 3 in verpleeg- en verzorgingshuizen 1 richtlijn afweergedrag Colofon Kenniskring Transities in Zorg,

Nadere informatie

AGRESSIE OP JE WERK PRAAT ER EENS OVER!

AGRESSIE OP JE WERK PRAAT ER EENS OVER! AGRESSIE OP JE WERK PRAAT ER EENS OVER! Voel je je veilig? Heb je wel eens te maken met agressie? Hoe ga je ermee om? En wat doe je zoal om agressie te voorkomen of de gevolgen ervan te beperken? Voel

Nadere informatie