De natuurlijke kwelder als referentie voor onze half-natuurlijke kwelders. Peter Esselink

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De natuurlijke kwelder als referentie voor onze half-natuurlijke kwelders. Peter Esselink"

Transcriptie

1 De natuurlijke kwelder als referentie voor onze half-natuurlijke kwelders Peter Esselink workshop vastelandkwelders 28 okt 2015

2 Stap 1 Terminologie De natuurlijke kwelder als referentie voor onze half-natuurlijke kwelders Natuurlijk Half-natuurlijk niet door mensen beïnvloed i.e.: spontane ontwikkeling; geomorfologische omstandigheden niet beïnvloed minimaal vegetatie spontaan - menselijke invloed door ingrepen in morfologie (sedimentatievelden, drainage) - beweiding RWS J. de Vlas

3 Belang van natuurlijke referentie Doelstelling kunstmatige kwelders: - Verhogen van hun natuurlijkheid (Wadden Sea Plan 2010)? J. de Vlas

4 Inhoud lezing Historische ontwikkeling vastelandkust laatste 2000 jaar Ontwikkeling natuurlijke kwelder Samenvatting

5 Historische ontwikkeling 100 n.chr. 800 n.chr. (Vos & Knol 2015) Intertidal mudflats Salt marsh Salt-marsh levees and ridges Peat Higher Pleistocene grounds Fresh water Sea water Dunes and beach ridges Present coastline

6 Historische ontwikkeling Verdrinking van het veenlandschap door natuurlijke en antropogene oorzaak 100 n.chr. 800 n.chr. m NAP 5 EHW GHW GLW (Vos & Knol 2015) m NAP 5 EHW GHW GLW -5-10

7 Historische ontwikkeling Landaanwinning 1570 (Schotanus 1664) (uit: De Rijcke 2001) Inpolderingen sneller dan (kunstmatige) aanwas

8 Historische ontwikkeling Achteruitgang vastelandkwelders NL Waddenzee areaal (km 2 ) jaar (naar Dijkema 1987; Dijkema et al. 2011) Huidige toestand: omvang op historisch dieptepunt Hoofdoorzaak: inpolderingen sneller dan (kunstmatige) aangroei (geldt Waddenzee breed)

9 Kwelderontwikkeling Biogeomorfologische successie mogelijke afwisseling tussen opbouw en afbraak (Bouma et al. 2007)

10 Kwelderontwikkeling Pionierfase Abiotiek bepalend voor kolonisatie Kwant

11 (Bouma et al. 2007) Kwelderontwikkeling Biogeomorfologische fase Terugkoppeling tussen vegetatie en abiotiek

12 Kwelderontwikkeling Ecologische fase interacties tussen soorten meest sturende processen voor gemeenschappen

13 Referentiebeeld Rapport: 6 ontwikkelingsstadia T = 1: vorming eerste kreken pionier- / lage kwelder T = 1 T = 1 Gewoon kweldergras Engels slijkgras zeekraal

14 Referentiebeeld Rapport: 6 ontwikkelingsstadia T = 3 T = 3: (voortgaande) uitbreiding kreken kwelder met volledige vegetatiezonering T = 3 Zeekweek Zeealsem Gewone zoutmelde Roodzwenk Zeekweek Gewoon kweldergras Gewone zoutmelde Schorrenzoutgras Engels slijkgras zeekraal

15 Referentiebeeld Rapport: 6 ontwikkelingsstadia T = 4: Omkering hoogteprofiel; vorming van slecht gedraineerde depressies met secundaire pioniervegetatie op midden-/hoge kwelder T = 4 T = 4 Zeekweek Engels slijkgras zeekraal Klein schorrenkruid Gewone zoutmelde Roodzwenk Schorrenzoutgras Zeekweek

16 Referentiebeeld Rapport: 6 ontwikkelingsstadia T = 5: Erosiefase: Klifvorming en terugschreidende kwelderrand T = 5

17 Referentiebeeld Rapport: 6 ontwikkelingsstadia T = 6: Opslibbing voor het klif; depressies beter gedraineerd nieuwe kweldervorming voor het klif met nieuwe kreken (cyclisch proces) T = 6 T = 6

18 Referentiebeeld Invloed kwelderwerken: ondersteund opbouwfase voorkomt erosiefase (naar T. Bouma)

19 Referentiebeeld Omvang kwelders zonder kwelderwerken afhankelijk van: profielvorm zgn. "vooroever"(concaaf (hol) / convex (bol)) omvang vooroever golfklimaat (naar T. Bouma) ( J. de Vlas)

20 Kwelders in de Waddenzee area (km 2 ) DK D NL areaal (km 2 ) eiland island vasteland mainland 400 km 2 of 20 % totale areaal in Europa van grote waarde voor natuurbehoud

21 Samenvatting Historische ontwikkeling kwelderlandschap sturende factoren: zeespiegelstijging en verdrinking van het veenlandschap latere kustuitbouw door mensen gestuurde kweldervorming Natuurlijke kwelder dynamische grenzen (land- én zeewaarts) verschillende ontwikkelingsstadia te onderscheiden zeewaartse zone zou cyclische successie moeten laten zien (rufigia voor jonge successiestadia)

22 Hartelijk dank voor uw aandacht Kennisnetwerk OBN wordt mede mogelijk gemaakt door:

Kees Dijkema & Willem van Duin

Kees Dijkema & Willem van Duin Kees Dijkema & Willem van Duin 50 jaar monitoring van kwelderwerken Kweldervorming Kwelders liggen langs de randen van het wad in het bereik van het getij, waar sedimentatie en erosie plaatsvindt. Planten

Nadere informatie

Verjonging van half-natuurlijke kwelders en schorren

Verjonging van half-natuurlijke kwelders en schorren Verjonging van half-natuurlijke kwelders en schorren B.K. van Wesenbeeck P. Esselink A.P. Oost W.E. van Duin A.V. de Groot R.M. Veeneklaas T. Balke P. van Geer A.C. Calderon A. Smale 1 2014 VBNE, Vereniging

Nadere informatie

BODEMDALING KWELDERS AMELAND : OPSLIBBING, KLIFEROSIE, VEGETATIE EN BEWEIDING

BODEMDALING KWELDERS AMELAND : OPSLIBBING, KLIFEROSIE, VEGETATIE EN BEWEIDING BODEMDALING KWELDERS AMELAND 1986-21: OPSLIBBING, KLIFEROSIE, VEGETATIE EN BEWEIDING Kees Dijkema - IMARES Texel Elske Koppenaal University Groningen Han van Dobben ALTERRA Wageningen Pieter Slim ALTERRA

Nadere informatie

Monitoring van kwelders in de Waddenzee

Monitoring van kwelders in de Waddenzee Monitoring van kwelders in de Waddenzee Rapport in het kader van het WOT programma Informatievoorziening Natuur i.o. (WOT IN) K.S. Dijkema W.E. van Duin E.M. Dijkman P.W. van Leeuwen Alterra - rapport

Nadere informatie

Kwelderherstel langs de Terschellinger Waddendijk

Kwelderherstel langs de Terschellinger Waddendijk Kwelderherstel langs de Terschellinger Waddendijk Jantsje M. van Loon-Steensma; Earth System Sciences Climate Change Group 15 februari 2012 Symposium Een ruimere jas voor natuurontwikkeling in het Waddengebied

Nadere informatie

Alkyon Hydraulic Consultancy & Research Postbus AE Emmeloord

Alkyon Hydraulic Consultancy & Research Postbus AE Emmeloord Randvoorwaarden voor kwelderontwikkeling in de Waddenzee en aanzet voor een kwelderkansenkaart W.E. van Duin & K.S. Dijkema Rapport C076/12 IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute for Marine Resources

Nadere informatie

Uitgangssituatie maaiveldhoogte en kweldervegetatie in de Peazemerlannen (2006) W.E. van Duin, K.S. Dijkema & P.-W. van Leeuwen

Uitgangssituatie maaiveldhoogte en kweldervegetatie in de Peazemerlannen (2006) W.E. van Duin, K.S. Dijkema & P.-W. van Leeuwen Uitgangssituatie maaiveldhoogte en kweldervegetatie in de Peazemerlannen (26) W.E. van Duin, K.S. Dijkema & P.-W. van Leeuwen Uitgangssituatie maaiveldhoogte en kweldervegetatie in de Peazemerlannen (26)

Nadere informatie

Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west-groningen: Jaarrapportage 2010

Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west-groningen: Jaarrapportage 2010 Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west-groningen: Jaarrapportage 21 W.E. van Duin, K.S. Dijkema & P.-W. van Leeuwen Rapportnummer: C18/11 Publicatiedatum: maart 211 IMARES

Nadere informatie

Jaarrapportage 2008: vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en referentiegebied west-groningen. W.E. van Duin, K.S. Dijkema & P.-W.

Jaarrapportage 2008: vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en referentiegebied west-groningen. W.E. van Duin, K.S. Dijkema & P.-W. Jaarrapportage 28: vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en referentiegebied west-groningen W.E. van Duin, K.S. Dijkema & P.-W. van Leeuwen Rapportnummer: C6/9 Publicatiedatum: januari 29 Wageningen

Nadere informatie

Bijlage 1.6 Kwelders. J. de Vlas, RIKZ, juni 2004

Bijlage 1.6 Kwelders. J. de Vlas, RIKZ, juni 2004 Bijlage 1.6 Kwelders........................................................................................ J. de Vlas, RIKZ, juni 2004 Zowel de omvang van de kwelders in het Nederlandse waddengebied

Nadere informatie

Morfologische veranderingen van de Westelijke Waddenzee. Een systeem onder invloed van menselijk ingrijpen.

Morfologische veranderingen van de Westelijke Waddenzee. Een systeem onder invloed van menselijk ingrijpen. Morfologische veranderingen van de Westelijke Waddenzee. Een systeem onder invloed van menselijk ingrijpen. Edwin Elias Ad van der Spek Zheng Bing Wang John de Ronde Albert Oost Ankie Bruens Kees den Heier

Nadere informatie

SALTMARSHES IN THE NETHERLANDS: CONSERVATION, RESTORATION AND SEALEVEL RISE. Wim J. Wolff Rijksuniversiteit Groningen

SALTMARSHES IN THE NETHERLANDS: CONSERVATION, RESTORATION AND SEALEVEL RISE. Wim J. Wolff Rijksuniversiteit Groningen SALTMARSHES IN THE NETHERLANDS: CONSERVATION, RESTORATION AND SEALEVEL RISE Wim J Wolff Rijksuniversiteit Groningen < No grazing Elymus athericus Little to medium grazing > Aster, Limonium etc < Intensive

Nadere informatie

Cyclisch beheer kwelderwerken Friesland. Willem van Duin, Kees Dijkema en Daan Bos

Cyclisch beheer kwelderwerken Friesland. Willem van Duin, Kees Dijkema en Daan Bos Cyclisch beheer kwelderwerken Friesland Willem van Duin, Kees Dijkema en Daan Bos Cyclisch beheer kwelderwerken Friesland Willem van Duin 1, Kees Dijkema 1 en Daan Bos 2 1 Wageningen IMARES, Postbus 167,

Nadere informatie

MONITORING EN BEHEER VAN DE KWELDERWERKEN IN FRIESLAND EN GRONINGEN

MONITORING EN BEHEER VAN DE KWELDERWERKEN IN FRIESLAND EN GRONINGEN MONITORING EN BEHEER VAN DE KWELDERWERKEN IN FRIESLAND EN GRONINGEN 1960-2008 Werkgroep Onderzoek Kwelderwerken (WOK): IMARES, Wageningen UR: K.S. Dijkema, W.E. van Duin Rijkswaterstaat, Dienst Noord-Nederland

Nadere informatie

Jaarrapportage 2007: vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en referentiegebied west-groningen

Jaarrapportage 2007: vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en referentiegebied west-groningen Jaarrapportage 27: vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en referentiegebied west-groningen Willem van Duin, Kees Dijkema & Piet-Wim van Leeuwen Maart 28 Wageningen IMARES levert kennis die nodig

Nadere informatie

Friese en Groninger Kwelderwerken: Monitoring en beheer

Friese en Groninger Kwelderwerken: Monitoring en beheer Friese en Groninger Kwelderwerken: Monitoring en beheer 1960 2014 W.E. van Duin, H. Jongerius, A. Nicolai, J.J. Jongsma, A. Hendriks & C. Sonneveld WOt-technical report 68 Friese en Groninger kwelderwerken:

Nadere informatie

MONITORING EN BEHEER VAN DE KWELDERWERKEN IN FRIESLAND EN GRONINGEN

MONITORING EN BEHEER VAN DE KWELDERWERKEN IN FRIESLAND EN GRONINGEN MONITORING EN BEHEER VAN DE KWELDERWERKEN IN FRIESLAND EN GRONINGEN 1960-2006 Werkgroep Onderzoek Kwelderwerken (WOK): Wageningen IMARES, Texel: K.S. Dijkema Rijkswaterstaat, Leeuwarden: A. Nicolai Rijkswaterstaat,

Nadere informatie

Programma 2: Kwelders en Parelsnoer

Programma 2: Kwelders en Parelsnoer Programma 2: Kwelders en Parelsnoer Kwelders vormen een onmisbare schakel tussen de zoute Waddenzee en het zoete binnenland. Er groeien zeldzame zoutminnende planten, en tal van wadvogels strijken er neer

Nadere informatie

Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west-groningen: Jaarrapportage 2011

Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west-groningen: Jaarrapportage 2011 Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west-groningen: Jaarrapportage 2011 W.E. van Duin, K.S. Dijkema & P.-W. van Leeuwen Rapportnummer: C010/12 Publicatiedatum: januari

Nadere informatie

Kweldervegetatie op Ameland: effecten van veranderingen in de maaiveldhoogte van Nieuwlandsrijd en De Hon

Kweldervegetatie op Ameland: effecten van veranderingen in de maaiveldhoogte van Nieuwlandsrijd en De Hon monitoring effecten bodemdaling Ameland-Oost april 25 Kweldervegetatie op Ameland: effecten van veranderingen in de maaiveldhoogte van Nieuwlandsrijd en De Hon Kees S. Dijkema, Willem E. van Duin en Han

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west- Groningen: Jaarrapport 2013

IMARES Wageningen UR. Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west- Groningen: Jaarrapport 2013 Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west- Groningen: Jaarrapport 213 W.E. van Duin, P.-W. van Leeuwen & C. Sonneveld Rapport C26/14 IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west- Groningen: Jaarrapport 2014

IMARES Wageningen UR. Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west- Groningen: Jaarrapport 2014 Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west- Groningen: Jaarrapport 214 W.E. van Duin & C. Sonneveld Rapport C34/15 IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute for Marine Resources

Nadere informatie

Biobouwers als kustbeschermers: groene fantasie of fantastisch groen? Luca van Duren

Biobouwers als kustbeschermers: groene fantasie of fantastisch groen? Luca van Duren Biobouwers als kustbeschermers: groene fantasie of fantastisch groen? Luca van Duren 23 maart 2011 Wat zijn biobouwers? Organismen die direct of indirect hun omgeving zo veranderen dat ze hiermee het habitat

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied West-Groningen: Jaarrapport 2015

IMARES Wageningen UR. Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied West-Groningen: Jaarrapport 2015 Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied West-Groningen: Jaarrapport 215 W.E. van Duin & C. Sonneveld Rapport C41/16 IMARES Wageningen UR (Imares - Institute for Marine Resources

Nadere informatie

Monitoring en beheer van de kwelderwerken in Friesland en Groningen

Monitoring en beheer van de kwelderwerken in Friesland en Groningen Monitoring en beheer van de kwelderwerken in Friesland en Groningen 1960-2007 Rapport in het kader van het WOT programma Informatievoorziening Natuur i.o. (WOT IN) K.S. Dijkema W.E. van Duin A. Nicolai

Nadere informatie

Het sediment-delend systeem als ruggengraad van de Wadden-kust. Bert van der Valk, Albert Oost, Zheng Bing Wang, Edwin Elias, Ad van der Spek e.a.

Het sediment-delend systeem als ruggengraad van de Wadden-kust. Bert van der Valk, Albert Oost, Zheng Bing Wang, Edwin Elias, Ad van der Spek e.a. Het sediment-delend systeem als ruggengraad van de Wadden-kust Bert van der Valk, Albert Oost, Zheng Bing Wang, Edwin Elias, Ad van der Spek e.a. het Waddensysteem Kust Noord-Holland Waddeneilanden Zeegaten,

Nadere informatie

Natuurbeheer van kwelders

Natuurbeheer van kwelders Foto 1. De onbeweide jonge kwelder op Schiermonnikoog. De plots (de afstand tussen de paaltjes is 2 m) tonen het effect van vijf jaar uitsluiten van hazen en ganzen (rechts) en uitsluiten van alleen ganzen

Nadere informatie

Vijftig jaar monitoring en beheer van de Friese en Groninger kwelderwerken:

Vijftig jaar monitoring en beheer van de Friese en Groninger kwelderwerken: 229 Vijftig jaar monitoring en beheer van de Friese en Groninger kwelderwerken: 1960-2009 K.S. Dijkema, W.E. van Duin, E.M. Dijkman, A. Nicolai, H. Jongerius, H. Keegstra, L. van Egmond, H.J. Venema &

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Buitendijkse ontwikkeling Striep, Terschelling: Ecologisch perspectief. Alma V. de Groot, Martin J. Baptist Rapport C037/14

IMARES Wageningen UR. Buitendijkse ontwikkeling Striep, Terschelling: Ecologisch perspectief. Alma V. de Groot, Martin J. Baptist Rapport C037/14 Buitendijkse ontwikkeling Striep, Terschelling: Ecologisch perspectief Alma V. de Groot, Martin J. Baptist Rapport C037/14 IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies)

Nadere informatie

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Datum laag water Lauwersoog Naam Locatie/hulpmiddel Locatie(detail) Begeleiders 19-4-2015 18:06 Heffezand Wad/Schip Op het wad tussen Simonszand en de kust 2-5-2015

Nadere informatie

Kwelderherstel Terschelling

Kwelderherstel Terschelling Kwelderherstel Terschelling Definitief ontwerp Kwelderherstel Terschelling 1-2-2017 M. Teunis, M. Dorenbosch, B. Doedens Rapportnummer 16-254 Ontwerper B. Doedens SLeM (i.o.v. Sense of Place) Frederik

Nadere informatie

Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte

Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte Inauguratiesymposium, 1-2 december 2008, Leeuwarden Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte Dr. Hessel Speelman Dr. Albert Oost Dr. Hanneke Verweij Dr. Zheng Bing Wang Thema s in tijd en ruimte

Nadere informatie

FRIESE EN GRONINGER KWELDERWERKEN: MONITORING EN BEHEER

FRIESE EN GRONINGER KWELDERWERKEN: MONITORING EN BEHEER FRIESE EN GRONINGER KWELDERWERKEN: MONITORING EN BEHEER 1960-2010 Werkgroep Onderzoek Kwelderwerken (WOK): IMARES, Wageningen UR: K.S. Dijkema, W.E. van Duin, E.M. Dijkman Rijkswaterstaat, Dienst Noord-Nederland

Nadere informatie

Eénjarige pioniervegetaties van slik- en zandgebieden met Salicornia en andere zoutminnende soorten (H1310) Verkorte naam: Zilte pionierbegroeiingen

Eénjarige pioniervegetaties van slik- en zandgebieden met Salicornia en andere zoutminnende soorten (H1310) Verkorte naam: Zilte pionierbegroeiingen Eénjarige pioniervegetaties van slik- en zandgebieden met Salicornia en andere zoutminnende soorten (H1310) Verkorte naam: Zilte pionierbegroeiingen 1. Status Habitatrichtlijn Bijlage I (inwerkingtreding

Nadere informatie

Begrazing van natuurgebieden

Begrazing van natuurgebieden Begrazing van natuurgebieden Jan Van Uytvanck Knokke 07/12/2017 Thema s 1. Grote grazers in natuurbehoud en beheer 2. Begrazing in de duinen en het Zwin 3. Begrazingsonderzoek Grote herbivoren in natuurbehoud

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken Postbus EK Den Haag

Ministerie van Economische Zaken Postbus EK Den Haag FRIESE EN GRONINGER KWELDERWERKEN: MONITORING EN BEHEER 1960-2014 W.E. van Duin, H. Jongerius, A. Nicolai, J.J. Jongsma, A. Hendriks & C. Sonneveld Rapport C042/16 IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Opslibbing en vegetatie kwelder Ameland-Oost; Jaarrapportage Alma V. de Groot en Willem E. van Duin Rapport C082.

IMARES Wageningen UR. Opslibbing en vegetatie kwelder Ameland-Oost; Jaarrapportage Alma V. de Groot en Willem E. van Duin Rapport C082. Opslibbing en vegetatie Ameland-Oost; Jaarrapportage 2013 Alma V. de Groot en Willem E. van Duin Rapport C082.14 IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies) Opdrachtgever:

Nadere informatie

Beheeradvies De Schorren, Texel

Beheeradvies De Schorren, Texel Beheeradvies De Schorren, Texel OBN-Deskundigenteam Duin- en Kustlandschap Foto: Natuurmonumenten Peter Esselink Alma de Groot Ernst Lofvers Chris Bakker Ralph Temmink Tjisse van der Heide Sander Terlouw

Nadere informatie

Toepassing van het vegetatiemodel EMOE voor de introductie van een gedempt getij in de Lauwersmeer

Toepassing van het vegetatiemodel EMOE voor de introductie van een gedempt getij in de Lauwersmeer Toepassing van het vegetatiemodel EMOE voor de introductie van een gedempt getij in de Lauwersmeer Rapport 2006-102 Carlo van de Rijt Peter Esselink Toepassing van het vegetatiemodel EMOE voor de introductie

Nadere informatie

Verkenning afslag Eems-Dollardkwelders

Verkenning afslag Eems-Dollardkwelders in samenwerking met Verkenning afslag Eems-Dollardkwelders PUCCIMAR-rapport 02 A&W-rapport 1574 in opdracht van Verkenning afslag Eems-Dollardkwelders PUCCIMAR rapport 02 A&W rapport 1574 P. Esselink

Nadere informatie

Kennis voor Klimaat en de Waddenzee

Kennis voor Klimaat en de Waddenzee Kennis voor Klimaat en de Waddenzee Reflectie Waddenacademie en de functie ervan in de Kennishuishouding van het Waddengebied Hessel Speelman Amersfoort; 7 april 2011 Onderwerpen reflectieve presentatie

Nadere informatie

Wad nou Kwelder? - Golfdemping door kwelders gekoppeld aan beleid en beheer -

Wad nou Kwelder? - Golfdemping door kwelders gekoppeld aan beleid en beheer - Wad nou Kwelder? - Golfdemping door kwelders gekoppeld aan beleid en beheer - Afstudeerrapport Bas Effing Universiteit Twente Enschede, augustus 2005 Colofoon Titel Subtitel Auteur Status : Wad nou Kwelder?

Nadere informatie

KWELDERS EN SCHORREN in de Kaderrichtlijn Water

KWELDERS EN SCHORREN in de Kaderrichtlijn Water Ministerie van Verkeer en Waterstaat opq KWELDERS EN SCHORREN in de Kaderrichtlijn Water ontwikkeling van Potentiële Referenties en van Potentiële Goede Ecologische Toestanden 30 september 2005 RIKZ/2005.020

Nadere informatie

1320: Slijkgrasvelden

1320: Slijkgrasvelden Herstelstrategie H13 1320: Slijkgrasvelden Smits, N.A.C., P.A. Slim & H.F. van Dobben Leeswijzer Dit document start met de kenschets uit het profieldocument (paragraaf 1) en geeft daarna een overzicht

Nadere informatie

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Datum Naam Locatie/hulpmiddel Locatie(detail) Begeleiders 19-4-2015 Heffezand Wad/Schip Op het wad tussen Simonszand en de kust 2-5-2015 Eiland Emo en Menko Kwelder

Nadere informatie

1310B: Zilte pionierbegroeiingen (Zeevetmuur

1310B: Zilte pionierbegroeiingen (Zeevetmuur Herstelstrategie H1310 1310B: Zilte pionierbegroeiingen (Zeevetmuur vetmuur) Smits, N.A.C., P.A. Slim & H.F. van Dobben Leeswijzer Dit document start met de kenschets uit het profieldocument (paragraaf

Nadere informatie

Monitoring bodemdaling Ameland. Grote rapportage 2011

Monitoring bodemdaling Ameland. Grote rapportage 2011 Monitoring bodemdaling Ameland Grote rapportage 2011 Voorspellingen Geomorfologie, Wad, Kwelders en Duinen Geschiedenis vanaf 1986 Luchtfoto van centrum bodemdalingsgebied Prognoses Bodemdaling Prediction

Nadere informatie

2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 3 6 11 1 12 7 1 2 5 4 3 9 10 8 18 20 21 22 23 24 25 26 28

Nadere informatie

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 1 12 7 3 1 6 2 5 4 3 11 9 10 8 18 20 21 22 23 24 26 28 30

Nadere informatie

1 > Herziening referenties en doelen Kaderrichtlijn Water voor Zeegras en Kwelders in K2, 02 en AA32 watertypen

1 > Herziening referenties en doelen Kaderrichtlijn Water voor Zeegras en Kwelders in K2, 02 en AA32 watertypen Herziening referenties en doelen Kaderrichtlijn Water voor Zeegras en Kwelders in K2, 02 en AA32 watertypen D. Wielakker A. Bak J.M. Reitsma 1 > Bureau Waardenburg bv Adviseurs voor ecologie & milieu Herziening

Nadere informatie

Jaap de Vlas Voorzitter Begeleidingscommissie Monitoring Bodemdaling Ameland. Bodemdalingsstudie

Jaap de Vlas Voorzitter Begeleidingscommissie Monitoring Bodemdaling Ameland. Bodemdalingsstudie Jaap de Vlas Voorzitter Begeleidingscommissie Monitoring Bodemdaling Ameland Bodemdalingsstudie 1986-2011 Stuifdijk 1882 Hon Oerd Neerlands Reid Ameland met daling Duinvalleien Stuifdijk 1882 Hon Oerd

Nadere informatie

1. Status. 2. Kenschets. 3. Definitie. H1310 versie 1 sept 2008.doc. Habitatrichtlijn Bijlage I (inwerkingtreding 1994)

1. Status. 2. Kenschets. 3. Definitie. H1310 versie 1 sept 2008.doc. Habitatrichtlijn Bijlage I (inwerkingtreding 1994) Dit profiel dient gelezen, geïnterpreteerd en gebruikt te worden in combinatie met de leeswijzer, waarin de noodzakelijke uitleg van de verschillende paragrafen vermeld is. Eénjarige pioniersvegetaties

Nadere informatie

Begrazing voor biodiversiteit

Begrazing voor biodiversiteit Begrazing voor biodiversiteit In terrestrische ecosystemen Chris Smit Community and Conservation Ecology University of Groningen 1 2 Begrazing in NL Hoofddoel Vergroten heterogeniteit en biodiversiteit

Nadere informatie

Morfologie kwelders en. platen Balgzand

Morfologie kwelders en. platen Balgzand Morfologie kwelders en platen Balgzand Autonome ontwikkeling Hoogwatervluchtplaatsen Werkdocument RIKZ/AB - 99.607x ir. B.B. van Marion December 1999 Samenvatting In het kader van het project GRADIËNTEN

Nadere informatie

Een Dijk van een Kwelder. Een verkenning naar de golfreducerende werking van kwelders. Meer informatie:

Een Dijk van een Kwelder. Een verkenning naar de golfreducerende werking van kwelders. Meer informatie: Alterra is onderdeel van de internationale kennisorganisatie Wageningen UR (University & Research centre). De missie is To explore the potential of nature to improve the quality of life. Binnen Wageningen

Nadere informatie

De toepassingen van vegetatiekarteringen A.S. Kers, Rijkswaterstaat, AGI. In: Geonieuws 2006-2. p.11-14

De toepassingen van vegetatiekarteringen A.S. Kers, Rijkswaterstaat, AGI. In: Geonieuws 2006-2. p.11-14 De toepassingen van vegetatiekarteringen A.S. Kers, Rijkswaterstaat, AGI. In: Geonieuws 2006-2. p.11-14 Rijkswaterstaat heeft voor beheer- en beleidsevaluatie behoefte aan ruimtelijk ecologische informatie

Nadere informatie

Sleutelprocessen in een natuurlijke Waddenzee Han Olff & Theunis Piersma Rijksuniversiteit Groningen

Sleutelprocessen in een natuurlijke Waddenzee Han Olff & Theunis Piersma Rijksuniversiteit Groningen Sleutelprocessen in een natuurlijke Waddenzee Han Olff & Theunis Piersma Rijksuniversiteit Groningen Growth of the world human population over last 10,000 yrs Campbell & Reese 2008 Hoofdthema s Sleutelprocessen

Nadere informatie

Invloed van menselijke ingrepen en klimaatsverandering op de evolutie van zoet-zoutwaterverdeling in het Vlaamse kustgebied

Invloed van menselijke ingrepen en klimaatsverandering op de evolutie van zoet-zoutwaterverdeling in het Vlaamse kustgebied Invloed van menselijke ingrepen en klimaatsverandering op de evolutie van zoet-zoutwaterverdeling in het Vlaamse kustgebied Luc Lebbe Onderzoeksgroep Grondwatermodellering Vakgebied Geologie en Bodemkunde

Nadere informatie

Kwelderwal voor Delfzijl. indicaties voor ontwerp, kosten en ecologische potenties

Kwelderwal voor Delfzijl. indicaties voor ontwerp, kosten en ecologische potenties Kwelderwal voor Delfzijl indicaties voor ontwerp, kosten en ecologische potenties Kwelderwal voor Delfzijl indicaties voor ontwerp, kosten en ecologische potenties Caroline Gautier Pieter van Geer Jan

Nadere informatie

Natuurherstel in Duinvalleien

Natuurherstel in Duinvalleien Natuurherstel in Duinvalleien Kan het natuurlijker? A.P.Grootjans@rug.nl 1 Universiteit Groningen, IVEM 2 Radboud Universiteit Nijmegen Opbouw lezing Hydrologisch systeem van een duinvallei Relatie hydrologie,

Nadere informatie

van de Waddenzee Visie kwelderontwikkeling in het Noord-Hollands deel jklmnopq Dr. K. Essink en Dr. J. de Vlas Rapport RIKZ/2000.

van de Waddenzee Visie kwelderontwikkeling in het Noord-Hollands deel jklmnopq Dr. K. Essink en Dr. J. de Vlas Rapport RIKZ/2000. Ministerie van Verkeer en Waterstaat jklmnopq Rijksinstituut voor Kust en Zee/RIKZ Visie kwelderontwikkeling in het Noord-Hollands deel van de Waddenzee Dr. K. Essink en Dr. J. de Vlas Rapport RIKZ/2000.054

Nadere informatie

Kwelderwerken Friesland en Groningen 1996

Kwelderwerken Friesland en Groningen 1996 Toelichting bij de vegetatiekartering Kwelderwerken Friesland en Groningen 1996 op basis van false colour luchtfoto s 1:10.000 door: J.M.Reitsma Rapportnummer: MDGAE-9827 Delft, mei 1998 COLOFON Opdrachtgever

Nadere informatie

Opslibbing en vegetatie kwelder Ameland-Oost, jaarrapportage 2015

Opslibbing en vegetatie kwelder Ameland-Oost, jaarrapportage 2015 Opslibbing en vegetatie kwelder Ameland-Oost, jaarrapportage 2015 Auteur(s): Alma de Groot, Marin van Regteren, Babeth van der Weide IMARES rapport C049/16 Opslibbing en vegetatie kwelder Ameland-Oost,

Nadere informatie

EFFECTEN VAN BODEMDALING DOOR GASWINNING IN DE WADDENZEE

EFFECTEN VAN BODEMDALING DOOR GASWINNING IN DE WADDENZEE EFFECTEN VAN BODEMDALING DOOR GASWINNING IN DE WADDENZEE Albert P. Oost 1 & Kees S. Dijkema 2 IBN rapport 025 1 Universiteit Utrecht, Fac. Aardwetenschappen, Postbus 80021, 508 TA Utrecht 2 DLO-Instituut

Nadere informatie

Wadden in tijden van Klimaatverandering

Wadden in tijden van Klimaatverandering Wadden in tijden van Klimaatverandering Lezingen Serie Waddenacademie 26 oktober 2015 Vlieland Pier Vellinga Universiteit Wageningen, Voorzitter van het Nationaal Onderzoekprogramma Kennis voor klimaat

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west- Groningen: Evaluatie

IMARES Wageningen UR. Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west- Groningen: Evaluatie Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west- Groningen: Evaluatie 27-212 W.E. van Duin, K.S. Dijkema, P.-W. van Leeuwen & C. Sonneveld Rapport C82/13 IMARES Wageningen UR

Nadere informatie

Preadvies Duin- en Kustlandschap

Preadvies Duin- en Kustlandschap Preadvies Duin- en Kustlandschap S.M. Arens, A.B. van den Burg, P. Esselink, A.P. Grootjans, P.D. Jungerius, A.M. Kooijman, C. de Leeuw, M. Löffler, M. Nijssen, A.P. Oost, H.H. van Oosten, P.J. Stuyfzand,

Nadere informatie

Onderzoek naar de oorzaken van achteruitgang van de kluut en de visdief als broedvogels op Balgzand

Onderzoek naar de oorzaken van achteruitgang van de kluut en de visdief als broedvogels op Balgzand Onderzoek naar de oorzaken van achteruitgang van de kluut en de visdief als broedvogels op Balgzand Tetje Falentijn-Groot Fabian Baartman Hogeschool Van Hall-Larenstein In opdracht van: Landschap Noord-Holland

Nadere informatie

Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte

Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte Dr. H.(Hessel) Speelman (portfolio Geowetenschap Waddenacademie) Met bijdragen van : Edwin Elias; Albert Oost; Bogdan Orlic; Hanneke Verweij; Peter Vos;

Nadere informatie

De zoute inval. Het Groene Strand Herstel zilte invloed

De zoute inval. Het Groene Strand Herstel zilte invloed 01 De zoute inval Het Groene Strand Herstel zilte invloed Het Groene Strand is een langgerekte vallei tussen twee zeerepen aan de westkant van Terschelling. In het midden van de vallei loopt een geul die

Nadere informatie

Klimaatverandering en de Wadden: bedreiging of een kans? Inauguratiesymposium Waddenacademie 1 en 2 december 2008 Leeuwarden

Klimaatverandering en de Wadden: bedreiging of een kans? Inauguratiesymposium Waddenacademie 1 en 2 december 2008 Leeuwarden Klimaatverandering en de Wadden: bedreiging of een kans? Inauguratiesymposium Waddenacademie 1 en 2 december 2008 Leeuwarden Overstromingsgebied bij NAP -6.0 m Waddenzee Markermeer A7 A9 A6 Amsterdam A2

Nadere informatie

Inhoud van deze presentatie

Inhoud van deze presentatie 1 Inhoud van deze presentatie 1. Onderzoekskader en methoden 2. Invloed van de sedimentologie op strandprocessen 3. Sediment analyses van het inter-getijden gebied 4. Geologische opbouw van het strand

Nadere informatie

Ontwikkeling van eilandstaarten

Ontwikkeling van eilandstaarten Ontwikkeling van eilandstaarten Geomorfologie, waterhuishouding en vegetatie Alma V. de Groot Albert P. Oost Roos M. Veeneklaas Evert Jan Lammerts Willem E. van Duin Bregje K. van Wesenbeeck Elze M. Dijkman

Nadere informatie

Document PAS-analyse Herstelstrategieën voor de Waddenzee

Document PAS-analyse Herstelstrategieën voor de Waddenzee Document PAS-analyse Herstelstrategieën voor de Waddenzee Tweede Kamer, december 2013 Gebiedsanalyse Waddenzee TK 20131202.doc De volgende habitattypen en soorten worden in dit document behandeld: Habitattypen:

Nadere informatie

Natuurherstel en ontwikkeling op de overgang van zoet naar zout

Natuurherstel en ontwikkeling op de overgang van zoet naar zout Verslag excursie Subgroep Realisatie, 24 september 2009. Natuurherstel en ontwikkeling op de overgang van zoet naar zout We waren deze keer met een relatief kleine groep. We werden begeleid door Jeroen

Nadere informatie

Inventarisatie monitoringbehoefte

Inventarisatie monitoringbehoefte Bijlage B. Inventarisatie monitoringbehoefte De bijlage geeft in tabelvorm de totale monitoringbehoefte weer voor Deltaprogramma Waddengebied, zoals in de afzonderlijke Hoofdstukken is beargumenteerd.

Nadere informatie

Jaarrapportage 2007: vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en referentiegebied west-groningen

Jaarrapportage 2007: vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en referentiegebied west-groningen Jaarrapportage 07: vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en referentiegebied west-groningen Willem van Duin, Kees Dijkema & Piet-Wim van Leeuwen Maart 08 ~slnutelor Marine Resources and Eco~S1em

Nadere informatie

De kwelder als golfbreker?

De kwelder als golfbreker? De kwelder als golfbreker? Alternatieve kustverdediging in de Dollard Definitief februari 12 Steffan Doornbos Auke de Vlas Leeuwarden, 06-02-2012 De kwelder als golfbreker? Alternatieve kustverdediging

Nadere informatie

Dynamische Delta. Bewoonbaar, leefbaar en veilig door natuurlijke processen.

Dynamische Delta. Bewoonbaar, leefbaar en veilig door natuurlijke processen. Dynamische Delta Bewoonbaar, leefbaar en veilig door natuurlijke processen. 1 Colofon Dynamische Delta - bewoonbaar, leefbaar en veilig door natuurlijke processen. Prijsvraag Nederland Deltaland Auteur:

Nadere informatie

Vegetatieontwikkeling westelijk deel Schor van Waarde (Westerschelde)

Vegetatieontwikkeling westelijk deel Schor van Waarde (Westerschelde) Vegetatieontwikkeling westelijk deel Schor van Waarde (Westerschelde) 1981 2006 1 2 Colofon A.M. van der Pluijm D.J. de Jong 2008 Werkdocument Rijkswaterstaat, Dienst Zeeland Middelburg Foto voorpagina:

Nadere informatie

De Schelde, een globale schets: Geomorfologie van de Schelde

De Schelde, een globale schets: Geomorfologie van de Schelde De Schelde, een globale schets: Geomorfologie van de Schelde Jean Jacques Peters Raadgevend ingenieur - rivierenspecialist V.U. Brussel - Vakgroep Waterbouwkunde en Hydrologie Geomorfologie van de Schelde

Nadere informatie

Onderzoek-natuur. natuurdoeltypen

Onderzoek-natuur. natuurdoeltypen Onderzoek-natuur natuurdoeltypen Inhoud Algemeen Opbouw handboek Opdracht SynBioSys Wat handige links Een natuurdoeltype is een in het natuurbeleid nagestreefd type ecosysteem dat een bepaalde biodiversiteit

Nadere informatie

Waddengebied in tijden van klimaatverandering

Waddengebied in tijden van klimaatverandering Waddengebied in tijden van klimaatverandering Oerol college cyclus Terschelling 14 Juni 2016 Pier Vellinga Universiteit Wageningen Vrije Universiteit Nationaal Onderzoekprogramma Kennis voor klimaat (2007-2015)

Nadere informatie

Proefverkweldering Noard-Fryslân Bûtendyks. Evaluatie kwelderherstel 2000-2005

Proefverkweldering Noard-Fryslân Bûtendyks. Evaluatie kwelderherstel 2000-2005 Proefverkweldering Noard-Fryslân Bûtendyks Evaluatie kwelderherstel 2-25 Proefverkweldering Noard-Fryslân Bûtendyks Evaluatie kwelderherstel 2-25 W.E. van Duin P. Esselink 2 D. Bos 3 R. Klaver 3 G. Verweij

Nadere informatie

Ecologisch herstel van twee nieuwe beektrajecten in de bovenlopen van de Kleine Nete

Ecologisch herstel van twee nieuwe beektrajecten in de bovenlopen van de Kleine Nete Ecologisch herstel van twee nieuwe beektrajecten in de bovenlopen van de Kleine Nete Alain De Vocht Centrum voor Milieukunde, Universiteit Hasselt, Agoralaan, Geb. D, 3590 Diepenbeek, Belgium alain.devocht@uhasselt.be

Nadere informatie

De inrichting en het beheer van de kwelders sluit aan bij het Kwelderherstelprogramma Groningen.

De inrichting en het beheer van de kwelders sluit aan bij het Kwelderherstelprogramma Groningen. Beschrijving kwelderherstelmaatregelen 1 1.1 Inleiding Aan de noordkust van Groningen heeft Groningen Seaports, mede ten behoeve van RWE, circa 24 ha. kwelders aangekocht. Door aankoop van de kwelders

Nadere informatie

Natura 2000 Beheerplan: Toetsing Bestaand Gebruik

Natura 2000 Beheerplan: Toetsing Bestaand Gebruik Sander Jonker RWS Waterdienst Natura 2000 Beheerplan: Toetsing Bestaand Gebruik Waddenzee en Noordzeekustzone Opzet presentatie 2 Toetsingskader Hoe en waarom wordt er getoetst? scenario s Stappenplan

Nadere informatie

EFFECTEN VAN GRAZERS OP BELANGRIJKE KWELDER PROCESSEN

EFFECTEN VAN GRAZERS OP BELANGRIJKE KWELDER PROCESSEN Samenvatting INTRODUCTIE Een groot deel van het landoppervlak op aarde is bedekt met graslanden en deze worden doorgaans door zowel inheemse diersoorten als door vee begraasd. Dit leidt vaak tot een zeer

Nadere informatie

Beweging van zeezoogdieren in de Noordzee

Beweging van zeezoogdieren in de Noordzee Beweging van zeezoogdieren in de Noordzee Geert Aarts In samenwerking met Sophie Brasseur, Roger Kirkwood, Peter Reijnders, Steve Geelhoed, Meike Scheidat en vele anderen... Waarom bewegen? Geert Aarts

Nadere informatie

Opbouw presentatie. Kansen voor waterplanten langs de Rijntakken. 15 december 2011 Gerben van Geest Deltares. - Achtergrond;

Opbouw presentatie. Kansen voor waterplanten langs de Rijntakken. 15 december 2011 Gerben van Geest Deltares. - Achtergrond; Opbouw presentatie - Achtergrond; Kansen voor waterplanten langs de Rijntakken - Sturende factoren voor waterplanten; - Uitleg KRW-tool. 15 december 11 Gerben van Geest Deltares Achtergrond: Maatregelen

Nadere informatie

NEDERLANDS TIJDSCHRIFT VOOR VELDBIOLOGIE OPGERICHT DOOR E. HEIMANS, J. JASPERS Jr EN JAC. P. THIJSSE ROODW1EREN VAN DE KWELDERS VAN TERSCHELLING

NEDERLANDS TIJDSCHRIFT VOOR VELDBIOLOGIE OPGERICHT DOOR E. HEIMANS, J. JASPERS Jr EN JAC. P. THIJSSE ROODW1EREN VAN DE KWELDERS VAN TERSCHELLING SEPTEMBER 1955 JAARGANG 58, AFL. 9 * r NEDERLANDS TIJDSCHRIFT VOOR VELDBIOLOGIE OPGERICHT DOOR E. HEIMANS, J. JASPERS Jr EN JAC. P. THIJSSE ROODW1EREN VAN DE KWELDERS VAN TERSCHELLING C. DEN HARTOG. (Hugo

Nadere informatie

KWELDERONTWIKKELING IN HET NOORD-HOLLANDSE DEEL VAN DE WADDENZEE: BOUWSTENEN VOOR EEN VISIE M.B.T. MENSELIJK INGRIJPEN.

KWELDERONTWIKKELING IN HET NOORD-HOLLANDSE DEEL VAN DE WADDENZEE: BOUWSTENEN VOOR EEN VISIE M.B.T. MENSELIJK INGRIJPEN. Werkdocument Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat Rijksinstituut voor Kust en Zee/RIKZ Aan Deelnemers aan de workshop "Kwelderontwikkeling in het Noord- Hollandse deel

Nadere informatie

Kustlijnzorg in Nederland

Kustlijnzorg in Nederland Kustlijnzorg in Nederland Aanleiding, uitvoering en ontwikkeling 25 september 2017 Harry de Looff RWS-WVL Inhoud Waarom Kustlijnzorg? Wat en hoe Kustlijnzorg? Ontwikkelingen en vragen 2 RWS INFORMATIE

Nadere informatie

Begrazing op kwelders

Begrazing op kwelders Begrazing op kwelders Wat voor positieve en negatieve effecten brengt begrazing op kwelders met zich mee? Auteur: Opleiding: Vera Odijk Kust & Zee Management Van Hall Larenstein Datum: Februari 2011 Begeleider:

Nadere informatie

1998 en 1999: vondst dijkjes uit begin jaartelling Dongjum en Peins

1998 en 1999: vondst dijkjes uit begin jaartelling Dongjum en Peins Cursus Seniorenacademie najaar 2015 Wonen op terpen en wierden. De archeologie van het Noord-Nederlandse kustgebied 2. Bestaansmogelijkheden en economie Annet Nieuwhof 1998 en 1999: vondst dijkjes uit

Nadere informatie

Eco-hydrologische aspecten van beheer op landschapsniveau; Duinvalleien op de Waddeneilanden

Eco-hydrologische aspecten van beheer op landschapsniveau; Duinvalleien op de Waddeneilanden Eco-hydrologische aspecten van beheer op landschapsniveau; Duinvalleien op de Waddeneilanden Ab Grootjans, Rijksuniversiteit Groningen/ Radboud Universiteit Nijmegen E-mail; A.P.Grootjans@rug.nl Groenknolorchis

Nadere informatie

Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte

Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte Dr. H.(Hessel) Speelman (portfolio Geowetenschap Waddenacademie) Met bijdragen van : Edwin Elias; Albert Oost; Bogdan Orlic; Hanneke Verweij; Peter Vos;

Nadere informatie

Leven met de natuur van de Westerschelde, een ander natuur beleid

Leven met de natuur van de Westerschelde, een ander natuur beleid Leven met de natuur van de Westerschelde, een ander natuur beleid O P W E G N A A R E E N N A T U U R L I J K E S T A A T V A N O N T W I K K E L I N G V A N D E W E S T E R S C H E L D E N O O D Z A K

Nadere informatie

Kustlijn van de Noordzee

Kustlijn van de Noordzee International Wadden Sea School www.iwss.org 150.000 jaar geleden - 150.000 jaar geleden was het hele Noordzeebekken bedekt met een dikke ijslaag: dit was de Saale ijstijd. - Alle zeewater was in gletsjers

Nadere informatie

Hartelijk welkom, strategie bijeenkomst duurzaam toerisme Werelderfgoed Waddenzee

Hartelijk welkom, strategie bijeenkomst duurzaam toerisme Werelderfgoed Waddenzee Hartelijk welkom, strategie bijeenkomst duurzaam toerisme Werelderfgoed Waddenzee Werelderfgoed Waddenzee El 2 Natuur Werelderfgoed Waddenzee June 2009: Inschrijving Duits-Ndl Waddenzee Opdracht hierbij

Nadere informatie