Inhaalbeweging economie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhaalbeweging economie"

Transcriptie

1 Inhaalbeweging economie Inleiding Voor de inhaalbeweging economie bestaan er vijf documenten 1 Dit algemeen document dat een volledige beschrijving geeft van wat van leerlingen verwacht wordt als ze beslissen om de overstap te maken van een richting zonder het vak economie naar een richting met het vak economie en dit op gelijk welk tijdstip wanneer die overgang mogelijk is. Per mogelijk tijdstip van overstap staat volledig beschreven wat de inhaalbeweging precies inhoudt. Er zijn zes onderdelen waarvoor een inhaalbeweging mogelijk is: i. Begrippen ii. Onderzoekscompetentie iii. Dubbel boekhouden iv. Basisrekenvaardigheden v. Grafieken vi. Leerinhouden (leerplandoelstellingen) Voor de laatste drie onderdelen zijn de doelstellingen genummerd. Deze nummers staan vast en dienen dus niet als opsomming. Afhankelijk van het tijdstip dat je overstapt zul je bepaalde nummers van doelstellingen al dan niet moet inhalen. Dit document kun je vinden op de website van de school: 2 De inhaalcursus economie waarin per onderdeel van inhaalbeweging staat beschreven wat je moet kennen. De nummering van de laatste drie onderdelen komt overeen met de nummering in het algemeen document. Zo kun je gemakkelijk terugvinden hoe het bereiken van een bepaalde doelstelling kan ingevuld worden. Dit document kun je vinden op de website van de school: 3 Het document Inhaalcursus economie begrippen uit alle uitgaven economix.pdf. Dit document kun je vinden op de website van de school: 4 De brochure Onderzoekscompetentie.pdf. Deze brochure heb je als leerling van Sint- Paulus al ontvangen of kun je raadplegen via de elektronische leeromgeving. Als nieuwe leerling van Sint-Paulus, zul je deze brochure moeten vragen op het secretariaat van de campus. 5 De vakantietaak is een middel om na te gaan of je alle onderdelen van de inhaalbeweging hebt uitgevoerd. De nummering van de opdrachten van de laatste drier onderdelen komt overeen met de nummering in het algemeen document en in de instapcursus. Op die manier kun je makkelijk terugvinden op welke doelstelling of wel vaardigheid of leerinhoud de toepassing betrekking heeft. Dit document zal je ter beschikking gesteld worden door de directie of het secretariaat van de campus. Dit document moet ingediend worden op plaats en tijdstip zoals beschreven verder in dirt document. De inhaalbeweging economie is een hulpmiddel om voor een vlotte overgang te zorgen naar een richting met het vak economie. We hopen dan ook dat leerlingen die deze stap willen zetten de richtlijnen volgen en de vakantietaak met de nodige ernst aanpakken. Zoniet zou het vlot volgen van de lessen economie voor problemen kunnen zorgen met alle gevolgen voor de resultaten vandien. Leerlingen die onvoldoende scoren op (bepaalde onderdelen van) de vakantietaak zullen extra remediëringstaken moeten maken, al dan niet op school.

2 Overgang van 3 zonder economie naar 3 met economie Overgang in de loop van het eerste trimester Als je in de loop van het eerste trimester wilt overstappen van een studierichting zonder economie naar de studierichting economie, kun je onmiddellijk aansluiten. Je moet zelfstandig de al geziene leerstof inhalen. Je kunt bij het verwerken van deze leerstof extra uitleg vragen aan je leerkracht economie. Spreek hiervoor je leerkracht economie aan. Je leerkracht economie zal je ook een aangepaste taak geven om na te gaan of je deze leerstof voldoende beheerst. Deze taak moet je aan je leerkracht economie afgeven op een onderling afgesproken datum die ook in je schoolagenda zal worden genoteerd. Het resultaat wordt via de

3 Overgang van 3 zonder economie naar 3 met economie Overgang na het eerste trimester Als je na het eerste trimester wilt overstappen van een studierichting zonder economie naar de studierichting economie, moet je tijdens de kerstvakantie een aangepaste taak maken om na te gaan of je de vereiste vaardigheden en leerinhouden voldoende beheerst om de lessen van het tweede en derde trimester vlot te kunnen volgen. Deze taak moet je op het secretariaat van je campus indienen op de eerste schooldag na de kerstvakantie. Het resultaat wordt via de Doelstellingen die moeten gerealiseerd worden via de taak Begrippen Economix 3 thema 1 vanuit een omschrijving het begrip benoemen. Onderzoekscompetentie de soorten onderzoek en de bijbehorende onderzoeksvragen bepalen; de soorten bronnen in concrete situaties herkennen; de soorten bronnen beoordelen. Dubbel boekhouden de hoofd- en deelrubrieken van de balans opsommen; de balans voor concrete situaties opmaken; ondernemingsactiviteiten betreffende het opstarten van de onderneming registreren op actief- en passiefrekeningen. Basisrekenvaardigheden 1 getallen correct afronden volgens de economische afspraken; 2 het gemiddelde van een reeks getallen berekenen; 3 een percentage van een bepaald getal berekenen; 4 een gegeven procent bij een getal optellen of van een getal aftrekken. Grafieken 1 een lijndiagram lezen; 2 een lijndiagram tekenen op papier. Leerinhouden 1 formuleren dat de onderneming bij de productie van goederen en diensten gebruik maakt van de productiefactoren natuur, arbeid, kapitaal en ondernemerschap; 2 het begrip toegevoegde waarde omschrijven; 3 de werking van het marktmechanisme op de productmarkt beschrijven met behulp van het vraag- en aanbodschema; 4 motieven formuleren die mensen aanzetten tot ondernemen in profit en socialprofitondernemingen; 5 formuleren dat ondernemingen een sociale verantwoordelijkheid hebben ten opzichte van alle stakeholders;

4 Overgang van 3 zonder economie naar 4 met economie Overgang begin schooljaar Als je bij het begin van een nieuw schooljaar wilt overstappen van een studierichting zonder economie naar de studierichting economie, moet je tijdens de zomervakantie een aangepaste taak maken om na te gaan of je de vereiste vaardigheden en leerinhouden voldoende beheerst om de lessen van het vierde jaar vlot te kunnen volgen. Deze taak moet je op het secretariaat van je campus indienen op de eerste schooldag na de zomervakantie. Het resultaat wordt via de Doelstellingen die moeten gerealiseerd worden via de taak Begrippen Economix 3 vanuit een omschrijving het begrip benoemen; Onderzoekscompetentie de soorten onderzoek en de bijbehorende onderzoeksvragen bepalen; de soorten bronnen in concrete situaties herkennen; de soorten bronnen beoordelen; deelvragen bij hoofdvragen formuleren een correcte bronvermelding van een boek voor een bibliografie geven; de soorten onderzoeksmethodes in concrete situaties herkennen; de vormen van rapporteren van een onderzoek opsommen. Dubbel boekhouden de hoofd- en deelrubrieken van de balans opsommen; de balans voor concrete situaties opmaken; de hoofd- en deelrubrieken van een resultatenrekening opsommen; formuleren dat winst het verschil is tussen opbrengsten en kosten; de resultatenrekening voor concrete situaties opmaken en de winst of het verlies bepalen; aan de hand van de balans en de resultatenrekening de liquiditeit, de solvabiliteit en de rendabiliteit van de onderneming berekenen en interpreteren; ondernemingsactiviteiten registreren op actief, passief-, kosten- en opbrengstenrekeningen. Basisrekenvaardigheden 1 getallen correct afronden volgens de economische afspraken; 2 het gemiddelde van een reeks getallen berekenen; 3 een percentage van een bepaald getal berekenen; 4 een gegeven procent bij een getal optellen of van een getal aftrekken; 5 een verhouding van getallen omrekenen in procenten; 6 een procentueel verschil berekenen; 7 berekeningen maken met betrekking tot btw inclusief en btw exclusief. Grafieken 1 een lijndiagram lezen; 2 een lijndiagram tekenen op papier

5 3 een staaf- en kolomdiagram lezen; 4 een staaf- en kolomdiagram tekenen op papier; 5 een cirkeldiagram lezen. Leerinhouden 1 formuleren dat de onderneming bij de productie van goederen en diensten gebruik maakt van de productiefactoren natuur, arbeid, kapitaal en ondernemerschap; 2 het begrip toegevoegde waarde omschrijven; 3 de werking van het marktmechanisme op de productmarkt beschrijven met behulp van het vraag- en aanbodschema; 5 formuleren dat ondernemingen een sociale verantwoordelijkheid hebben ten opzichte van alle stakeholders; 6 verklaringsgronden geven voor loonverschillen bij gelijkaardige functies; 7 de rol van de werknemers- en van de werkgeversorganisaties omschrijven bij het afsluiten van collectieve arbeidsovereenkomsten; 8 het begrip arbeidsproductiviteit omschrijven: 9 formuleren hoe een onderneming de productiviteit kan verhogen; 10 oorzaken en gevolgen geven van werkloosheid 11 voorbeelden geven van werkgelegenheidsbeleid ter bestrijding van de werkloosheid; 13 aangeven hoe de onderneming zich op de markt competitief tracht op te stellen aan de hand van de marketingmix; 14 de belangrijkste componenten van het ondernemingsplan opsommen en kunnen herkennen in concrete situaties; 15 in een break-evengrafiek de break-evenafzet bepalen; 16 de invloed van het conjunctuurverloop op het ondernemingsgebeuren schetsen; 17 de belangrijkste financieringsbronnen definiëren; 18 de ondernemingsvormen eenmanszaak, éénpersoonsvennootschap, bvba en nv omschrijven;

6 Overgang van 4 zonder economie naar 4 met economie Overgang in de loop van het eerste trimester Als je in de loop van het eerste trimester wilt overstappen van een studierichting zonder economie naar de studierichting economie, kun je onmiddellijk aansluiten. Je moet zelfstandig de al geziene leerstof inhalen. Je kunt bij het verwerken van deze leerstof extra uitleg vragen aan je leerkracht economie. Spreek hiervoor je leerkracht economie aan. Je leerkracht economie zal je ook een aangepaste taak geven om na te gaan of je deze leerstof voldoende beheerst. Deze taak moet je aan je leerkracht economie afgeven op een onderling afgesproken datum die ook in je schoolagenda zal worden genoteerd. Het resultaat wordt via de Tijdens de kerstvakantie zul je een tweede taak moeten maken om te kunnen aansluiten bij de lessen van het tweede en derde trimester en eventueel later de derde graad met de richting economie. Deze taak moet op het secretariaat van de campus ingediend worden op de eerste schooldag na de kerstvakantie. Het resultaat wordt via de vakcommentaar in het rapport aan je ouders meegedeeld. Het telt niet voor dagelijks werk. Doelstellingen die moeten gerealiseerd worden via de tweede taak Begrippen Economix 3 vanuit een omschrijving het begrip benoemen. Onderzoekscompetentie 2 de soorten bronnen in concrete situaties herkennen; 3 de soorten bronnen beoordelen; 5 een correcte bronvermelding van een boek voor een bibliografie geven; 7 de vormen van rapporteren van een onderzoek opsommen. Dubbel boekhouden de hoofd- en deelrubrieken van de balans opsommen; de balans voor concrete situaties opmaken; de hoofd- en deelrubrieken van een resultatenrekening opsommen; formuleren dat winst het verschil is tussen opbrengsten en kosten; de resultatenrekening voor concrete situaties opmaken en de winst of het verlies bepalen; aan de hand van de balans en de resultatenrekening de liquiditeit, de solvabiliteit en de rendabiliteit van de onderneming berekenen en interpreteren; ondernemingsactiviteiten registreren op actief, passief-, kosten- en opbrengstenrekeningen. Basisrekenvaardigheden 7 berekeningen maken met betrekking tot btw inclusief en btw exclusief. Grafieken 1 een lijndiagram lezen; 3 een staaf- en kolomdiagram lezen; 4 een staaf- en kolomdiagram tekenen op papier;

7 5 een cirkeldiagram lezen. Leerinhouden 1 formuleren dat de onderneming bij de productie van goederen en diensten gebruik maakt van de productiefactoren natuur, arbeid, kapitaal en ondernemerschap; 2 het begrip toegevoegde waarde omschrijven; 3 de werking van het marktmechanisme op de productmarkt beschrijven met behulp van het vraag- en aanbodschema; 5 formuleren dat ondernemingen een sociale verantwoordelijkheid hebben ten opzichte van alle stakeholders; 6 verklaringsgronden geven voor loonverschillen bij gelijkaardige functies; 7 de rol van de werknemers- en van de werkgeversorganisaties omschrijven bij het afsluiten van collectieve arbeidsovereenkomsten; 8 het begrip arbeidsproductiviteit omschrijven: 9 formuleren hoe een onderneming de productiviteit kan verhogen; 10 oorzaken en gevolgen geven van werkloosheid 11 voorbeelden geven van werkgelegenheidsbeleid ter bestrijding van de werkloosheid; 13 aangeven hoe de onderneming zich op de markt competitief tracht op te stellen aan de hand van de marketingmix; 14 de belangrijkste componenten van het ondernemingsplan opsommen en kunnen herkennen in concrete situaties; 15 in een break-evengrafiek de break-evenafzet bepalen; 16 de invloed van het conjunctuurverloop op het ondernemingsgebeuren schetsen; 17 de belangrijkste financieringsbronnen definiëren; 18 de ondernemingsvormen eenmanszaak, éénpersoonsvennootschap, bvba en nv omschrijven;

8 Overgang van 4 zonder economie naar 5 met economie Overgang begin schooljaar Als je bij het begin van een nieuw schooljaar wilt overstappen van een studierichting zonder economie naar de studierichting economie, moet je tijdens de zomervakantie een aangepaste taak maken om na te gaan of je de vereiste vaardigheden en leerinhouden voldoende beheerst om de lessen van het vierde jaar vlot te kunnen volgen. Deze taak moet je op het secretariaat van je campus indienen op de eerste schooldag na de zomervakantie. Het resultaat wordt via de Doelstellingen die moeten gerealiseerd worden via de taak Begrippen Economix 3 en Economix 4 vanuit een omschrijving het begrip benoemen. Onderzoekscompetentie de soorten onderzoek en de bijbehorende onderzoeksvragen bepalen; de soorten bronnen in concrete situaties herkennen; de soorten bronnen beoordelen; deelvragen bij hoofdvragen formuleren een correcte bronvermelding van een boek voor een bibliografie geven; de soorten onderzoeksmethodes in concrete situaties herkennen; de vormen van rapporteren van een onderzoek opsommen. Dubbel boekhouden de hoofd- en deelrubrieken van de balans opsommen; de balans voor concrete situaties opmaken; de hoofd- en deelrubrieken van een resultatenrekening opsommen; formuleren dat winst het verschil is tussen opbrengsten en kosten; de resultatenrekening voor concrete situaties opmaken en de winst of het verlies bepalen; aan de hand van de balans en de resultatenrekening de liquiditeit, de solvabiliteit en de rendabiliteit van de onderneming berekenen en interpreteren; Basisrekenvaardigheden 1 getallen correct afronden volgens de economische afspraken; 2 het gemiddelde van een reeks getallen berekenen; 3 een percentage van een bepaald getal berekenen; 4 een gegeven procent bij een getal optellen of van een getal aftrekken; 5 een verhouding van getallen omrekenen in procenten; 6 een procentueel verschil berekenen; 7 berekeningen maken met betrekking tot btw inclusief en btw exclusief; 8 rekenen met indexcijfers. Grafieken 1 een lijndiagram lezen; 2 een lijndiagram tekenen op papier; 3 een staaf- en kolomdiagram lezen;

9 4 een staaf- en kolomdiagram tekenen op papier; 5 een cirkeldiagram lezen. Leerinhouden 1 formuleren dat de onderneming bij de productie van goederen en diensten gebruik maakt van de productiefactoren natuur, arbeid, kapitaal en ondernemerschap; 2 het begrip toegevoegde waarde omschrijven; 3 de werking van het marktmechanisme op de productmarkt beschrijven met behulp van het vraag- en aanbodschema; 5 formuleren dat ondernemingen een sociale verantwoordelijkheid hebben ten opzichte van alle stakeholders; 6 verklaringsgronden geven voor loonverschillen bij gelijkaardige functies; 7 de rol van de werknemers- en van de werkgeversorganisaties omschrijven bij het afsluiten van collectieve arbeidsovereenkomsten; 8 het begrip arbeidsproductiviteit omschrijven: 9 formuleren hoe een onderneming de productiviteit kan verhogen; 10 oorzaken en gevolgen geven van werkloosheid 11 voorbeelden geven van werkgelegenheidsbeleid ter bestrijding van de werkloosheid; 13 aangeven hoe de onderneming zich op de markt competitief tracht op te stellen aan de hand van de marketingmix; 14 de belangrijkste componenten van het ondernemingsplan opsommen en kunnen herkennen in concrete situaties; 15 in een break-evengrafiek de break-evenafzet bepalen; 16 de invloed van het conjunctuurverloop op het ondernemingsgebeuren schetsen; 17 de belangrijkste financieringsbronnen definiëren; 18 de ondernemingsvormen eenmanszaak, éénpersoonsvennootschap, bvba en nv omschrijven; 19 de variabele, vaste, totale, gemiddelde en marginale kosten berekenen; 20 grafisch de optimale productiegrootte afleiden; 21 de winst bij optimale productiegrootte grafisch voorstellen; 22 aantonen dat de productie stopgezet wordt als de prijs lager wordt dan de gemiddelde variabele kosten; 23 de aanbodcurve grafisch afleiden uit de marginale kostencurve; 24 toenemende, afnemende en constante schaalvoordelen van elkaar onderscheiden; 25 het overheidsingrijpen in onvolkomen marktsituaties beschrijven en verklaren; 26 formuleren welke motieven ondernemingen hebben om aan internationale handel te doen; 27 formuleren waarom en hoe de overheid de internationale handel soms belemmert door protectionisme; 28 de rol van de Europese Unie en de Wereldhandelsorganisatie toelichten bij de vrijmaking van de internationale handel; 29 het begrip economische groei omschrijven; economische groei meten; bbp als maatstaf van welvaart beoordelen; de determinanten en andere factoren die economische groei beïnvloeden beschrijven; 30 illustreren dat aan economische groei ook negatieve aspecten verbonden zijn en dat het marktmechanisme tekortschiet bij het toerekenen van externe kosten; 31 voorbeelden geven van maatregelen die duurzame groei bevorderen; 32 de onderdelen van de armoedecirkel opsommen en het onderling verband er tussen weergeven;

10 33 voorbeelden geven van de wijze waarop de overheid corrigerend kan optreden bij economische groei.

11 Overgang van 5 zonder economie naar 5 met economie Overgang in de loop van het eerste trimester Als je in de loop van het vijfde jaar wil overstappen van een studierichting zonder economie naar een studierichting met economie (5EcMt of 5EcWi), moet een onderscheid gemaakt worden naargelang je schoolloopbaan in de tweede graad. Heb je de tweede graad beëindigd in de studierichting economie en wil je in de loop van het eerste semester overstappen, kun je onmiddellijk aansluiten. Je moet zelfstandig de al geziene leerstof inhalen. Je kunt bij het verwerken van deze leerstof extra uitleg vragen aan je leerkracht economie. Spreek hiervoor je leerkracht economie aan. Je leerkracht economie zal je ook een aangepaste taak geven om na te gaan of je deze leerstof voldoende beheerst. Deze taak moet je aan je leerkracht economie afgeven op een onderling afgesproken datum die ook in je schoolagenda zal worden genoteerd. Het resultaat wordt via de Heb je de tweede graad beëindigd in de studierichting economie en wil je na het eerste trimester overstappen, dan moet je zelfstandig de leerstof van het eerste trimester inhalen. Tijdens de kerstvakantie zul je een taak moeten maken over de leerstof van het eerste trimester om te kunnen aansluiten bij de lessen van het tweede en derde trimester. Deze taak moet op het secretariaat van de campus ingediend worden op de eerste schooldag na de kerstvakantie. Het resultaat wordt via de vakcommentaar in het rapport aan je ouders meegedeeld. Het telt niet voor dagelijks werk. Als je de tweede graad niet hebt beëindigd in de studierichting economie, wordt een overgang in de loop van het eerste trimester het vijfde jaar afgeraden. Je beschikt immers niet over de noodzakelijke basiskennis economie uit de tweede graad. Wil je toch in de loop van het eerste trimester instappen, dan moet je zelfstandig de al geziene leerstof van het vijfde jaar inhalen. Je kunt bij het verwerken van deze leerstof wel extra uitleg vragen aan je leerkracht economie. Spreek hiervoor je leerkracht economie aan. Je leerkracht economie zal je ook een aangepaste taak geven om na te gaan of je deze leerstof voldoende beheerst. Deze taak moet je aan je leerkracht economie afgeven op een onderling afgesproken datum die ook in je schoolagenda zal worden genoteerd. Het resultaat wordt via de Tijdens de kerstvakantie zul je een tweede taak moeten maken om te kunnen aansluiten bij de lessen van het tweede en derde trimester. Deze taak moet op het secretariaat van de campus ingediend worden op de eerste schooldag na de kerstvakantie. Het resultaat wordt via de vakcommentaar in het rapport aan je ouders meegedeeld. Het telt niet voor dagelijks werk. Doelstellingen die moeten gerealiseerd worden via de taak Onderzoekscompetentie de soorten onderzoek en de bijbehorende onderzoeksvragen bepalen; de soorten bronnen in concrete situaties herkennen; de soorten bronnen beoordelen; deelvragen bij hoofdvragen formuleren een correcte bronvermelding van een boek voor een bibliografie geven; de soorten onderzoeksmethodes in concrete situaties herkennen; de vormen van rapporteren van een onderzoek opsommen.

12 Dubbel boekhouden de hoofd- en deelrubrieken van de balans opsommen; de balans voor concrete situaties opmaken; de hoofd- en deelrubrieken van een resultatenrekening opsommen; formuleren dat winst het verschil is tussen opbrengsten en kosten; de resultatenrekening voor concrete situaties opmaken en de winst of het verlies bepalen; aan de hand van de balans en de resultatenrekening de liquiditeit, de solvabiliteit en de rendabiliteit van de onderneming berekenen en interpreteren; Basisrekenvaardigheden 1 getallen correct afronden volgens de economische afspraken; 2 het gemiddelde van een reeks getallen berekenen; 3 een percentage van een bepaald getal berekenen; 4 een gegeven procent bij een getal optellen of van een getal aftrekken; 5 een verhouding van getallen omrekenen in procenten; 6 een procentueel verschil berekenen; 7 berekeningen maken met betrekking tot btw inclusief en btw exclusief; 8 rekenen met indexcijfers. Grafieken 1 een lijndiagram lezen; 2 een lijndiagram tekenen op papier; 3 een staaf- en kolomdiagram lezen; 4 een staaf- en kolomdiagram tekenen op papier; 5 een cirkeldiagram lezen. Leerinhouden 2 het begrip toegevoegde waarde omschrijven; 6 verklaringsgronden geven voor loonverschillen bij gelijkaardige functies; 19 de variabele, vaste, totale, gemiddelde en marginale kosten berekenen; 20 grafisch de optimale productiegrootte afleiden; 21 de winst bij optimale productiegrootte grafisch voorstellen; 22 aantonen dat de productie stopgezet wordt als de prijs lager wordt dan de gemiddelde variabele kosten; 23 de aanbodcurve grafisch afleiden uit de marginale kostencurve; 25 het overheidsingrijpen in onvolkomen marktsituaties beschrijven en verklaren; 30 illustreren dat aan economische groei ook negatieve aspecten verbonden zijn en dat het marktmechanisme tekortschiet bij het toerekenen van externe kosten; 32 de onderdelen van de armoedecirkel opsommen en het onderling verband er tussen weergeven; Tijdens de zomervakantie zul je een derde taak moeten maken om te kunnen aansluiten bij de lessen van het zesde jaar. Deze taak moet op het secretariaat van de campus ingediend worden op de eerste schooldag na de zomervakantie. Het resultaat wordt via de vakcommentaar in het rapport aan je ouders meegedeeld. Het telt niet voor dagelijks werk. Doelstellingen die moeten gerealiseerd worden via de taak

13 Leerinhouden 1 formuleren dat de onderneming bij de productie van goederen en diensten gebruik maakt van de productiefactoren natuur, arbeid, kapitaal en ondernemerschap; 5 formuleren dat ondernemingen een sociale verantwoordelijkheid hebben ten opzichte van alle stakeholders; 7 de rol van de werknemers- en van de werkgeversorganisaties omschrijven bij het afsluiten van collectieve arbeidsovereenkomsten; 8 het begrip arbeidsproductiviteit omschrijven: 9 formuleren hoe een onderneming de productiviteit kan verhogen; 10 oorzaken en gevolgen geven van werkloosheid 11 voorbeelden geven van werkgelegenheidsbeleid ter bestrijding van de werkloosheid; 16 de invloed van het conjunctuurverloop op het ondernemingsgebeuren schetsen; 26 formuleren welke motieven ondernemingen hebben om aan internationale handel te doen; 27 formuleren waarom en hoe de overheid de internationale handel soms belemmert door protectionisme; 28 de rol van de Europese Unie en de Wereldhandelsorganisatie toelichten bij de vrijmaking van de internationale handel; 29 het begrip economische groei omschrijven; economische groei meten; bbp als maatstaf van welvaart beoordelen; de determinanten en andere factoren die economische groei beïnvloeden beschrijven; 33 voorbeelden geven van de wijze waarop de overheid corrigerend kan optreden bij economische groei. Als je de tweede graad niet hebt beëindigd in de studierichting economie, is een overgang na het eerste trimester onmogelijk. Je beschikt immers niet over de noodzakelijke basiskennis economie en een inhaalbeweging is op zo n korte termijn niet meer mogelijk.

INHAALBEWEGING BIJ OVERGANGEN NAAR STUDIERICHTINGEN MET ECONOMIE

INHAALBEWEGING BIJ OVERGANGEN NAAR STUDIERICHTINGEN MET ECONOMIE INHAALBEWEGING BIJ OVERGANGEN NAAR STUDIERICHTINGEN MET ECONOMIE OVERGANG IN DE LOOP VAN HET DERDE JAAR (tot 15 januari) Als je in de loop van het eerste semester wil overstappen van een studierichting

Nadere informatie

Tweede graad Derde graad Algemene economie Derde graad Bedrijfswetenschappen Thema 1: De kern van ondernemen

Tweede graad Derde graad Algemene economie Derde graad Bedrijfswetenschappen Thema 1: De kern van ondernemen Tweede graad Derde graad Algemene economie Derde graad Bedrijfswetenschappen Thema 1: De kern van ondernemen Welke activiteiten vinden in een onderneming plaats? - de productiefactoren natuur, arbeid en

Nadere informatie

Modulefiche. Begincompetenties Geen voorkennis vereist. Eindcompetenties. Modulenummer + Naam module: B1 Bedrijfsbeheer. Datum: 25 januari 2012

Modulefiche. Begincompetenties Geen voorkennis vereist. Eindcompetenties. Modulenummer + Naam module: B1 Bedrijfsbeheer. Datum: 25 januari 2012 Modulefiche Modulenummer + Naam module: B1 Bedrijfsbeheer Datum: 25 januari 2012 Economie (40 lestijden) Begincompetenties Geen voorkennis vereist Eindcompetenties Consumentengedrag Inzicht hebben in het

Nadere informatie

Realisatie leerplandoelen taken/toetsen kruistabel

Realisatie leerplandoelen taken/toetsen kruistabel Realisatie leerplandoelen taken/toetsen kruistabel Uitgangspunt: evalueren met het oog op de doelstellingen van het leerplan. Economische leesteksten met analyse-, synthese- en beoordelingsvragen moeten

Nadere informatie

Modulefiche. Naam module: Bedrijfsbeheer (A3) Datum: 1 september 2012 ECONOMIE. Begincompetenties: Geen

Modulefiche. Naam module: Bedrijfsbeheer (A3) Datum: 1 september 2012 ECONOMIE. Begincompetenties: Geen Naam module: Bedrijfsbeheer (A3) Datum: 1 september 2012 ECONOMIE Begincompetenties: Geen Modulefiche Leerinhoud: Consumentengedrag o Inleidende begrippen Behoefte Schaarste Nuttigheid en keuzeprobleem

Nadere informatie

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 Schooljaar 2015-2016 E-mail: ka.wetteren@g-o.be atheneum@campuskompas.be Website: www.campuskompas.be/atheneum Scholengroep Schelde Dender

Nadere informatie

Eindtermen en Toetstermen STIBEX Bedrijfseconomie en Periodeafsluiting

Eindtermen en Toetstermen STIBEX Bedrijfseconomie en Periodeafsluiting Eindtermen en Toetstermen STIBEX Bedrijfseconomie en Periodeafsluiting Voor kandidaten die in beide modules examen doen, geldt dit gehele document (zowel de termen van module A. Boekhouden als module B.

Nadere informatie

Eindtermen en Toetstermen STIBEX Bedrijfseconomie en Periodeafsluiting

Eindtermen en Toetstermen STIBEX Bedrijfseconomie en Periodeafsluiting Eindtermen en Toetstermen STIBEX Bedrijfseconomie en Periodeafsluiting Voor kandidaten die in beide modules examen doen geldt dit gehele document (zowel de termen van module A. Periodeafsluiting als module

Nadere informatie

ECONOMIE TWEEDE GRAAD ASO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. september 2006 LICAP BRUSSEL D/2006/0279/050

ECONOMIE TWEEDE GRAAD ASO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. september 2006 LICAP BRUSSEL D/2006/0279/050 ECONOMIE TWEEDE GRAAD ASO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS september 2006 LICAP BRUSSEL ECONOMIE TWEEDE GRAAD ASO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS LICAP BRUSSEL (vervangt D/2002/0279/059 met ingang van september

Nadere informatie

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen Referentieniveaus uitgelegd De beschrijvingen zijn gebaseerd op het Referentiekader taal en rekenen'. In 'Referentieniveaus uitgelegd' zijn de niveaus voor de verschillende sectoren goed zichtbaar. Door

Nadere informatie

Netto toegevoegde waarde: loon + huur + rente + winst Bruto toegevoegde waarde: waarde van verkopen waarde van productiebenodigdheden

Netto toegevoegde waarde: loon + huur + rente + winst Bruto toegevoegde waarde: waarde van verkopen waarde van productiebenodigdheden Paragraaf 1 Nationaal inkomen en welvaart Economie samenvatting H8 Om de welvaart in een land te meten gebruik je het bbp (bruto binnenlands product). Dat is de omvang van de totale productie in het hele

Nadere informatie

Klas 4m2 Economie Leerling instructie Koehandel

Klas 4m2 Economie Leerling instructie Koehandel Klas 4m2 Economie Leerling instructie Koehandel Mollers Inleiding spel koehandel De komende 5 lessen gaan we aan de slag met het spel koehandel. Dit spel speel je met maximaal 5 personen. Met deze vijf

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Lesbrief Kopen en werken

Hoofdstuk 1. Lesbrief Kopen en werken Hoofdstuk 1 arbeid budgetlijn categoriale huishouden kapitaal kapitaalgoederen loonquote natuur ondernemerschap overdrachtsinkomens overig-inkomensquote participatiegraad primair inkomen productiefactoren

Nadere informatie

Economie Pincode klas 4 vmbo-gt 6 e editie Samenvatting Hoofdstuk 3: We gaan voor de winst Exameneenheid: Arbeid en productie

Economie Pincode klas 4 vmbo-gt 6 e editie Samenvatting Hoofdstuk 3: We gaan voor de winst Exameneenheid: Arbeid en productie 3.1 Wat zijn de kosten? Toegevoegde = extra waarde die ontstaat door de bewerking van een product waarde Toegevoegde waarde = verkoopwaarde inkoopwaarde Productiefactoren = productiemiddelen die een producent

Nadere informatie

Examenprogramma economie havo/vwo

Examenprogramma economie havo/vwo Examenprogramma economie havo/vwo Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein

Nadere informatie

Bijlage 11 - Toetsenmateriaal

Bijlage 11 - Toetsenmateriaal Bijlage - Toetsenmateriaal Toets Module In de eerste module worden de getallen behandeld: - Natuurlijke getallen en talstelsels - Gemiddelde - mediaan - Getallenas en assenstelsel - Gehele getallen met

Nadere informatie

Economie 2011-2012 Klas 3 mavo

Economie 2011-2012 Klas 3 mavo conomie 2011-2012 Klas 3 mavo it werkstuk gaan jullie een product ontwikkelen. Het maakt niet uit welk product maar het moet wel vernieuwend zijn. enk aan een pratende agenda, een robot die je huiswerk

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure Economie (2de en 3de graad ASO) Leerlingprofiel Je bent op zoek naar een studierichting die aansluit bij jouw interesses? Al eens nagedacht over de studierichting

Nadere informatie

200% Economie voor het vmbo Kerndoelen per leerjaar

200% Economie voor het vmbo Kerndoelen per leerjaar 00% Economie voor het vmbo Kerndoelen per leerjaar In onderstaande tabel zie je welke examen eindterm wanneer behandeld wordt in 00% Economie voor het vmbo. De getallen zoals 1.1 of. staan voor de paragrafen

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

De wensen van mensen zijn onbegrensd. Hoe noemen we in de economie deze wensen? BEHOEFTEN. Categorie Vraag & Antwoord

De wensen van mensen zijn onbegrensd. Hoe noemen we in de economie deze wensen? BEHOEFTEN. Categorie Vraag & Antwoord Categorie Vraag & Antwoord De wensen van mensen zijn onbegrensd. Hoe noemen we in de economie deze wensen? BEHOEFTEN Er zijn te weinig middelen om in alle behoeften te kunnen voorzien. Hoe heet dit verschijnsel?

Nadere informatie

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang:

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang: economie 1 Correctievoorschrift VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 20 05 Tijdvak 2 Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels

Nadere informatie

Product 1 Misconceptie Opbrengst = Winst

Product 1 Misconceptie Opbrengst = Winst Product 1 Misconceptie Opbrengst = Winst Vakdidactiek Algemene Economie, Masters jaar 2 In opdracht van: dhr. Peter Voorend Instituut: Hogeschool van Amsterdam Gemaakt door: Natasha Pers Naam docent: Vak:

Nadere informatie

SLO Leerdoelenkaart economie: gedifferentieerde beheersingsniveaus voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs

SLO Leerdoelenkaart economie: gedifferentieerde beheersingsniveaus voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs 1. Schaarste 1. Je kan uitleggen dat beperkte middelen dwingen tot het maken van keuzes. 1.1. Keuzes maken 1.2. Consumeren 1.1.1. Je begrijpt dat economie gaat over het maken van keuzes en dat je niet

Nadere informatie

1 Aanbodfunctie. 2 Afschrijvingskosten Asymmetrische 3 informatie

1 Aanbodfunctie. 2 Afschrijvingskosten Asymmetrische 3 informatie 1 Aanbodfunctie 2 Afschrijvingskosten Asymmetrische 3 informatie Het verband tussen prijs een aangeboden hoeveelheid kun je weergeven met een vergelijking: de aanbodfunctie. De jaarlijkse waardevermindering

Nadere informatie

1 De bepaling van de optimale productiegrootte

1 De bepaling van de optimale productiegrootte 1 De bepaling van de optimale productiegrootte Voor wat zorgen de bedrijven en welk probleem treed zich op? De bedrijven zorgen voor het produceren van goederen en diensten. Er treed een keuzeprobleem

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

ECONOMIE TWEEDE GRAAD ASO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. September 2002 LICAP BRUSSEL D/2002/0279/059

ECONOMIE TWEEDE GRAAD ASO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. September 2002 LICAP BRUSSEL D/2002/0279/059 ECONOMIE TWEEDE GRAAD ASO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS September 2002 LICAP BRUSSEL ECONOMIE FUNDAMENTEEL GEDEELTE EERSTE LEERJAAR: 4 UUR/WEEK TWEEDE LEERJAAR: 4 UUR/WEEK LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS

Nadere informatie

4.1 Cijfermateriaal. In dit getal komen zes nullen voor. Om deze reden geldt: 1.000.000 = 10 6

4.1 Cijfermateriaal. In dit getal komen zes nullen voor. Om deze reden geldt: 1.000.000 = 10 6 Voorbeeld 1: 1 miljoen = 1.000.000 4.1 Cijfermateriaal In dit getal komen zes nullen voor. Om deze reden geldt: 1.000.000 = 10 6 Voorbeeld 2: 1 miljard = 1.000.000.000 In dit getal komen negen nullen voor.

Nadere informatie

SPD Bedrijfsadministratie. Correctiemodel ALGEMENE ECONOMIE VRIJDAG 16 DECEMBER UUR

SPD Bedrijfsadministratie. Correctiemodel ALGEMENE ECONOMIE VRIJDAG 16 DECEMBER UUR SPD Bedrijfsadministratie Correctiemodel ALGEMENE ECONOMIE VRIJDAG 16 DECEMBER 2016 15.30-17.00 UUR SPD Bedrijfsadministratie Algemene economie vrijdag 16 december 2016 B / 12 2016 NGO-ENS B / 12 Opgave

Nadere informatie

Deel 12 en 13 van De Wiskanjers Zorg: Curriculumdifferentiatie

Deel 12 en 13 van De Wiskanjers Zorg: Curriculumdifferentiatie Deel 12 en 13 van De Wiskanjers Zorg: Curriculumdifferentiatie Deze mappen willen wegwijzers aanreiken om vanuit begrip en respect het beste te halen uit die leerlingen die de basis wiskundeleerstof uit

Nadere informatie

Financieel Administratief Praktijkdiploma Boekhouden (PDB) Kostprijscalculatie (KP) Bestuur Nederlandse Associatie voor Praktijkexamens

Financieel Administratief Praktijkdiploma Boekhouden (PDB) Kostprijscalculatie (KP) Bestuur Nederlandse Associatie voor Praktijkexamens Eamenlijn Diploma Module Niveau MBO 4 Positionering Versie 1.2 Financieel Administratief Praktijkdiploma Boekhouden (PDB) Kostprijscalculatie (KP) Geldig vanaf 01-01-2013 Vastgesteld op 13 juli 2011 Vastgesteld

Nadere informatie

Onderzoeksvraag 3 Wat is de optimale productiegrootte op korte termijn?

Onderzoeksvraag 3 Wat is de optimale productiegrootte op korte termijn? Onderzoeksvraag 3 Wat is de optimale productiegrootte op korte termijn? 1 Intro Een onderneming produceert 3 000 eenheden van haar product en maakt daarbij 27 500 euro kosten. De variabele kosten verlopen

Nadere informatie

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang:

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang: economie 1 Correctievoorschrift HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs 20 06 Tijdvak 1 Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel

Nadere informatie

4.1 Procenten [1] In het linkerplaatje zijn 26 van de 100 vierkantjes rood gekleurd. 26 procent (26%) is nu rood. 26% betekent 26 van de 100.

4.1 Procenten [1] In het linkerplaatje zijn 26 van de 100 vierkantjes rood gekleurd. 26 procent (26%) is nu rood. 26% betekent 26 van de 100. 4.1 Procenten [1] In het linkerplaatje zijn 26 van de 100 vierkantjes rood gekleurd. 26 procent (26%) is nu rood. 26% betekent 26 van de 100. 26 26% = = 0,26 100 In het rechterplaatje zijn 80 van de 400

Nadere informatie

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat 26 9000 GENT 09 335 22 22

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat 26 9000 GENT 09 335 22 22 identificatie opleiding Marketing modulenaam Bedrijfsbeheer - economie, financieel management en kostprijscalculatie code module A3 Geldig vanaf 01/09/2015 aantal lestijden 120 studiepunten structuurschema

Nadere informatie

Afspraken hoofdrekenen eerste tot zesde leerjaar

Afspraken hoofdrekenen eerste tot zesde leerjaar 24/04/2013 Afspraken hoofdrekenen eerste tot zesde leerjaar Sint-Ursula-Instituut Rekenprocedures eerste leerjaar Rekenen, hoe doe ik dat? 1. E + E = E 2 + 5 = 7 Ik heb er 2. Er komen er 5 bij. Dat is

Nadere informatie

Proefexamen BOEKHOUDEN

Proefexamen BOEKHOUDEN Proefexamen BOEKHOUDEN Beschikbare tijd: 9 minuten 15623 1 Proefexamen HET EXAMEN BESTAAT UIT 12 GENUMMERDE PAGINA'S, waarin opgenomen: 2 OPDRACHTEN, gericht op toetsing van de vaardigheid om de basisregels

Nadere informatie

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de vragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de vragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag voor leerlingen van het vak management en organisatie havo, tweede tijdvak (2017). In dit examenverslag proberen we een zo goed mogelijk antwoord te

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting. Vak: Economie 2 f vwo

Programma van toetsing en afsluiting. Vak: Economie 2 f vwo Programma van toetsing en afsluiting Vak: Economie 2 f vwo Inleiding Bij de samenstelling van het nieuwe 2FVWO programma is rekening gehouden met de mogelijkheid om eind 2015-2016, voor de leerlingen die

Nadere informatie

Welvaart en groei. 1) Leg uit wat welvaart inhoudt. 1) De mate waarin mensen in hun behoefte kunnen voorzien. 2) Waarmee wordt welvaart gemeten?

Welvaart en groei. 1) Leg uit wat welvaart inhoudt. 1) De mate waarin mensen in hun behoefte kunnen voorzien. 2) Waarmee wordt welvaart gemeten? 1) Leg uit wat welvaart inhoudt. 2) Waarmee wordt welvaart gemeten? 3) Wat zijn negatief externe effecten? 4) Waarom is deze maatstaf niet goed genoeg? Licht toe. 1) De mate waarin mensen in hun behoefte

Nadere informatie

Ruilen over de tijd (havo)

Ruilen over de tijd (havo) 1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Domein D: markt. 1) Noem de 4 (macro-economische) productiefactoren. 2) Groepeer de micro-economische productiefactoren bij de macroeconomische

Domein D: markt. 1) Noem de 4 (macro-economische) productiefactoren. 2) Groepeer de micro-economische productiefactoren bij de macroeconomische 1) Noem de 4 (macro-economische) productiefactoren. 2) Groepeer de micro-economische productiefactoren bij de macroeconomische productiefactoren. 3) Hoe ontwikkelt de gemiddelde arbeidsproductiviteit als

Nadere informatie

Domein D: markt. 1) Nee, de prijs wordt op de markt bepaald door het geheel van vraag en aanbod.

Domein D: markt. 1) Nee, de prijs wordt op de markt bepaald door het geheel van vraag en aanbod. 1) Geef 2 voorbeelden van variabele kosten. 2) Noem 2 voorbeelden van vaste (=constante) kosten. 3) Geef de omschrijving van marginale kosten. 4) Noem de 4 (macro-economische) productiefactoren. 5) Hoe

Nadere informatie

Oefeningen Producentengedrag

Oefeningen Producentengedrag Oefeningen Producentengedrag Oefening 1: Bij een productie van 10.000 eenheden bedragen de totale kosten van een bedrijf 90.000 EUR. Bij een productie van 12.500 bedragen de totale kosten 96.000 EUR. De

Nadere informatie

Domeinbeschrijving rekenen

Domeinbeschrijving rekenen Domeinbeschrijving rekenen Discussiestuk ten dienste van de Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Rekenen en Taal auteur: Jan van de Craats 11 december 2007 Inleiding Dit document bevat een beschrijving van

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Eindtermen educatief project Korstmossen, snuffelpalen van ons milieu 2 de en 3 de graad SO Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke

Nadere informatie

Domein mens: gezondheid welbevinden 21 De leerlingen herkennen en benoemen het gevoel van behagen en onbehagen. x

Domein mens: gezondheid welbevinden 21 De leerlingen herkennen en benoemen het gevoel van behagen en onbehagen. x Praatrondeboek, week A ma di wo do vr s f o m n a d m j j Domein mens: sociale cognitie: bewust zijn van jezelf: weten wat je voelt, denkt en doet (zelfkennis) 01 De leerlingen kunnen eigen gevoelens herkennen

Nadere informatie

Economie 1. Doelgroep Economie 1. Omschrijving Economie 1

Economie 1. Doelgroep Economie 1. Omschrijving Economie 1 Economie 1 Economie 1 is geschikt voor alle vmbo-niveaus en voor de onderbouw van havo/vwo. De module is zeer geschikt voor handel en administratie maar kan ook uitstekend voor andere richtingen gebruikt

Nadere informatie

Handel en Adminstratie CSPE KB 2010 1e tijdvak

Handel en Adminstratie CSPE KB 2010 1e tijdvak Handel en Adminstratie CSPE KB 2010 1e tijdvak Het examen handel en administratie gaat over de woningspeciaalzaak Woonwereld. Tijdens het examen moet je ervan uitgaan dat je medewerker bent bij Woonwereld.

Nadere informatie

Economie. Boekje Rekonimie Samenvattingen + overige voorbereiding voor de toets. Inhoud:

Economie. Boekje Rekonimie Samenvattingen + overige voorbereiding voor de toets. Inhoud: Boekje Rekonimie Samenvattingen + overige voorbereiding voor de toets Economie Inhoud: Wat? Inleiding 2 Inhoud lesbrief 2 Link naar Lesbrief 2 Over Rekonomie 3 Het Probleem van Notatie 3 Hard- en Software

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TSG VMBO CURSUSJAAR NIVEAU BASIS

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TSG VMBO CURSUSJAAR NIVEAU BASIS PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TSG VMBO CURSUSAR 06-0 NIVEAU BASIS VAK: ECONOMIE METHODE: Pincode 5 e Editie Leerwerkboek A& B KLAS: 4 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x minuten per week P periode C code

Nadere informatie

Inhoud. 1 Inleiding. Markt of overheid. 1 wat is economie? 11 Productiefactoren 11 Schaarste en welvaart 12 2

Inhoud. 1 Inleiding. Markt of overheid. 1 wat is economie? 11 Productiefactoren 11 Schaarste en welvaart 12 2 Inhoud 1 Inleiding 1 wat is economie? 11 Productiefactoren 11 Schaarste en welvaart 12 2 modellen 12 2 Markt of overheid 1 de vraag 14 Prijzen en gevraagde hoeveelheid 14 D De vraagfunctie 14 D Verschuiving

Nadere informatie

GIP opdracht. Bedrijfsanalyse. Roman Pieter. Informaticabeheer. Evaluatie. Score Beoordeling Behaald A 85 % 100 % B 75 % - 85 % C 65 % - 75 %

GIP opdracht. Bedrijfsanalyse. Roman Pieter. Informaticabeheer. Evaluatie. Score Beoordeling Behaald A 85 % 100 % B 75 % - 85 % C 65 % - 75 % Bedrijfsanalyse Roman Pieter Informaticabeheer Evaluatie Score Beoordeling Behaald A 85 % 100 % B 75 % - 85 % C 65 % - 75 % D 65 % - 55 % E 45 % - 55 % F < 45 % Opmerkingen Klik hier als u tekst wilt invoeren.

Nadere informatie

TOELATINGSTOETS M&O. Datum 14-1-2016

TOELATINGSTOETS M&O. Datum 14-1-2016 TOELATINGSTOETS M&O VUL IN: Datum 14-1-2016 Naam en voorletters. Adres. Postcode. Woonplaats. Geboortedatum / / Plaats Land. Telefoonnummer. E-mail. Gekozen opleiding. OPMERKINGEN: Tijdsduur: 90 minuten

Nadere informatie

Rekenen op maat 3 is bedoeld voor groep 3 van het basisonderwijs en vergelijkbaar niveau van het speciaal basisonderwijs.

Rekenen op maat 3 is bedoeld voor groep 3 van het basisonderwijs en vergelijkbaar niveau van het speciaal basisonderwijs. REKENEN OP MAAT 3 Rekenen op maat 3 richt zich op de belangrijkste vaardigheden die nodig zijn voor het rekenwiskundeonderwijs. Er wordt nauw aangesloten bij de oefenstof van de verschillende blokken van

Nadere informatie

Boxenoverzicht LINK2 Handel & Administratie Versie juni 2008

Boxenoverzicht LINK2 Handel & Administratie Versie juni 2008 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 03 02 02 03 04 05 06 07 03 HA/K/1 0 0 Oriëntatie op handel en administratie SE SE SE HA/K/1 x x Uitwerking eindtermen: zie Handreiking SLO x x x x x x x x x x x x x

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Wat is economie en hoe denken economen? 15

Hoofdstuk 1 Wat is economie en hoe denken economen? 15 Woord vooraf 13 Hoofdstuk 1 Wat is economie en hoe denken economen? 15 1 De twee betekenissen van het woord economie 16 2 De kern van het economisch probleem: schaarste verplicht tot kiezen 17 2.1 Schaarste

Nadere informatie

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAK: TOEGEPASTE ECONOMIE Dit is een vakfiche toegepaste economie voor 3de graad bso kantoor. Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks aangepast. Deze

Nadere informatie

aantal evaluatielessen

aantal evaluatielessen Jaarplanning Rekensprong Plus Rekensprong Plus heeft voor elk leerjaar een eenduidig jaarwerkplan. Elk werkschriftje van Rekensprong Plus overspant een periode tussen twee schoolvakanties werkschrift a

Nadere informatie

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang:

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang: wiskunde A,2 Correctievoorschrift HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Het correctievoorschrift bestaat uit: Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel

Nadere informatie

Hoe maak je nu van breuken procenten? Voorbeeld: Opgave: hoeveel procent van de onderstaande tekening is zwart gekleurd?

Hoe maak je nu van breuken procenten? Voorbeeld: Opgave: hoeveel procent van de onderstaande tekening is zwart gekleurd? Procenten Zoals op de basisschool is aangeleerd kunnen we een taart verdelen in een aantal stukken. Hierbij krijgen we een breuk. We kunnen ditzelfde stuk taart ook aangegeven als een percentage. Procenten:

Nadere informatie

Bedrijfseconomische Aspecten Examennummer: 71533 Datum: 14 april 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Bedrijfseconomische Aspecten Examennummer: 71533 Datum: 14 april 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Bedrijfseconomische Aspecten Examennummer: 71533 Datum: 14 april 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 8 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 30 meerkeuzevragen (maximaal

Nadere informatie

Break-evenanalyse Het break-evenpunt is de afzet waarbij geen winst maar ook geen verlies wordt gemaakt.

Break-evenanalyse Het break-evenpunt is de afzet waarbij geen winst maar ook geen verlies wordt gemaakt. www.jooplengkeek.nl Break-evenanalyse Het break-evenpunt is de afzet waarbij geen winst maar ook geen verlies wordt gemaakt. De omzet is dus gelijk aan de kosten. Om het break-evenpunt te berekenen gaan

Nadere informatie

drs. A. Maurer vwo m&o Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

drs. A. Maurer vwo m&o Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018 2017 2018 drs. A. Maurer vwo m&o Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018 vwo m&o Voorwoord Met deze examenbundel kun je je goed voorbereiden op het centraal examen voor het vak management & organisatie

Nadere informatie

Overzicht evolutie lln G

Overzicht evolutie lln G Overzicht evolutie lln G Meer uitleg over de aanpak kan je op mijn weebly of in agenda terugvinden. Oktober 2015 In oktober nam ik G nog niet wekelijks een aantal keer uit de klas. Ik bood vooral ondersteuning

Nadere informatie

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de vragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de vragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag voor leerlingen van het vak economie vwo, tweede tijdvak (2017). In dit examenverslag proberen we een zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende

Nadere informatie

Calculaties in de praktijk 1

Calculaties in de praktijk 1 Calculaties in de praktijk 1 Sheet 1 - Afdeling 1 Basisrekenen Afdeling 1 behandelt het basisrekenen. Dit betreft eenvoudige onderwerpen als optellen en aftrekken, vermenigvuldigen en delen, afronden,

Nadere informatie

Van TSO naar TSO : (g)een probleem

Van TSO naar TSO : (g)een probleem Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen Van TSO naar TSO : (g)een probleem De brochure Van ASO naar TSO werd uitgebreid met een gedeelte dat de aansluitmogelijkheden bij overgangen binnen de TSO-richtingen

Nadere informatie

Balance Me. Bijlage 1. Arschoot Elien. Herhaling boekhouden. 3 de jaar ASO. D hauwers Fien. Lerarenhandleiding

Balance Me. Bijlage 1. Arschoot Elien. Herhaling boekhouden. 3 de jaar ASO. D hauwers Fien. Lerarenhandleiding Balance Me Arschoot Elien Herhaling boekhouden 3 de jaar ASO D hauwers Fien Lerarenhandleiding (Afbeelding: persoon met vergrootglas, sd) Lootens Jolien 1 Beste leerkracht, Heb je het soms ook moeilijk

Nadere informatie

Energie, arbeid en vermogen. Het begrip arbeid op een kwalitatieve manier toelichten.

Energie, arbeid en vermogen. Het begrip arbeid op een kwalitatieve manier toelichten. Jaarplan Fysica TWEEDE GRAAD TSO INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN VVKSO BRUSSEL D/2012/7841/083 4de jaar TSO-TeWe ASO-Wet Fysica TWEEDE GRAAD ASO VVKSO BRUSSEL D/2012/7841/008 4de jaar, 1u/week JAARPLAN Vul de

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: TABELLEN

Hoofdstuk 5: TABELLEN Hoofdstuk 5: TABELLEN 1. Wat moet ik leren? (handboek p. 172-201 5.1 Tabellen en staafdiagrammen 1 / 6 H4 Tabellen, staafdiagrammen en grafieken 5.2 Grafieken lezen Een grafiek en een staafdiagram herkennen.

Nadere informatie

Toelichting bij het rapport van groep 3 t/m 8

Toelichting bij het rapport van groep 3 t/m 8 Toelichting bij het rapport van groep 3 t/m 8 De volgende items vindt u terug in de rapporten van alle groepen 3 t/m 8 De cognitieve vakken zijn per groep aangegeven. SOCIALE VAARDIGHEDEN WERKHOUIDNG CITO-LOVS

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO. wiskunde A (oude stijl) inzenden scores Voor dit examen hoeft u geen afnamegegevens aan de Citogroep te verstrekken.

Correctievoorschrift VWO. wiskunde A (oude stijl) inzenden scores Voor dit examen hoeft u geen afnamegegevens aan de Citogroep te verstrekken. wiskunde A (oude stijl) Correctievoorschrift VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 0 04 Tijdvak inzenden scores Voor dit examen hoeft u geen afnamegegevens aan de Citogroep te verstrekken. 40004--7c

Nadere informatie

Boekhouding. boekhouding 1

Boekhouding. boekhouding 1 Boekhouding boekhouding 1 Welke boekhouding? Natuurlijke personen - werknemers kunstenaars - zelfstandigen Feitelijke vereniging Handelsvennootschappen VZW s boekhouding 2 Werknemer kunstenaar Geen boekhoudverplichting

Nadere informatie

Project wiskunde: iteratie en fractalen. Naam:

Project wiskunde: iteratie en fractalen. Naam: Project wiskunde: iteratie en fractalen Naam: Klas: 6EW-6LW-6WW 1 Doelstellingen De leerlingen leren zelfstandig informatie verwerven en verwerken over een opgelegd onderwerp. De leerlingen kunnen de verwerkte

Nadere informatie

Verbanden 1. Doelgroep Verbanden 1

Verbanden 1. Doelgroep Verbanden 1 Verbanden 1 Rekenen en Wiskunde Verbanden 1 bestrijkt de basisvaardigheden van Verbanden: de verschillende grafische presentaties, zoals tabel, rooster, staafdiagram, cirkeldiagram en grafiek. Doelgroep

Nadere informatie

CALCULATIES IN DE PRAKTIJK 1

CALCULATIES IN DE PRAKTIJK 1 OPLEIDING BASISKENNIS CALCULATIE BKC CALCULATIES IN DE PRAKTIJK 1 Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen 4 e druk, 1 e oplage ISBN: 978 90 6355 243 5 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV DE NOI-METHODE VOOR DE

Nadere informatie

Handleiding BreakEven Calculator Door Thomas Vulsma

Handleiding BreakEven Calculator Door Thomas Vulsma Handleiding BreakEven Calculator Door Thomas Vulsma Introductie Deze handleiding geeft een korte inleiding tot de werking en het gebruik van de BreakEven Calculator. Met een paar simpele stappen leert

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO

Correctievoorschrift HAVO Correctievoorschrift HAVO 2007 tijdvak 1 management & organisatie Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden

Nadere informatie

aantal evaluatielessen

aantal evaluatielessen Jaarplanning Rekensprong Plus Rekensprong Plus heeft voor elk leerjaar een eenduidig jaarwerkplan. Elk werkschriftje van Rekensprong Plus overspant een periode tussen twee schoolvakanties werkschrift a

Nadere informatie

auteursrechtelijk beschermd materiaal OPLOSSINGEN OEFENINGEN HOOFDSTUK 7

auteursrechtelijk beschermd materiaal OPLOSSINGEN OEFENINGEN HOOFDSTUK 7 OPLOSSINGEN OEFENINGEN HOOFDSTUK 7 Open vragen OEFENING 1 Consumptietheorie Nutsfunctie Budgetrechte Indifferentiecurve Marginale substitutievoet Marginaal nut Inkomenseffect Productietheorie Productiefunctie

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Jaarplan. Quark 4.2. 4 Quark 4.2 Handleiding. TSO-BTW/VT TSO-TeWe. ASO-Wet

Jaarplan. Quark 4.2. 4 Quark 4.2 Handleiding. TSO-BTW/VT TSO-TeWe. ASO-Wet Jaarplan TSO-BTW/VT TSO-TeWe ASO-Wet Fysica TWEEDE GRAAD ASO VVKSO BRUSSEL D/2012/7841/009 4de jaar, 2u/week JAARPLAN Vul de donkergrijze kolommen in en je hebt een jaarplan; vul de andere ook in en je

Nadere informatie

Beste leerling, Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Beste leerling, Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak wiskunde A vwo, tweede tijdvak (2016). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre

Nadere informatie

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak M&O vwo, eerste tijdvak (2014). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre was

Nadere informatie

havo m&o drs. A. Maurer Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

havo m&o drs. A. Maurer Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018 2017 2018 drs. A. Maurer havo m&o Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018 havo m&o Voorwoord Met deze EXAMENBUNDEL kun je je goed voorbereiden op het examen voor het vak management & organisatie

Nadere informatie

Dag van de Wiskunde 22/11/2008

Dag van de Wiskunde 22/11/2008 Dag van de Wiskunde Statistiek op KATHO Ann Vanmarcke Statistiek in Bedrijfsmanagement Overgang SO-HO Statistiek op KATHO Statistiek op KATHO 1 STUDIEGEBIED BIOTECHNIEK» Bachelor in de Agro- en Biotechnologie

Nadere informatie

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso)

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso) (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen Derde graad Techniek-wetenschappen Studierichting Techniek-wetenschappen de graad Een woordje uitleg over de studierichting... Logisch denken Laboratoriumwerk

Nadere informatie

CALCULATIES IN DE PRAKTIJK

CALCULATIES IN DE PRAKTIJK OPLEIDINGEN BASISKENNIS CALCULATIE BKC CALCULATIES IN DE PRAKTIJK Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen 5 e druk, e oplage ISBN: 978 90 655 56 5 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV DE NOI-METHODE VOOR DE PRAKTIJKDIPLOMA'S

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO. wiskunde A1,2

Correctievoorschrift HAVO. wiskunde A1,2 wiskunde A, Correctievoorschrift HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs 0 04 Tijdvak inzenden scores Verwerk de scores van de alfabetisch eerste vijf kandidaten per school in het programma Wolf of vul

Nadere informatie

aantal evaluatielessen

aantal evaluatielessen Jaarplanning Rekensprong Plus Rekensprong Plus heeft voor elk leerjaar een eenduidig jaarwerkplan. Elk werkschriftje van Rekensprong Plus overspant een periode tussen twee schoolvakanties werkschrift a

Nadere informatie

Deze examenopgaven bestaan uit 7 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of alle pagina s aanwezig zijn.

Deze examenopgaven bestaan uit 7 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of alle pagina s aanwezig zijn. Basiskennis Ondernemerschap Voorbeeldexamen Belangrijke informatie Deze examenopgaven bestaan uit 7 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of alle pagina s aanwezig zijn. Dit voorbeeldexamen bestaat

Nadere informatie

EINDTERMEN Bosbiotoopstudie

EINDTERMEN Bosbiotoopstudie EINDTERMEN Bosbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde De mens en het landschap Het landelijk landschap 22 milieueffecten opnoemen die in verband kunnen gebracht worden

Nadere informatie

- De leerling moet het belang van een consumententest kunnen benoemen.

- De leerling moet het belang van een consumententest kunnen benoemen. PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING VA : : Handel Verkoop METHODE : Link LAS: : 3 NIVEAU : BASIS CONTACTUREN PER WEE 4 X 50 MINUTEN PER WEE STUDIEJAAR : 5-6 EINDCIJFER LAS 3 TELT 3 ALS BEGINCIJFER LAS

Nadere informatie

Leerplandoelstelling Delta Nova 4 hoofdstukken en paragrafen. I Meetkunde. M1 B Bewijzen dat door drie niet-collineaire punten juist één cirkel gaat.

Leerplandoelstelling Delta Nova 4 hoofdstukken en paragrafen. I Meetkunde. M1 B Bewijzen dat door drie niet-collineaire punten juist één cirkel gaat. Het gevolgde leerplan is D/2002/0279/047. In de onderstaande tabel vind je een overzicht van de doelstellingen en waar ze in Delta Nova 4a en 4b (leerweg 5) terug te vinden zijn. B = basisdoelstelling

Nadere informatie

Begin situatie Wiskunde/Rekenen. VMBO BB leerling

Begin situatie Wiskunde/Rekenen. VMBO BB leerling VMBO BB leerling Verbanden en Hoge -bewerkingen onder 100 -tafels t/m 10 (x:) -bewerkingen met eenvoudige grote en -makkelijk rekenen -vergelijken/ordenen op getallenlijn -makkelijke breuken omzetten -deel

Nadere informatie

Getallen 1 is een computerprogramma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip).

Getallen 1 is een computerprogramma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Getallen 1 Getallen 1 is een computerprogramma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Doelgroep Rekenen en Wiskunde Getallen 1 Getallen 1 is geschikt voor groep 7 en 8 van de basisschool

Nadere informatie

Inhoud. Hoofdstuk 1 Wat is economie en hoe denken economen? 15. Woord vooraf 13

Inhoud. Hoofdstuk 1 Wat is economie en hoe denken economen? 15. Woord vooraf 13 Inhoud Woord vooraf 13 Hoofdstuk 1 Wat is economie en hoe denken economen? 15 1 De twee betekenissen van het woord economie 16 2 De kern van het economisch probleem: schaarste verplicht tot kiezen 17 2.1

Nadere informatie

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak economie havo, eerste tijdvak (2017). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre

Nadere informatie