Het nieuwe eindexamen geschiedenis

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het nieuwe eindexamen geschiedenis"

Transcriptie

1 Het nieuwe eindexamen geschiedenis Stephan Klein Rotterdam, 4 oktober 2013

2 Gesprek in de klas (2013) Docent: Wie kan uitleggen wat standplaatsgebondenheid inhoudt? (stilte van enkele seconden) Leerling 1 (weifelend): Dat heeft er toch mee te maken met dat de vorm van de poten van een vogelsoort afhangt van de soort grond waarop die vogels leven? Leerling 2: Ja, de plaats waar ze staan is zeg maar bindend voor hoe ze zich ontwikkelen.

3 Centrale examens geschiedenis Onderwerpen China na de dood van Soen-Jat-Sen tot de dood van Mao Tse Toeng ( ) + - Koning, kabinet en kamers De Republiek in een tijd van vorsten ( ) + - De VS en hun federale overheid ( ) Vakbenadering - Sinds 1993: domein A (structuurbegrippen / historisch denken) - Sinds 2007: aanpassingen in rapport CHMV - Vanaf 2015:aanpassingen syllabus

4 CSE (vanaf 2015) Situatie vanaf 2015 Kenmerkende Aspecten (KA s) = oriëntatiekennis Historische Contexten (HC s) = specificatie van oriëntatiekennis

5 Kenmerkende aspecten 49 nr. 15: het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de geestelijke macht het primaat behoorde te hebben nr. 30: de democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap. nr.45: de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog 5

6 Historische Context Een verdieping van een cluster kenmerkende aspecten met een titel en een afbakening in jaartallen, bijvoorbeeld: Duitsland Bestaande uit: aanduiding van het cluster kenmerkende aspecten 3 tot 4 centrale vragen 3 tot 4 uitlegteksten (met begrippen, namen en jaartallen) 8 tot 10 historische voorbeelden (die je moet kennen)

7 CSE Havo vanaf 2015 Oriëntatiekennis HC 1 HC 2 HC 3 HC 1: Republiek HC 2: Duitsland HC 3: Koude Oorlog

8 CSE Vwo vanaf 2015 Oriëntatiekennis HC 1 HC 4 HC 2 HC 3 HC 1: Republiek HC 4: Verlichting en Revoluties HC 2: Duitsland HC 3: Koude Oorlog

9 Enkele opmerkingen Syllabus geldt voor jaar 2015 (onderhoud mogelijk) In het CSE kan iets aan de orde komen dat niet met zoveel woorden in deze syllabus staat, maar naar het algemeen gevoelen in het verlengde daarvan ligt. (p.5) In SE: domein A + C, D en E Domein C mag gecombineerd met B: - Havo: 2 thema s - Vwo: 4 (E&M) of 5 (C&M) thema s (p.10)

10 Stelling 1 Leerlingen moeten de kenmerkende aspecten kunnen noemen en in de 10 tijdvakken plaatsen. Wettelijk: ja Examenpraktijk: nee

11 Stelling 1: examenpraktijk Namen van de 10 tijdvakken gaan geen rol spelen in het centraal eindexamen. Syllabus p.8, de indeling wordt: * Prehistorie en Oudheid * De Middeleeuwen * Vroegmoderne tijd * Moderne Tijd * Door de tijd heen

12 Stelling 2 Na 1600 hoeven leerlingen alléén de Historische Contexten te leren. Nee

13 Stelling 2: nee (reden 1) Havo Niet gespecificeerd na 1600 (12 KA) 26: wetenschappelijke revolutie 27: verlicht denken 28: verlicht absolutisme 29: slavenhandel en abolitionisme 30: democratische revoluties 32: discussies sociale kwestie 34: emancipatiebewegingen 35: voortschrijdende democratisering 42: Duitse bezetting van Nederland 44: verzet tegen imperialisme 46: dekolonisatie 49: multiculturele samenlevingen Vwo Niet gespecificeerd na 1600 ( 7 KA) 29: slavenhandel en abolitionisme 32: discussies sociale kwestie 34: emancipatiebewegingen 35: voortschrijdende democratisering 42: Duitse bezetting van Nederland 44: verzet tegen imperialisme 49: multiculturele samenlevingen

14 Stelling 2: nee (reden 2) 1600 Oriëntatiekennis HC 1 HC 4 HC 2 HC 3

15 Mogelijke vragen Een vraag over het uitroepen van het keizerrijk Duitsland in 1871, vervolgd door een vraag over nationalisme in Italië. Een vraag over de eenwording van Duitsland vergeleken met de situatie in de middeleeuwen. Een vraag over Europese machtsverhoudingen waarbij de situatie in 1815 wordt vergeleken met die in

16 Voorbeeldvraag Duitsland kent geen monument ter herdenking van de slavernij, maar wel een monument tegen het kolonialisme (in Bremen). Geef hiervoor een historische verklaring. 16

17 Model antwoord (verkort) Het Duitse koloniale rijk dateert uit de periode dat Europeanen slavernij niet langer een acceptabel verschijnsel vonden, maar koloniale overheersing wel. Duitsland hoeft dus niet terug te kijken op een slavernijverleden, maar wel op een verleden als modern-imperialistische mogendheid. 17

18 Inhoudsvaliditeit van deze vraag (1) KA 29: Uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de daarmee verbonden transatlantische slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme (in tijdvak 7: ) KA 33: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie (tijdvak 8: ) KA 36: De opkomst van de politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme (tijdvak 8: ) 18

19 Inhoudsvaliditeit van deze vraag (2) Syllabus: Na de Frans-Duitse oorlog werd in Versailles het Duitse keizerrijk uitgeroepen De troonsbestijging van Wilhelm II in 1888 luidde een nieuw tijdperk in. Duitsland was niet langer tevreden met de bestaande situatie maar wilde een belangrijke plaats op het wereldtoneel. Deze Duitse Weltpolitik was in eerste instantie gericht op overzees imperialisme, waarbij het Groot-Brittannië als koloniale macht tegenover zich vond. 19

20 Inhoudsvaliditeit van deze vraag (3) Historisch denken in CSE (domein A) Tijd - tijd en chronologie - causaliteit - continuïteit en verandering Interpretatie - standplaatsgebondenheid - bron en vraagstelling: * betrouwbaarheid bruikbaar- * representativiteit heid Betekenis nu - Betekenis geven en oordelen over het verleden

21 Inhoudsvaliditeit van deze vraag (4) In het CSE kan iets aan de orde komen dat niet met zoveel woorden in deze syllabus staat, maar naar het algemeen gevoelen in het verlengde daarvan ligt. (p.5) 21

22 Toevoeging Het monument in Bremen dateert uit 1932 en is gebouwd als Reichskolonialehrendenkmal ( eremonument voor de koloniën van het rijk ). De olifant was van meet af aan omstreden, omdat van het monument de suggestie uitging dat de Weimarrepubliek zijn koloniën terug zou willen. In 1989 werd het omgedoopt tot Antikolonialdenkmal. In 1996 onthulde de president van Namibië (voormalig Duits- Zuidwest-Afrika), een plaquette ter herinnering aan de slachtoffers van de Duitse koloniale overheersing in Namibië.) 22

23 Voorbeeldvraagg

24 Stelling 2: conclusie Toetsing gaat naar een WENDBAAR GEBRUIK van kennis (historisch denken): - ontwikkelingen door de tijd (diachroon) - vergelijkingen in de tijd (synchroon) - interpretatie van bronnen - herkennen hoe mensen het verleden nu gebruiken of er over oordelen

25 Stelling 3 Je moet eerst alle oriëntatiekennis behandelen en daarna de Historische Contexten. Dilemma

26 Stelling 3: dilemma Ja, het is overzichtelijker als de bredere oriëntatiekennis in zijn geheel voorafgaat aan de verdiepende Historische Contexten. Nadeel kan zijn: er zit tijd tussen moment van behandeling oriëntatiekennis en van Historische Context. Nee, je hoeft niet eerst alle oriëntatiekennis te doen voordat je met een Historische Context begint. Nadeel kan zijn: nog weinig zicht op later optredende gevolgen en betekenis nu (domein A). Herhaling en stapeltoetsen zijn aan te bevelen.

27 Stelling 4 Je moet de verplichte Voorbeelden in de Historische Contexten uitgebreid behandelen. Nee

28 Stelling 4: nee Aantal gegeven voorbeelden in Historische Contexten: Havo: 29 Vwo: 43

29 Stelling 4: nee Vraag deelcontext: Wat betekende de vorming van het Duitse keizerrijk voor het machtsevenwicht tussen de Europese grootmachten, ? Slag bij de Marne (1914) Passage uitlegtekst: De rivaliteit tussen de grote mogendheden kwam in 1914 tot uitbarsting in de Eerste Wereldoorlog. Deze totale oorlog had ingrijpende gevolgen voor zowel soldaten als het thuisfront. Kenmerkend aspect 43: Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering.

30 Brief ministerie OCW (23 mei 2011) Door de grotere duidelijkheid over de voorbeelden bij een aantal kenmerkende aspecten zullen docenten er minder toe over gaan om maar alles te behandelen, uit angst iets over te slaan.

31 31

32 EINDE Stephan Klein

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie 1. De levenswijze van jager-verzamelaars. 2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. 3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Nadere informatie

De Tien Tijdvakken. Tijd van de jagers en boeren, tot 3000 v.c.

De Tien Tijdvakken. Tijd van de jagers en boeren, tot 3000 v.c. De Tien Tijdvakken Tijd van de jagers en boeren, tot 3000 v.c. KA1: De levenswijze van jagersverzamelaars KA2: Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen KA3: Het ontstaan van de eerste stedelijke

Nadere informatie

Tijdvakken en kenmerkende aspecten.

Tijdvakken en kenmerkende aspecten. Tijdvakken en kenmerkende aspecten. Tijdvak 1: Tijd van Jagers en Boeren. Periode: Prehistorie 1 De levenswijze van jagers-verzamelaars (Hoe zag deze samenleving eruit?) 2 Het ontstaan van landbouw en

Nadere informatie

Examenprogramma geschiedenis havo

Examenprogramma geschiedenis havo Examenprogramma geschiedenis havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Domein B Domein C Domein

Nadere informatie

Samenvatting Geschiedenis Kenmerkende aspecten (1 t/m 7 zijn uitgewerkt)

Samenvatting Geschiedenis Kenmerkende aspecten (1 t/m 7 zijn uitgewerkt) Samenvatting Geschiedenis Kenmerkende aspecten (1 t/m 7 zijn uitgewerkt) Samenvatting door S. 850 woorden 25 maart 2017 0 keer beoordeeld Vak Geschiedenis 01 De levenswijze van jagers-verzamelaars Het

Nadere informatie

Examenprogramma geschiedenis vwo vanaf CE 2015

Examenprogramma geschiedenis vwo vanaf CE 2015 Examenprogramma geschiedenis havo/vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Historisch besef

Nadere informatie

Examenprogramma geschiedenis havo/vwo

Examenprogramma geschiedenis havo/vwo Examenprogramma geschiedenis havo/vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Historisch besef

Nadere informatie

Leerplan geschiedenis tweede fase. Albert van der Kaap

Leerplan geschiedenis tweede fase. Albert van der Kaap Leerplan geschiedenis tweede fase Albert van der Kaap Leerplan geschiedenis tweede fase Albert van der Kaap Enschede, juli 2008 Verantwoording 2008 Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Alle

Nadere informatie

Leerplan geschiedenis voor de tweede fase havo en vwo. Albert van der Kaap

Leerplan geschiedenis voor de tweede fase havo en vwo. Albert van der Kaap Leerplan geschiedenis voor de tweede fase havo en vwo Albert van der Kaap Enschede, april 2009 Verantwoording Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 9955 23 februari 2017 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 12 februari 2017, nr.

Nadere informatie

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 2 Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) Kerndoel(en):

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 2 Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) Kerndoel(en): A. LEER EN TOETSPLAN Vak: Geschiedenis Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600); tijd van regenten en vorsten (1600 1848). 40. De leerling leert

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 18139 5 september 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 4 juli 2012, nr. VO/419920, houdende

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V17.03.2 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Geschiedeniswetenschap streeft ernaar waarheden vast te stellen over het verleden!

Geschiedeniswetenschap streeft ernaar waarheden vast te stellen over het verleden! Geschiedeniswetenschap streeft ernaar waarheden vast te stellen over het verleden! Geschiedenis Waarheden Verleden = beelden van het verleden van de menselijke cultuur. = relatie tussen vroeger en nu,

Nadere informatie

Vaste voorbeelden. 1. Tijd van jagers en boeren. Tot 3000 v.c. (prehistorie) De levenswijze van jager-verzamelaars.

Vaste voorbeelden. 1. Tijd van jagers en boeren. Tot 3000 v.c. (prehistorie) De levenswijze van jager-verzamelaars. Begrippenlijst door Manon 1370 woorden 17 februari 2016 7.6 17 keer beoordeeld Vak Geschiedenis Tijdvakken / Perioden Kenmerkende aspecten Vaste voorbeelden. 1. Tijd van jagers en boeren. Tot 3000 v.c.

Nadere informatie

Leerlijn historisch denken havo

Leerlijn historisch denken havo Leerlijn historisch denken havo Albert van der Kaap vwo Tijd en chronologie klas 1 klas 2 klas 3 vwo 6 gebeurtenissen uit zijn eigen leven alsmede verschijnselen, gebeurtenissen en personen uit de geschiedenis

Nadere informatie

LESTIP bovenbouw havo/vwo: Tijdvakken oefenen

LESTIP bovenbouw havo/vwo: Tijdvakken oefenen LESTIP bovenbouw havo/vwo: Tijdvakken oefenen Half mei worden leerlingen van 5 havo en 6 vwo onder meer getest op hun kennis van de tijdvakken en de kenmerkende aspecten. In deze les gaan leerlingen een

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V17.05.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2019 V

GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2019 V GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2019 V18.03.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Instroom pabo geschiedenis

Instroom pabo geschiedenis Keuzedeel mbo Instroom pabo geschiedenis gekoppeld aan één of meerdere kwalificaties mbo Code K0050 Penvoerder: Sectorkamer zorg, welzijn en sport Gevalideerd door: Sectorkamer Zorg, welzijn en sport Op:

Nadere informatie

Hieronder worden de keuzes die de syllabuscommissie heeft gemaakt punt voor punt toegelicht.

Hieronder worden de keuzes die de syllabuscommissie heeft gemaakt punt voor punt toegelicht. Toelichting bij de werkversie syllabus geschiedenis nieuwe stijl 1 ten bate van de pilotscholen In het schooljaar 2007-2008 is een syllabuscommissie, ingesteld door de CEVO, aan het werk gegaan om te bepalen:

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1

GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1 GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

A Het examenprogramma geschiedenis voor havo en vwo, zoals gepubliceerd door de CHMV in februari 2001:

A Het examenprogramma geschiedenis voor havo en vwo, zoals gepubliceerd door de CHMV in februari 2001: BIJLAGEN 57 Bijlage 1 Examenprogramma s A Het examenprogramma geschiedenis voor havo en vwo, zoals gepubliceerd door de CHMV in februari 2001: Wat in het onderstaan de cursief is gedrukt geldt alleen voor

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1. pagina 1 van 16

GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1. pagina 1 van 16 GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1 pagina 1 van 16 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

Examentraining - Geschiedenis. HAVO 5 Republiek Duitsland Koude oorlog

Examentraining - Geschiedenis. HAVO 5 Republiek Duitsland Koude oorlog Examentraining - Geschiedenis HAVO 5 Republiek Duitsland Koude oorlog Doel Bewustwording nieuw programma Kansen zien! Kennis & vaardigheden herhalen Typische examenzaken Vergroten motivatie Inhoud Inhoudelijke

Nadere informatie

Generieke leerdoelen voor geschiedenis

Generieke leerdoelen voor geschiedenis Generieke leerdoelen voor geschiedenis Leerdoelen worden bij het vak geschiedenis bijna altijd onderwerp specifiek geformuleerd. Je kunt leerdoelen echter ook generiek beschrijven. Deze bieden weliswaar

Nadere informatie

Eerste (nog onvolledige) concept syllabus geschiedenis (havo en) vwo 2015 ten behoeve van een drietal voorlichtingsmiddagen in mei 2012.

Eerste (nog onvolledige) concept syllabus geschiedenis (havo en) vwo 2015 ten behoeve van een drietal voorlichtingsmiddagen in mei 2012. GESCHIEDENIS (HAVO EN) VWO Eerste (nog onvolledige) concept syllabus geschiedenis (havo en) vwo 2015 ten behoeve van een drietal voorlichtingsmiddagen in mei 2012. Deze versie bevat twee uitgewerkte historische

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak Geschiedenis (Pilot) vwo, eerste tijdvak (2014). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag:

Nadere informatie

De 1 e Wereldoorlog inleiding (9.1)

De 1 e Wereldoorlog inleiding (9.1) De 1 e Wereldoorlog inleiding (9.1) Onderzoeksvraag: Wat waren de oorzaken van de 1 e Wereldoorlog en wat maakte deze oorlog uniek in de geschiedenis tot dan toe? Kenmerkende aspecten: * Het voeren van

Nadere informatie

De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy

De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy In blauw: de tijdvakken en de kenmerkende aspecten (alleen uitgewerkt voor het en ). In oranje: de canonvensters,

Nadere informatie

De 1 e Wereldoorlog. inleiding (9.1) HC onderdelen: conferentie van Berlijn (1884-85) + vlootwet (1898)

De 1 e Wereldoorlog. inleiding (9.1) HC onderdelen: conferentie van Berlijn (1884-85) + vlootwet (1898) De 1 e Wereldoorlog inleiding (9.1) HC onderdelen: conferentie van Berlijn (1884-85) + vlootwet (1898) Onderzoeksvraag: Wat waren de oorzaken van de 1 e Wereldoorlog en wat maakte deze oorlog uniek in

Nadere informatie

SLO Leerdoelenkaart geschiedenis: gedifferentieerde beheersingsniveaus voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs

SLO Leerdoelenkaart geschiedenis: gedifferentieerde beheersingsniveaus voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs 1. Jagers en boeren (tot -3000 v C) 2. Grieken en Romeinen ( -3000 v. Chr. - 500 na Chr.) 1. Je plaatst historische gebeurtenissen, in de tijd van jagers en boeren (-3000 v C) en je geeft er betekenis

Nadere informatie

36 De opkomst van de politiek-maatschappelijke stromingen nationalisme, liberalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme.

36 De opkomst van de politiek-maatschappelijke stromingen nationalisme, liberalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme. DE VROUW WIL OOK BESLISSEN, de Eerste Feministische Golf, ±1870-1920. TOELICHTING VOOR DE DOCENT NIVEAU Het niveau van deze opdrachten mikt op de derde klas van havo en vwo (de laatste klas van de basisvorming),

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Nieuwe ontwikkelingen na de Tweede Wereldoorlog Nieuwe machtsverhoudingen: Verenigde Staten en de Sovjet-Unie nieuwe supermachten

Nadere informatie

Tijdvak van burgers en stoommachines (1800 1900) / 19 e eeuw

Tijdvak van burgers en stoommachines (1800 1900) / 19 e eeuw Tijdvakken Tijdvak van burgers en stoommachines (1800 1900) / 19 e eeuw K.A. * De Industriële Revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving * De moderne vorm van imperialisme

Nadere informatie

Canon en kerndoelen geschiedenis PO

Canon en kerndoelen geschiedenis PO Canon en kerndoelen geschiedenis PO bron: http://www.entoen.nu/primair-onderwijs/didactisch-concept/leerplan-(slo)/geschiedenis In dit hoofdstuk over canon en geschiedenis wordt eerst ingegaan op de recente

Nadere informatie

Examentraining - Geschiedenis

Examentraining - Geschiedenis Examentraining - Geschiedenis 2017 65% context (precieze beheersing) 35% kenmerkende aspecten (globaal) 180 min. - +/- 25 vragen (7 min.) - +/- 75 punten Vraag te herkennen aan: cijfer + aantal punten

Nadere informatie

8.3 Nationalisme en Duitse eenwording. Onderzoeksvraag: Hoe zorgden nationalistische gevoelens ervoor dat de Duitstalige gebieden één staat werden?

8.3 Nationalisme en Duitse eenwording. Onderzoeksvraag: Hoe zorgden nationalistische gevoelens ervoor dat de Duitstalige gebieden één staat werden? 17-9-2017 Onderzoeksvraag: Hoe zorgden nationalistische gevoelens ervoor dat de Duitstalige gebieden één staat werden? Kenmerkende aspect: De opkomst van de politiek-maatschappelijke stromingen nationalisme,

Nadere informatie

KOUDE OORLOG

KOUDE OORLOG KOUDE OORLOG 1945-1991 Waarom is de gebeurtenis afgebeeld in deze bron zo cruciaal geweest voor de KOUDE OORLOG? 37. De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.3 Nationalisme en Duitse eenwording.

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.3 Nationalisme en Duitse eenwording. Onderzoeksvraag: Hoe zorgden nationalistische gevoelens ervoor dat de Duitstalige gebieden één staat werden? Kenmerkende aspect: De opkomst van de politiek maatschappelijke stromingen nationalisme, liberalisme,

Nadere informatie

LANDSEXAMEN VWO

LANDSEXAMEN VWO LANDSEXAMEN VWO 2017-2018 Examenprogramma GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING V.W.O. 1 Het eindexamen Het vak Geschiedenis en staatsinrichting kent dit schooljaar een centraal examen en een commissie-examen.

Nadere informatie

Examenkatern :Sociale zekerheid en verzorgingsstaat in Nederland

Examenkatern :Sociale zekerheid en verzorgingsstaat in Nederland Seizoen: 2016-2017 Vak: Geschiedenis Klas: 3 Afdeling: Mavo Herkansingen/inhalen: Tijdens de herkansingen kunnen de SE s van een trimester herkanst en/of ingehaald worden. Echter een ingehaald SE kan niet

Nadere informatie

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak Geschiedenis vwo, eerste tijdvak (2015). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre

Nadere informatie

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Tijd van Pruiken en Revoluties 1700-1800 Vroegmoderne Tijd Kenmerkende aspecten Uitbouw van de Europese overheersing,

Nadere informatie

MEER EN MINDER TEGELIJK ADVIEZEN VAN DOCENTEN BIJ GROOT ONDERHOUD AAN DE SYLLABUS GESCHIEDENIS H/V, NAJAAR 2016

MEER EN MINDER TEGELIJK ADVIEZEN VAN DOCENTEN BIJ GROOT ONDERHOUD AAN DE SYLLABUS GESCHIEDENIS H/V, NAJAAR 2016 MEER EN MINDER TEGELIJK ADVIEZEN VAN DOCENTEN BIJ GROOT ONDERHOUD AAN DE SYLLABUS GESCHIEDENIS H/V, NAJAAR Verslag van een focusgroepenonderzoek onder docenten in Nederland Verslag van een focusgroepenonderzoek

Nadere informatie

1.1 Leefwijze jagers-verzamelaars

1.1 Leefwijze jagers-verzamelaars 1.1 Leefwijze jagers-verzamelaars Tijd van jagers & boeren - Prehistorie - Tot 3.000 v. Chr. Nomaden + nauwelijks verschil in aanzien, bezit en macht 1.2 Landbouwrevolutie + landbouw Tijd van jagers &

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO CONCEPTSYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2019

GESCHIEDENIS HAVO CONCEPTSYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2019 GESCHIEDENIS HAVO CONCEPTSYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2019 Inhoud Voorwoord 6 1 Inleiding 7 Korte geschiedenis van het nieuwe examenprogramma en de syllabus voor het CE 7 Verschil havo en vwo 8 De specificaties

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN Versie 2, juli 2017 met daarin verwerkt het voorstel tot verlichting van het examenprogramma havo

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN Versie 2, juli 2017 met daarin verwerkt het voorstel tot verlichting van het examenprogramma havo GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2019 Inhoud Voorwoord 6 1 Inleiding 7 1.1 Korte geschiedenis van het nieuwe examenprogramma en de syllabus voor het CE 7 1.2 Verschil havo en vwo 8 1.3 De specificaties

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2020

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2020 GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2020 Inhoud Voorwoord 6 1 Inleiding 7 Korte geschiedenis van het nieuwe examenprogramma en de syllabus voor het CE 7 Verschil havo en vwo 8 De specificaties

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 3 Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en 2) Kerndoel(en):

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 3 Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en 2) Kerndoel(en): A. LEER EN TOETSPLAN Vak: Geschiedenis Leerjaar: Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en ) Kerndoel(en): 7. De leerling leert een kader van tien tijdvakken te gebruiken om gebeurtenissen, ontwikkelingen

Nadere informatie

Versie 2, juli 2017 met daarin verwerkt het voorstel tot verlichting van het examenprogramma havo

Versie 2, juli 2017 met daarin verwerkt het voorstel tot verlichting van het examenprogramma havo GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2019 Beschikbaar gesteld door Stichting Studiebegeleiding Leiden (SSL). Beschikbaar gesteld door Stichting Studiebegeleiding Leiden (SSL). Inhoud Voorwoord 6

Nadere informatie

Nieuwsgierig maken / motiveren voor een tijdvak of historisch onderwerp Vragen / hypothesen kunnen formuleren over historische verschijnselen

Nieuwsgierig maken / motiveren voor een tijdvak of historisch onderwerp Vragen / hypothesen kunnen formuleren over historische verschijnselen Werken met afbeeldingen in het examenprogramma geschiedenis havo/vwo OPDRACHTEN EXAMENPROGRAMMA FUNCTIE AFBEELDING 1. De afbeelding als motivator Tien tijdvakken met kenmerkende aspecten Geschiedenis van

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Instructie onderdeel kennis: Hieronder staan 22 vragen over tijdvak 6 en 7. Probeer de vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Omcirkel met

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2015 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER)

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2015 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2015 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) April 2013 Inhoud Voorwoord 5 1 Inleiding 7 1.1 Korte geschiedenis

Nadere informatie

Burgerschap: Aanbod per hoofddoel

Burgerschap: Aanbod per hoofddoel Burgerschap: Aanbod per hoofddoel HOOFDDOEL 1 We voeden onze leerlingen op tot fatsoenlijke evenwichtige mensen die respectvol (vanuit duidelijke waarden en normen omgaan met de medemens.) Trefwoord De

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - II Door de tijd heen De volgende historische verdragen staan in willekeurige volgorde: 1 Door de Vrede van Brest-Litovsk tussen het Duitse keizerrijk en het communistische Rusland kunnen de Duitse generaals

Nadere informatie

Docentenhandleiding toepassen oriëntatiekennis bij het vak Geschiedenis

Docentenhandleiding toepassen oriëntatiekennis bij het vak Geschiedenis Docentenhandleiding toepassen oriëntatiekennis bij het vak Geschiedenis Door Christiaan Heyting V anaf 2015 wordt er van iedere leerling die in Nederland examen doet in het vak geschiedenis verwacht dat

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 NADER VASTGESTELD!

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 NADER VASTGESTELD! GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 NADER VASTGESTELD! Inhoud Voorwoord 6 1 Inleiding 7 Korte geschiedenis van het nieuwe examenprogramma en de syllabus voor het CE 7 Verschil havo en vwo

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 NADER VASTGESTELD!

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 NADER VASTGESTELD! GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 NADER VASTGESTELD! Inhoud Voorwoord 6 1 Inleiding 7 1.1 Korte geschiedenis van het nieuwe examenprogramma en de syllabus voor het CE 7 1.2 Verschil havo

Nadere informatie

Beschrijven en herkennen dat zaken bij geschiedenis veranderen maar ook dat zaken hetzelfde blijven.

Beschrijven en herkennen dat zaken bij geschiedenis veranderen maar ook dat zaken hetzelfde blijven. Historische vaardigheden PO kern subkern inhoud PO tussendoel PO kerndoel Historische vaardigheden Tijdaanduidingen en tijdsindelingen. Tien tijdvakken met bijbehorende kenmerkende aspecten. Het plaatsen

Nadere informatie

Beste leerling, Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Beste leerling, Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak Geschiedenis vwo, eerste tijdvak (2015). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre

Nadere informatie

SYLLABUS GESCHIEDENIS VWO 2015

SYLLABUS GESCHIEDENIS VWO 2015 SYLLABUS GESCHIEDENIS VWO 2015 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (dus geen tijdelijke afwijking meer) Versie 1, 01 januari 2013 Inhoud Voorwoord 5 1 Inleiding 7 1.1 Korte geschiedenis

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2015 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER)

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2015 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2015 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) April 2013 Inhoud Voorwoord 5 1 Inleiding 7 1.1 Korte geschiedenis

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER)

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) Versie april 2014 Inhoud Voorwoord 5 1 Inleiding 7 Korte geschiedenis

Nadere informatie

VERBANDENVIERKANT PAG 01 RONDE 1

VERBANDENVIERKANT PAG 01 RONDE 1 VERBANDENVIERKANT PAG 01 RONDE 1 WERKBLAD Elke pijl in het verbandenvierkant heeft een nummer. Schrijf in onderstaand schema bij het goede nummer de begrippen of beelden op die aan beide kanten van de

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

Beste leerling, Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Beste leerling, Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak geschiedenis vwo, tweede tijdvak (2016). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis n.s.havo 2007-II

Eindexamen geschiedenis n.s.havo 2007-II Prehistorie en Oudheid In Drenthe zijn veel prehistorische vuurstenen werktuigen gevonden. Het vuursteen van deze werktuigen is afkomstig uit de ondergrondse vuursteenmijnen bij Ryckholt in Zuid-Limburg

Nadere informatie

REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648

REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648 REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648 DOCENTENHANDLEIDING BOVENBOUW HAVO/VWO EINDEXAMENRONDLEIDING Eindexamenrondleiding geschiedenis Amsterdam museum Korte informatie Onderwerp: Historische

Nadere informatie

Antwoorden Geschiedenis Historische quiz

Antwoorden Geschiedenis Historische quiz Antwoorden Geschiedenis Historische quiz Antwoorden door A. 3066 woorden 10 juni 2016 0 keer beoordeeld Vak Geschiedenis Ronde 1 Vraag 1 Leg uit waarom Aletta Jacobs (1854-1929) past bij het kenmerkend

Nadere informatie

havo geschiedenis M.M.P.C. Bolink Y. Bouw H. van der Meiden J. Roesink Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

havo geschiedenis M.M.P.C. Bolink Y. Bouw H. van der Meiden J. Roesink Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018 2017 2018 havo M.M.P.C. Bolink Y. Bouw H. van der Meiden J. Roesink geschiedenis Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018 havo geschiedenis Voorwoord Wanneer je examen gaat doen, wil je natuurlijk

Nadere informatie

LANDSEXAMEN MAVO

LANDSEXAMEN MAVO LANDSEXAMEN MAVO 2017-2018 Examenprogramma GESCHIEDENIS M.A.V.O. 1 Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het commissie-examen. Het centraal examen wordt afgenomen in één zitting

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER)

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) Versie april 2014 Inhoud Toelichting bij de titel van de deze syllabus:

Nadere informatie

geschiedenis (nieuwe stijl)

geschiedenis (nieuwe stijl) Examen HAVO 2007 tijdvak 2 woensdag 20 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis (nieuwe stijl) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen.

Nadere informatie

SLO-leerdoelenkaart beheersingsniveaus Geschiedenis bovenbouw havo/vwo

SLO-leerdoelenkaart beheersingsniveaus Geschiedenis bovenbouw havo/vwo Kenmerkende aspecten Inhoud Voorbeelden Oriëntatie op heden Betekenis verlenen 1. De levenswijze van jagersverzamelaars B8.1. Je kent de kenmerkende aspecten van alle tijdvakken. B8.2. Je geeft bij elk

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 10683 20 april 2015 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 9 april 2015, nr. VO/741555,

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA Inhoud Voorwoord 6 1 Inleiding 7 1.1 Korte geschiedenis van het nieuwe examenprogramma en de syllabus voor het CE

Nadere informatie

geschiedenis (nieuwe stijl)

geschiedenis (nieuwe stijl) Examen HAVO 2008 tijdvak 1 dinsdag 20 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis (nieuwe stijl) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen.

Nadere informatie

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document.

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document. SOCIALE COHESIE EN BURGERSCHAP Inleiding Een school maakt deel uit van de maatschappij en bouwt mee aan de vorming van jonge burgers. Een groot deel van de dag, brengen jongeren door op school. Zij krijgen

Nadere informatie

Hoe maak ik mijn (school)examen?

Hoe maak ik mijn (school)examen? Hoe maak ik mijn (school)examen? Tips om: - mij voor te bereiden op de (school)examens - volgens een vaste aanpak de vragen te beantwoorden - soorten bronnen te herkennen - soorten vragen te herkennen

Nadere informatie

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen.

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013 Staat en Natie Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. In de 17 e en de 18 e eeuw ontstond er in Europa een politieke en filosofische stroming,

Nadere informatie

vwo geschiedenis M.M.P.C. Bolink Y. Bouw H. van der Meiden J. Roesink Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018

vwo geschiedenis M.M.P.C. Bolink Y. Bouw H. van der Meiden J. Roesink Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018 2017 2018 vwo M.M.P.C. Bolink Y. Bouw H. van der Meiden J. Roesink geschiedenis Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018 vwo geschiedenis Voorwoord Wanneer je examen gaat doen, wil je natuurlijk vertrouwd

Nadere informatie

KORTE BESCHRIJVING VAN DE 49 KENMERKENDE ASPECTEN

KORTE BESCHRIJVING VAN DE 49 KENMERKENDE ASPECTEN KORTE BESCHRIJVING VAN DE 49 KENMERKENDE ASPECTEN Bijlage bij Geschiedeniswerkplaats Handboek historisch overzicht vwo en havo 1 Tijd van jagers en boeren (tot 3000 v.c.) 1a de levenswijze van jagers-verzamelaars

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2008 tijdvak 2 woensdag 18 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis (nieuwe stijl) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen.

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING het versnelde programma

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING het versnelde programma PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING het versnelde programma atheneum 6 Picasso Lyceum Paletsingel 38c 2718 NT ZOETERMEER 079-3471700 Nederlandse taal en literatuur Voor leerlingen van atheneum 6 is Nederlandse

Nadere informatie

3,2. Verslag door Lotte 1992 woorden 19 juni keer beoordeeld. Geschiedenis. Tijdvak: Tijd van burgers en stoommachines. Periode:

3,2. Verslag door Lotte 1992 woorden 19 juni keer beoordeeld. Geschiedenis. Tijdvak: Tijd van burgers en stoommachines. Periode: Verslag door Lotte 1992 woorden 19 juni 2017 3,2 6 keer beoordeeld Vak Methode Geschiedenis Feniks Tijdvak: Tijd van burgers en stoommachines Periode: 1800-1900 https://www.scholieren.com/verslag/108551

Nadere informatie

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017 Exameneenheden geschiedenis GS/K/1 Oriëntatie op leren en werken GT GS/K/2 Basisvaardigheden GT GS/K/3 Leervaardigheden in het vak geschiedenis en staatsinrichting GT GT GS/K/4 De koloniale relatie Indonesië

Nadere informatie

Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost-Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen?

Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost-Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost-Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

Oorzaak en gevolg 1. Leg uit met de bron waarom vrouwen in opstand komen. Gebruik twee argumenten

Oorzaak en gevolg 1. Leg uit met de bron waarom vrouwen in opstand komen. Gebruik twee argumenten Dolle Mina Indeling van het essay en titels van de kopjes Onderschrift Vaardigheid Inleiding Gebruik bron 1. Oorzaak en gevolg 1. Leg uit met de bron waarom vrouwen in opstand komen. Gebruik twee argumenten

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2021

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2021 GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2021 Versie 2, juni 2018 Inhoud Voorwoord 6 1 Inleiding 7 Korte geschiedenis van het nieuwe examenprogramma en de syllabus voor het CE 7 Verschil havo en vwo

Nadere informatie

Stappenplan voor een onderzoek

Stappenplan voor een onderzoek Stappenplan voor een onderzoek Stap 1: Onderwerp * A) Kies een onderwerp Denk bij het kiezen van een onderwerp aan de volgende punten: - vind ik het onderwerp interessant - zijn er genoeg bronnen over

Nadere informatie

1 Wat betekende de vorming van het Duitse keizerrijk voor het machtsevenwicht tussen de Europese grootmachten,

1 Wat betekende de vorming van het Duitse keizerrijk voor het machtsevenwicht tussen de Europese grootmachten, Duitsland 1871 1945 1 Wat betekende de vorming van het Duitse keizerrijk voor het machtsevenwicht tussen de Europese grootmachten, 1871-1918 1871 Einde Frans-Duitse oorlog 1918 Einde Eerste Wereldoorlog

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie